Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh tăng trưởng dân số và tiêu dùng toàn cầu, áp lực từ rác thải rắn đang trở thành vấn đề nghiêm trọng đối với hệ sinh thái. Theo số liệu được tác giả trích dẫn trong đồ án, mỗi ngày Trái Đất tiếp nhận khoảng 3,5 triệu tấn rác và con số này được dự báo có thể chạm ngưỡng 11 triệu tấn/ngày vào cuối thế kỷ 21. Ngành công nghiệp thời trang nhanh (fast fashion) thải ra khối lượng lớn quần áo cũ khó phân hủy, trong đó các trang phục từ vải jeans (denim) chiếm tỷ trọng đáng kể. Để góp phần giải quyết thực trạng này, xu hướng "thời trang bền vững - thời trang xanh" thông qua việc tái chế (upcycling) các sản phẩm may mặc cũ đang thu hút sự quan tâm của xã hội và giới nghiên cứu công nghệ may.

Đồ án tốt nghiệp "Thiết kế bộ sưu tập túi xách từ vật liệu jeans tái chế" được thực hiện bởi sinh viên Tsần Kim Liên và Bùi Thị Thúy Giang, dưới sự hướng dẫn của ThS. Mai Quỳnh Trang tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Đề tài xác định 2 mục đích nghiên cứu chính:

  • Mục đích 1: Hệ thống hóa kiến thức chuyên ngành công nghệ may đã học để tiến hành thiết kế, xây dựng tài liệu kỹ thuật và may hoàn chỉnh bộ sưu tập túi xách từ nguồn vật liệu jeans tái chế.
  • Mục đích 2: Tận dụng các sản phẩm quần áo jeans cũ để biến thành các sản phẩm phụ kiện thời trang có giá trị sử dụng và thẩm mỹ, góp phần giảm thiểu rác thải thời trang ra môi trường.

Để đạt được các mục đích trên, văn bản xác định 7 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu về nguồn gốc, đặc điểm, lịch sử hình thành và phát triển của túi xách qua các thời kỳ.
  2. Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu xu hướng thời trang túi xách nữ năm 2024.
  3. Nhiệm vụ 3: Nghiên cứu đặc tính của chất liệu jeans và các kỹ thuật xử lý chất liệu jeans tái chế.
  4. Nhiệm vụ 4: Thiết kế 3 sản phẩm túi xách phù hợp với chất liệu jeans tái chế.
  5. Nhiệm vụ 5: Xây dựng bộ tài liệu kỹ thuật cho 3 sản phẩm túi xách từ chất liệu jeans tái chế.
  6. Nhiệm vụ 6: Thiết kế rập và may hoàn chỉnh 3 sản phẩm túi xách công sở từ chất liệu jeans tái chế.
  7. Nhiệm vụ 7: Xây dựng video quảng bá sản phẩm hoàn thiện.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Xu hướng thời trang túi xách năm 2024, chất liệu jeans tái chế và quy trình thiết kế, may mẫu sản phẩm túi xách jeans tái chế dành cho nữ giới.
  • Giới hạn đề tài: Thiết kế túi xách jeans tái chế dành riêng cho đối tượng khách hàng nữ làm việc trong môi trường công sở.
  • Không gian thực hiện: Bộ môn Công nghệ May, Khoa Thời trang và Du lịch, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Thời gian thực hiện: Từ tháng 12/2023 đến tháng 06/2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm chuyên ngành

Nghiên cứu dựa trên nền tảng kỹ thuật công nghệ may và thiết kế phụ kiện thời trang, bao gồm:

  • Cấu trúc kỹ thuật chung của túi xách: Đồ án phân tích cấu tạo hoàn chỉnh của một sản phẩm túi xách bao gồm 11 thành phần kỹ thuật chính: thân túi, lớp lót, lớp giữa (keo tan và bông mex định hình form dáng), túi phụ bên trong lớp lót, quai xách, dây đeo vai, nắp túi, dây kéo miệng túi, ngăn khóa, các chi tiết trang trí, đáy túi và chân túi.
  • Tiêu chuẩn phân loại túi xách: Phân loại theo kích thước hình học (micro bag, mini bag, medium bag, large bag, extra large bag); phân loại theo vật liệu dệt và da (da tự nhiên, da nhân tạo PU/PVC, vải canvas, vải lụa hoa, vải jeans tái chế); phân loại theo công năng (túi công sở, túi dự tiệc, túi du lịch, túi tote, satchel, hobo, crossbody, clutch).
  • Lý thuyết về vật liệu jeans và tái chế: Khảo sát đặc tính cơ lý của vải denim cũ, kỹ thuật tháo rỡ chi tiết may cũ, kỹ thuật xử lý bề mặt vải, ghép nối mảng vải và kỹ thuật ép mex tăng cứng nhằm đáp ứng yêu cầu đứng form của túi xách công sở.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng kết hợp ba phương pháp nghiên cứu thực tiễn trong ngành công nghệ may:

  • Phương pháp tham khảo tài liệu: Thu thập, tổng hợp giáo trình chuyên ngành may mặc, tài liệu thiết kế rập, sách lịch sử thời trang và các nguồn dữ liệu mạng về xu hướng thời trang túi xách năm 2024.
  • Phương pháp chọn lọc, phân tích và tổng hợp: Đánh giá các xu hướng túi xách công sở nữ, phân tích khả năng ứng dụng các mảng vải jeans từ quần/áo cũ để xác định giải pháp tạo hình, phối màu sắc và họa tiết cho bộ sưu tập.
  • Phương pháp thực nghiệm kỹ thuật may: Tiến hành vẽ mẫu phác thảo, triển khai bản vẽ thiết kế kỹ thuật mặt ngoài và mặt lót; thiết kế bộ rập mẫu thành phẩm và rập bán thành phẩm (cộng đường may); may thử nghiệm mẫu; xây dựng định mức nguyên phụ liệu, quy trình may, quy cách lắp ráp cụm chi tiết và tính đơn giá chi phí sản phẩm.

Nguồn dữ liệu

  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thị trường túi xách quốc tế từ Allied Market Research; các báo cáo và tư liệu về quy mô ngành thời trang may mặc túi xách Việt Nam năm 2023; tư liệu về lịch sử phát triển trang phục và phụ kiện qua các thời kỳ.
  • Dữ liệu thực nghiệm: Thông số kích thước hình học của 3 mẫu túi; bảng thống kê số lượng chi tiết rập; định mức tiêu hao vải jeans, vải lót, phụ liệu dựng (mex cứng 2mm, mex mềm 2mm, keo tan, keo hột) và phụ liệu kim loại (khóa kéo, nút hít, khóa sập mỏ vịt).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về đề tài

Chương này tập trung trình bày bối cảnh chung của ngành thời trang trước thách thức rác thải môi trường và sự hình thành xu hướng thời trang tuần hoàn. Tác giả nêu rõ thực trạng gia tăng lượng rác thải sinh hoạt (3,5 triệu tấn/ngày) và nhu cầu chuyển dịch sang các sản phẩm "xanh". Chương 1 tổng kết các xu hướng túi xách nổi bật trên thị trường năm 2023 (túi dự tiệc, túi công sở, túi basic và túi tái chế từ bao bì mì gói, vỏ lon bia, áo quần jeans cũ). Trên cơ sở đó, nhóm tác giả xác lập sự cần thiết của đề tài, xác định đối tượng khách hàng mục tiêu là nữ nhân viên văn phòng, đưa ra mục tiêu, giới hạn nghiên cứu trong khoảng thời gian từ tháng 12/2023 đến tháng 06/2024 và phân định rõ 7 nhiệm vụ kỹ thuật cần giải quyết.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 cung cấp hệ thống cơ sở lý luận toàn diện về sản phẩm túi xách và vật liệu may tái chế, chia thành các nội dung chính:

  1. Lịch sử hình thành và phát triển túi xách: Khái quát quá trình tiến hóa của túi xách qua các giai đoạn lịch sử:

    • Thời tiền sử: Túi thô sơ làm từ da động vật (da gấu, báo, nai), mai rùa luồn dây gân và vỏ cây để chứa công cụ sinh tồn.
    • Thời cổ đại: Phụ nữ Ai Cập thế kỷ 14 dùng túi nhỏ đeo quanh thắt lưng làm từ da dê, sậy, vải lanh; Hy Lạp cổ đại có túi da "kibisis" trang trí ren và thêu; La Mã cổ đại có túi "crumina" (hình chữ nhật) và "sacculus" (hình tròn) dùng đựng tiền và vật dụng cá nhân.
    • Thời trung cổ: Phát triển các dạng túi đặc thù như Aumonière (túi tròn nhỏ đeo eo), Scrips (túi vải chữ nhật đựng nhu yếu phẩm), Reticules và Coffers; tại Trung Quốc túi xách hình giọt nước, chữ nhật may bằng lụa, bông và da.
    • Thời phục hưng: Xuất hiện giỏ xách thêu chỉ vàng, nỉ, da như Chapeau, Satchel, Basket treo ở eo.
    • Thế kỷ 19 đến thế kỷ 20: Sự ra đời của các phong cách túi Victoria, Art Nouveau (hoa văn hữu cơ), Art Deco (hình học, kim loại những năm 1920); các thiết kế kinh điển như Hermès Kelly (1935), Birkin (thập niên 1940), Gucci Jackie O (thập niên 1950-1960), túi đeo chéo thập niên 1970-1980 và túi Messenger thập niên 1990-2000.

  2. Cấu trúc kỹ thuật và phân loại túi xách:

    • Mô tả cấu tạo 11 bộ phận chức năng của túi xách công sở.
    • Phân loại kích thước theo tiêu chuẩn:
Phân loại kích thước Chiều dài quy chuẩn
Siêu nhỏ (micro bag) Dưới 15 cm
Nhỏ (mini bag) 15 - 20 cm
Trung bình (medium bag) 25 - 35 cm
Lớn (large bag) 35 - 45 cm
Rất lớn (extra large bag) Trên 45 cm
  • Phân loại theo vật liệu: Da động vật (bò, dê, trăn), da tổng hợp (PU, PVC), vải canvas, vải lụa hoa và vật liệu may tái chế.
  • Phân loại theo kiểu dáng: Tote, satchel, hobos hình bán nguyệt, crossbody, clutch, vali.
  1. Tổng quan thị trường và vật liệu tái chế:
    • Thị trường toàn cầu: Đạt 551 tỷ USD năm 2023, dự báo đạt 768 tỷ USD năm 2027. Trích dẫn báo cáo của Allied Market Research dự báo thị trường đạt 187,05 tỷ USD vào năm 2031 (tăng từ 76,87 tỷ USD năm 2021). Phân tích chiến lược tiếp thị của các thương hiệu quốc tế (Hermès, Louis Vuitton, Gucci, Prada, Burberry, Fendi).
    • Thị trường Việt Nam: Quy mô đạt khoảng 2-3 tỷ USD năm 2023, phân chia 3 phân khúc (cao cấp, trung cấp, bình dân). Đánh giá thách thức từ hàng giả, chi phí sản xuất và cơ hội từ nguồn nhân lực tay nghề cao, chuỗi cung ứng phụ liệu may.
    • Ứng dụng vật liệu tái chế: Khảo sát quy trình tái sinh vải vụn, tái chế quần jeans cũ thành áo, váy, bìa sách, thảm, giỏ đựng và định hướng xử lý vật liệu denim cho túi xách nữ 2024.

Chương 3: Thiết kế bộ sưu tập túi xách từ vật liệu jeans tái chế

Chương 3 là phần thực nghiệm công nghệ may trọng tâm của đồ án, trình bày quy trình thiết kế và chế tạo kỹ thuật cho 3 mẫu túi xách công sở:

  1. Nghiên cứu mẫu và ý tưởng thiết kế: Định hướng bộ sưu tập hướng tới phong cách thanh lịch, tiện dụng cho môi trường văn phòng, kết hợp các sắc độ xanh khác nhau của vải jeans tái chế với các phụ liệu tạo form.
  2. Chi tiết thiết kế kỹ thuật của 3 mẫu túi: Với từng mẫu sản phẩm (Mẫu 1, Mẫu 2, Mẫu 3), đồ án thiết lập hồ sơ kỹ thuật đồng bộ bao gồm:
    • Bản vẽ thiết kế: Bản vẽ chi tiết mặt chính (mặt ngoài) và mặt lót (mặt trong) thể hiện vị trí quai, nắp, khóa và ngăn phụ.
    • Quy cách nguyên phụ liệu: Hướng dẫn sử dụng vải chính (jeans thu gom), vải lót trong, hệ thống vật liệu dựng tăng cứng gồm bông mex cứng 2mm, bông mex mềm 2mm, keo tan (KT) và keo hột.
    • Bảng thống kê chi tiết rập: Phân tách toàn bộ các chi tiết thành phẩm và rập bán thành phẩm (cộng đường may) cho từng lớp vải chính, vải lót và mex dựng.
    • Quy trình may và quy cách may: Trình tự các bước ráp thân, may lộn lớp lót, tra dây kéo miệng túi, dán keo ép mex tạo phom, lắp ráp phụ kiện kim loại (nút hít, khóa sập mỏ vịt, chặn đầu dây kéo, dây nơ).
    • Quy cách đóng gói và tính giá thành: Tiêu chuẩn đóng gói túi thành phẩm và bảng tính đơn giá sản xuất dựa trên chi phí nguyên phụ liệu cùng công may thực tế.
Hạng mục kỹ thuật Mẫu 1 Mẫu 2 Mẫu 3
Vật liệu chính Vải jeans tái chế Vải jeans tái chế Vải jeans tái chế
Vật liệu dựng Mex cứng 2mm, mex mềm 2mm, keo tan Mex cứng 2mm, mex mềm 2mm, keo tan, keo hột Mex cứng 2mm, mex mềm 2mm, keo tan
Phụ liệu khóa chính Nút hít, dây kéo, dây nơ cột Dây kéo, chặn đầu dây kéo Khóa sập mỏ vịt
Hồ sơ kỹ thuật đi kèm Bản vẽ, định mức NPL, rập BTP, quy trình may, đơn giá Bản vẽ, định mức NPL, rập BTP, quy trình may, đơn giá Bản vẽ, định mức NPL, rập BTP, quy trình may, đơn giá

Chương 4: Kết luận – Kiến nghị

Chương cuối tổng kết toàn bộ quá trình nghiên cứu, đánh giá mức độ hoàn thành so với mục tiêu và nhiệm vụ đề ra trong phiếu giao đồ án tốt nghiệp, đồng thời đưa ra các kiến nghị liên quan đến việc tối ưu hóa quy trình may túi xách từ vật liệu tái chế trong thực tế sản xuất.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

  • Chế tạo hoàn chỉnh sản phẩm thực tế: Thiết kế, cắt rập và may hoàn thiện 3 sản phẩm túi xách công sở nữ từ chất liệu jeans cũ thu gom, đảm bảo độ bền cơ học và form dáng định hình.
  • Xây dựng bộ tài liệu kỹ thuật ngành may:
    • Hoàn thiện hệ thống bản vẽ chi tiết mặt ngoài và mặt lót cho cả 3 mẫu túi.
    • Xây dựng bảng định mức nguyên phụ liệu kỹ thuật (vải chính, vải lót, keo tan, keo hột, bông mex cứng 2mm, bông mex mềm 2mm, phụ kiện kim khí).
    • Lập bảng thống kê chi tiết rập thành phẩm và rập bán thành phẩm phục vụ giác sơ đồ và cắt may chuẩn xác.
    • Thiết lập bảng quy trình may chi tiết từng bước và bảng quy cách đường may kỹ thuật cho từng bộ phận của sản phẩm.
    • Xây dựng bảng tính đơn giá sản phẩm cụ thể cho từng mẫu túi xách hoàn thiện.
  • Sản phẩm truyền thông: Xây dựng hoàn chỉnh video giới thiệu và quảng bá hình ảnh bộ sưu tập túi xách jeans tái chế.

Giải pháp và kỹ thuật tác giả áp dụng

  • Đề xuất giải pháp kết hợp giữa vật liệu jeans tái chế có tính mềm, co giãn với lớp lót và lớp dựng gia cố (bông mex 2mm kết hợp keo tan) nhằm khắc phục nhược điểm mất form của quần áo jeans cũ khi chuyển đổi thành túi xách.
  • Ứng dụng các phụ liệu khóa kim loại (khóa sập mỏ vịt, nút hít) và phụ liệu trang trí (dây nơ) để nâng cao giá trị thẩm mỹ, đưa sản phẩm tái chế tiếp cận chuẩn mực thời trang công sở nữ.

Đóng góp của đề tài

Theo nội dung công bố của tác giả, đồ án đã hiện thực hóa giải pháp thời trang tuần hoàn ở quy mô nghiên cứu ứng dụng chuyên ngành công nghệ may; chuyển đổi thành công nguồn phế liệu may mặc (quần áo jeans cũ) thành dòng phụ kiện túi xách công sở có giá trị thương mại và thẩm mỹ; cung cấp một quy trình công nghệ hoàn chỉnh từ thiết kế mẫu, làm rập đến may ráp công nghiệp cho sản phẩm thời trang tái chế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

  • Đề tài giới hạn phạm vi nghiên cứu trên 3 mẫu sản phẩm cụ thể dành riêng cho nhóm khách hàng nữ làm việc trong môi trường công sở, chưa mở rộng sang các đối tượng tiêu dùng khác.
  • Sản phẩm được gia công dựa trên nguồn nguyên liệu jeans cũ thu gom đơn lẻ, do đó màu sắc và bề mặt vải giữa các sản phẩm chưa đạt tính đồng nhất công nghiệp như khi sản xuất hàng loạt bằng vải cây.
  • Đồ án chưa thực hiện các kiểm định cơ lý chuyên sâu về độ bền kéo đứt, độ bền đường may và độ bền màu ma sát của vải jeans sau tái chế dưới tác động của thời tiết và giặt tẩy.

Hướng nghiên cứu tiếp

  • Mở rộng nghiên cứu thiết kế các dòng phụ kiện tái chế từ jeans cho các nhóm đối tượng khác như học sinh, sinh viên hoặc túi xách thời trang nam giới.
  • Nghiên cứu tiêu chuẩn hóa quy trình phân loại, khử khuẩn và xử lý tẩy màu, nhuộm lại nguyên liệu jeans cũ trước khi đưa vào dây chuyền cắt may công nghiệp quy mô lớn.

Giá trị tham khảo

Đồ án tốt nghiệp này là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

  • Sinh viên ngành Công nghệ may và Thiết kế thời trang: Có thể tham khảo phương pháp triển khai tài liệu kỹ thuật hoàn chỉnh của một sản phẩm phụ kiện túi xách, bao gồm bản vẽ mẫu, bảng rập bán thành phẩm và định mức tiêu hao nguyên phụ liệu.
  • Người nghiên cứu về thời trang bền vững và Upcycling: Cung cấp thông tin thực tế về cách xử lý kết cấu vật liệu denim cũ, cách phối hợp lớp dựng mex 2mm và keo tan để định hình sản phẩm đứng form.
  • Kỹ thuật viên may mẫu và xưởng sản xuất nhỏ: Có thể trực tiếp áp dụng quy trình công nghệ may từng công đoạn và bảng thống kê chi tiết rập của 3 mẫu túi trong đồ án vào sản xuất thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Đồ án thiết kế tổng cộng bao nhiêu mẫu túi xách và phục vụ đối tượng khách hàng nào?
Đồ án thiết kế và may hoàn chỉnh 3 mẫu túi xách (Mẫu 1, Mẫu 2, Mẫu 3) từ vật liệu jeans tái chế, với phạm vi đối tượng sử dụng được giới hạn là nữ giới làm việc trong môi trường công sở.

2. Để định hình form dáng cho túi xách jeans tái chế, tác giả đã sử dụng những loại vật liệu dựng nào?
Để khắc phục tính chất mềm của vải jeans cũ và giữ cho túi đứng form, tác giả đã sử dụng hệ thống vật liệu lớp giữa gồm: bông mex cứng 2mm, bông mex mềm 2mm kết hợp với keo tan (KT) và keo hột.

3. Cơ cấu bộ tài liệu kỹ thuật của mỗi mẫu túi xách trong đồ án bao gồm những hạng mục nào?
Mỗi mẫu túi trong Chương 3 đều được trang bị bộ tài liệu kỹ thuật chuẩn công nghệ may gồm: Bản vẽ mô tả mẫu mặt ngoài và mặt trong, Bảng vẽ thiết kế chi tiết, Hướng dẫn sử dụng và Bảng định mức nguyên phụ liệu, Bảng thống kê chi tiết rập thành phẩm và rập bán thành phẩm, Bảng quy trình may, Bảng quy cách may, Quy cách bao gói sản phẩm và Bảng tính đơn giá sản phẩm.

4. Kích thước túi xách được phân loại theo những cấp độ tiêu chuẩn nào trong cơ sở lý thuyết của đồ án?
Trong mục 2.3, túi xách được phân loại thành 5 cấp độ chiều dài: túi siêu nhỏ (micro bag - dài dưới 15 cm), túi nhỏ (mini bag - dài 15-20 cm), túi trung bình (medium bag - dài 25-35 cm), túi lớn (large bag - dài 35-45 cm) và túi rất lớn (extra large bag - dài trên 45 cm).

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Thiết kế bộ sưu tập túi xách từ vật liệu jeans tái chế" của sinh viên Tsần Kim Liên và Bùi Thị Thúy Giang đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu chuyển đổi quần áo jeans cũ thành sản phẩm phụ kiện thời trang công sở có giá trị sử dụng. Công trình kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý luận về lịch sử, thị trường túi xách với quy trình thực nghiệm công nghệ may hoàn chỉnh từ khâu lên mẫu, thiết kế rập chi tiết đến may thành phẩm 3 mẫu túi. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp tài liệu kỹ thuật đầy đủ cho việc may túi xách từ vật liệu denim mà còn đóng góp giải pháp thực tiễn hưởng ứng xu hướng thời trang bền vững tại Việt Nam.