Luận văn thạc sĩ về thí nghiệm liên hệ đời sống trong dạy học hóa học chương trình IGCSE

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống trong dạy học hóa học bằng tiếng anh chương trình thpt quốc tế, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Thành Nhơn
• Người hướng dẫn: ThS. Thái Hoài Minh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học Hóa học
• Đề tài: Sử Dụng Thí Nghiệm Liên Hệ Đời Sống Trong Dạy Học Hóa Học Bằng Tiếng Anh (Chương Trình THPT Quốc Tế IGCSE)
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Về dạy học Hóa học tiếng Anh
• 1.2. Một số vấn đề lý luận về dạy học Hóa học bằng tiếng Anh
• 1.2.1. Dạy học theo định hướng CLIL
• 1.2.1.1. Khái niệm CLIL
• 1.2.1.2. Mục tiêu của định hướng CLIL
• 1.2.1.3. Các mô hình CLIL
• 1.2.1.4. Bốn chữ C của CLIL
• 1.2.1.5. Mô hình dạy học 5-E
• 1.2.2. Kiểm tra, đánh giá trong dạy học Hóa học bằng tiếng Anh
• 1.3. Sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống trong dạy học Hóa học
• 1.3.1. Thuận lợi và khó khăn khi sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống trong dạy học Hóa học
• 1.3.2. Các yêu cầu cần đạt của thí nghiệm
• 1.4. Tổng quan chương trình dạy và học Hóa học theo IGCSE của đại học CAMBRIDGE
• 1.4.1. Mục tiêu của chương trình
• 1.4.2. Các nội dung chính của chương trình IGCSE
• 1.4.3. So sánh nội dung chương trình IGCSE với chương trình Hóa học Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM LIÊN HỆ ĐỜI SỐNG TRONG VIỆC DẠY HỌC HÓA HỌC BẰNG TIẾNG ANH THEO CHƯƠNG TRÌNH THPT QUỐC TẾ CAMBRIDGE IGCSE
• 2.1. Nguyên tắc xây dựng thí nghiệm liên hệ đời sống trong việc dạy học Hóa học bằng tiếng Anh
• 2.2. Quy trình xây dựng và sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống trong việc dạy học Hóa học bằng tiếng Anh
• 2.3. Sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống trong việc dạy học Hóa học bằng tiếng Anh
• 2.3.1. Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên
• 2.3.2. Sử dụng thí nghiệm nêu vấn đề
• 2.3.3. Sử dụng thí nghiệm so sánh, đối chứng
• 2.3.4. Sử dụng thí nghiệm tổ chức hoạt động nghiên cứu tính chất các chất
• 2.3.5. Sử dụng thí nghiệm tổ chức hoạt động dự đoán lí thuyết, kiểm nghiệm giả thuyết
• 2.3.6. Thí nghiệm của học sinh
• 2.3.6.1. Sử dụng thí nghiệm của học sinh khi học bài mới
• 2.3.6.2. Thí nghiệm thực hành của học sinh
• 2.3.7. Giới thiệu các thí nghiệm đã thiết kế dùng trong dạy học Hóa học bằng tiếng Anh
• 2.3.7.1. Chủ đề “Trạng thái tự nhiên của vật chất”
• 2.3.7.2. Chủ đề “Phản ứng Hóa học”
• 2.3.7.3. Chủ đề “Axít, Bazơ”
• 2.3.7.4. Chủ đề “Tốc độ phản ứng”
• 2.3.8. Giới thiệu giáo án có sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống trong việc dạy học Hóa học bằng tiếng Anh
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Địa bàn, đối tượng, thời gian thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Tiến trình thực nghiệm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.5.1. Kết quả bài kiểm tra của học sinh
• 3.5.2. Kết quả phiếu khảo sát học sinh và chuyên gia
• 3.5.3. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.5.4. Kết quả bài kiểm tra cuối thực nghiệm
• 3.5.5. Ý kiến khảo sát của học sinh
• 3.5.6. Ý kiến chuyên gia
• 3.5.7. Ý kiến giáo viên thực nghiệm và quan sát tình hình lớp học
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thí nghiệm hóa học

Thí nghiệm hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc dạy học hóa học, đặc biệt trong chương trình IGCSE. Việc sử dụng thí nghiệm hóa học không chỉ giúp học sinh (HS) hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn tạo cơ hội cho các em trải nghiệm thực tế. Theo nghiên cứu, việc liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn thông qua thí nghiệm giúp HS phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Thí nghiệm hóa học có thể được thiết kế để phản ánh các hiện tượng trong cuộc sống hàng ngày, từ đó tăng cường sự hứng thú và động lực học tập cho HS. Một nghiên cứu cho thấy rằng HS tham gia vào các hoạt động thực nghiệm có xu hướng yêu thích môn học hơn và có kết quả học tập tốt hơn.

1.1. Tầm quan trọng của thí nghiệm trong dạy học hóa học

Thí nghiệm trong dạy học hóa học không chỉ là công cụ để minh họa lý thuyết mà còn là phương pháp giúp HS phát triển kỹ năng thực hành. Việc thực hiện thí nghiệm thực tế giúp HS hình thành các khái niệm hóa học một cách rõ ràng và sinh động. Theo khoa học tự nhiên, việc học thông qua thực hành là một trong những cách hiệu quả nhất để tiếp thu kiến thức. Giáo viên hóa học cần thiết kế các thí nghiệm phù hợp với nội dung bài học và khả năng của HS, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

II. Phương pháp dạy học hóa học IGCSE

Phương pháp dạy học hóa học theo chương trình IGCSE yêu cầu giáo viên phải áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, trong đó có việc sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống. Việc áp dụng phương pháp dạy học này không chỉ giúp HS nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng làm việc nhóm. Hóa học ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày là một trong những yếu tố quan trọng giúp HS thấy được giá trị của môn học. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục mà còn giúp HS phát triển toàn diện hơn.

2.1. Các mô hình dạy học CLIL

Dạy học theo định hướng CLIL (Content and Language Integrated Learning) là một trong những phương pháp hiệu quả trong việc dạy học hóa học bằng tiếng Anh. Mô hình này không chỉ giúp HS tiếp cận kiến thức hóa học mà còn nâng cao khả năng ngôn ngữ. Việc áp dụng mô hình CLIL trong dạy học hóa học giúp HS phát triển đồng thời cả kiến thức chuyên môn và kỹ năng ngôn ngữ. Theo nghiên cứu, HS tham gia vào các lớp học CLIL có khả năng sử dụng tiếng Anh tốt hơn và có sự tự tin cao hơn trong việc giao tiếp.

III. Thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm là một phần quan trọng trong nghiên cứu này, nhằm đánh giá hiệu quả của việc sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống trong dạy học hóa học. Kết quả thực nghiệm cho thấy rằng HS có sự tiến bộ rõ rệt về kiến thức và kỹ năng sau khi tham gia vào các hoạt động thực nghiệm. Giáo viên hóa học cần chú trọng đến việc thiết kế các thí nghiệm phù hợp với nội dung bài học và khả năng của HS, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo. Việc thực hiện các thí nghiệm thực tế không chỉ giúp HS hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn tạo cơ hội cho các em trải nghiệm thực tế.

3.1. Kết quả và phân tích

Kết quả thực nghiệm cho thấy rằng việc sử dụng thí nghiệm liên hệ đời sống trong dạy học hóa học đã mang lại nhiều lợi ích cho HS. Các em không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành và tư duy phản biện. Theo khảo sát, hơn 80% HS cho biết họ cảm thấy hứng thú hơn với môn hóa học sau khi tham gia vào các hoạt động thực nghiệm. Điều này cho thấy rằng việc áp dụng thí nghiệm trong dạy học là một phương pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Về dạy học Hóa học tiếng Anh Trên thế giới, việc dạy học Hóa học bằng tiếng Anh cho những nước không nói tiếng Anh nói riêng và việc dạy các môn học bằng tiếng Anh nói chung từ lâu đã trở thành mối quan tâm của các nhà giáo dục.

Theo Shaffer (2007) [38], tại Canada, số lượng HS đến từ các nền văn hóa khác nhau ngày càng đa dạng, số lượng HS sử dụng tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai (ESL student) gia tăng nhanh chóng. ESL student được định nghĩa là HS mà ngôn ngữ đầu tiên hay tiếng mẹ đẻ không phải là tiếng Anh và cần hỗ trợ để phát triển kỹ năng tiếng Anh [53]. Nhiều chương trình hỗ trợ được đưa ra nhằm cải thiện hiệu quả giáo dục cho những HS này về cả kiến thức môn học và khả năng tiếng Anh. Có thể kể đến Hiệp hội vì sự tiến bộ khoa học Mỹ (The American Association for the Advancement of Science) (1989) trong việc đề ra các nguyên tắc của việc học liên quan đến hiểu biết khoa học; lồng ghép khoa học với ngôn ngữ giảng dạy; sử dụng kỹ thuật ngôn ngữ giảng dạy trong trình bày khái niệm khoa học; … Trong bối cảnh kinh tế- xã hội hiện nay, Việt Nam đang từng bước hội nhập quốc tế.

Đặc biệt việc cộng đồng kinh tế ASEAN được thành lập vào ngày 31/12/2015 vừa qua đã đem lại cơ hội và thách thức hơn bao giờ hết cho Việt Nam nói chung và nền giáo dục nước ta nói riêng trong việc đào tạo thế hệ trẻ có khả năng học tập và làm việc trong môi trường quốc tế. Chính vì vậy tiếng Anh luôn giữ một vai trò quan trọng. Nhằm nâng cao khả năng ngoại ngữ cho GV và cả HS Việt Nam, bộ Giáo dục và Đào tạo đã sớm có chủ trương tăng cường giảng dạy ngoại ngữ ở trường THPT. Sau đây có thể kể tên một số công văn và đề án tiêu biểu như: - Năm 2008, đề án "Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008 - 2020" [20] với mục tiêu đổi mới việc dạy và học Luan van 11 ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục, tiến đến năm 2020 đa số thanh niên Việt Nam tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng và đại học có đủ năng lực ngoại ngữ để làm việc, học tập trong môi trường quốc tế; biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh, phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

- Năm 2010, đề án “Phát triển hệ thống trường THPT chuyên giai đoạn 2010 – 2020” (gọi tắt là đề án 959) [21] đặt ra lộ trình cụ thể từ thí điểm việc giảng dạy các môn tự nhiên (toán, lý, hóa, sinh, tin) bằng tiếng Anh tại một số trường phổ thông chuyên đến 30% số trường, mỗi năm tăng 15-20% số trường, hoàn thành vào năm 2020 đồng thời lựa chọn chương trình, tài liệu nước ngoài chất lượng áp dụng vào dạy học, tham khảo. - Năm 2013, công văn số 5466/BGDĐT-GDTrH về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ Giáo dục Trung học năm học 2013-2014 [22] đề cập đến việc tổ chức dạy học tiếng Anh cho HS từ bậc tiểu học đến THPT, đặc biệt là “Triển khai thí điểm dạy học song ngữ tiếng Anh đối với môn toán và các môn khoa học tự nhiên tại các trường THPT chuyên và các trường THPT khác có đủ điều kiện”. - Năm 2014, công văn số 2653/BGDĐT-GDTrH về việc Hướng dẫn triển khai dạy học tiếng Anh cấp THCS và THPT theo Đề án Ngoại ngữ Quốc gia 2020 từ năm học 2014-2015 [23] đề cập đến tiêu chí thực hiện đề án Ngoại ngữ Quốc gia 2020 của trường học, khả năng ngoại ngữ của GV và HS. So với các tỉnh thành khác ở nước ta, TP.

Hồ Chí Minh là nơi đi đầu trong việc tiến hành chủ trương của Nhà nước trong việc dạy học bằng tiếng Anh, đặc biệt là các môn khoa học tự nhiên. Năm học 2012 – 2013, TP HCM có 10 trường THPT thực hiện thí điểm dạy Toán và các môn khoa học tự nhiên khác bằng tiếng Anh bao gồm các trường: Lê Hồng Phong, Trần Đại Nghĩa, Lương Thế Vinh, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Nguyễn Thị Minh Khai, Hùng Vương, Nguyễn Thượng Hiền, Gia Định, Mạc Đĩnh Chi. Tuy nhiên việc tổ chức dạy học của các trường chưa có sự thống nhất thêm vào đó trình độ anh ngữ của GV và HS chưa cao cũng gây khó khăn trong việc giảng dạy [48]. Luan van 12 Trong những năm gần đây, nhận thấy được tầm quan trọng và tính thiết thực của việc dạy Hóa bằng tiếng Anh nên một số tác giả đã chọn vấn đề này làm đề tài nghiên cứu.

- Lê Xuân Minh Nhị và Nguyễn Minh Tài [9] đã thiết kế e-book hỗ trợ việc tự học Anh văn chuyên ngành học phần 2 cho sinh viên khoa Hóa bao gồm các bài học về: ion, công thức phân tử, phản ứng Hóa học, năng lượng, định luật thứ nhất của nhiệt động học, phân bón và chất dinh dưỡng… tạo nguồn tài liệu tự học hữu ích cho sinh viên. - Mai Thủy Tiên [14] đã thiết kế e-book hỗ trợ việc học Anh văn chuyên ngành phần Hóa hữu cơ cho với các bài học Hidrocacbon; Hidrocacbon không no; Đồng phân; Hidrocacbon vòng; Hidrocacbon từ vỏ Trái đất; Giới thiệu về các nhóm chức; Ancol, phenol và ete; Hợp chất cacbonyl; Hóa học đời sống, tạo nguồn tài liệu tự học tiếng Anh chuyên ngành cho SV khoa Hóa và GV phổ thông giúp nâng cao khả năng sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp và trình bày các vấn đề Hóa học bằng tiếng Anh. - Trần Thị Công Danh [5] đã thiết kế tài liệu hỗ trợ việc tự học tiếng Anh chuyên ngành cho GV Hóa học ở trường phổ thông bao gồm 2 chương nguyên tử và bảng hệ thống tuần hoàn. Đề tài đã bổ sung nguồn tài liệu tham khảo cho SV và GV có nhu cầu tìm hiểu và rèn luyện các kiến thức và phương pháp dạy Hóa học bằng tiếng Anh.

- Đỗ Anh Khuê [7] đã thiết kế bộ hồ sơ bài dạy theo mô hình 5-E phục vụ việc dạy học Hóa học bằng tiếng Anh theo chương trình Cambridge IGCSE phần Hóa hữu cơ gồm 5 bài Ankan; Anken; Nhiên liệu; Ancol; Tính axít của giấm. Đề tài bước đầu đã tạo nguồn giáo án dạy học Hóa học bằng tiếng Anh theo mô hình 5-E cho GV THPT. Các đề tài trên bước đầu đã xây dựng nên các tài liệu hỗ trợ cho việc tự học và giáo án dạy học Hóa học bằng tiếng Anh tuy nhiên chưa đề tài nào nghiên cứu về vấn đề sử dụng TN trong dạy học Hóa học bằng tiếng Anh. Về việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học Hóa học Hóa học là môn khoa học lý thuyết với nhiều khái niệm khó và trừu tượng tuy nhiên đây cũng là môn khoa học thực nghiệm.

Chính vì vậy, một trong những định hướng đổi mới dạy học Hóa học là tăng cường sử dụng TN hóa học để khai thác đặc thù môn học, tạo ra các hình thức hoạt động đa dạng, phong phú cho HS trong tiết học. TN hóa học có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả việc dạy và học hóa học cũng như trong quá trình nhận thức của con người về thế giới, là phương tiện trực quan giúp HS chuyển từ tư duy cụ thể sang tư duy trừu tượng và ngược lại. TN cũng là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, giúp HS rèn luyện các kỹ năng thực hành và phát triển tư duy từ đó góp phần nâng cao hứng thú học tập. Từ những vai trò quan trọng của việc sử dụng TN trong dạy học Hóa học trên, nhiều tác giả đã chọn đề tài có liên quan đến TN Hóa học làm vấn đề nghiên cứu.

- Nguyễn Thị Trúc Phương [11] đã thiết kế TN để tổ chức hoạt động học tập tích cực cho HS lớp 11 gồm 36 TN trong chương trình hóa học THPT lớp 11 ban cơ bản và nâng cao, các TN được thiết kế với nhiều mục đích dạy học khác nhau như TN biểu diễn của GV, TN của HS… - Võ Phương Uyên [19] đã đề xuất 9 biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thí nghiệm hóa học lớp 10, 11 THPT ở Đăk Lăk, sưu tập và sắp xếp một số video thí nghiệm theo từng chương, từng khối lớp có thể hỗ trợ cho GV giảng dạy. - Nguyễn Thị Ngọc Phượng [12] đã thiết kế ebook các bài TN Hóa học lớp 11 THPT hỗ trợ GV trong tiết thực hành và rèn luyện kĩ năng Hóa học cho HS THPT. - Phạm Ngọc Thủy [15] nghiên cứu việc sử dụng TN nhằm kích thích tư duy nhằm gây hứng thú trong dạy học Hóa học ở trường phổ thông cho thấy 81,96% HS tham gia thực nghiệm tại các trường THPT tại TP. HCM như Mạc Đĩnh Chi, Telomen và Trường Chinh yêu thích môn Hóa học hơn.

Luan van 14 - Đỗ Thị Bích Ngọc [9] đã lựa chọn và hệ thống các TN khi nghiên cứu tài liệu mới theo hướng tích cực trong sách giáo khoa 10 nâng cao, đề xuất một số biện pháp rèn luyện kĩ năng TN cho HS lớp 10 theo hướng dạy học tích cực, lựa chọn, xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm, bài tập hình vẽ và đề xuất phương pháp sử dụng chúng nhằm rèn luyện kiến thức, kĩ năng TN cho HS. Các nghiên cứu trên nhìn chung đã đề cập đến việc sử dụng TN Hóa học nhằm tăng hứng thú cho HS, nâng cao chất lượng dạy và học Hóa học, tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào về sử dụng TN liên quan đến cuộc sống hằng ngày trong dạy học Hóa học bằng tiếng Anh. Một số vấn đề lý luận về dạy học Hóa học bằng tiếng Anh 1. Dạy học theo định hướng CLIL Nhu cầu nghiên cứu, trao đổi các kiến thức Hóa học và cao hơn nữa là có thể giảng dạy Hóa học bằng tiếng Anh vốn dĩ là một nhu cầu có thực đối với các GV và sinh viên sư phạm trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hiện nay.

Đề án 659 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc triển khai dạy học các môn khoa học và toán bằng tiếng Anh tại các trường THPT làm cho nhu cầu trên càng trở nên cấp thiết. Một trong những định hướng dạy học đáp ứng nhu cầu giảng dạy này là dạy học theo định hướng tích hợp ngôn ngữ và nội dung (content and knowledge intergrated learning CLIL) [6]. Khái niệm CLIL Dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau. Trong đó, theo Bentley [26] CLIL là một định hướng giáo dục để dạy và học các môn học thông qua ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ.