mở đầu chỉ có thể được giải quyết một phần hoặc phỏng đoán được kết quả nhưng chưa lí giải được đầy đủ kiến thức / kỹ năng đã có của HS, tạo được mâu thuẫn nhận thức. Mức 3: Tình huống/ câu hỏi/ nhiệm vụ mở đầu gần gũi với kinh nghiệm sống của HS và chỉ có thể được giải quyết một phần hoặc phỏng đoán được kết quả nhưng chưa lí giải được đầy đủ bằng kiến thức/ kỹ năng cũ, đặt ra được vấn đề/ câu hỏi chính của bài học. * Hoạt động hình thành kiến thức mới Hoạt động hình thành kiến thức nhằm khám phá, phát triển kĩ năng mới. Thông qua tìm hiểu nội dung kiến thức của chủ đề/ bài học; thông qua các hoạt động học tập, học sinh thay đổi những quan niệm sai, bổ sung những quan niệm chưa đầy đủ, phát hiện được kiến thức, kĩ năng mới theo yêu cầu được đề cập đến trong bài học.
Giáo viên cho học sinh đọc SGK, làm việc với tư liệu học tập, sử dụng học liệu (vật thật, mô hình, tài liệu.); tự nghiên cứu, trải nghiệm, khám phá, hình thành kiến thức của riêng mình;chia sẻ, trao đổi với bạn ngồi cạnh, bạn trong nhóm, giáo viên những lập luận khoa học;tìm tòi, phát hiện các đặc điểm, dấu hiệu của đối tượng cần chiếm lĩnh (công thức toán, giá trị bài văn, đặc điểm của các sự vật, hiện tượng.); hình thành kiến thức, kĩ năng cần lĩnh hội trong chủ đề. Học sinh có thể phải trả lời trực tiếp về nội dung kiến thức trong chủ đề hoặc phải lập luận, giải thích về những khái niệm khoa học trong chủ đề. Giáo viên quan sát hoạt động của học sinh (nhất là những học sinh có hạn chế trong học tập, học sinh giỏi) để hỗ trợ, hướng dẫn hoạt động cá nhân, khuyến khích các hoạt động tương tác giữa các học sinh hoặc theo nhóm học sinh, giúp các em ý thức được từng nhiệm vụ, từng bước giải quyết nhiệm vụ học tập; chốt lại những kiến thức, kĩ năng cơ bản, cốt lõi; khuyến khích học sinh tìm tòi, sáng tạo; phát triển khả năng giao tiếp, hợp tác, trình bày. Kết thúc hoạt động nhóm, học sinh được trình bày kết quả với bạn, với giáo viên.
14 Luan van Sản phẩm của hoạt động này là học sinh ghi được công thức, khái niệm, nhận xét, bài giải,… cần lĩnh hội trên vở ghi. Những sản phẩm này do học sinh tự học để ghi, sau đó thông qua các hoạt động tương tác với bạn, với giáo viên để hoàn thiện (sửa, bổ sung.); học sinh có thêm kỹ năng mới. Tiêu chí đánh giá của hoạt động này như sau: Mức 1: Kiến thức mới được trình bày rõ rang, tường minh bằng kênh chữ/ kênh hình/ kênh tiếng; có câu hỏi/ lệnh cụ thể cho HS hoạt động để tiếp thu kiến thức mới. Mức 2: Kiến thức mới được thể hiện trong kênh chữ/ kênh hình/ kênh tiếng; có câu hỏi/ lệnh cụ thể cho HS hoạt động để tiếp thu kiến thức mới và giải quyết được đầy đủ tình huống/ câu hỏi/ nhiệm vụ mở đầu.
Mức 3: Kiến thức mới được thể hiện bằng kênh chữ/ kênh hình/ kênh tiếng gắn với vấn đề cần giải quyết; tiếp nối với vấn đề/ câu hỏi chính của bài học để HS tiếp thu và giải quyết được vấn đề/ câu hỏi chính của bài học. * Hoạt động luyện tập Hoạt động luyện tập nhằm chính xác hoá kiến thức. Thông qua thực hành vận dụng trực tiếp những kiến thức vừa học được ở phần trên vào giải quyết những nhiệm vụ cụ thể (câu hỏi, bài tập, thực hành, thí nghiệm), học sinh hoàn thiện hiểu biết, củng cố, kiểm nghiệm các kiến thức đã lĩnh hội, đặt kiến thức, kĩ năng mới lĩnh hội vào hệ thống kiến thức, kĩ năng trước đó của bản thân; giáo viên biết được mức độ hiểu biết/ lĩnh hội kiến thức của học sinh. Học sinh phải vận dụng những hiểu biết đã học vào giải quyết các bài tập/tình huống cụ thể tương tự các bài tập/ tình huống đã học nhưng có thay đổi các dữ liệu ban đầu do giáo viên đưa ra.
Học sinh có thể được hướng dẫn hoạt động cá nhân hoặc hoạt động nhóm để hoàn thành các câu hỏi, bài tập, bài thực hành… Đầu tiên, nên cho học sinh hoạt động cá nhân để các em hiểu và biết được mình hiểu kiến thức như thế nào, có đóng góp gì vào hoạt động nhóm và xây dựng các hoạt động của tập thể lớp. Sau đó cho học sinh hoạt động nhóm để trao đổi, chia sẻ kết quả mình làm được, thông qua đó học sinh có thể học tập lẫn nhau, tự sửa hoặc sửa lỗi cho nhau. Kết thúc hoạt động này học sinh sẽ trao đổi với giáo viên để được giáo viên hướng dẫn bổ sung, chỉnh sửa, hoàn thiện sản phẩm học tập. Sản phẩm của hoạt động này là lời giải và kết quả giải các bài tập/tình huống cụ thể được ghi lại trong vở của từng học sinh, được sữa chữa, bổ sung (nếu cần).
15 Luan van Tiêu chí đánh giá của hoạt động này như sau: Mức 1: Có câu hỏi/ bài tập vận dụng trực tiếp những kiến thức mới học nhưng chưa nêu rõ lí do, mục đích của mỗi câu hỏi/ bài tập. Mức 2: Hệ thống câu hỏi/ bài tập được lựa chọn thành hệ thống; mỗi câu hỏi/ bài tập có mục đích cụ thể, nhằm rèn luyện các kiến thức, kỹ năng cụ thể. Mức 3: Hệ thống câu hỏi/ bài tập được lựa chọn thành hệ thống, gắn với tình huống thực tiễn; mỗi câu hỏi/ bài tập có mục đích cụ thể, nhằm rèn luyện các kiến thức/ kỹ năng cụ thể. * Hoạt động vận dụng/ mở rộng Hoạt động vận dụng nhằm củng cố kiến thức, kỹ năng, tăng cường ý thức và năng lực thường xuyên vận dụng những điều đã học được để giải quyết các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống; "hợp thức hoá" kiến thức vừa hình thành vào hệ thống tri thức, kỹ năng của bản thân thông qua giải quyết các tình huống phong phú; góp phần hình thành năng lực học tập và hoạt động thực tiễn; giúp giáo viên đánh giá được mức độ nắm vững kiến thức của học sinh.
Học sinh vận dụng tri thức của bản thân, bao gồm: những kiến thức, kĩ năng (vừa được lĩnh hội), kinh nghiệm của bản thân trong nhiều tình huống khác nhau và tương tự. Tri thức này liên quan với các tình huống vừa học, cần thiết để làm các bài tập lý thuyết, bài tập thực hành, giải các bài tập/tình huống mô phỏng thực tế cuộc sống trong và ngoài nhà trường hoặc nêu phương án giải quyết vấn đề thực tiễn của cuộc sống. Sản phẩm của hoạt động này là câu trả lời, lời giải, tiểu phẩm và kết quả giải các bài tập/tình huống được ghi trong vở, được sửa chữa, bổ sung (nếu cần) của học sinh. Hoạt động mở rộng nhằm tăng cường ý thức tự tìm hiểu, mở rộng kiến thức, năng lực nghiên cứu, sáng tạo trong ứng dụng kiến thức; thấy rõ giá trị của kiến thức đối với cuộc sống của bản thân và cộng đồng; hứng thú với các hoạt động tìm hiểu tự nhiên và xã hội, hình thành ý thức không bao giờ được hài lòng vì ngoài những kiến thức học được trong nhà trường, còn rất nhiều điều cần phải tiếp tục học.
Học sinh tìm hiểu thông qua các nguồn tài liệu ngoài lớp học (sách/tài liệu tham khảo bằng bản in hoặc internet, trao đổi với bạn bè, người thân,các bản báo cáo, thuyết trình …) để mở rộng hiểu biết; hoạt động trải nghiệm hoặc làm bài tập nghiên cứu,trao đổi, thảo luận, hợp tác với các bạn trong nhóm, trong lớp, giáo viên, gia 16 Luan van đình và những người khác trong cộng đồng để giải quyết vấn đề, ứng dụng các kiến thức đã học. Học sinh có thể tự đưa ra những tình huống, bài tập và giải quyết theo cách riêng của mình hoặc trao đổi trong cặp đôi, trong nhóm, thống nhất cách làm chung, tìm giải pháp, kết quả chung; báo cáo kết quả trước lớp hoặc giáo viên. Sản phẩm của hoạt động này là các tư liệu được học sinh sưu tầm, trích dẫn; bản báo cáo, sản phẩm nghiên cứu của học sinh… được trưng bày, báo cáo, thuyết trình. Tóm lại, trong dạy học theo định hướng tổ chức hoạt động học theo nhóm và hướng dẫn học sinh tự học nhằm phát triển năng lực, giáo viên nên tập trung vào dạy học gắn liền với tình huống thực tiễn, lấy tình huống thực tiễn làm phương tiện để truyền đạt, vận dụng kiến thức: có thể là tình huống thực tiễn có vấn đề cần giải quyết (như va chạm giao thông, mâu thuẫn bạn bè.) ; có thể là một tấm gương, câu chuyện thực tiễn để mang ra trao đổi làm phương tiện dạy học.
Tình huống thực tiễn có thể do giáo viên hoặc học sinh đưa ra, đặc biệt cần để học sinh đưa ra. Lưu ý rằng, để phát triển năng lực học sinh thì phải tạo điều kiện để học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết tình huống thực tiễn. Nói cách khác, có tình huống thực tiễn đưa ra cho học sinh giải quyết là dạy học phát triển năng lực học sinh. Các hoạt động học phải hướng cho học sinh chủ động giải quyết một vấn đề/nhiệm vụ học tập tương đối hoàn chỉnh, từ việc việc khởi động đến hình thành kiến thức, kỹ năng mới và vận dụng chúng vào giải quyết những vấn đề gắn với thực tiễn, phù hợp trong điều kiện thực tế của nhà trường, của địa phương.
Tùy vào nội dung bài học, các hoạt động học được thiết kế và điều kiện nhà trường để tổ chức dạy các tiết học trong lớp hoặc ngoài lớp. Việc thiết kế giáo án/xây dựng tiến trình dạy học và tổ chức thực hiện các hoạt động hoàn toàn linh hoạt, giáo viên được quyền chủ động không khuôn mẫu, cứng nhắc. Tiêu chí đánh giá của hoạt động này như sau: Mức 1: Có yêu cầu HS liên hệ thực tế/ bổ sung thông tin liên quan nhưng chưa mô tả rõ sản phẩm vận dụng/ mở rộng mà HS phải thực hiện. Mức 2: Nêu rõ yêu cầu và mô tả rõ sản phẩm vận dụng/ mở rộng mà HS phải thực hiện.
Mức 3: Hướng dẫn để HS tự xác định vấn đề, nội dung, hình thức thể hiện của sản phẩm vận dụng/ mở rộng. Hoạt động khởi động và hoạt động hình thành kiến thức mới là hai hoạt động cơ bản của học theo nhóm. Về cơ bản, để thực hiện tốt hai hoạt động này, người học 17 Luan van thường tham gia làm việc nhóm cá nhân hoặc nhóm lớn hơn để suy nghĩ, hợp tác nhau cùng hoàn thành lệnh và tạo ra sản phẩm.