Luận văn thạc sĩ sử dụng chính sách tài chính tiền tệ nhằm thúc đẩy xuất khẩu ở việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu sử dụng chính sách tài chính tiền tệ nhằm thúc đẩy xuất khẩu ở việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Bùi Thị Trinh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quang Vinh
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Thế Giới Và Quan Hệ Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Sử Dụng Chính Sách Tài Chính – Tiền Tệ Nhằm Thúc Đẩy Xuất Khẩu Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Vai trò chính sách tài chính tiền tệ thúc đẩy xuất khẩu VN

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động xuất khẩu đóng vai trò là động lực tăng trưởng cốt lõi của nền kinh tế Việt Nam. Để khai thác tối đa lợi thế so sánh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, việc sử dụng hiệu quả các công cụ điều tiết vĩ mô là yêu cầu cấp thiết. Trong đó, chính sách tài chính tiền tệ nổi lên như một hệ thống đòn bẩy chiến lược, tác động trực tiếp và gián tiếp đến mọi khâu của hoạt động xuất khẩu. Chính sách này, được điều hành bởi các cơ quan chủ chốt như Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, bao gồm một tổ hợp các biện pháp liên quan đến thuế, tỷ giá, lãi suất và tín dụng. Mục tiêu tổng thể là tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, tăng sức hấp dẫn của hàng hóa Việt Nam trên thị trường toàn cầu. Một chính sách tài chính tiền tệ hợp lý không chỉ giúp thúc đẩy xuất khẩu mà còn góp phần quan trọng vào việc ổn định kinh tế vĩ mô, cải thiện cán cân thương mại và tăng dự trữ ngoại hối. Theo luận văn của Bùi Thị Trinh (2005), “xuất khẩu là hướng ưu tiên trọng điểm hàng đầu của hoạt động kinh tế đối ngoại”, và các chính sách tài chính - tiền tệ chính là công cụ sắc bén để hiện thực hóa định hướng này. Việc điều hành linh hoạt các công cụ này giúp các doanh nghiệp Việt Nam tự tin hơn khi tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) và từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế.

1.1. Tổng quan về các công cụ tài chính tiền tệ chủ chốt

Các công cụ tài chính tiền tệ được sử dụng để thúc đẩy xuất khẩu rất đa dạng, nhưng tập trung vào ba trụ cột chính. Thứ nhất là chính sách tỷ giá hối đoái, công cụ ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả tương đối của hàng hóa xuất khẩu. Thứ hai là chính sách thuế xuất khẩu, bao gồm các ưu đãi về thuế suất và cơ chế hoàn thuế GTGT, giúp giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp. Thứ ba là chính sách tín dụng xuất khẩu, cung cấp nguồn vốn ưu đãi để doanh nghiệp đầu tư sản xuất, mở rộng quy mô. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các công cụ này tạo nên một chính sách tổng thể, hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu sản xuất đến khi hàng hóa tiếp cận thị trường quốc tế.

1.2. Mối liên hệ giữa ổn định kinh tế vĩ mô và xuất khẩu

Hoạt động xuất khẩu không thể phát triển bền vững trong một môi trường kinh tế vĩ mô bất ổn. Ổn định kinh tế vĩ mô là tiền đề quan trọng, giúp doanh nghiệp dự báo được chi phí, lợi nhuận và mạnh dạn đầu tư dài hạn. Chính sách tài chính tiền tệ, thông qua việc kiểm soát lạm phát và xuất khẩu, ổn định lãi suất và tỷ giá, tạo ra nền tảng vững chắc đó. Khi lạm phát được kiểm soát, chi phí sản xuất của doanh nghiệp không bị biến động đột ngột, giúp giá thành hàng xuất khẩu cạnh tranh hơn. Một tỷ giá ổn định giúp doanh nghiệp tránh được rủi ro khi quy đổi ngoại tệ, từ đó cải thiện hiệu quả kinh doanh và góp phần cải thiện cán cân thương mại.

II. Thách thức khi dùng chính sách tài chính thúc đẩy xuất khẩu

Mặc dù chính sách tài chính tiền tệ là công cụ hữu hiệu, việc triển khai trong thực tiễn tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức và hạn chế. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự cân bằng giữa các mục tiêu chính sách. Ví dụ, việc phá giá đồng nội tệ để thúc đẩy xuất khẩu có thể gây ra áp lực lạm phát và xuất khẩu, làm tăng gánh nặng nợ nước ngoài và ảnh hưởng tiêu cực đến các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên vật liệu. Bên cạnh đó, hiệu quả của chính sách tín dụng xuất khẩu đôi khi chưa cao do cơ chế tiếp cận vốn còn phức tạp, đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Luận văn của Bùi Thị Trinh (2005) đã chỉ ra “những hạn chế, bất cập của chính sách tài chính tiền tệ hiện nay”, bao gồm những hạn chế của chính sách tỷ giá, thuế quan và tín dụng. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các cam kết trong khuôn khổ WTO và các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng đặt ra những ràng buộc nhất định. Việt Nam không thể tùy ý áp dụng các biện pháp trợ cấp trực tiếp mà phải chuyển sang các hình thức hỗ trợ gián tiếp, phù hợp với thông lệ quốc tế. Thêm vào đó, sự biến động khó lường của kinh tế toàn cầu, các rào cản kỹ thuật và xu hướng bảo hộ mậu dịch từ các thị trường lớn cũng là những thách thức bên ngoài đòi hỏi chính sách phải có sự linh hoạt và khả năng thích ứng cao.

2.1. Rủi ro từ việc điều hành chính sách tiền tệ thiếu linh hoạt

Việc điều hành chính sách tiền tệ một cách cứng nhắc có thể phản tác dụng. Nếu chính sách lãi suất được duy trì ở mức quá cao để kiềm chế lạm phát, chi phí vốn của doanh nghiệp sẽ tăng, làm giảm khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu. Ngược lại, nếu chính sách tỷ giá hối đoái không được điều chỉnh phù hợp với diễn biến thị trường, nó có thể tạo ra tình trạng găm giữ ngoại tệ, gây bất ổn cho thị trường ngoại hối và làm suy yếu hiệu quả của các biện pháp khuyến khích xuất khẩu. Sự thiếu đồng bộ giữa các công cụ chính sách cũng là một rủi ro, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.

2.2. Hạn chế trong việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ

Nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu đã được ban hành, nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng có thể tiếp cận. Các thủ tục hành chính phức tạp, yêu cầu về tài sản đảm bảo cho các khoản vay tín dụng xuất khẩu, hay sự thiếu thông tin về các chính sách ưu đãi là những rào cản thực tế. Điều này làm giảm hiệu quả của chính sách, đặc biệt đối với khu vực kinh tế tư nhân và các doanh nghiệp quy mô nhỏ, vốn là những đối tượng cần được hỗ trợ nhiều nhất để tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

III. Cách chính sách tỷ giá hối đoái thúc đẩy xuất khẩu hiệu quả

Chính sách tỷ giá hối đoái là một trong những công cụ nhạy bén và có tác động nhanh nhất đến hoạt động xuất nhập khẩu. Về cơ bản, khi đồng nội tệ được điều chỉnh giảm giá một cách hợp lý so với ngoại tệ, giá hàng hóa của Việt Nam tính bằng ngoại tệ sẽ trở nên rẻ hơn trên thị trường quốc tế. Điều này trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh về giá cho sản phẩm Việt, kích thích các nhà nhập khẩu nước ngoài tăng đơn đặt hàng. Ngược lại, hàng hóa nhập khẩu sẽ trở nên đắt đỏ hơn, góp phần hạn chế nhập siêu và bảo hộ sản xuất trong nước. Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách này phụ thuộc vào việc điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt và có kiểm soát. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đóng vai trò trung tâm trong việc xác định một chế độ tỷ giá phù hợp, có thể là tỷ giá thả nổi có quản lý, để vừa đảm bảo tính thị trường, vừa có thể can thiệp khi cần thiết để ổn định kinh tế vĩ mô. Theo phân tích, “tỷ giá hối đoái tăng có lợi cho xuất khẩu vì giá cả hàng hoá và dịch vụ ở nước đó giảm đi tương đối so với nước ngoài”. Việc điều hành tỷ giá không chỉ là một bài toán kinh tế mà còn phải cân nhắc đến các yếu tố khác như dòng vốn thu hút FDI, tâm lý thị trường và cán cân thanh toán quốc tế, nhằm đạt được mục tiêu kép là vừa thúc đẩy xuất khẩu, vừa giữ vững sự ổn định chung của nền kinh tế.

3.1. Phân tích cơ chế tác động của tỷ giá đến giá trị xuất khẩu

Khi tỷ giá VND/USD tăng, một doanh nghiệp xuất khẩu thu về 1 USD sẽ đổi được nhiều VND hơn. Điều này tạo ra một khoản lợi nhuận bổ sung, khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất và tìm kiếm thị trường mới. Đồng thời, doanh nghiệp có thể lựa chọn giảm giá bán bằng USD để tăng sức cạnh tranh mà vẫn đảm bảo lợi nhuận bằng VND. Cơ chế này đặc biệt hiệu quả với các ngành hàng sử dụng nhiều nguyên liệu nội địa như nông sản, dệt may, thủy sản. Tuy nhiên, cần lưu ý tác động ngược lại đối với các ngành phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu.

3.2. Vai trò của Ngân hàng Nhà nước trong việc điều hành tỷ giá

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sử dụng nhiều công cụ để điều hành tỷ giá như công bố tỷ giá trung tâm, điều chỉnh biên độ dao động, mua bán ngoại tệ trên thị trường mở và điều hành lãi suất VND. Mục tiêu là giữ cho tỷ giá biến động trong một biên độ hợp lý, tránh những cú sốc đột ngột có thể gây hại cho cả doanh nghiệp xuất khẩu và nhập khẩu. Một cơ chế điều hành minh bạch, dễ dự báo sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc lập kế hoạch kinh doanh và phòng ngừa rủi ro tỷ giá, góp phần vào sự phát triển bền vững của hoạt động ngoại thương.

IV. Bí quyết dùng chính sách thuế tín dụng thúc đẩy xuất khẩu

Bên cạnh tỷ giá, chính sách thuế và tín dụng là hai trụ cột không thể thiếu để thúc đẩy xuất khẩu một cách bền vững. Chính sách thuế xuất khẩu được xây dựng theo hướng ưu đãi tối đa cho hàng hóa xuất khẩu. Hầu hết các mặt hàng xuất khẩu đều được áp dụng thuế suất 0%, đồng thời các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu được hoàn thuế GTGT cho các yếu tố đầu vào. Cơ chế này giúp giảm đáng kể giá thành sản phẩm, tạo lợi thế cạnh tranh trực tiếp trên thị trường quốc tế. Song song đó, chính sách tín dụng xuất khẩu đóng vai trò cung cấp nguồn vốn cần thiết, đặc biệt là vốn lưu động và vốn đầu tư trung dài hạn. Các chương trình tín dụng xuất khẩu ưu đãi về lãi suất, thời hạn vay và thủ tục giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực để đầu tư vào công nghệ, mở rộng nhà xưởng, và đáp ứng các đơn hàng lớn. Luận văn nghiên cứu đã nhấn mạnh vai trò của tín dụng hỗ trợ xuất khẩu trong việc “cơ cấu lại mặt hàng một cách hợp lý, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hoá Việt Nam”. Sự kết hợp giữa ưu đãi thuế và hỗ trợ vốn tạo thành một vòng tròn khép kín, hỗ trợ toàn diện cho doanh nghiệp, từ đó tạo ra động lực mạnh mẽ để mở rộng thị trường và gia tăng kim ngạch xuất khẩu.

4.1. Tối ưu hóa chính sách hoàn thuế GTGT cho doanh nghiệp

Cơ chế hoàn thuế GTGT là một công cụ tài chính quan trọng, giúp doanh nghiệp thu hồi lại phần vốn đã ứng trước để nộp thuế cho nguyên vật liệu đầu vào. Để chính sách này phát huy hiệu quả, quy trình và thủ tục hoàn thuế cần được đơn giản hóa, minh bạch và rút ngắn thời gian xử lý. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa hồ sơ sẽ giúp giảm bớt gánh nặng hành chính, đảm bảo dòng tiền của doanh nghiệp không bị ứ đọng, từ đó có thể tái đầu tư nhanh chóng vào sản xuất, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

4.2. Các hình thức tín dụng xuất khẩu và hiệu quả thực tế

Tín dụng xuất khẩu bao gồm nhiều hình thức đa dạng như cho vay trước khi giao hàng (để thu mua nguyên liệu, sản xuất) và cho vay sau khi giao hàng (chiết khấu bộ chứng từ). Ngoài ra, còn có các hình thức bảo lãnh tín dụng, bảo lãnh thực hiện hợp đồng. Mỗi hình thức đều nhằm giải quyết một khó khăn cụ thể về vốn cho doanh nghiệp trong các giai đoạn khác nhau của quá trình xuất khẩu. Việc đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng và thiết kế các gói vay phù hợp với đặc thù từng ngành hàng sẽ giúp chính sách này tiếp cận được nhiều doanh nghiệp hơn và phát huy tối đa hiệu quả.

V. Đánh giá thực tiễn chính sách tiền tệ hỗ trợ xuất khẩu VN

Nhìn lại quá trình thực thi, các chính sách tài chính tiền tệ của Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc thúc đẩy xuất khẩu. Giai đoạn qua đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc của kim ngạch xuất khẩu, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GDP và cải thiện đời sống người dân. Chính sách tỷ giá hối đoái được điều hành ngày càng linh hoạt hơn, đã góp phần kích thích xuất khẩu, kiểm soát nhập khẩu và cải thiện cán cân thương mại. Chính sách thuế xuất khẩu với ưu đãi thuế suất 0% và cơ chế hoàn thuế GTGT đã thực sự là một đòn bẩy tài chính, giúp hàng hóa Việt Nam cạnh tranh tốt hơn về giá. Các chương trình tín dụng xuất khẩu đã hỗ trợ vốn cho hàng nghìn doanh nghiệp, giúp nhiều ngành hàng chủ lực như dệt may, da giày, nông thủy sản vươn ra thế giới. Tuy nhiên, bên cạnh thành công, thực tiễn cũng bộc lộ những điểm cần hoàn thiện. Luận văn gốc chỉ ra rằng “chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu đã góp phần cơ cấu lại mặt hàng một cách hợp lý”. Dù vậy, việc phối hợp giữa các chính sách đôi khi còn chưa đồng bộ. Thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao để các chính sách này vừa tuân thủ các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế, vừa hỗ trợ hiệu quả cho doanh nghiệp trong nước trước sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt.

5.1. Thành tựu từ việc áp dụng các công cụ tài chính

Những thành tựu nổi bật bao gồm việc duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu ở mức cao trong nhiều năm, đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu. Việt Nam đã tận dụng thành công các hiệp định thương mại tự do (FTA) để thâm nhập vào các thị trường khó tính. Dòng vốn thu hút FDI vào các lĩnh vực sản xuất hàng xuất khẩu cũng là một minh chứng cho sự thành công của các chính sách tạo dựng môi trường đầu tư thuận lợi. Những kết quả này khẳng định vai trò không thể thiếu của các chính sách tài chính tiền tệ trong chiến lược hướng về xuất khẩu của quốc gia.

5.2. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia trong khu vực

Kinh nghiệm từ các quốc gia như Hàn Quốc và Trung Quốc cho thấy tầm quan trọng của việc kết hợp chính sách tỷ giá linh hoạt với các chương trình tín dụng và bảo hiểm xuất khẩu mạnh mẽ. Hàn Quốc đã sử dụng Ngân hàng Xuất nhập khẩu làm công cụ tài chính chiến lược để hỗ trợ các tập đoàn lớn vươn ra toàn cầu. Trung Quốc lại rất thành công với chính sách hoàn thuế và hỗ trợ tài chính quy mô lớn. Bài học cho Việt Nam là cần xây dựng một hệ thống hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu đồng bộ, chuyên nghiệp và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với bối cảnh và năng lực của nền kinh tế.

VI. Hướng đi tương lai cho chính sách tài chính thúc đẩy xuất khẩu

Để tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu trong giai đoạn mới, việc hoàn thiện chính sách tài chính tiền tệ là nhiệm vụ trọng tâm. Định hướng chung là xây dựng một hệ thống chính sách linh hoạt, minh bạch và phù hợp với các cam kết quốc tế, đặc biệt là các quy định của WTO và các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới. Về chính sách tỷ giá hối đoái, cần tiếp tục điều hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, đảm bảo tỷ giá phản ánh đúng quan hệ cung cầu ngoại tệ nhưng vẫn trong tầm kiểm soát để ổn định kinh tế vĩ mô. Đối với chính sách thuế xuất khẩu, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hoàn thuế GTGT, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để rút ngắn thời gian, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp. Về tín dụng xuất khẩu, cần đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng, phát triển các công cụ tài chính hiện đại như bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, bao thanh toán quốc tế để giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp. Theo định hướng trong tài liệu nghiên cứu, cần “hoàn thiện cơ chế huy động vốn” và “hoàn thiện chính sách, cơ chế cho vay hỗ trợ xuất khẩu”. Tương lai của xuất khẩu Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào khả năng thích ứng và đổi mới của hệ thống chính sách, tạo ra một sân chơi bình đẳng và một bệ phóng vững chắc cho doanh nghiệp vươn ra biển lớn.

6.1. Giải pháp hoàn thiện chính sách tỷ giá và lãi suất

Trong tương lai, cần nâng cao năng lực dự báo và phân tích của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để có những điều chỉnh chính sách kịp thời. Chính sách lãi suất cần được điều hành hài hòa, vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát, tạo môi trường vốn chi phí thấp cho các doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu. Phát triển thị trường ngoại hối phái sinh cũng là một giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp có thêm công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

6.2. Nâng cao hiệu quả tín dụng và các biện pháp hỗ trợ khác

Cần cải thiện cơ chế tiếp cận vốn tín dụng xuất khẩu, đặc biệt là cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thông qua việc đơn giản hóa thủ tục và nới lỏng các điều kiện về tài sản đảm bảo. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu và tham gia vào các mắt xích có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Sự kết hợp giữa hỗ trợ tài chính và phi tài chính sẽ tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh một cách toàn diện cho hàng hóa Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động xuất khẩu giữ vai trò hạt nhân trong chiến lược phát triển kinh tế đối ngoại của Việt Nam, đặc biệt từ khi công cuộc Đổi mới được khởi xướng năm 1986 và tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ tại Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VIII và Đại hội lần thứ IX với định hướng xây dựng nền kinh tế mở hướng về xuất khẩu. Trong giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2005, nền kinh tế Việt Nam ghi nhận sự chuyển dịch sâu sắc từ mô hình kinh tế khép kín sang mở rộng ngoại thương, tạo nguồn thu ngoại tệ then chốt phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Tuy nhiên, bối cảnh thực thi Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN và lộ trình chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007 đã đặt ra những thách thức lớn về rào cản kỹ thuật, biến động tỷ giá và sức ép cạnh tranh giá thành.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế mã số 5.12 do tác giả Bùi Thị Trinh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Phạm Quang Vinh là làm rõ tác động đa chiều của hệ thống chính sách tài chính tiền tệ đối với hiệu quả xuất khẩu. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lý luận kinh tế học quốc tế, đánh giá thực trạng 15 năm vận hành ba trụ cột chính sách gồm tỷ giá hối đoái, thuế quan và tín dụng ưu đãi hỗ trợ xuất khẩu, từ đó xác lập các giải pháp hoàn thiện có tính khả thi cao. Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu trên toàn lãnh thổ Việt Nam với trục thời gian khảo sát chuyên sâu từ năm 1990 đến năm 2005. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc định lượng hóa mức độ đóng góp của chính sách kinh tế vĩ mô vào việc nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh quốc gia, cải thiện cán cân thanh toán và thúc đẩy mức tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân đạt trên 15% mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng phân tích dựa trên ba lý thuyết thương mại quốc tế kinh điển:

• Lý thuyết lợi thế so sánh cổ điển của David Ricardo công bố năm 1817, khẳng định thương mại quốc tế đem lại lợi ích tối đa cho các quốc gia khi chuyên môn hóa vào các mặt hàng có chi phí sản xuất tương đối thấp nhất.
• Lý thuyết tân cổ điển của Eli Heckscher và Bertil Ohlin về tỷ lệ các yếu tố sản xuất, giải thích việc các nước dồi dào lao động như Việt Nam sẽ có lợi thế vượt trội khi xuất khẩu hàng hóa thâm dụng lao động và nhập khẩu hàng hóa thâm dụng vốn.
• Lý thuyết chu kỳ sống của sản phẩm với 4 giai đoạn phát triển rõ rệt gồm xâm nhập, tăng trưởng, chín muồi và suy thoái, chỉ ra cơ chế chuyển dịch sản xuất các mặt hàng đã chuẩn hóa sang các nền kinh tế đang phát triển.

Khung phân tích của đề tài vận dụng các khái niệm kinh tế vĩ mô cốt lõi gồm tỷ giá hối đoái thực tế theo mô hình ngang giá sức mua, cấu trúc thuế quan bảo hộ danh nghĩa cùng hệ thống tín dụng hỗ trợ xuất khẩu. Mô hình lý thuyết xác định rằng việc điều hành tỷ giá hối đoái thực tế phản ánh chính xác tương quan lạm phát giữa thị trường nội địa và quốc tế, kết hợp với chính sách hoàn thuế và hạ lãi suất cho vay sẽ trực tiếp hạ thấp chi phí biên của doanh nghiệp, tạo đòn bẩy gia tăng sản lượng xuất khẩu trên thị trường toàn cầu.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử làm kim chỉ nam, kết hợp linh hoạt các công cụ thống kê mô tả, phân tích định lượng và so sánh đối chiếu kinh tế vĩ mô. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm chuỗi số liệu thời gian 15 năm liên tục từ năm 1990 đến năm 2004, bao quát toàn bộ kim ngạch xuất nhập khẩu quốc gia và dữ liệu thực thi của 3 nhóm công cụ chính sách tài chính tiền tệ.

Phương pháp chọn mẫu thứ cấp toàn diện được thực hiện thông qua việc thu thập dữ liệu chính thức từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê và Quỹ Hỗ trợ phát triển. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh chuỗi thời gian kết hợp tổng hợp chuyên gia là nhằm đo lường chính xác mối liên hệ nhân quả giữa các quyết định điều chỉnh tỷ giá chính thức, sự thay đổi các bậc thuế suất xuất nhập khẩu và mức độ giải ngân vốn tín dụng ưu đãi đối với tốc độ tăng trưởng kim ngạch ngoại thương. Quá trình xử lý số liệu được triển khai chặt chẽ trong vòng 2 năm nghiên cứu từ năm 2004 đến năm 2005, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy học thuật cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái đã có bước tiến lớn khi chuyển từ tỷ giá cố định cứng nhắc sang cơ chế tỷ giá thả nổi có sự quản lý của Nhà nước, giúp thu hẹp khoảng cách giữa tỷ giá chính thức và thị trường tự do, hỗ trợ duy trì mức tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân trên 15% mỗi năm trong suốt giai đoạn 1990 đến 2004.

Thứ hai, chính sách thuế xuất nhập khẩu đã phát huy vai trò đòn bẩy bảo hộ và khuyến khích xuất khẩu khi áp dụng mức thuế suất 0% cho đại đa số các mặt hàng thành phẩm xuất khẩu, đồng thời cơ chế hoàn thuế giá trị gia tăng đối với nguyên vật liệu đầu vào nhập khẩu giúp doanh nghiệp tiết giảm trực tiếp từ 5% đến 10% chi phí sản xuất.

Thứ ba, chính sách tín dụng hỗ trợ xuất khẩu thông qua Quỹ Hỗ trợ phát triển đã cung ứng nguồn vốn ưu đãi với mức lãi suất cho vay ngắn và trung hạn thấp hơn khoảng 50% so với lãi suất của các ngân hàng thương mại, ưu tiên trực tiếp cho các dự án chế biến nông lâm thủy sản đạt tỷ lệ xuất khẩu tối thiểu 30% doanh thu.

Thứ tư, các công cụ tài chính gián tiếp như bảo lãnh dự thầu từ 1% đến 5% giá trị hợp đồng, bảo lãnh thực hiện hợp đồng mức 10% và tài trợ chiết khấu bộ chứng từ theo thư tín dụng đã hỗ trợ cho hơn 100 doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ tiếp cận thị trường quốc tế an toàn.

Thảo luận kết quả

Các kết quả thực chứng chứng minh rằng việc kết hợp đồng bộ các công cụ tài chính tiền tệ là yếu tố then chốt kích thích tổng cung và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa nội địa. Tuy nhiên, chính sách tỷ giá của Việt Nam trong một số thời kỳ vẫn bộc lộ sự thận trọng quá mức, dẫn đến hiện tượng đồng nội tệ bị định giá cao cục bộ, làm giảm động lực của các nhà xuất khẩu.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, Chính phủ Hàn Quốc trong giai đoạn bứt phá thập niên 1960 đã chủ động phá giá đồng Won 100%, hạ lãi suất cho vay xuất khẩu xuống mức 6,5% trong khi lãi suất ngân hàng thương mại ở mức 16% đến 26%, đồng thời Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hàn Quốc cung ứng các gói bảo lãnh tài chính lên tới 100% giá trị hợp đồng. Tại Trung Quốc, việc duy trì chính sách tỷ giá cạnh tranh và hoàn thuế xuất khẩu triệt để đã giúp nước này đạt mức tăng trưởng xuất khẩu trung bình 16% mỗi năm suốt hơn 20 năm, vươn từ vị trí thứ 32 thế giới năm 1978 lên vị trí thứ 7 toàn cầu vào năm 2002.

Để làm rõ hơn các phát hiện nghiên cứu, các biến động này có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường đối sánh giữa biến động tỷ giá hối đoái thực tế với kim ngạch xuất khẩu qua 15 năm, kết hợp với bảng ma trận thống kê mức chênh lệch lãi suất tín dụng ưu đãi nhằm làm nổi bật hiệu quả kinh tế vĩ mô của các gói hỗ trợ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện các công cụ kinh tế để chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới và tối ưu hóa hoạt động ngoại thương, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Điều hành tỷ giá hối đoái linh hoạt theo tín hiệu thị trường: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần chủ động điều chỉnh tỷ giá giao dịch bình quân liên ngân hàng bám sát quan hệ cung cầu ngoại tệ, duy trì biên độ dao động trong khoảng từ 1% đến 3%, đồng thời kiểm soát lạm phát mục tiêu dưới 7% mỗi năm nhằm nâng cao sức cạnh tranh giá bán của hàng hóa Việt Nam trong lộ trình 2005 đến 2010.
• Cải cách biểu thuế quan và tối ưu hóa quy trình hoàn thuế: Bộ Tài chính cần tiến hành rà soát, cắt giảm các dòng thuế nhập khẩu theo đúng cam kết thương mại đa phương, áp dụng mức thuế suất 0% cho máy móc công nghệ cao phục vụ sản xuất xuất khẩu và rút ngắn thời hạn xử lý hoàn thuế giá trị gia tăng xuống dưới 15 ngày làm việc để triệt tiêu 100% tình trạng ứ đọng vốn lưu động.
• Nâng cao năng lực và mở rộng quy mô tín dụng hỗ trợ xuất khẩu: Quỹ Hỗ trợ phát triển cùng các định chế tài chính nhà nước cần gia tăng quy mô nguồn vốn cho vay ngắn hạn, duy trì mức chênh lệch lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 3% đến 5% so với thị trường thương mại, đồng thời triển khai cơ chế cấp tín dụng trực tiếp cho nhà nhập khẩu nước ngoài với kỳ hạn từ 1 đến 5 năm.
• Thiết lập hệ thống bảo lãnh và bảo hiểm tín dụng xuất khẩu toàn diện: Bộ Tài chính chủ trì thành lập tổ chức bảo hiểm xuất khẩu chuyên trách, nâng tỷ lệ bảo lãnh thanh toán ứng trước lên từ 15% đến 20% và bảo lãnh thực hiện hợp đồng đạt 10% giá trị thương vụ cho 100% các hợp đồng xuất khẩu chế biến sâu trong giai đoạn 2006 đến 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Ứng dụng khung lý thuyết và kết quả thực chứng để hoàn thiện cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm và xây dựng lộ trình cắt giảm thuế quan theo chuẩn quốc tế, hướng tới mục tiêu gia tăng dự trữ ngoại hối quốc gia thêm từ 10% đến 15% mỗi năm.
• Ban điều hành các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh xuất nhập khẩu: Sử dụng các mô hình phân tích chi phí thuế và lãi suất ưu đãi để lập phương án kinh doanh, khai thác các gói hỗ trợ tín dụng của Quỹ Hỗ trợ phát triển nhằm cắt giảm từ 2% đến 4% chi phí vốn hàng năm.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế quốc tế mã số 5.12: Khai thác chuỗi dữ liệu 15 năm cùng hệ thống hóa lý thuyết thương mại cổ điển và tân cổ điển làm tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu mở rộng.
• Chuyên gia phân tích tại các ngân hàng thương mại và quỹ đầu tư: Nghiên cứu các nghiệp vụ tài trợ xuất khẩu, chiết khấu bộ chứng từ theo thư tín dụng và quy trình bảo lãnh dự thầu để xây dựng các gói sản phẩm tài trợ chuỗi cung ứng, mục tiêu tăng trưởng quy mô tín dụng ngoại thương thêm 20% trong trung hạn.

Câu hỏi thường gặp

• Tỷ giá hối đoái điều chỉnh tăng tác động như thế nào đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam? Khi tỷ giá hối đoái danh nghĩa tăng và đồng nội tệ giảm giá có kiểm soát, giá hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam quy đổi theo ngoại tệ sẽ rẻ hơn tương đối, kích thích các đối tác quốc tế tăng đơn hàng và hỗ trợ kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng từ 10% đến 15% mỗi năm.

• Chính sách thuế giá trị gia tăng mang lại lợi thế tài chính trực tiếp gì cho các doanh nghiệp xuất khẩu? Việc áp dụng mức thuế suất giá trị gia tăng 0% đối với hàng xuất khẩu và thực hiện hoàn thuế nguyên liệu đầu vào giúp doanh nghiệp giảm trực tiếp từ 5% đến 10% giá thành sản phẩm, gia tăng biên lợi nhuận ròng và giải phóng nguồn vốn lưu động để mở rộng quy mô.

• Doanh nghiệp cần đáp ứng những tiêu chí cụ thể nào để được vay vốn từ Quỹ Hỗ trợ phát triển? Doanh nghiệp phải có phương án sản xuất kinh doanh có lãi, hợp đồng ngoại thương hợp pháp và đáp ứng tiêu chuẩn thuộc danh mục mặt hàng khuyến khích xuất khẩu với tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu đạt tối thiểu 30% tổng doanh thu hàng năm theo quy định hiện hành.

• Tại sao Việt Nam phải chuyển đổi phương thức hỗ trợ xuất khẩu từ trực tiếp sang gián tiếp qua tín dụng? Quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới nghiêm cấm các hình thức trợ cấp xuất khẩu trực tiếp từ ngân sách, do đó Việt Nam bắt buộc phải chuyển dịch 100% sang các công cụ gián tiếp như hỗ trợ lãi suất sau đầu tư và bảo lãnh tín dụng để tránh các tranh chấp pháp lý quốc tế.

• Bài học thành công về tín dụng xuất khẩu của Hàn Quốc có thể áp dụng tại Việt Nam theo cơ chế nào? Việt Nam có thể áp dụng mô hình cho vay trung dài hạn đối với cả nhà xuất khẩu trong nước lẫn nhà nhập khẩu nước ngoài, đồng thời thành lập công ty bảo hiểm xuất khẩu chuyên trách cung ứng mức bảo lãnh lên tới 100% giá trị rủi ro thanh toán hợp đồng quốc tế.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa vững chắc cơ sở lý thuyết thương mại quốc tế về lợi thế so sánh và vai trò điều tiết vĩ mô của 3 trụ cột: tỷ giá hối đoái, thuế quan và tín dụng xuất khẩu.
• Phân tích thực chứng chuỗi dữ liệu 15 năm giai đoạn 1990 đến 2005, khẳng định chính sách tài chính tiền tệ đóng góp quyết định duy trì tăng trưởng xuất khẩu trên 15% mỗi năm.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị từ Hàn Quốc và Trung Quốc trong việc sử dụng đòn bẩy lãi suất ưu đãi và bảo lãnh tín dụng để mở rộng thị trường mậu dịch.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao gồm nới rộng biên độ tỷ giá từ 1% đến 3%, cắt giảm thuế theo chuẩn quốc tế và mở rộng quy mô vốn vay ưu đãi.
• Xác định lộ trình triển khai trọng tâm trong giai đoạn 2006 đến 2010 nhằm chuẩn bị toàn diện năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế trước thềm gia nhập WTO năm 2007.

Các cơ quan quản lý vĩ mô, định chế tài chính và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu hãy tích cực tham khảo luận văn để ứng dụng hiệu quả các công cụ đòn bẩy tài chính tiền tệ, tạo bước chuyển mình mạnh mẽ trong hoạt động ngoại thương và hội nhập kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ biểu, danh mục tài liện tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về xuất khẩu và chính sách tài chính - tiền tệ đối với hoạt động xuất khẩu. Chƣơng 2: Thực trạng chính sách tài chính - tiền tệ trong việc thúc đẩy xuất khẩu ở Việt Nam những năm vừa qua. Chƣơng 3: Phương hướng và giải pháp chủ yếu để hoàn thiện chính sách tài chính - tiền tệ nhằm đẩy mạnh xuất khẩu ở Việt Nam trong thời gian tới. TIEU LUAN MOI download 4: [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ XUẤT KHẨU VÀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU 1.

XUẤT KHẨU VÀ VAI TRÕ CỦA XUẤT KHẨU ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 1.1 Khái quát một số lý thuyết về nguồn gốc của xuất khẩu Thương mại quốc tế ra đời cách đây từ hàng ngàn năm với qui mô ngày càng được mở rộng, đặc biệt thương mại quốc tế hiện đại đã phủ kín toàn cầu. Các nhà nghiên cứu đã góp nhiều công sức vào việc lý giải nguyên nhân, những điều kiện cần thiết cũng như lợi ích đạt được của các nước tham gia thương mại quốc tế. Có nhiều lý thuyết khác nhau đề cập đến vấn đề này, có thể kể đến một số lý thuyết chủ yếu như lý thuyết cổ điển, lý thuyết tân cổ điển về lợi thế so sánh, lý thuyết chu kỳ sống của sản phẩm. Đây là những lý thuyết căn bản nhằm giải thích nguồn gốc và lợi ích mà xuất khẩu mang lại cho mỗi nước tham gia thương mại quốc tế.1 Lý thuyết cổ điển về lợi thế so sánh Trong xã hội, con người có những khả năng và các nguồn lực khác nhau và có thể muốn tiêu dùng hàng hoá theo những tỷ lệ khác nhau.

Những sở thích khác nhau và những lợi thế về vật chất và tài chính khác nhau đã mở ra những khả năng buôn bán sinh lời. Con người thường thấy có lời khi đem buôn bán những thứ mà họ có số lượng lớn để đổi lấy những thứ mà họ có nhu cầu. Vì trên thực tế, mỗi cá nhân hay gia đình đều không thể tự đáp ứng tất cả các nhu cầu tiêu dùng của cuộc sống, họ thường thấy có lợi khi tham gia hoạt động phù hợp với họ nhất hoặc có một “lợi thế so sánh” nào đó về khả năng tự nhiên hay những lợi thế về nguồn lực của mình. Khi đó họ có thể trao đổi bất cứ lượng dư thừa nào về hàng hoá tự sản xuất để lấy những sản phẩm mà người khác làm ra có thể tương đối dễ dàng hơn.

Do đó, trong một chừng mực nào đó, hiện tượng chuyên môn hoá dựa trên lợi thế so sánh đã nảy sinh, thậm chí ngay cả trong thời kỳ nguyên thuỷ nhất của những xã hội tự cung tự cấp. TIEU LUAN MOI download 5: [e-mail] Thương mại quốc tế xuất hiện từ sự đa dạng hoá tự nhiên của nền sản xuất giữa các nước. Khi tham gia thương mại quốc tế, các nước đều có xu hướng chuyên môn hoá một số sản phẩm mà mình có điều kiện sản xuất thuận lợi nhất hoặc thuận lợi hơn để nhờ đó có thể giảm giá bán sản phẩm, tạo lợi thế về chi phí so với các nước khác. Nghĩa là mỗi nước nên nhập khẩu những sản phẩm mà trong nước không có điều kiện sản xuất hoặc hiệu quả thấp và xuất khẩu những sản phẩm có điều kiện thuận lơị, hiệu quả cao.

Tuy nhiên cũng cần quan tâm đến cầu của thị trường quốc tế cả về chất lượng của sản phẩm đó. Đây là vấn đề cốt lõi để đảm bảo khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Khái niệm về chi phí tương đối và giá cả khác nhau là cơ sở của lý thuyết ngoại thương. Trên thực tế một nước có nền kinh tế kém phát triển vẫn có thể có sản phẩm bán ra thị trường thế giới, trong khi đó một nước có đầy đủ điều kiện để sản xuất ra một mặt hàng (như Mỹ, Nhật Bản.) lại vẫn đi nhập mặt hàng đó từ nước khác (ví dụ như sản phẩm dệt may, giầy dép.

Các nhà kinh tế học quốc tế vẫn chấp nhận học thuyết lợi thế so sánh của Adam Smith và David Ricardo, hai nhà kinh tế học cổ điển của Anh cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19. Lý thuyết về lợi thế so sánh cho rằng phúc lợi của thế giới (bao gồm cả hai nước tham gia tham gia thương mại quốc tế ) là lớn nhất khi mỗi nước xuất khẩu những sản phẩm mà chi phí sản xuất trong nước thấp hơn ở nước ngoài và nhập những hàng hoá mà chi phí so sánh ở nước ngoài thấp hơn ở trong nước. Thương mại quốc tế và chuyên môn hoá được quyết định bởi chi phí so sánh chứ không phải do chi phí tuyệt đối. Muốn so sánh chi phí tuyệt đối thì phải có đơn vị chuẩn nào đó (ví dụ, một đồng tiền chung như USD).

Mặt khác, chúng ta không thể so sánh chi phí tuyệt đối nếu không có một tỷ giá hối đoái. Năm 1817, David Ricardo nhà kinh tế học người Anh đã giải thích hiện tượng kinh tế trên bằng học thuyết lợi thế so sánh, trong đó có nhận định rằng: “Nếu một quốc gia có hiệu quả thấp hơn so với các quốc gia khác trong việc sản xuất tất cả các loại sản phẩm thì quốc gia đó vẫn có thể tham gia thương mại quốc tế để tạo ra lợi ích” [31, tr12]. Đối với David Ricardo, thương mại thực sự là động lực của TIEU LUAN MOI download 6: [e-mail] tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn, nhưng trong dài hạn nền kinh tế sẽ điều chỉnh tới điểm cân bằng trong trạng thái ổn định. Theo Samuelson, nguyên tắc lợi thế so sánh cho phép mỗi nước sẽ có lợi nếu việc chuyên môn hoá sản xuất và xuất khẩu các hàng hoá của mình có thể sản xuất với chi phí tương đối thấp (tức là các hàng hoá mà họ sản xuất tương đối có hiệu quả hơn so với nước khác); ngược lại, mỗi nước sẽ có lợi nếu nhập khẩu những hàng hoá mà mình sản xuất với chi phí tương đối cao (tức là những hàng hoá mà họ sản xuất tương đối kém hiệu quả hơn các nước khác).2 Lý thuyết tân cổ điển về lợi thế so sánh Lý thuyết về lợi thế so sánh của David Ricardo không giải thích được nguyên nhân xuất hiện lợi thế so sánh, bởi các nước khác nhau lại có chi phí cơ hội khác nhau.

Để khắc phục được hạn chế này, hai nhà kinh tế học Thuỵ Điển là Heckscher và Ohlin đã phát triển lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo, bằng việc xác định nguồn gốc của lợi thế so sánh chính là sự ưu đãi về các yếu tố sản xuất, hay còn gọi là nguồn lực sản xuất. Do đó, lý thuyết Heckscher - Ohlin còn gọi là lý thuyết so sánh các nguồn lực sản xuất vốn có. Lý thuyết Heckscher Ohlin đã xét tới những khác biệt về cung ứng yếu tố sản xuất (chủ yếu là đất đai, lao động và vốn) khi chuyên môn hoá quốc tế. Lý thuyết này chứng minh rằng, một nước sẽ thu lợi qua buôn bán nếu xuất khẩu một hàng hoá được sản xuất bằng việc sử dụng ở mức độ cao yếu tố sản xuất mà nước đó có tương đối nhiều, rẻ và nhập những hàng hoá mà việc sản xuất đòi hỏi sử dụng ở mức cao những yếu tố sản xuất mà ở nước mình có rất ít.

Thương mại quốc tế dựa vào những khác biệt về yếu tố sản xuất hiện có của mỗi nước, ví dụ Việt Nam có nhiều lao động và Nhật Bản có nhiều vốn. Việt Nam có lợi thế so sánh về những hàng hoá đòi hỏi nhiều lao động (dệt) và Nhật có lợi thế so sánh về những hàng hoá đòi hỏi nhiều vốn (thép), và điều đó có nghĩa là chi phí cơ hội của hàng dệt (đo bằng sản lượng thép để sản xuất ra một đơn vị hàng dệt) ở Nhật cao hơn ở Việt Nam. TIEU LUAN MOI download 7: [e-mail] Lý thuyết Heckscher - Ohlin dựa trên hai giả định quan trọng : Một là, các sản phẩm khác nhau cần các yếu tố sản xuất ở các tỷ lệ khác nhau. Ví dụ, sản phẩm nông nghiệp nói chung cần tỷ lệ lao động tương đối lớn hơn trên mỗi đơn vị vốn, trong khi sản phẩm công nghiệp cần nhiều thời gian máy (vốn) hơn trên mỗi nhân công so với hầu hết sản phẩm nguyên khai.

Hai là, các nước sẵn có các yếu tố sản xuất khác nhau. Một số nước có số vốn lớn trên mỗi công nhân gọi là nước “dư thừa vốn” trong khi các nước khác có ít vốn và nhiều lao động gọi là các nước “ dư thừa lao động” Lý thuyết này đã giải thích hiện tượng thương mại quốc tế là do trong một nền kinh tế “mở cửa”, mỗi nước đều hướng đến chuyên môn hoá các ngành sản xuất cho phép sử dụng nhiều nhất các nhân tố sản xuất mà đối với n ước đó là thuận lợi nhất (ví dụ như tài nguyên, lao động, vốn. Nói cách khác, theo lý thuyết Heckscher - Ohlin, một số nước có lợi thế so sánh hơn trong việc xuất khẩu một số sản phẩm hàng hoá của mình là do việc sản xuất những mặt hàng đã sử dụng nhiề u yếu tố sản xuất mà nước đó có ưu thế hơn so với một số nước khác. Chính ưu thế về các lợi thế tự nhiên các yếu tố sản xuất này (gồm vốn, lao động, tài nguyên) đã khiến một số nước có chi phí cơ hội thấp hơn (so với việc sản xuất các sản phẩm hàng hoá khác) khi sản xuất các sản phẩm hàng hoá đó.

Từ mô hình Heckscher - Ohlin cho thấy, tất cả các nước đều có lợi và sản lượng của thế giới tăng lên. Tuy nhiên, ngoài hai kết luận cơ bản này, còn có một số kết luận khác. Thứ nhất, do chi phí cơ hội tăng gắn liền với nguồn lực di chuyển giữa các hàng hoá có nhiều yếu tố sản xuất khác nhau, nên việc chuyên môn hoá hoàn toàn sẽ không xẩy ra như trong mô hình chi phí lao động đơn giản. Các nước có xu hướng chuyên môn hoá sản xuất các sản phẩm đòi hỏi sử dụng nhiều ng uồn lực dư thừa của mình.

Họ sẽ bù đắp cho các nguồn lực khan hiếm của mình bằng việc nhập khẩu các sản phẩm có sử dụng các nguồn lực khan hiếm đó. Nhưng chi phí trong nước sẽ tăng, do đó giá cả hàng hoá sẽ vượt quá giá trên thế giới, điều đó làm cản trở việc chuyên môn hoá hoàn toàn.