MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Khi nền kinh tế ngày càng phát triển, cơ sở vật chất ngày càng đa dạng, tính chất nguy hiểm của cháy, nổ ngày càng gia tăng, nguy cơ cháy và thiệt hại do cháy gây ra cũng ngày càng lớn. Trong bối cảnh nƣớc ta đang bƣớc vào giai đoạn đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, trung tâm thƣơng mại, tòa nhà cao đƣợc xây dựng ngày càng nhiều; tốc độ đô thị hóa ở tất cả các địa phƣơng đang diễn ra nhanh chóng; các ngành sản xuất, kinh doanh, vận chuyển loại các hàng hóa, vật tƣ, nguyên vật liệu có nhiều nguy hiểm về cháy, nổ sẽ ngày một gia tăng, ….
Đi đôi với đó là sự gia tăng các vụ hỏa hoạn với mức độ thiệt hại về ngƣời, tài sản do hỏa hoạn gây ra ngày càng lớn. Nhiều vụ cháy không những gây thiệt hại nghiêm trọng về ngƣời và tài sản, mà còn làm ảnh hƣởng đáng kể đến môi trƣờng đầu tƣ, môi trƣờng sinh thái, cũng nhƣ gây tác động tiêu cực đến sự phát triển của kinh tế - xã hội của đất nƣớc trƣớc mắt cũng nhƣ lâu dài, không dễ gì khắc phục đƣợc. Dự báo trong những năm tới, tình hình cháy, nổ còn diễn biến phức tạp, nếu không chủ động phòng cháy, chữa cháy tốt thì thiệt hại do cháy, nổ gây ra sẽ hết sức nghiêm trọng, khó lƣờng. Để chủ động phòng cháy, chữa cháy, hạn chế đến mức thấp nhất các vụ cháy và thiệt hại do cháy gây ra, công tác phòng cháy, chữa cháy luôn đƣợc Đảng, Nhà nƣớc và các cấp chính quyền các địa phƣơng đặc biệt quan tâm trong lãnh đạo, chỉ đạo.
Năm 2001, Luật Phòng cháy và chữa cháy đã đƣợc Quốc hội khoá IX, kỳ họp thứ 9 thông qua và có hiệu lực thi hành từ ngày 4/10/2001. Ngày 4/4/2003 Chính phủ ban hành Nghị định số 35/2003/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của 1 z Luật PCCC. Ngoài ra còn nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng khác đƣợc các cấp có thẩm quyền ban hành nhằm tăng cƣờng chức năng quản lý nhà nƣớc, công tác lãnh đạo, chỉ đạo mọi mặt về công tác PCCC. Tuy nhiên, trên thực tế công tác phòng cháy, chữa cháy vẫn còn nhiều hạn chế, tồn tại, chƣa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Thực trạng đó do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan gây ra, nhƣng trong đó một nguyên nhân không kém phần quan trọng, đó là việc thiếu thốn trang thiết bị, phƣơng tiện PCCC cho lực lƣợng cảnh sát PCCC. Hàng năm, Bộ Công an tham mƣu đề xuất với Nhà nƣớc lập dự toán kế hoạch, đầu tƣ từ nguồn ngân sách Nhà nƣớc, ngoài ra còn có các nguồn ngoài ngân sách nhà nƣớc (nguồn viện trợ phát triển chính thức, nguồn thu từ bảo hiểm cháy nổ bắt buộc, nguồn thu phí thẩm định phê duyệt thiết kế PCCC, nguồn thu phí từ kiểm định phƣơng tiện PCCC,. Do đó, để hoàn thiện công tác quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC theo kịp thực tiễn đòi hỏi đối với công tác phòng cháy, chữa cháy hiện nay, luôn là điều trăn trở của các cơ quan hoạch định chính sách và thực tiễn có liên quan đến PCCC ở Việt Nam. Từ thực tế trên cho thấy việc nghiên cứu đề tài “Quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy tại Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ” là một yêu cầu có tính cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn đối với nƣớc ta hiện nay.
Câu hỏi nghiên cứu đặt ra là Cục Cảnh sát PCCC và CNCH cần thực hiện những giải pháp gì để có thể hoàn thiện công tác quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC tại cơ quan Cục. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu một số vấn đề cơ bản về quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC và thực trạng quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC ở Cục 2 z Cảnh sát CNCH, từ đó đƣa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC ở Cục Cảnh sát PCCC và CNCH. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu một số vấn đề có bản về quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC.
- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC tại Cục Cảnh sát PCCC và CNCH. - Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC tại Cục Cảnh sát PCCC và CNCH. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3. Đối tượng nghiên cứu: Đối tƣợng nghiên cứu là việc quản lý các nguồn tài chính đối với lĩnh vực PCCC tại Cục Cảnh sát PCCC và CNCH.
Phạm vi nghiên cứu: Về lý luận, luận văn nghiên cứu những vấn đề cơ bản về quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC. Về thực tiễn, luận văn tập trung nghiên cứu công tác quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC tại Cục Cảnh sát PCCC và CNCH giai đoạn năm 2015 đến năm 2017. Các giải pháp và đề xuất hoàn thiện đƣợc nghiên cứu và áp dụng cho những năm tiếp theo tại Cục Cảnh sát PCCC và CNCH. Kết cấu của đề tài nghiên cứu Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy.
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy tại Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ. Phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy tại Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa, cháy và Cứu nạn, cứu hộ. 4 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÁC NGUỒN TÀI CHÍNH CHO LĨNH VỰC PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng 1 của luận văn sẽ nêu tổng hợp và phân tích cơ sở lý luận về việc quản lý các nguồn tài chính cho với lĩnh vực PCCC bao gồm: PCCC và tầm quan trọng của việc quản lý các nguồn tài chính cho với lĩnh vực PCCC; Mục tiêu, nội dung và công cụ quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC. Đây cũng là cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý để đánh giá hoạt động quản lý tài chính của Cơ quan hành chính Nhà nƣớc nói chung và Cục Cảnh sát PCCC và CNCH nói riêng. Ngoài ra, chƣơng này còn phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý tài chính tại Cục Cảnh sát PCCC và CNCH. Tổng quan tình hình nghiên cứu Cơ quan nhà nƣớc đƣợc thành lập theo Hiến pháp và pháp luật để thực hiện quyền lực nhà nƣớc.
Hoạt động của Nhà nƣớc trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội luôn phải có nguồn lực tài chính để chi tiêu cho những mục tiêu xác định. Do đó, chi Ngân sách Nhà nƣớc cho cơ quan hành chính Nhà nƣớc là tất yếu, khách quan, là điều kiện quan trọng bảo đảm duy trì hoạt động của cơ quan hành chính nhà nƣớc. Tuy nhiên, chi Ngân sách nhƣ thế nào là phù hợp, bảo đảm mục tiêu kinh tế, chính trị, xã hội đề ra mà không gây lãng phí, thất thoát, tham nhũng trong quá trình thực hiện luôn là một vấn đề đƣợc cả xã hội quan tâm. Tại Việt Nam, theo khảo sát một vài năm trở lại đây, có nhiều công trình nghiên cứu về công tác quản lý tài chính của cơ quan hành chính dƣới dạng báo cáo khoa học, báo cáo chuyên đề và khóa luận tốt nghiệp Đại học.
5 z Đối với cấp độ luận văn Thạc sĩ, số lƣợng nghiên cứu mảng đề tài quản lý tài chính tại cơ quan hành chính tƣơng đối nhiều, một số công trình khoa học mà tác giả có thể tiếp cận nhƣ sau: Tác giả Văn Tuấn Kiệt với đề tài “ oàn thiện công tác quản lý Ngân sách tỉnh Kiên Giang” do TS. Phan Mỹ Hạnh hƣớng dẫn năm 2008, tác giả đƣa ra đƣợc mối quan hệ giữa các cấp ngân sách, việc lập và chấp hành dự toán ngân sách chƣa gắn kết với kế hoạch phát triển kinh tế xã hội. Tác giả Đặng Thị Hồng Vân với đề tài “ oàn thiện cơ chế quản lý tài chính ở Đài truyền hình Việt Nam” do PGS. Trần Anh Tài hƣớng dẫn năm 2015, tác giả đã đƣa ra cơ chế tự chủ tài chính áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp có thu nói chung và đối với Đài truyền hình Việt Nam nói riêng.
Vì vậy, thực hiện cơ chế này lộ ra những bất cập là điều tất yếu, nhƣng những bất cập này vẫn chƣa phải là tất cả. Tuy nhiên, không phải vì thế mà nói rằng việc chuyển đổi sang có chế này là không phù hợp. Tác giả Lê Thị Hằng Nga với đề tài “Quản lý tài chính tại Cục An toàn Thực phẩm” do TS. Đinh Xuân Cƣờng hƣớng dẫn năm 2015 đƣa ra thực trạng quản lý tài chính tại cơ quan hành chính nhà nƣớc nói chung và đối với Cục An toàn Thực phẩm nói riêng, từ đó có các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại cơ quan Cục.
Tác giả Trịnh Ngọc Bảo Duy với đề tài “Đa dạng nguồn tài chính đối với lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy ở Việt Nam” do PGS. TS Trần Việt Tiến hƣớng dẫn năm 2011 tập trung thực trạng, đánh giá về đa dạng nguồn tài chính đối với lĩnh vực PCCC ở Việt Nam, từ đó đƣa ra phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm đẩy mạnh đa dạng nguồn tài chính đối với lĩnh vực PCCC ở Việt Nam. Những thông tin tìm hiểu của tác giả đã thực hiện cho thấy, hầu hết các luận văn đã thực hiện đều nghiên cứu về quản lý ngân sách Nhà nƣớc ở những 6 z địa phƣơng cụ thể nhƣ Kiên Giang hoặc cơ quan cụ thể nhƣ Cục An toàn Thực phẩm, Đài truyền hình Việt Nam có tính đặc thù cao, hoặc cụ thể vào một hoạt động ngân sách, cụ thể nhƣ thu ngân sách, chi ngân sách, hiện chƣa có đề tài nghiên cứu nào về quản lý các nguồn tài chính cho lĩnh vực PCCC tại Cục Cảnh sát PCCC và CNCH.