CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH PHÒNG CHÁY CHỮA CHÁY ĐỐI VỚI CHỢ 1. Khái quát chung về phòng cháy chữa cháy đối với chợ 1. Khái niệm chợ Theo Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng thì chợ được hiểu: “Chợ là nơi công cộng để mọi người đến mua bán hàng hóa, có thể được quy định vào những buổi hoặc những ngày nhất định”. Theo Từ điển Tiếng Việt - Nhà xuất bản Đà Nẵng, khái niệm chợ cũng được thể hiện cơ bản nhưng vẫn chưa đầy đủ, chợ không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là nơi giao lưu văn hóa và thể hiện bản sắc văn hóa từng vùng miền và trong nó còn thể hiện nhiều vai trò khác nhau trong từng lĩnh vực.
Mỗi lĩnh vực nghiên cứu khái niệm chợ lại mang sắc thái khác nhau. Theo Điều 1 của Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ thì chợ ở đây được hiểu “là loại chợ mang tính truyền thống, được tổ chức tại một địa điểm theo quy hoạch, đáp ứng các nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư”.1 Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9211:2012 – Chợ - Tiêu chuẩn thiết kế thì được định nghĩa “Chợ là môi trường kiến trúc công cộng của một khu vực dân cư được chính quyền quy định, cho phép hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ thương nghiệp” Từ các khái niệm trên, thì chợ có thể được hiểu như sau: Chợ là loại hình mang tính truyền thống, được tổ chức tại một địa điểm công cộng, tập trung, kết hợp nhiều hình thức dịch vụ với nhau, trên cơ sở yêu cầu của sản xuất, lưu thông và nhu cầu tiêu dùng của một khu vực dân cư được chính quyền quy định. 9 * Phân loại chợ - Theo tính chất và quy mô xây dựng có chợ kiên cố, chợ bán kiên cố và chợ tạm: + Chợ kiên cố: được xây dựng hoàn chỉnh thành một công trình kiến trúc, có độ bền sử dụng cao. Chợ kiên cố thường là chợ loại 1 có diện tích hơn 10.000 m2 và chợ loại 2 có diện tích từ 6000-9000 m2.
Các chợ kiên cố lớn chủ yếu nằm ở các tỉnh, thành phố lớn, các huyện, thị trấn và có thời gian tồn tại lâu đời và là trung tâm mua bán của cả vùng rộng lớn. + Chợ bán kiên cố: là chợ chưa được xây dựng hoàn chỉnh. Bên cạnh những hạng mục xây dựng kiên cố (tầng lầu, cửa hàng, sạp hàng) còn có những hạng mục xây dựng tạm như quầy bán hàng, lán, mái che,… độ bền sử dụng không cao và thiếu tiện nghi. Chợ bán kiên cố thường là chợ loại 3, có diện tích đất 3000-5000m2.
Chợ chủ yếu phân bổ ở các huyện nhỏ, khu vực thị trấn xa xôi, chợ liên xã, liên làng, các khu vực ngoài thành phố lớn. + Chợ tạm: là chợ mà trong đó những quầy, sạp bán hàng là những lều quán được làm có tính chất tạm thời, không ổn định, khi cần thiết có thể dỡ bỏ nhanh chóng và ít tốn kém. Loại chợ này thường hay tồn tại ở các vùng quê, các xã, các thôn, có chợ được dựng lên để phục vụ trong một thời gian nhất định (như tết, lễ hội,…). Theo Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ và Nghị định 114/2009/NĐ-CP ngày 23/12/2009 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ về phát triển và quản lý chợ, đã xếp hạng chợ theo các loại sau đây: Chợ hạng 1: Là chợ có trên 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên cố, hiện đại theo quy hoạch; Được đặt ở các vị trí trung tâm kinh tế thương mại quan trọng của tỉnh, thành phố hoặc là chợ đầu mối của ngành hàng, của khu vực kinh tế và được tổ chức họp thường xuyên; Có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ và tổ chức đầy đủ các dịch vụ tại chợ: trông giữ xe, bốc 10 xếp hàng hóa, kho bảo quản hàng hóa, dịch vụ đo lường, dịch vụ kiểm tra chất lượng hàng hóa, vệ sinh an toàn thực phẩm và các dịch vụ khác.
Chợ hạng 2: Là chợ có từ 200 điểm kinh doanh đến 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố theo quy hoạch; được đặt ở trung tâm giao lưu kinh tế của khu vực và được tổ chức họp thường xuyên hay không thường xuyên; có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động chợ và tổ chức các dịch vụ tối thiểu tại chợ: trông giữ xe, bốc xếp hàng hóa, kho bảo quản hàng hóa, dịch vụ đo lường, vệ sinh công cộng. Chợ hạng 3: Là các chợ có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc các chợ chưa được đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố. Chủ yếu phục vụ nhu cầu mua bán hàng hóa của nhân dân trong xã, phường và địa bàn phụ cận. Như vậy, hiện nay có rất nhiều cách để phân loại chợ.
Những cách phân loại trên chỉ có tính tương đối, chủ yếu phục vụ cho công tác quản lý, quy hoạch và phát triển chợ của các cơ quan chức năng. Khái niệm về phòng cháy chữa cháy Cháy là hiện tượng rất quen thuộc trong đời sống hằng ngày của chúng ta, được quan tâm nghiên cứu với mục đích phục vụ lợi ích cho cuộc sống của con người, đồng thời có những biện pháp để hạn chế, khống chế thiệt hại do cháy gây ra. Trong lĩnh vực phòng cháy chữa cháy, cháy được hiểu là trường hợp xảy ra cháy không kiểm soát được có thể gây thiệt hại về người, tài sản và ảnh hưởng môi trường, theo khoản 1 Điều 3 Luật phòng cháy và chữa cháy; công tác nghiên cứu đối với cháy nhằm tìm ra bản chất, quy luật cũng như quá trình đám cháy phát sinh, phát triển trong các điều kiện khác nhau đối với mỗi chất cháy, từ đó tìm ra các giải pháp để phòng ngừa, ngăn chặn đám cháy có hiệu quả nhất. Theo đó, phòng cháy có thể được hiểu là tập hợp các giải pháp, biện pháp trong việc tổ chức, sử dụng các kỹ thuật và công nghệ để hạn chế hoặc loại trừ các điều kiện cũng như nguyên nhân gây ra cháy, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho công tác cứu người, cứu tài sản, 11 phòng chống cháy lan ra khu vực xung quanh và tổ chức dập tắt đám cháy khi có cháy xảy ra.
Đi cùng với hoạt động phòng cháy là hoạt động chữa cháy, đây là hoạt động mang tính tất yếu trong các hoạt động chung của xã hội, do các nguyên nhân khách quan của môi trường ngoài sự kiểm soát của con người và các nguyên nhân chủ quan do sơ suất của con người, gây ra những đám cháy làm thiệt hại về người và tài sản. Theo khoản 8 Điều 3 Luật phòng cháy và chữa cháy, các hoạt động chữa cháy bao gồm các công việc huy động, triển khai lực lượng, phương tiện chữa cháy, cắt điện, tổ chức thoát nạn, cứu người, cứu tài sản, chống cháy lan, dập tắt đám cháy và các hoạt động khác có liên quan đến chữa cháy. Hai hoạt động phòng cháy và chữa cháy có tính độc lập nhưng lại có sự hỗ trợ, quan hệ chặt chẽ với nhau, tạo nên một tổng thể thống nhất trong việc ngăn ngừa và triển khai dập tắt đám cháy xảy ra. Do đó, phòng cháy chữa cháy có thể hiểu là tập hợp các giải pháp, biện pháp trong việc tổ chức, sử dụng các chiến thuật, kỹ thuật và công nghệ để hạn chế hoặc loại trừ các điều kiện cũng như nguyên nhân gây ra cháy, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho công tác cứu người, cứu tài sản, phòng chống cháy lan ra khu vực xung quanh và triển khai lực lượng, phương tiện chữa cháy tổ chức dập tắt đám cháy kịp thời, có hiệu quả khi có cháy xảy ra.
Các quy định, nội dung có liên quan đến công tác phòng cháy chữa cháy của chợ Hiện nay, các quy định có liên quan đến công tác phòng cháy và chữa cháy của chợ đã được quy định cụ thể các điều thuộc Luật phòng cháy chữa cháy. Đây là loại hình cơ sở thuộc diện quản lý chặt chẽ, luôn được yêu cầu kiểm tra nghiêm ngặt về công tác phòng cháy chữa cháy, ngăn chặn các nguy cơ để xảy ra cháy nổ. Theo quy định tại Khoản 1, Điều 20 Luật Phòng cháy và chữa cháy đối với cơ sở được bố trí trên một phạm vi nhất định, có người quản lý, hoạt động và cần thiết có phương án phòng cháy và chữa cháy độc lập phải thực hiện các yêu cầu cơ bản sau đây: Có quy định, nội quy về an toàn phòng cháy và chữa cháy; Có các biện pháp về phòng cháy; Có hệ thống báo cháy, chữa cháy, ngăn cháy phù hợp với tính 12 chất hoạt động của cơ sở; Có lực lượng, phương tiện và các điều kiện khác đáp ứng yêu cầu về phòng cháy và chữa cháy; Có phương án chữa cháy, thoát nạn, cứu người, cứu tài sản và chống cháy lan; Bố trí kinh phí cho hoạt động phòng cháy và chữa cháy; Có hồ sơ theo dõi, quản lý hoạt động phòng cháy và chữa cháy. Bên cạnh đó, theo khoản 1 Điều 14 Luật phòng cháy và chữa cháy có quy định về một số biện pháp biện pháp cơ bản trong phòng cháy.
- Quản lý chặt chẽ và sử dụng an toàn các chất cháy, chất nổ, nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị và dụng cụ sinh lửa, sinh nhiệt, chất sinh lửa, sinh nhiệt; bảo đảm các điều kiện an toàn về phòng cháy. - Thường xuyên, định kỳ kiểm tra phát hiện các sơ hở, thiếu sót về phòng cháy và có biện pháp khắc phục kịp thời.