phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn. Chƣơng 2: Sử dụng sơ đồ tƣ duy thiết kế bài giảng Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỀN 1. Khái niệm sơ đồ tư duy Theo Tony Buzan, ngƣời đầu tiên tìm hiểu và sáng tạo ra Sơ đồ tƣ duy thì: “Sơ đồ tƣ duy là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tƣởng.
Ở giữa Sơ đồ là một ý tƣởng hay một hình ảnh trung tâm. Ý tƣởng hay hình ảnh trung tâm này đƣợc phát triển bằng các nhánh tƣợng trƣng cho các ý chính và đều đƣợc nối với các ý trung tâm. Với phƣơng thức tiến dần từ trung tâm ra xung quanh, Sơ đồ tƣ duy khiến tƣ duy con ngƣời cũng phải hoạt động tƣơng tự. Từ đó các ý tƣởng của con ngƣời sẽ phát triển”.20 Một Sơ đồ tƣ duy thông thƣờng có cấu trúc 2 phần chính: Các từ hình ảnh (hay từ khóa) và các đƣờng nối liên kết chúng với nhau.
Ở vị trí trung tâm Sơ đồ là một hình ảnh hay từ khóa thể hiện một ý tƣởng hay khái niệm chủ đạo. Ý trung tâm sẽ đƣợc nối với các hình ảnh hay từ khóa cấp 1 bằng các nhánh chính, từ các nhánh chính sẽ có sự phân nhánh đến các từ khóa cấp 2 để nghiên cứu sâu hơn. Cứ thế sự phân nhánh tiếp tục và các KN hay hình ảnh đƣợc nối kết với nhau. Chính sự liên kết này sẽ tạo một “bức tranh tổng thể” mô tả về ý trung tâm một cách đầy đủ và rõ ràng.
Cấu trúc sơ đồ tư duy 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sơ đồ tƣ duy là phƣơng thức dễ nhất để chuyển tải thông tin vào não bộ rồi đƣa thông tin ra ngoài não bộ. Nó là phƣơng tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệu quả.24 Sơ đồ tƣ duy là công cụ tuyệt vời để sắp xếp các ý nghĩ của bạn. Tất cả các Sơ đồ tƣ duy đều giống nhau ở một số điểm. Thứ nhất: chúng đều sử dụng màu sắc, có một cấu trúc cơ bản đƣợc phát triển rộng rãi ra từ trung tâm.
Thứ hai: chúng dùng các đƣờng kẻ, biểu tƣợng, từ ngữ và hình ảnh theo một bộ các quy tắc cơ bản, tự nhiên và dễ hiểu. Với Sơ đồ tƣ duy một danh sách dài những thông tin đơn điệu có thể biến thành một sơ đồ đầy màu sắc, sinh động, dễ nhớ, đƣợc tổ chức chắt chẽ. Nó kết hợp nhịp nhàng với cơ chế hoạt động tự nhiên của não bộ con ngƣời. Mối liên hệ giữa Sơ đồ Tư duy và hoạt động của não bộ Từ trƣớc tới nay, chúng ta thƣờng ghi chép thông tin bằng các ký tự, đƣờng thẳng, con số theo trật tự tuyến tính.
Nghĩa là chúng ta mới chỉ sử dụng ½ bộ não - não trái mà chƣa sử dụng kĩ năng nào bên não phải – nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin về nhịp điệu, màu sắc, không gian và sự mơ mộng. 12 Các nhà khoa học chỉ ra rằng bộ não của con ngƣời gồm 2 bán cầu: não phải và não trái. Não phải nhạy cảm với các thông tin về màu sắc, nhịp điệu, hình dạng, tƣởng tƣợng…. những yếu tố đó sẽ tác động, kích thích não trái.
Não trái thích hợp với các từ ngữ, con số, tƣ duy và phân tích cho ra sản phẩm. Do đó ngƣời ta tìm cách kích thích não phải tốt nhất và khi hai bán cầu não có sự tƣơng tác, tác động, kích thích lẫn nhau nó sẽ đem đến cho con ngƣời khả năng to lớn. 12 Dựa trên những đặc điểm đó của não bộ, Tony Buzan đã sáng tạo ra Sơ đồ tƣ duy theo nguyên lí hoạt động của bộ não. Sơ đồ tƣ duy không những sử dụng chữ, số, các dòng kẻ mà còn có thể sử dụng cả màu sắc và hình ảnh.
Các dòng kẻ, chuỗi, chữ, số, và các danh sách đƣợc xử lí bằng chức năng thần kinh của não trái. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sơ đồ tƣ duy kết hợp hoạt động của hai bán cầu não trái và não phải. Điều này giải thích vì sao chúng ta có thể phát huy toàn bộ mọi khả năng tƣ duy của mình khi sử dụng Sơ đồ tƣ duy. Nhƣ vậy, Sơ đồ tƣ duy là một công cụ hỗ trợ tƣ duy hiện đại, một kĩ năng sử dụng bộ não rất mới mẻ.
Đó là một kĩ thuật hình họa, một dạng Sơ đồ kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh, đƣờng nét, màu sắc phù hợp, tƣơng thích với cấu trúc, hoạt động của bộ não. Nguyên lí hoạt động Nguyên tắc hoạt động của Sơ đồ tƣ duy đúng theo nguyên tắc liên tƣởng “ý này gọi ý kia” của bộ não. Ở vị trí trung tâm của sơ đồ là một hình ảnh hay một từ khóa thể hiện một ý tƣởng hay một khái niệm chủ đạo. Ý trung tâm đó đƣợc nối với các hình ảnh hay từ khóa cấp 1 bằng các nhánh chính.
Từ các nhánh chính đó lại có sự phân nhánh đến các từ khóa cấp 2 để nghiên cứu sâu hơn. Cứ thế sự phân nhánh cứ tiếp tục và các khái niệm hay hình ảnh luôn đƣợc nối kết với nhau. Chính sự liên kết này tạo ra một bức tranh tổng thể mô tả về ý trung tâm một cách đầy đủ, rõ ràng. Những lợi ích của sơ đồ tư duy Tiết kiệm thời gian, công sức.
Cung cấp bức tranh tổng thể. Tổ chức và phân loại suy nghĩ. Ghi nhớ tốt hơn. Kích thích tiềm năng sáng tạo.
Sử dụng rộng rãi , hiệu quả và dễ dàng ở nhiều lĩnh vực. Sơ đồ tƣ duy là một công cụ giúp học tập hiệu quả thông qua việc vận dụng cả não phải và não trái giúp ngƣời học tiếp thu bài nhanh hơn, hiểu bài kĩ hơn, nhớ đƣợc nhiều chi tiết hơn. Tuy nhiên, Sơ đồ tƣ duy không phải là một tác phẩm hội họa nên cần tránh rơi vào việc trang trí cầu kì, chau chuốt thay cho ghi chú (là mục đích chính khi sử dụng Sơ đồ tƣ duy). 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phương pháp lập Sơ đồ tư duy Bƣớc 1: Vẽ chủ đề ở trung tâm trên một mảnh giấy. Ngƣời vẽ sẽ bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề. Hình ảnh có thể thay thế cho cả ngàn từ và giúp chúng ta sử dụng tốt hơn trí tƣởng tƣợng của mình. Sau đó có thể bổ sung từ ngữ vào hình vẽ chủ đề nếu chủ đề không rõ ràng.
Nên sử dụng màu sắc, hình ảnh vì chúng có tác dụng kích thích não. Có thể dùng từ khóa, kí hiệu, câu danh ngôn, câu nói nào đó gợi ấn tƣợng sâu sắc về chủ đề.46 Bƣớc 2: Vẽ thêm các tiêu đề phụ vào chủ đề trung tâm. Tiêu đề phụ có thể viết bằng chữ in hoa nằm trên các nhánh to để làm nổi bật. Tiêu đề phụ đƣợc gắn với trung tâm.
Tiêu đề phụ nên đƣợc vẽ chéo góc để nhiều nhánh phụ khác có thể đƣợc vẽ tỏa ra một cách dễ dàng.46 Bƣớc 3: Trong từng tiêu đề phụ vẽ thêm các ý chính và các chi tiết hỗ trợ. Khi vẽ các ý chính và các chi tiết hỗ trợ chỉ nên tận dụng các từ khóa và hình ảnh. Nên dùng những biểu tƣợng, cách viết tắt để tiết kiệm không gian vẽ và thời gian. Mỗi từ khóa, hình ảnh nên đƣợc vẽ trên một đoạn gấp khúc riêng trên nhánh.
Trên mỗi khúc nên chỉ có tối đa một từ khóa. Sau đó nối các nhánh chính cấp 1 đến hình ảnh trung tâm, nối các nhánh cấp 2 đến các nhánh cấp 1, nối các nhánh cấp 3 đến các nhánh cấp 2…bằng đƣờng kẻ. Các đƣờng kẻ càng ở gần trung tâm thì càng đƣợc tô đậm hơn. Nên dùng các đƣờng kẻ cong thay vì các đƣờng kẻ thẳng vì đƣờng kẻ cong đƣợc tổ chức rõ ràng sẽ thu hút đƣợc sự chú ý của mắt nhiều hơn.
Tất cả các nhánh tỏa ra cùng một điểm nên có cùng một màu. Chúng ta thay đổi màu sắc khi đi từ ý chính ra đến các ý phụ cụ thể hơn.46-47 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bƣớc 4: Ngƣời viết có thể thêm nhiều hình ảnh nhằm giúp các ý quan trọng thêm nổi bật cũng nhƣ giúp lƣu chúng vào trí nhớ tốt hơn. Sử dụng Sơ đồ Tư Duy trong dạy học Trong học tập, một việc vô cùng quan trọng là tạo hứng thú học tập cho học sinh. Hứng thú học tập biểu hiện ở sự tập trung cao độ, ở sự say mê, ở bề rộng và chiều sâu của hứng thú.
Hứng thú nảy sinh do tính hấp dẫn về mặt cảm xúc của nội dung hoạt động,hứng thú làm tăng hiệu quả của hoạt động.159 Vậy làm thế nào để tạo hứng thú cho học sinh. Một trong những cách tạo hứng thú cho học sinh chính là sử dụng Sơ đồ Tƣ duy trong dạy học. Sơ đồ tƣ duy giúp học sinh hiểu sâu hơn, nhớ lâu hơn, ghi chép nhàn hơn và có nhiều phát biếu sáng tạo hơn. Sử dụng Sơ đồ Tƣ Duy học sinh sẽ học đƣợc phƣơng pháp học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tƣ duy.
Không những thế giáo viên còn tiết kiệm đƣợc thời gian, tăng sự linh hoạt trong bài giảng, và quan trọng nhất là sẽ giúp học sinh nắm đƣợc kiến thức thông qua một sơ đồ thể hiện các liên kết chặt chẽ của tri thức. Một kết quả nghiên cứu cho thấy não bộ của con ngƣời sẽ hiểu sâu, nhớ lâu và in đậm cái mà do chính mình tự suy nghĩ, tự viết, vẽ theo ngôn ngữ của chính mình. Vì vậy việc sử dụng Sơ đồ tƣ duy giúp học sinh học tập một cách tích cực, huy động tối đa tiền năng của não bộ. Không những thế, để thiết lập Sơ đồ tƣ duy học sinh sẽ phải sử dụng đến bố cục màu sắc, đƣờng nét, các nhánh hay cả việc sắp xếp các ý sao cho súc tích, trực quan, dễ hiểu và dễ tiếp thu ….
Từ đó góp phần giúp các em phát triển khả năng thẩm mỹ, việc sắp xếp ý tƣởng một cách khoa học. Sử dụng Sơ đồ tƣ duy dẫn đến việc các em tự chiếm lĩnh kiến thức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên nhƣng lại rất hiệu quả, đồng thời kích thích hứng thú học tập của học sinh. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.