Thành ủy Hà Nội lãnh đạo công tác phòng chống lãng phí giai đoạn hiện nay

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò Thành ủy Hà Nội lãnh đạo phòng chống lãng phí giai đoạn hiện nay. Giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Linh
• Người hướng dẫn: Trương Thị Thông
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước
• Đề tài: Thành ủy Hà Nội lãnh đạo công tác phòng, chống lãng phí giai đoạn hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về Thành ủy Hà Nội lãnh đạo phòng chống lãng phí

Thành ủy Hà Nội đóng vai trò trung tâm trong công tác phòng, chống lãng phí (PCLP) trên địa bàn Thủ đô. Lãnh đạo PCLP là quá trình định hướng, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra việc thực hiện các chủ trương, chính sách nhằm ngăn chặn, giảm thiểu lãng phí trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội. Công tác này bao gồm nhiều nội dung quan trọng: xây dựng thể chế, tuyên truyền giáo dục, thanh tra kiểm tra, xử lý vi phạm. Phương thức lãnh đạo của Thành ủy thể hiện qua ban hành nghị quyết, chỉ thị, quyết định; lãnh đạo hệ thống chính trị cùng vào cuộc; phát huy vai trò giám sát của nhân dân và Mặt trận Tổ quốc. Giai đoạn hiện nay, bối cảnh kinh tế xã hội có nhiều biến động đòi hỏi sự lãnh đạo quyết liệt, đồng bộ hơn nữa. Hà Nội với vai trò là trung tâm chính trị, kinh tế lớn của cả nước đặt ra yêu cầu cao hơn trong công tác này. Thành ủy cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về PCLP.

1.1. Khái niệm lãnh đạo phòng chống lãng phí của Đảng

Lãnh đạo PCLP của Đảng là sự tác động có tổ chức, có định hướng của các cấp ủy đảng đối với công tác PCLP trong toàn bộ hệ thống chính trị. Nội dung lãnh đạo bao gồm: xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách về PCLP; tổ chức thực hiện và kiểm tra giám sát việc triển khai. Phương thức lãnh đạo thể hiện qua hệ thống văn bản chỉ đạo, nghị quyết chuyên đề, chương trình hành động cụ thể. Đảng lãnh đạo trực tiếp, toàn diện nhưng không thay thế vai trò quản lý nhà nước. Sự lãnh đạo này đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương trong cuộc đấu tranh chống lãng phí.

1.2. Vai trò của Thành ủy Hà Nội trong công tác PCLP

Thành ủy Hà Nội giữ vị trí then chốt trong chỉ đạo công tác PCLP trên địa bàn Thủ đô. Hà Nội là đô thị đặc biệt, trung tâm chính trị hành chính quốc gia nên yêu cầu PCLP càng cấp thiết. Thành ủy ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị chuyên đề về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Hệ thống chính trị từ thành phố đến cơ sở được huy động tham gia đồng bộ. Vai trò của Thành ủy thể hiện ở khâu lãnh đạo xây dựng thể chế, chỉ đạo thanh tra kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân đóng vai trò giám sát quan trọng.

II. Phân tích thực trạng và thách thức phòng chống lãng phí

Thực trạng công tác PCLP ở Hà Nội giai đoạn 2013-2020 cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Về kết quả, nhận thức của cán bộ đảng viên và nhân dân được nâng lên rõ rệt. Hệ thống pháp luật về PCLP từng bước hoàn thiện. Công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường với số lượng cuộc kiểm tra về PCLP tăng qua các năm. Nhiều sai phạm được phát hiện và xử lý kịp thời. Tuy nhiên, thách thức vẫn còn lớn. Lãng phí xuất hiện dưới nhiều hình thức tinh vi hơn: lãng phí trong quản lý tài sản công, đất đai, đầu tư công; lãng phí thời gian trong giải quyết thủ tục hành chính; lãng phí tài nguyên thiên nhiên. Một bộ phận cán bộ còn thiếu trách nhiệm, quan liêu dẫn đến lãng phí. Nguyên nhân chủ yếu do thể chế chưa đồng bộ, cơ chế giám sát chưa hiệu quả, chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe. Tình trạng nể nang, né tránh trong xử lý vi phạm vẫn tồn tại ở một số nơi.

2.1. Các biểu hiện lãng phí phổ biến tại Hà Nội

Lãng phí ở Hà Nội biểu hiện trên nhiều lĩnh vực. Thứ nhất, lãng phí trong quản lý, sử dụng đất đai: nhiều dự án treo, đất bỏ hoang, sử dụng không hiệu quả. Thứ hai, lãng phí trong đầu tư công: dự án đội vốn, chậm tiến độ, chất lượng kém. Thứ ba, lãng phí thời gian: thủ tục hành chính rườm ra, hội họp không hiệu quả, tình trạng cán bộ công chức làm việc riêng trong giờ. Thứ tư, lãng phí tài nguyên: khai thác khoáng sản trái phép, ô nhiễm nguồn nước. Thứ năm, lãng phí trong tiêu dùng: tổ chức lễ hội, cưới hỏi linh đình, tốn kém.

2.2. Nguyên nhân của hạn chế trong công tác PCLP

Nguyên nhân hạn chế trong công tác PCLP xuất phát từ nhiều yếu tố. Về thể chế, hệ thống pháp luật còn chồng chéo, thiếu đồng bộ, một số quy định chưa sát thực tế. Về tổ chức thực hiện, năng lực một số cán bộ còn hạn chế, tinh thần trách nhiệm chưa cao. Bệnh quan liêu là yếu tố phát sinh và nuôi dưỡng lãng phí. Cơ chế giám sát, kiểm tra chưa thường xuyên, thiếu chiều sâu. Chế tài xử lý vi phạm chưa đủ mạnh để răn đe. Một số nơi còn tình trạng nể nang, né tránh, xử lý không nghiêm. Nhận thức của một bộ phận người dân và doanh nghiệp còn hạn chế.

III. Giải pháp tăng cường sự lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội

Để tăng cường sự lãnh đạo của Thành ủy Hà Nội đối với công tác PCLP đến năm 2030, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, tiếp tục hoàn thiện hệ thống thể chế, ban hành các văn bản chỉ đạo cụ thể, sát tình hình thực tế. Nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục để mọi cán bộ đảng viên và nhân dân nhận thức đầy đủ về tác hại của lãng phí. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm các hành vi lãng phí. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài sản công, minh bạch hóa quá trình sử dụng ngân sách. Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu trong PCLP. Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và nhân dân. Xây dựng cơ chế khen thưởng, động viên kịp thời các tập thể, cá nhân có thành tích trong PCLP. Dự báo các nhân tố tác động mới để chủ động ứng phó.

3.1. Hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước

Hoàn thiện thể chế là giải pháp nền tảng. Cần rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật về PCLP cho đồng bộ, thống nhất. Ban hành quy định cụ thể về định mức, tiêu chuẩn sử dụng tài sản công, ngân sách. Xây dựng cơ chế minh bạch trong đấu thầu, mua sắm công. Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước thông qua cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ số. Phân rõ trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị trong PCLP. Tăng cường vai trò của cơ quan thanh tra, kiểm toán trong phát hiện lãng phí. Ban hành chế tài đủ mạnh để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

3.2. Tăng cường kiểm tra giám sát và phát huy vai trò nhân dân

Kiểm tra, giám sát là công cụ quan trọng trong PCLP. Cần xây dựng kế hoạch kiểm tra định kỳ và đột xuất, tập trung vào lĩnh vực dễ phát sinh lãng phí. Nâng cao chất lượng đoàn kiểm tra, giám sát, đảm bảo tính chuyên nghiệp. Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị xã hội và nhân dân. Xây dựng cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân về lãng phí. Công khai kết quả kiểm tra, giám sát để tăng tính minh bạch. Khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân phát hiện, tố giác lãng phí.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn công tác PCLP

Công tác phòng, chống lãng phí do Thành ủy Hà Nội lãnh đạo là nhiệm vụ chính trị quan trọng, có ý nghĩa thiết thực đối với sự phát triển bền vững của Thủ đô. Kết quả đạt được giai đoạn 2013-2020 cho thấy sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Tuy nhiên, công tác này vẫn còn nhiều thách thức đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng. Phương hướng đến năm 2030, Thành ủy cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo. Ứng dụng thực tiễn cho thấy, PCLP cần gắn liền với xây dựng Đảng, chỉnh đốn Đảng. Mỗi cán bộ đảng viên phải là tấm gương trong thực hành tiết kiệm. Cuộc đấu tranh chống lãng phí không phải việc một sớm một chiều mà cần sự kiên trì, bền bỉ. Bài học kinh nghiệm quý giá là phải phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân, kết hợp giữa phòng ngừa và xử lý. Thành công trong PCLP góp phần xây dựng Hà Nội xứng đáng là Thủ đô văn hiến, anh hùng.

4.1. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo PCLP

Thực tiễn lãnh đạo PCLP tại Hà Nội rút ra nhiều bài học quý giá. Bài học thứ nhất là sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng là yếu tố quyết định. Thành ủy phải ban hành nghị quyết, chỉ thị rõ ràng, cụ thể, có lộ trình thực hiện. Bài học thứ hai là phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân. Bài học thứ ba là kết hợp giữa giáo dục, thuyết phục với xử lý nghiêm minh. Bài học thứ tư là phải thường xuyên đổi mới, sáng tạo trong cách tiếp cận, không ngừng nâng cao hiệu quả công tác PCLP.

4.2. Ứng dụng trong xây dựng Đảng và phát triển Thủ đô

Công tác PCLP có ứng dụng quan trọng trong xây dựng Đảng và phát triển Thủ đô. PCLP gắn liền với xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu. Kết quả PCLP góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng. Trong phát triển kinh tế xã hội, PCLP giúp tiết kiệm nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư công. Hà Nội cần xây dựng mô hình điểm về PCLP để nhân rộng. Ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát là hướng đi tất yếu. Mỗi cơ quan, đơn vị cần xây dựng văn hóa tiết kiệm, coi chống lãng phí là nhiệm vụ thường xuyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận án được kết cấu thành 4 chương, 9 tiết. 9 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Công tác PCLP cũng như SLĐ của Đảng đối với công tác PCLP là chủ đề đang nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, nhất là giai đoạn hiện nay, khi mà cuộc đấu tranh PCTN, LP quyết liệt hơn bao giờ hết. Cho đến nay chưa có một đề tài, một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách đầy đủ, cụ thể, hệ thống về vấn đề Đảng lãnh đạo công tác PCLP. Mặc dù vậy, đã có nhiều nghiên cứu có liên quan đến vấn đề lãng phí và công tác PCLP cũng như SLĐ, chỉ đạo của các cấp ủy, chính quyền trong công tác PCLP, được thể hiện ở các sách, các luận án, luận văn hay các bài viết được đăng tải trên các tạp chí khoa học uy tín.

Trên cơ sở đọc, nghiên cứu sách, đề tài, luận văn, luận án, các bài viết khoa học đã được công bố, luận án giới thiệu tổng quan một số công trình tiêu biểu trong nước và quốc tế như sau: 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƢỚC NGOÀI LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu về lãng phí và các giải pháp phòng, chống lãng phí Cuốn sách The Art of the Watchdog: Fighting Fraud, Waste, Abuse, and Corruption in Government - “Sử dụng cơ quan giám sát: Giải pháp chống gian lận, lãng phí, lạm dụng và tham nhũng trong chính phủ”[30] là cuốn sách của Daniel L. Feldman and David R.

Eichenthal - những chuyên gia Quản lý công của New York. Nội dung cuốn sách đưa ra những tư vấn về giải pháp chống tiêu cực, lãng phí, lạm quyền và tham nhũng. Tác giả khẳng định sự giám sát của công dân chính là giải pháp tốt nhất, thường xuyên nhất để chống tiêu cực, lãng phí. Trên cơ sở những ưu điểm và hạn chế của hoạt động giám sát thời gian vừa qua, các tác giả đưa ra những chỉ dẫn cho người đọc về các hình thức và phương pháp để giám sát công chức, tránh tiêu cực, tham 10 nhũng và lãng phí.

Các tác giả khẳng định: giám sát hiệu quả là giải pháp hiệu quả để có thể nâng cao chất lượng hoạt động của chính phủ và tăng cường dân chủ, cải thiện niềm tin của công chúng đối với chính phủ. Womack trong cuốn sách nổi tiếng Tư duy tinh gọn: từ tư duy tinh gọn đến sản xuất tinh giản; từ loại bỏ lãng phí đến tiết kiệm chi phí [101] đã cung cấp 5 nguyên tắc của tư duy tinh gọn cùng các kỹ năng trong quản lý. Năm nguyên tắc đó bao gồm: định rõ giá trị, xác định chuỗi giá trị cho mỗi dòng sản phẩm, giá trị chảy liên tục và tạo điều kiện để khách hàng kéo giá trị từ các chuỗi giá trị của bạn khi cần, không được phép ngừng tay cho đến khi bạn đạt được sự hoàn hảo. Với góc nhìn quản lý kinh tế, tác giả chỉ ra những biện pháp chống lãng phí và tiết kiệm chi phí trong sản xuất, quản lý của doanh nghiệp.

Loại bỏ lãng phí và tiết kiệm chi phí là mục tiêu quan trọng trong sự phát triển của doanh nghiệp. Tác giả cũng đưa ra các ví dụ cụ thể để các doanh nghiệp quản lý bằng tư duy tinh gọn một cách hiệu quả, đạt được những thành công đầy ấn tượng. Tài sản công là nguồn lực có ý nghĩa lớn đối với sự tăng trưởng bền vững của mỗi quốc gia, nhưng việc quản lý và sử dụng tài sản công cũng là một trong những lĩnh vực thường xuyên để xảy ra thất thoát, lãng phí. Quản lý tài sản công hiệu quả sẽ tránh được những lãng phí lớn.

Trong cuốn sách Quản lý hiệu quả tài sản công [19], các tác giả Dag Detter, Stefan Fölster tập trung phân tích tài sản công mang tính thương mại; đưa ra một số biện pháp để quản lý tài sản công hiệu quả, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế của những biện pháp này một cách khách quan, khoa học trong điều kiện, bối cảnh của quốc gia mà mình nghiên cứu, cụ thể là những kinh nghiệm quý báu trong quản lý tài sản công của Thụy Điển và Singapore. Các tác giả cũng cho rằng, việc thành lập các quỹ của cải quốc gia để tạo điều kiện cho tính minh bạch trong quản lý tài sản công là biện pháp hiệu quả nhất đối với nhiều quốc gia. Những biện pháp mà cuốn sách đề cập và phân tích là hữu ích đối với việc 11 nghiên cứu và đề xuất các giải pháp PCLP. Việc xây dựng chính sách quản lý tài chính chặt chẽ là biện pháp quan trọng để hạn chế tối đa xảy ra thất thoát, lãng phí… Đi sâu vào nghiên cứu về sự thay đổi sâu sắc về thể chế và phương thức quản lý tài chính của Trung Quốc trong quá trình đổi mới, tác giả Hạng Hoài Thành với cuốn sách Quản lý tài chính của Trung Quốc [75] là tài liệu tham khảo hữu ích trong việc đánh giá và đề xuất giải pháp phòng, chống thất thoát, lãng phí.

Cuốn sách phân tích sự thay đổi trong quản lý tài chính của Trung Quốc thể hiện trên ba mặt: Một là, sự sáng tạo chế độ; hai là, vận dụng đúng đắn chính sách tài chính phát huy tác dụng điều tiết, kiểm soát vĩ mô của tài chính; ba là, dựa vào luật pháp để giải quyết vấn đề tài chính, thúc đẩy trình độ quản lý tài chính không ngừng nâng cao. Quản lý tài chính là một bộ phận cấu thành có vai trò rất quan trọng hoạt động quản lý của Chính phủ. Chính sách quản lý tài chính phù hợp, cùng với đòn bẩy tiền tệ, trở thành bộ phận cốt lõi, mang tới những thay đổi cơ bản trong cơ chế, chính sách quản lý nền kinh tế quốc dân. Nhờ chính sách quản lý tài chính hợp lý, Trung Quốc đã tăng trưởng kinh tế nhanh và mạnh trong nhiều năm liền, luôn ở mức trên dưới 10%/năm, một thành tích đáng nể, đưa Trung Quốc lên vị thế mới trên trường quốc tế.

Cuốn sách cũng đề cập đến những nội dung quan trọng cần nắm vững để quản lý tốt công tác tài chính, bao gồm: Một là, tầm quan trọng của tài chính đối với hoạt động chính trị, kinh tế của nhà nước; hai là, tài chính có vị trí và tác dụng quan trọng trong điều tiết kiểm soát vĩ mô của nhà nước; ba là, sức mạnh tài chính nhà nước có liên quan chặt chẽ với sự hùng mạnh, ổn định và an ninh của nhà nước; bốn là, trong công tác tài chính cần chú ý giải quyết tốt các mối quan hệ, không những chú ý đến lợi ích kinh tế mà còn chú ý đến lợi ích chính trị, lợi ích xã hội. Trong cuốn sách, các vấn đề quản lý tài chính bao gồm: quản lý dự toán ngân sách, kho bạc nhà nước, chi tiêu công, bảo hiểm xã hội, thuế và phí, công trái, nợ quốc gia, vốn nhà nước tại doanh nghiệp,… được trình bày 12 một cách đầy đủ, toàn diện. Bên cạnh đó, tác giả còn đi sâu phân tích những vấn đề đang rất được quan tâm hiện nay như quản lý tài chính trong quá trình toàn cầu hoá kinh tế, quản lý kế toán, giám sát tài chính, tin học hoá trong quản lý tài chính,… Đây là những kinh nghiệm, bài học quý giá cho Việt Nam, nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi nước ta đã gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Viết về phương cách PCLP đối với mỗi cá nhân, có thể kể đến cuốn 7 Chiến lược thịnh vượng và hạnh phúc của Jim Rohn[49].

Cuốn sách chỉ ra các cách phát huy tối đa khả năng của bản thân để thành công, đạt được cả thịnh vượng và hạnh phúc. Qua cuốn sách này, người đọc sẽ nắm được các chiến lược cá nhân để phát triển bản thân về kiểm soát tài chính và thời gian, tránh lãng phí thời gian, công sức và tiền bạc. Tương tự, cuốn sách Quản lý thời gian [31] của bộ đôi tác giả Richard Guare và Peg Dawson đưa ra những cách thức khoa học và dễ thực hiện nhất để thay đổi thói quen tư duy và hành động, để không chỉ sắp xếp được tốt hơn thời gian biểu, cân bằng công việc với cuộc sống riêng tư mà còn cải thiện được trí nhớ một cách rõ rệt. Những cuốn sách nói trên xoay quanh các vấn đề làm thế nào để tiết kiệm chi phí, thời gian và công sức, đạt hiệu quả và lợi ích tối ưu cho các nhóm đối tượng là tổ chức hay cá nhân.

Tuy nhiên, chưa có cuốn sách nào viết về lãng phí dưới hướng tiếp cận là một vấn đề riêng biệt, cụ thể, có ảnh hưởng lớn tới xã hội. Các công trình nghiên cứu về đảng cầm quyền lãnh đạo phòng, chống lãng phí - Cuốn sách Cầm quyền khoa học[39] được dịch từ nguyên bản tiếng Trung, do Nhà xuất bản Nhân dân Giang Tô phát hành, khái quát quan điểm của Đảng Cộng sản Trung Quốc về đảng cầm quyền: một là, cầm quyền khoa học; hai là, cầm quyền dân chủ và ba là, cầm quyền theo pháp luật. Trong đó, 13 cuốn sách tập trung diễn giải về cầm quyền quyền khoa học. Với 3 phần, 10 chương, cuốn sách khẳng định: “Cầm quyền là khoa học, không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm mà phải làm việc tuân theo quy luật nội tại của sự việc.

Cái gọi là cầm quyền khoa học (ở đây chỉ Đảng Cộng sản Trung Quốc) là kết hợp thực tế Trung Quốc, không ngừng tìm hiểu và tuân theo quy luật cầm quyền của đảng cộng sản, quy luật xây dựng chủ nghĩa xã hội, quy luật phát triển xã hội loài người, dùng tư tưởng khoa học, chế độ khoa học, phương pháp khoa học để lãnh đạo sự nghiệp chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc”. Đặc biệt, trong Phần thứ hai (từ chương 6 tới chương 8) có chỉ ra một số yêu cầu cụ thể từ khía cạnh thao thác nhằm nắm bắt và vận dụng được tài nguyên cầm quyền, làm thế nào để giảm chi phí cầm quyền, nâng cao hiệu quả cầm quyền đến việc thông qua quyết sách khoa học, thực hiện cầm quyền khoa học. Đây là những vấn đề mà luận án có thể tham khảo và làm rõ hơn.