HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐẶNG TÀI NGUYÊN THAY ĐỔI SINH KẾ CỦA NGƯ DÂN SAU SỰ CỐ MÔI TRƯỜNG BIỂN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KỲ ANH, TỈNH HÀ TĨNH Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Hữu Khánh NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đặng Tài Nguyên ii LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Hữu Khánh đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế, Khoa Kinh tế và phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ UBND huyện Kỳ Anh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Đặng Tài Nguyên iii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Lời cảm ơn .iii Mục lục. iv Danh mục các từ viết tắt.
vii Danh mục bảng .viii Danh mục hình. ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài.
Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận và thực tiễn. Cơ sở lý luận về thay đổi sinh kế của ngư dân khi có sự cố môi trường. Đặc điểm sinh kế của các hộ ngư dân.
Tác động của sự cố môi trường đến cuộc sống con người. Nội dung nghiên cứu sinh kế của ngư dân. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế của ngư dân vùng ven biển. Cơ sở thực tiễn.
Một số kinh nghiệm giải quyết vấn đề sinh kế và việc làm cho ngư dân bị ảnh hưởng sự cố môi trường trên thế giới. Một số kinh nghiệm giải quyết vấn đề sinh kế và việc làm cho ngư dân bị ảnh hưởng sự cố môi trường tại Việt Nam. Bài học kinh nghiệm cho huyện Kỳ Anh. Phương pháp nghiên cứu.
Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Đặc điểm tự nhiên. Đặc điểm kinh tế xã hội. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp khung phân tích sinh kế. Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp xử lý số liệu.
Phương pháp phân tích số liệu. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu. Thực trạng sinh kế của hộ ngư dân sau sự cố môi trường biển trên địa bàn huyện Kỳ Anh .1 Khái quát về các hộ ngư dân huyện Kỳ Anh.
Ảnh hưởng của SCMT tới đời sống người dân. Thực trạng sự thay đổi các nguồn lực sinh kế sau sự cố môi trường. Sự thay đổi sinh kế của các hộ dân dưới tác động của sự cố môi trường .1 Sự thay đổi các chiến lược sinh kế sau SCMT. Kết quả của sự thay đổi sinh kế sau SCMT.
Đánh giá tác động của sự thay đổi sinh kế tới kinh tế - xã hội. Đánh giá tác động của thay đổi sinh kế tới kinh tế hộ dân. Đánh giá sự ảnh hưởng của thay đổi sinh kế tới các yếu tố xã hội tại địa phương. Các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình chuyển đổi sinh kế của người dân sau SCMT 80 4.
Các thể chế chính sách. Năng lực của hộ, cá nhân ảnh hưởng đến sinh kế. Những giải pháp đề xuất nhằm ổn định sinh kế của địa phương. Các giải pháp về cơ chế chính sách và mối liên kết.
Nâng cao trình độ và nhận thức của người dân. Nâng cao hiệu quả của các nguồn lực sinh kế. Nâng cao hiệu quả của các phương thức chuyển đổi sinh kế. Định hướng xây dựng sinh kế bền vững cho người dân vùng ven biển.
Đào đạo nhân lực, phát triển xuất khẩu lao động. Quản lý nguồn tài nguyên và môi trường theo hướng bền vững. Kết luận và kiến nghị. 102 Tài liệu tham khảo.
105 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BDKH Biến đổi khí hậu BVMT Bảo vệ môi trường CNH –HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa DTTS Dân tộc thiểu số DFID Vụ Phát triển Quốc tế Anh EPS Chương trình cấp phép việc làm cho lao động nước ngoài GQVL Giải quyết việc làm IMM Tổ chức Nghiên cứu về Phát triển bền vững của Vương quốc Anh LĐ Lao động LĐ-TB&XH Lao động, thương binh và xã hội NN & PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn SXNN Sản xuất nông nghiệp SCMT Sự cố môi trường TNMT Tài nguyên môi trường XHCN Xã hội chủ nghĩa XĐGN Xóa đói giảm nghèo UBND Ủy ban nhân dân vii DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Hiện trạng sử dụng đất đai của huyện Kỳ Anh (2014-2016). Bảng biến động dân số và lao động qua 3 năm (2014 – 2016). Tình hình phát triển y tế, giáo dục của huyện Kỳ Anh.
Diện tích sản xuất nông nghiệp của khu vực điều tra. Dân cư huyện Kỳ Anh. Sự thay đổi sau SCMT các chỉ tiêu nguồn lực con người. Sự thay đổi số lượng tàu thuyền sau SCMT.
Sự thay đổi nguồn lực vật chất trong các hộ gia đình sau SCMT. sự thay đổi khả năng tài chính của các hộ điều tra. Quan hệ của các tổ chức liên quan đến cộng đồng trước SCMT. Kết quả về sự tham gia của người dân trong các hoạt động ở địa phương.
Sự thay đổi các chiến lược sinh kế của nhóm hộ Thủy sản. Sự thay đổi các chiến lược sinh kế sau SCMT của nhóm Thủy sản + Nông nghiệp. Sự thay đổi các chiến lược sinh kế sau SCMT của nhóm Thủy sản + Dịch vụ. Kết quả sự thay đổi sinh kế sau SCMT của nhóm Thủy sản.
Kết quả sự thay đổi sinh kế sau SCMT của nhóm Thủy sản + Nông nghiệp. Kết quả sự thay đổi sinh kế sau SCMT của nhóm Thủy sản + Dịch vụ. Cơ cấu mức thu nhập giữa nhóm nghề cũ và nhóm nghề mới. Sự chuyển dịch lao động tại địa phương sau SCMT.
Những hạn chế về kỹ thuật trong chuyển đổi sinh kế. Những hạn chế về nguồn vốn chuyển đổi của người dân. 89 viii DANH MỤC HÌNH Hình 2. Khung phân tích sự thay đổi sinh kế.
Khung sinh kế bền vững vùng ven biển của IMM (2004). Vị trí địa lý khu vực nghiên cứu. Cơ cấu kinh tế huyện Kỳ Anh qua 3 năm 2014 – 2016. Khung sinh kế của đề tài.
Sự thay đổi vai trò của các tổ chức đoàn thể đối với hộ ngư dân. Nguồn sử dụng thuyền đánh bắt của hộ chuyển đổi đánh bắt xa bờ. Sự thay đổi thu nhập của các nhóm nghề thuộc nhóm Thủy sản sau SCMT. Sự thay đổi thu nhập sau SCMT của nhóm Thủy sản + SXNN.
Sự thay đổi thu nhập của các hoạt động sinh kế của nhóm Thủy sản + Dịch vụ. Sự tham gia của các hộ dân vào các nhóm ngành nghề tại địa phương. Hình thức hỗ trợ sau SCMT mà người dân nhận được. 85 ix TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đặng Tài Nguyên Tên Luận văn: Thay đổi sinh kế của ngư dân sau sự cố môi trường biển trên địa bàn huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh.
Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Sự cố môi trường (SCMT) ven biển 4 tỉnh miền Trung xảy ra vào tháng 4 năm 2016 đã gây ra những hậu quả vô cùng nghiêm trọng làm ảnh hưởng nặng nề tới môi trường biển khu vực. Sự cố môi trường không chỉ gây ảnh hưởng tới Tài nguyên môi trường biển mà đồng thời còn ảnh hưởng trực tiếp tới sinh kế của hàng nghìn người dân ven biển. Vấn đề ổn định sinh kế của người dân không chỉ là vấn đề trước mắt mà còn là vấn đề lâu dài cần được nghiên cứu và tìm hướng giải quyết. Do vậy, tác giả thực hiện đề tài “Thay đổi sinh kế của ngư dân sau sự cố môi trường biển trên địa bàn huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh” Mục tiêu nghiên cứu chính của đề tài là nghiên cứu sự thay đổi sinh kế của hộ ngư dân sau sự cố môi trường trên địa bàn huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh.
Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm đảm bảo sinh kế cho hộ ngư dân tại địa phương trong thời gian tới. Đối tượng nghiên cứu của đề tài là sự thay đổi sinh kế của các hộ ngư dân chịu ảnh hưởng của SCMT biển tại huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Nghiên cứu đã bàn luận những khái niệm về sinh kế, sinh kế bền vững, sinh kế của các hộ ngư dân, khái niệm về sự cố môi trường biển, sự thay đổi sinh kế. Nghiên cứu cũng chỉ ra các đặc điểm sinh kế của các hộ ngư dân và tác động của sự cố môi trường đến con người.
Nội dung mà đề tài nghiên cứu là nghiên cứu ảnh hưởng của SCMT tới đời sống ngư dân huyện Kỳ Anh; nghiên cứu về sự thay đổi các nguồn lực sinh kế và các chiến lược sinh kế của người dân sau khi chịu ảnh hưởng của SCMT và các kết quả mà sự thay đổi đó đem lại.