Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án tốt nghiệp cử nhân ngành Thiết kế Thời trang của tác giả Lê Thị Nga (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2024) tập trung vào đề tài "Thiết kế trang phục ứng dụng sự kiện dành cho nữ độ tuổi từ 25 đến 30 mang phong cách Maximalism lấy ý tưởng từ chợ nổi Cái Răng", dưới sự hướng dẫn của ThS. Lê Thùy Trang.

Lý do chọn đề tài xuất phát từ chuyến trải nghiệm thực tế của tác giả tại chợ nổi Cái Răng (Cần Thơ) – một không gian sinh hoạt văn hóa sông nước đặc trưng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Tác giả ghi nhận sự đối lập sinh động giữa nhịp sống buôn bán tấp nập buổi sớm, sắc màu rực rỡ của ghe thuyền chở đầy hoa trái miền nhiệt đới, nét sinh hoạt "treo bẹo" độc đáo với vẻ đẹp tĩnh lặng khi hoàng hôn buông xuống. Đồng thời, tác giả quan sát thấy những bất cập về ô nhiễm môi trường nước (rác thải sinh hoạt, lục bình trôi dạt) đe dọa cảnh quan tự nhiên. Đề tài hướng tới việc dung hợp các giá trị di sản văn hóa truyền thống với xu hướng thời trang đương đại, góp phần quảng bá du lịch và nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được xác định theo 2 nhóm:

  1. Mục tiêu học tập (trước mắt): Vận dụng toàn diện kiến thức chuyên ngành thời trang sau 4 năm đào tạo; nghiên cứu kỹ thuật tạo phom dáng, cập nhật xu hướng Thu Đông 2024, thử nghiệm các phương pháp xử lý chất liệu thủ công kết hợp kỹ thuật số để chuyển tải ngôn ngữ thẩm mỹ từ chợ nổi vào trang phục.
  2. Mục tiêu xã hội (lâu dài): Tôn vinh, lưu giữ ký ức và bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể của miền Tây Nam Bộ qua lăng kính thời trang; truyền tải thông điệp về bảo vệ môi trường sinh thái sông nước; giới thiệu nét văn hóa bản địa tới công chúng hiện đại.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Nét đặc trưng văn hóa, hình ảnh cảnh quan, con người, phương tiện ghe xuồng, cây bẹo, hoa trái nhiệt đới và trang phục bản địa tại chợ nổi Cái Răng; phong cách thời trang Maximalism (chủ nghĩa tối đa); thể loại trang phục ứng dụng dự sự kiện.
  • Phạm vi không gian: Không gian văn hóa chợ nổi Cái Răng tại ngã ba sông Hậu và sông Cái Răng (quận Cái Răng, thành phố Cần Thơ); thị trường tiêu thụ tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi thời gian và xu hướng: Dữ liệu nghiên cứu thực tế năm 2024, bám sát dự báo xu hướng thời trang Thu Đông 2024.
  • Khách hàng mục tiêu: Nữ giới độ tuổi từ 25 đến 30 sinh sống tại TP.HCM, hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, giải trí và sáng tạo (diễn viên, ca sĩ, người mẫu, freelancer, tiktoker, fashionista) có thu nhập từ 1.000 USD/tháng trở lên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và thẩm mỹ

  • Cơ sở văn hóa - lịch sử địa phương: Lịch sử hình thành chợ nổi Cái Răng từ đầu thế kỷ 20; quyết định công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; cấu trúc thương mại đường thủy đặc thù với phương thức "4 treo" trên cây bẹo (Treo gì bán nấy, Treo mà không bán, Treo cái này bán cái kia, Không treo mà bán).
  • Chủ nghĩa tối đa (Maximalism Style): Trường phái thiết kế nhấn mạnh tính xa hoa, hoành tráng, thẩm mỹ "more is more"; sử dụng màu sắc tương phản nổi bật, kết hợp nhiều lớp (layering), hoa văn phức tạp (sọc caro, hoa lá, hình học), phom dáng phóng đại/ngoại cỡ (oversized, phom chữ A, Y, T, X, S) và phụ kiện to bản. Các nhà thiết kế và thương hiệu tham chiếu gồm Gucci, Comme des Garçons, Schiaparelli, Shuting Qiu (Bộ sưu tập Xuân Hè 2020) và biểu tượng phong cách Iris Apfel.
  • Khái niệm trang phục sự kiện (Event Wear): Thể loại trang phục ứng dụng cao dành cho thảm đỏ, họp báo, biểu diễn sân khấu hoặc quay MV, đòi hỏi sự tinh xảo trong xử lý chất liệu, cấu trúc phom dáng nhằm tạo hiệu ứng thị giác mạnh mẽ dưới ánh đèn sân khấu.
  • Thuật ngữ chuyên ngành: Smocking (tạo nếp nhún vải thủ công), Crochet (móc len sợi), Draping (dựng rập trực tiếp trên mannequin), Layer (phối nhiều lớp), Item (món đồ trang phục/phụ kiện), Mix and match (kỹ thuật phối hợp trang phục).

Phương pháp nghiên cứu và thực hiện

  • Phương pháp thu thập dữ liệu thực địa: Tác giả trực tiếp khảo sát chợ nổi Cái Răng, quan sát đời sống thương hồ, chụp ảnh tư liệu, phỏng vấn và tiếp thu lời kể của cư dân bản địa; đối chiếu tư liệu từ sách báo, tạp chí, phóng sự truyền hình và internet.
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích mỹ thuật (bố cục, tỷ lệ, màu sắc, hoa văn); lập bảng nghiên cứu hình ảnh (Moodboard, Concept board); phân tích hành vi và tâm lý khách hàng mục tiêu; tổng hợp xu hướng màu sắc, chất liệu Thu Đông 2024.
  • Phương pháp phát triển thiết kế và thực nghiệm kỹ thuật:
    • Thiết kế phác thảo 20 mẫu màu, chọn lọc 5 mẫu thiết kế chính cho bộ sưu tập mang tên "Rộn Ràng".
    • Dựng rập phẳng 2D kết hợp kỹ thuật Draping 3D trên mannequin.
    • Thử nghiệm xử lý chất liệu đa tầng: in chuyển nhiệt kỹ thuật số theo rập hoa văn độc quyền, smocking thủ công tạo khối nổi, móc len crochet trái cây 3D, thêu tay, đan nan vải, chần bông và đính kết đá pha lê.
Tiêu chí Nội dung chi tiết trong đồ án
Nguồn cảm hứng Không gian, con người, ghe xuồng, cây bẹo và trái cây Chợ nổi Cái Răng
Phong cách chủ đạo Maximalism kết hợp âm hưởng dân gian đương đại
Thể loại trang phục Trang phục ứng dụng tham dự sự kiện, biểu diễn, quay MV
Đối tượng sử dụng Nữ giới 25–30 tuổi, hoạt động nghệ thuật/freelance tại TP.HCM
Kỹ thuật xử lý chính In hoa văn theo rập, Smocking tay, Crochet 3D, Draping, Đính kết pha lê

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Dẫn nhập

Chương 1 thiết lập cơ sở hình thành đề tài, xác định động lực nghiên cứu từ ký ức trải nghiệm thực tế của tác giả tại sông nước Cần Thơ. Tác giả nêu rõ mục tiêu học tập (tổng hợp năng lực cử nhân thiết kế) và mục tiêu xã hội (bảo tồn di sản phi vật thể, truyền thông điệp môi trường). Phạm vi đề tài giới hạn vào dòng trang phục sự kiện nữ 25–30 tuổi tại TP.HCM. Tác giả trình bày quy trình nghiên cứu từ thu thập tư liệu, phân tích mỹ thuật, đến xác lập tính mới của đề tài (chưa từng có sinh viên khai thác chợ nổi Cái Răng theo phong cách Maximalism tại đơn vị đào tạo) và làm rõ hệ thống thuật ngữ chuyên môn.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 cung cấp toàn bộ nền tảng dữ liệu lý luận và thực tiễn qua 15 bảng nghiên cứu chi tiết:

  • Khảo cứu Chợ nổi Cái Răng: Trình bày lịch sử hình thành từ đầu thế kỷ 20, vị trí địa lý tại ngã ba sông Hậu - sông Cái Răng (cách trung tâm Cần Thơ 7 km), đặc điểm họp chợ từ 2–3 giờ sáng (cao điểm 4–6 giờ sáng). Giải mã chi tiết văn hóa buôn bán "4 treo" trên cây bẹo; phân tích sự giao thoa văn hóa giữa người dân và du khách; cảnh báo vấn đề ô nhiễm rác thải nhựa và lục bình.
  • Hệ thống hóa phong cách Maximalism: Phân tích đặc trưng về phom dáng ngoại cỡ, màu sắc tương phản, họa tiết in đậm (caro, răng sói houndstooth, hoa văn bản địa), kỹ thuật đính kết, chần bông và phụ kiện bản lớn (vòng cổ đa tầng, khuyên tai ngoại cỡ).
  • Phân tích đối tượng khách hàng và xu hướng: Lập hồ sơ khách hàng nữ 25–30 tuổi làm việc tự do, nghệ thuật tại TP.HCM có nhu cầu đổi mới hình ảnh trước công chúng; cập nhật xu hướng phom dáng và màu sắc thời trang Thu Đông 2024; tham chiếu các bộ sưu tập của Shuting Qiu và phong cách cá nhân của NTK Iris Apfel.

Chương 3: Phương án thiết kế

Chương 3 trình bày quá trình chuyển hóa ý tưởng thành giải pháp tạo hình cụ thể:

  • Phát triển mẫu thiết kế: Xây dựng bộ sưu tập phác thảo gồm 20 mẫu màu theo chủ đề "Rộn Ràng", từ đó hội đồng chuyên môn và tác giả tuyển chọn 5 mẫu phác thảo chính để hiện thực hóa.
  • Thử nghiệm cấu trúc và phom dáng: Triển khai rập giấy 2D, tiến hành may mẫu thử nghiệm (toile) lần 1 và lần 2 trên vải mộc để tinh chỉnh tỷ lệ và độ ôm form dáng.
  • Thử nghiệm xử lý bề mặt chất liệu: Thực hiện quy trình in hoa văn lên vải theo thông số rập; thử nghiệm smocking tạo nếp nhún nổi; thử nghiệm kỹ thuật dập ruy băng (ghi nhận thất bại ở lần 1 do co rút nhiệt và hoàn thiện thành công ở lần 2); thử nghiệm móc len thủ công (crochet) tạo hình các loại trái cây miền Tây (mận, xoài, mít, bưởi) và đính kết pha lê lên bề mặt quả 3D.

Chương 4: Vận dụng

Chương 4 ghi lại chi tiết quy trình chế tác kỹ thuật và hoàn thiện 5 mẫu trang phục thực tế của bộ sưu tập:

  • Mẫu thiết kế số 1: Thiết kế set trang phục kết hợp áo đan nan vải thủ công, đính kết các cụm trái cây len móc 3D tạo điểm nhấn ở cầu vai và ngực; chân váy xử lý phom xòe in họa tiết sông nước và chợ nổi.
  • Mẫu thiết kế số 2: Thiết kế áo khoác phom dáng phóng đại mang cấu trúc Maximalism, bề mặt xử lý xếp lớp vải in họa tiết kết hợp smocking; hoàn thiện kèm bản vẽ kỹ thuật chi tiết thân trước, thân sau và phụ kiện đi kèm.
  • Mẫu thiết kế số 3: Trang phục ứng dụng kỹ thuật in rập kỹ thuật số toàn phần, kết hợp dựng phom 3D dạng khối tạo cấu trúc tương phản giữa bề mặt phẳng in đồ họa và chi tiết đính kết thủ công.
  • Mẫu thiết kế số 4: Bộ trang phục khai thác các đường cắt cúp táo bạo kết hợp kỹ thuật phối màu tương phản nóng - lạnh mô phỏng sắc màu thuyền hoa và ghe trái cây rực rỡ.
  • Mẫu thiết kế số 5: Thiết kế đầm sự kiện cao cấp kết hợp áo yếm cách điệu, ngực áo đính kết trái cây thêu tay và móc len 3D nổi bật, chân váy tạo phom phồng xếp tầng; hoàn thiện bộ ảnh Lookbook đôi (Lookbook số 1 và số 2) thể hiện trang phục trên người mẫu thực tế.

Chương 5: Kết luận

Tổng kết lại toàn bộ kết quả nghiên cứu, đánh giá mức độ hoàn thiện của bộ sưu tập "Rộn Ràng" so với mục tiêu học thuật đã đề ra, khẳng định khả năng ứng dụng thực tiễn của đề tài trong việc đưa văn hóa bản địa vào thời trang hiện đại.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu và sản phẩm thực tế

  • Bộ sưu tập hoàn chỉnh: Phát triển thành công 20 bản vẽ phác thảo màu và hiện thực hóa trọn vẹn 5 mẫu trang phục sự kiện cao cấp đạt chuẩn trình diễn, kèm theo đầy đủ bản vẽ kỹ thuật (Flat sketch), rập mẫu chuẩn xác và bộ ảnh Lookbook chuyên nghiệp.
  • Đột phá về kỹ thuật chất liệu: Kết hợp thành công các kỹ thuật thủ công truyền thống và kỹ thuật xử lý hiện đại, bao gồm: in kỹ thuật số theo rập định vị hoa văn, kỹ thuật smocking tay tạo khối vải, kỹ thuật móc len crochet tạo hình trái cây miền Tây 3D, kỹ thuật đan nan vải và đính kết đá pha lê tạo hiệu ứng bắt sáng.
  • Hệ thống tư liệu hình ảnh và bảng phân tích: Xây dựng 15 bảng nghiên cứu chuyên sâu về bối cảnh văn hóa chợ nổi Cái Răng, phương thức "4 treo", cây bẹo, trang phục thương hồ và xu hướng thời trang Thu Đông 2024.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

  • Ứng dụng nghệ thuật thời trang như một phương thức truyền thông thị giác để bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Chợ nổi Cái Răng.
  • Lồng ghép thông điệp sinh thái vào tác phẩm nghệ thuật nhằm nâng cao ý thức của du khách và cộng đồng địa phương trong việc giảm thiểu rác thải nhựa, bảo vệ nguồn nước sông Hậu.
  • Mở rộng phương thức kết hợp chất liệu thủ công bản địa vào các dòng sản phẩm thời trang ứng dụng cao phục vụ ngành công nghiệp giải trí.

Đóng góp về mặt học thuật và sáng tạo

  • Là đồ án tốt nghiệp tiên phong tại ngành Thiết kế Thời trang (ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM) nghiên cứu và chuyển hóa trực tiếp các biểu tượng văn hóa Chợ nổi Cái Răng (ghe bầu, cây bẹo, trái cây nhiệt đới, trang phục áo bà ba) sang ngôn ngữ thời trang Maximalism.
  • Cung cấp quy trình thực nghiệm chi tiết từ xử lý rập, in vải định vị đến kỹ thuật may đính 3D phức hợp cho các nghiên cứu thời trang lấy cảm hứng từ văn hóa dân gian đương đại.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Đồ án được thực hiện trong khuôn khổ khóa luận tốt nghiệp cử nhân nên số lượng sản phẩm may mẫu thực tế dừng lại ở 5 bộ trang phục chính; kỹ thuật xử lý chất liệu thủ công (smocking, móc len, đính kết 3D) đòi hỏi thời gian chế tác dài, giá thành sản xuất mẫu đơn lẻ còn cao; đối tượng khách hàng tập trung vào phân khúc hẹp (nghệ sĩ, người nổi tiếng dự sự kiện tại đô thị).
  • Hướng phát triển: Nghiên cứu đơn giản hóa quy trình gia công để phát triển thêm các dòng trang phục Ready-to-wear (thời trang ứng dụng thường nhật) dễ tiếp cận thương mại; nghiên cứu sử dụng các dòng vải tái chế và sợi tự nhiên thân thiện với môi trường nhằm củng cố thông điệp bảo vệ sinh thái sông nước miền Tây.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho:

  • Sinh viên ngành Thiết kế Thời trang và Công nghệ May: Tham khảo phương pháp xây dựng Moodboard, Concept board, quy trình phát triển từ rập 2D sang Draping 3D, kỹ thuật in hoa văn định vị theo rập và các phương pháp xử lý bề mặt vải thủ công (smocking, crochet, đan vải).
  • Nhà thiết kế và người làm nghiên cứu văn hóa ứng dụng: Tham khảo phương pháp khai thác chất liệu văn hóa dân gian sông nước Nam Bộ, kỹ thuật chuyển dịch biểu tượng đời sống (cây bẹo, ghe hàng) vào trang phục sự kiện phong cách Maximalism.
  • Phần đáng tham khảo nhất: Hệ thống 15 bảng phân tích thị giác tại Chương 2 và quy trình thử nghiệm chất liệu, bản vẽ kỹ thuật chi tiết của 5 mẫu trang phục tại Chương 3 và Chương 4.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương thức buôn bán "4 treo" trên cây bẹo tại chợ nổi Cái Răng được tác giả phân tích như thế nào trong đồ án?
Tác giả giải thích phương thức "4 treo" là giải pháp thương mại độc đáo khắc phục không gian sông nước rộng và tiếng ồn máy nổ:

  • Treo gì bán nấy: Treo các loại trái cây, nông sản muốn bán lên cây bẹo (cây sào tre dựng trên mũi ghe) để người mua nhận biết từ xa.
  • Treo mà không bán: Treo quần áo, đồ sinh hoạt cá nhân lên cây bẹo để phơi khô.
  • Treo cái này bán cái kia: Treo tấm lá lợp nhà lên cây bẹo nhằm phát tín hiệu muốn rao bán chính chiếc ghe đó.
  • Không treo mà bán: Dành riêng cho các ghe phục vụ ẩm thực (bún riêu, bún nước lèo, cà phê) do đặc thù hàng ăn uống không thể treo lên sào.

2. Phong cách Maximalism trong bộ sưu tập "Rộn Ràng" được thể hiện qua các yếu tố tạo hình nào?
Phong cách Maximalism được thể hiện qua: phom dáng phóng đại (oversized, phom chữ T, X, S, tay chuông), phối hợp đa lớp (layering), sử dụng dải màu rực rỡ tương phản bắt mắt, kết hợp họa tiết hình học, hoa văn sông nước và các kỹ thuật xử lý bề mặt phức hợp như móc len trái cây 3D nổi, smocking nhún vải, đan nan vải và đính kết đá pha lê to bản.

3. Tác giả đã trải qua những thử nghiệm kỹ thuật nào trước khi may hoàn thiện 5 bộ trang phục?
Tác giả đã thực hiện: dựng mẫu thử nghiệm rập phẳng và draping trên vải mộc qua 2 lần chỉnh sửa phom; thử nghiệm thiết kế rập in vải kỹ thuật số; thử nghiệm smocking vải; thử nghiệm dập ruy băng (thất bại lần 1 do nhiệt, thành công ở lần 2); thử nghiệm móc len crochet tạo hình các loại quả (mận, xoài, mít, bưởi) và đính kết hạt pha lê lên bề mặt trái cây len.

4. Khách hàng mục tiêu của bộ sưu tập được xác định dựa trên những tiêu chí nào?
Khách hàng mục tiêu là nữ giới trong độ tuổi 25–30 tại TP.HCM, làm việc trong lĩnh vực nghệ thuật và sáng tạo (freelancer, diễn viên, ca sĩ, người mẫu, tiktoker, fashionista) có mức thu nhập từ 1.000 USD/tháng trở lên, có nhu cầu xuất hiện nổi bật tại các sự kiện thảm đỏ, họp báo, sân khấu biểu diễn hoặc sản xuất video âm nhạc.

5. Bộ sưu tập "Rộn Ràng" gồm bao nhiêu mẫu phác thảo và bao nhiêu mẫu sản phẩm thực tế?
Bộ sưu tập gồm 20 mẫu phác thảo màu hoàn chỉnh ở giai đoạn phát triển ý tưởng, trong đó tác giả đã lựa chọn và hiện thực hóa thành công 5 mẫu thiết kế chính thành sản phẩm trang phục thực tế có đầy đủ bản vẽ kỹ thuật và ảnh chụp Lookbook.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Nga đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu chuyển tải sinh động bản sắc văn hóa sông nước chợ nổi Cái Răng vào bộ sưu tập thời trang sự kiện mang phong cách Maximalism. Thông qua quy trình nghiên cứu bài bản, tác giả đã hiện thực hóa 5 mẫu thiết kế có cấu trúc phom dáng độc đáo và bề mặt chất liệu xử lý thủ công tinh xảo. Công trình vừa khẳng định năng lực thiết kế toàn diện của tác giả, vừa mở ra hướng tiếp cận sáng tạo trong việc tôn vinh di sản truyền thống và nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường thông qua nghệ thuật thời trang.