Mở đầu Những TCHT này có thể sử dụng khi bắt đầu vào 1 tiết học, ngoài việc có thể ôn lại kiến thức bài học trước nó có tác dụng chính là khởi động tư duy của học sinh, dẫn dắt học sinh tìm hiểu nội dung, học tập một cách tự nhiên, thoải mái và vui vẻ. Giúp học sinh xác định được vấn đề/nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết trong bài học hoặc xác định rõ cách thức giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ trong các hoạt động tiếp theo của bài học. Hạn chế của nhóm TCHT khởi động là ít số lượng học sinh được tham gia bởi bị giới hạn về thời gian dành cho các hoạt động phía sau, vị trí và sự di chuyển của học sinh,… 15 Một ví dụ cụ thể trong nhóm TCHT khởi động - Taboo là một trò chơi thú vị, hấp dẫn, khuyến khích học sinh mô tả các thuật ngữ cho bạn cùng lớp mà không sử dụng các từ được coi là từ "cấm kỵ". Điều này thách thức học sinh vượt qua định nghĩa SGK và mô tả cơ chế hoặc kiến thức chuyên sâu về các thuật ngữ từ vựng theo sự hiểu của chính chúng.
Điểm đích của Taboo sẽ giúp giáo viên dẫn dắt sang 1 từ khóa mới, giúp học sinh xác định được vấn đề/nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết trong bài học hoặc xác định rõ cách thức giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ trong các hoạt động tiếp theo của bài học. (2) Trò chơi hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ Dựa vào quan điểm “Vùng phát triển gần nhất” những loại TCHT này nhằm huy động vốn hiểu biết của học sinh. Qua TCHT này, giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1 – Khởi động. Nếu như hạn chế của nhóm TCHT khởi động là chỉ một số lượng ít học sinh tham gia thì đối với nhóm TCHT hình thành kiến thức mới yêu cầu tất cả các học sinh đều phải tham gia.
Chính vì vậy, tính hấp dẫn, sáng tạo từ cách thiết kế trò chơi đến phần “thưởng – phạt” đều phải rõ ràng để kích thích học sinh tham gia TCHT, đạt được mục tiêu về nhiệm vụ nhận thức. Một ví dụ cụ thể trong nhóm TCHT hình thành kiến thức mới - trò chơi Mảnh ghép Puzzle. Nhiệm vụ của học sinh sẽ sắp xếp các mảnh ghép để hoàn chỉnh một “bức tranh” hay chính là một nội dung kiến thức mới. Mỗi mảnh ghép có thể là một hình vẽ hoặc có thể chứa các dữ kiện để móc nối logic kiến thức.
Điều này đòi hỏi sự hợp tác của các thành viên trong nhóm, cần nghiên cứu kỹ các thông tin đã có để chiếm lĩnh kiến thức mới. Kết thúc trò chơi, ngoài việc đánh giá sự hợp tác của các nhóm, giáo viên sử dụng chính sản phẩm của TCHT đó để yêu cầu học sinh báo cáo và chuẩn hóa lại kiến thức. 16 (3) Trò chơi luyện tập Nhóm TCHT này được sử dụng sau khi học sinh đã được học một nội dung hoặc kỹ năng nào đó và thường là nhóm trò chơi được giáo viên sử dụng nhiều nhất. Những kiến thức và kĩ năng đã học là cơ sở để học sinh thực hiện những TCHT này.
Mục tiêu vận dụng kiến thức đã học và yêu cầu phát triển các kĩ năng vận dụng kiến thức cho học sinh. Chính vì vậy, số lượng học sinh tham gia cũng đạt tối đa là tất cả các thành viên trong nhóm, lớp. Một ví dụ cụ thể trong nhóm TCHT luyện tập - Board game (trò chơi cờ bàn) là một thể loại trò chơi gồm 2 hoặc nhiều người tương tác trực tiếp với nhau thông qua một bàn cờ hoặc bản đồ. Trò chơi này thường sử dụng vật dụng đi kèm như các lá bài, xúc xắc, quân cờ,… để hỗ trợ cho cuộc chơi.
Giống như các trò chơi dân gian như cờ cá ngựa nhưng giáo viên sẽ lồng ghép nhiệm vụ học tập vào trò chơi để học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải quyết. Một ví dụ cụ thể trong nhóm TCHT luyện tập – Trò chơi “Giải nhanh đáp gọn”. Nó gần giống với trò chơi câu đố. Vì là để vận dụng kiến thức nên cần soạn chuỗi câu đố thật nhanh, thật ngắn.
Tất cả phải vận dụng nội dung kiến thức bài học để giải quyết. Một ví dụ thứ hai trong nhóm TCHT luyện tập – Trò chơi “Bingo!”. Đây là một trò chơi cực kỳ phổ biến ở các nước phương Tây. Có mấy ai lại không thích thú khi trở thành người đầu tiên hoàn thành thử thách, đứng phắt dậy và hét thật to “Bingo!”.
Trò Bingo rất vui khi khi được chơi theo nhóm, luật chơi vô cùng đơn 17 giản và nhất là có thể giúp học sinh ôn luyện bất cứ vấn đề nào từ ngôn ngữ tới toán học, lịch sử… Mỗi TCHT có thể được sử dụng vào từng phần hoạt động khác nhau trong tiến trình bài dạy tùy thuộc vào mục tiêu nhận thức của giáo viên đặt ra. Chính vì vậy, có thể biến tấu cách thiết kế TCHT để sử dụng hợp lý, phát huy tối đa ưu điểm của việc sử dụng TCHT. Cấu trúc của trò chơi học tập Xét về cấu trúc của TCHT gồm bốn thành tố gắn bó chặt chẽ với nhau và cùng nằm trong một khối thống nhất đó là: Nhiệm vụ nhận thức, luật chơi, các hành động chơi và kết quả của trò chơi. Nhiệm vụ nhận thức: là thành tố cơ bản của TCHT, là “bộ xương” của TCHT , là mục tiêu mà TCHT muốn hướng đến.
Nhiệm vụ nhận thức có tính chất như những nhiệm vụ học tập dưới dạng các câu hỏi trắc nghiệm mà học sinh phải giải quyết dựa trên các đề bài đã cho. Mỗi một TCHT có một nhiệm vụ nhận thức của mình, chính điều đó làm trò chơi này khác với trò chơi kia. Luật chơi: TCHT bao giờ cũng có luật chơi và luật chơi giữ vai trò quyết định, đó là những quy định có sẵn mà nhất thiết trẻ phải tuân thủ trong khi chơi. Luật chơi quyết định trò chơi và nếu phá vỡ chúng thì TCHT cũng bị phá vỡ theo.
Có thể nói, luật chơi giúp trẻ điều khiển hành vi của mình. Mỗi TCHT đều có luật chơi do nội dung chơi quy định. Vưgôtxki: “Luật chơi càng chính xác bao nhiêu thì trò chơi càng căng thẳng và quyết liệt bấy nhiêu” [27]. Hành động chơi: là những hoạt động mà học sinh thực hiện trong lúc chơi.
Hành động chơi phản ánh nội dung trò chơi bởi vì hoạt động nào cũng thâu tóm trong nó chủ thể, đối tượng, công cụ, động cơ và các hành động. Tính hợp tác cũng bộc lộ rõ khi học sinh chơi theo nhóm để giải quyết yêu cầu của trò chơi. Ngược lại, tính cạnh tranh giữa các nhóm sẽ thúc đẩy động lực học tập của học 18 sinh. Kết quả: TCHT bao giờ cũng có một kết quả nhất định, đó là việc học sinh hoàn thành nhiệm vụ mà trò chơi yêu cầu.
Kết quả của TCHT thường làm thỏa mãn nhu cầu nhận thức cũng như nhu cầu vui chơi của học sinh, khuyến khích học sinh trong các trò chơi tiếp theo. Kết quả của TCHT còn giúp cho giáo viên đánh giá mức độ đạt hay chưa đạt của trò chơi, của nhiệm vụ nhận thức, từ đó có những điều chỉnh cho hợp lý trong quá trình dạy và học. Ưu điểm của việc sử dụng trò chơi học tập trong dạy và học - Thông qua trò chơi, học sinh ghi được tự mình mày mò, khám phá ra tri thức, tìm hiểu được rõ nguồn gốc của vấn đề, trả lời được câu hỏi “tại sao?”, “như thế nào?”. Học sinh là người tự xử lý thông tin giải quyết vấn đề, tự làm chủ kiến thức, giáo viên chỉ đóng vai trò dẫn dắt, hỗ trợ học sinh tìm ra kiến thức.
Qua đó học sinh ghi nhớ kiến thức được lâu hơn, đồng thời vận dụng được các kiến thức toán học vào cuộc sống. - Hiện nay, cách học truyền thống, thụ động ngồi nghe, tiếp nhận kiến thức do giáo viên truyền tải đã không còn phù hợp đối với phần đông học sinh. Cách học này khiến các em cảm thấy nhàm chán, khó tiếp nhận kiến thức môn học, điều này có thể dẫn đến việc các em không chịu học, gây ồn ào trong lớp, giáo viên khó có thể tiếp tục bài giảng mà thay vào đó là “dẹp loạn”, ổn định lớp học. Đối với hoạt động trò chơi được lồng ghép trong các hoạt động học tập, có thể dưới hình thức hoạt động nhóm, học sinh được vận động trải nghiệm tìm ra kiến thức, có sự trao đổi, thảo luận, tranh luận giữa các thành viên trong nhóm, giữa các nhóm để tìm ra kết luận kiến thức cuối cùng.
Điều này góp phần tạo không khí sôi nổi trong lớp học, đồng thời học sinh cũng hứng thú hơn trong mỗi giờ học. Hoạt động trò chơi còn phát huy tính tích cực, tự giác của các em học sinh khi tham gia hoạt động nhóm, đảm bảo trong thời gian quy định phải hoàn thành nhiệm vụ đặt ra. 19 Bên cạnh đó, hoạt động trò chơi cũng phát huy tối đa tính sáng tạo (đa dạng được các cách thức tìm ra kiến thức, từ mỗi nhóm, mỗi học sinh có thể sẽ có nhiều góc nhìn, nhiều hướng đi khác nhau) và tính hợp tác của học sinh. - Qua mỗi hoạt động trò chơi, cũng giúp giáo viên, với vai trò là người hướng dẫn, định hướng học tập cho học sinh có thêm nhiều góc nhìn, giải pháp mới mẻ, tiếp thu thêm những kinh nghiệm để làm phong phú, đa dạng thêm bài giảng và có những điều chỉnh phù hợp cho mỗi hoạt động dạy học được hay hơn.
Đồng thời, học sinh cũng được lắng nghe, được tôn trọng ý kiến cá nhân, góp phần mở rộng vốn kiến thức và giúp các em tự tin hơn vào bản thân. - Trong các hoạt động trò chơi nhằm khám phá hay khắc sâu tri thức, với nguyên tắc học sinh là trung tâm, giáo viên chỉ hỗ trợ, định hướng, nên học sinh cần nâng cao tính tự giác, kiên trì, quyết tâm để làm chủ tri thức. Thông qua các hoạt động vận động hay hoạt động nhóm trong mỗi trò chơi, học sinh được rèn tính kỉ luật, nghiêm túc và tinh thần hợp tác, luôn sẵn sàng hỗ trợ đồng đội, cùng nhau tìm ra và khắc sâu tri thức. Không chỉ trong học tập, các đức tính tự giác, trung thực, kiên trì hay tính kỉ luật và tinh thần đồng đội cũng sẽ hình thành tính cách của các em trong cuộc sống hàng ngày.
Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học 1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Đổi mới PPDH đã và đang được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới.
