Sự Biến Đổi Nghĩa Của Thành Ngữ Tiếng Anh Mỹ: Nghiên Cứu Từ Vựng

Khám phá nguồn gốc thú vị và quá trình biến đổi nghĩa độc đáo của các thành ngữ Mỹ thông dụng. Tìm hiểu sâu hơn về văn hóa Mỹ qua ngôn ngữ.

• Tác giả: Hàn Ngọc Phú
• Người hướng dẫn: GS. Bùi Khánh Thế
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh
• Đề tài: Sự biến đổi nghĩa của một số thành ngữ tiếng Anh Mỹ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học ngữ văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LÔØI NOÙI ÑAÀU
• LÔØI CAM KEÁT
• CAÙCH GHI CHUÙ TRONG LUAÄN VAÊN NAØY
• 1. Lyù do choïn ñeà taøi vaø muïc ñích nghieân cöùu
• 2. Lòch söû nghieân cöùu thaønh ngöõ tieáng Vieät vaø thaønh ngöõ tieáng Anh Myõõ
• 3. Ñoái töôïng, noäi dung vaø phaïm vi nghieân cöùu
• 4. Phöông phaùp vaø tö lieäu nghieân cöùu
• 5. Ñoùng goùp cuûa luaän vaên
• 6. Boá cuïc cuûa luaän vaên .20
• 7. CHÖÔNG MOÄT . 22 CAÙC CÔ SÔÛ LYÙ THUYEÁT LIEÂN QUAN ÑEÁN THAØNH NGÖÕ
• 8. Vò trí cuûa thaønh ngöõ trong voán töø cuûa moät ngoân ngöõ
• 9. Caùc caùch hieåu trong Vieät ngöõ hoïc veà thaønh ngöõ
• 10. Caùc ñònh nghóa veà thaønh ngöõ tiế ng Anh Myõ
• 11. Ñònh nghóa cô cheá hình thaønh vaø phaân loaïi thaønh ngöõ
• 12. Cô cheá hình thaønh thaønh ngöõ
• 13. Phaân loaïi thaønh ngöõ
• 14. Taùc duïng cuûa thaønh ngöõ
• 15. Taùc duïng bieåu tröng vaên hoùa
• 16. Taùc duïng bieåu caûm cuûa thaønh ngöõ.49
• 17. CHÖÔNG HAI. 53 SÖÏ CHUYEÅN NGHÓA CUÛA THAØNH NGÖÕ
• 18. Söï chuyeån nghóa thaønh ngöõ töø ngoân ngöõ nguoàn sang thaønh ngöõ tieáng Anh Myõõ
• 19. Söï chuyeån nghóa ngöõ duïng cuûa thaønh ngöõ töø lónh vöïc naøy sang lónh vöïc giao tieáp khaùc .70
• 20. CHÖÔNG BA . 90 SÖÏ THAY ÑOÅI PHAÏM VI NGÖÕ NGHÓA CUÛA THAØNH NGÖÕ TIEÁNG ANH MYÕÕ
• 21. Söï môû roäng nghóa cuûa thaønh ngöõ töø moät lónh vöïc heïp sang thaønh ngöõ chung
• 22. Söï thu heïp nghóa töø thaønh ngöõ chung thaønh thaønh ngöõ duøng trong lónh vöïc heïp hôn. 128
• TAØI LIEÄU THAM KHAÛO

Tóm tắt

I. Thành Ngữ Mỹ Khám Phá Nguồn Gốc Ý Nghĩa Biến Đổi

Thành ngữ luôn là một chủ đề thu hút sự quan tâm của các nhà ngôn ngữ học. So sánh thành ngữ tiếng mẹ đẻ với các ngôn ngữ khác là một xu hướng thu hút nhiều nhà nghiên cứu trong xu thế hội nhập toàn cầu hiện nay. Theo GS Hoàng Văn Hành, nghiên cứu về thành ngữ thường được tiến hành theo ba hướng: tầm nguyên (đi cùng phục nguyên), so sánh tương phản thành ngữ giữa các ngôn ngữ, và nghiên cứu đồng đại nhằm khám phá những trầm tích văn hóa trong thành ngữ. Đề tài khảo sát sự chuyển nghĩa của một số thành ngữ tiếng Anh Mỹ (American – English) là một trong ba hướng nghiên cứu mà Hoàng Văn Hành đã nhận xét. Nó đòi hỏi phải hiểu biết không chỉ các vấn đề về cơ cấu ngôn ngữ mà cả các kiến thức về văn hóa-xã hội liên quan đến đối tượng nghiên cứu. Việc khám phá những trầm tích văn hóa có trong thành ngữ của một ngôn ngữ là một công việc cực kỳ phức tạp và tốn rất nhiều công sức của các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và nhất là các nhà ngôn ngữ nghiên cứu thành ngữ. Việc nghiên cứu sự biến đổi nghĩa của tiếng Anh Mỹ là nhờ thừa kế thành quả từ những nhà nghiên cứu người Mỹ, những nhà tạo lập từ điển Mỹ, nhất là từ điển online như Asher Dictionary Online, The Free Dictionary Online, Encarta Dictionary Online, Britanica Encyclopedia,Cambridge International Eglish Dictionary Online, Oxford dictionary Online, đặc biệt là hai trang web Etymology Dictionary Online (Từ nguyên từ điển trực tuyến) và the Free Dictionary Online. Đây là trang web tập hợp 9 bộ từ điển bách khoa lớn nhất trên thế giới, và nó còn liên kết với các trang web về từ điển lớn khác như Asher Dictionary.

1.1. Tổng Quan Về Thành Ngữ Tiếng Anh Mỹ American English

Tiếng Anh là ngôn ngữ của thế giới, được sử dụng ở nhiều quốc gia khác nhau. Tiếng Anh được sử dụng tại Anh là tiếng Anh gốc (British-English), tiếng Anh sử dụng tại Mỹ gọi là American-English. Vì Mỹ là nước mới được thành lập cách đây khoảng vài ba trăm năm từ chính gốc người Anh khai phá Châu Mỹ, và từ những người đến xâm chiếm khai phá vùng đất mới từ chính quốc như Tây ban Nha, Pháp, Đức… Chính vì vậy, tiếng Anh được sử dụng tại Mỹ khác với tiếng Anh tại Anh, vì nó thu nhận tất cả những yếu tố phương ngữ của các cư dân từ các vùng đất khác, từ người dân da đỏ bản xứ, từ những người dân nô lệ da đen. Chính vì vậy mà thành ngữ tiếng Anh Mỹ được hình thành từ tiếng Anh giao hòa với những ngôn ngữ khác mà người dân nhập cư mang đến Mỹ. Một trong những con đường hiểu tiếng Anh Mỹ nhanh nhất là thông qua lịch sử, văn hóa Mỹ , trong đó thông qua trầm tích văn hóa ẩn chứa trong thành ngữ của Mỹ.

1.2. Vì Sao Thành Ngữ Mỹ American Idioms Quan Trọng

Khi người Việt xa quê hương định cư ở một quốc gia khác, họ mong muốn nhanh chóng hòa nhập cuộc sống ở quốc gia họ sẽ đến. Họ mong muốn có được công ăn việc làm nhằm ổn định cuộc sống. Phương tiện đầu tiên họ cần có là ngôn ngữ của nước mà họ đến (giả dụ như họ sẽ đến Mỹ định cư), họ phải biết tiếng Anh Mỹ. Nước Mỹ là nước được xem là tự do đối với tất cả mọi người chấp nhận cách sống, cách nghĩ của nó. Định hướng “nồi đúc“ của các nhà lập pháp Mỹ mong muốn tôi luyện tất cả các người dân từ các nước mang theo ngôn ngữ của họ, văn hóa của họ đến nước Mỹ đều được tôi luyện trở thành con người mới với những tính chất mới, đó là “công dân Mỹ”. Chính vì vậy mà thành ngữ tiếng Anh Mỹ được hình thành từ tiếng Anh giao hòa với những ngôn ngữ khác mà người dân nhập cư mang đến Mỹ. Việc khám phá những trầm tích văn hóa có trong thành ngữ của một ngôn ngữ là một công việc cực kỳ phức tạp và tốn rất nhiều công sức của các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và nhất là các nhà ngôn ngữ nghiên cứu thành ngữ.

II. Phân Tích Thách Thức Khi Giải Mã Thành Ngữ Tiếng Mỹ

Thành ngữ, ngoài các vấn đề liên quan đến từ vựng học còn có những vấn đề thuộc lĩnh vực nghiên cứu của ngữ pháp . Ngữ pháp có từ pháp và cú pháp. Từ pháp nghiên cứu các vấn đề liên quan đến từ vựng, còn cú pháp xem xét các khả năng và quy tắc kết hợp giữa các đơn vị từ vựng (câu, ngữ); còn thành ngữ lại nằm ở giữa hai lĩnh vực này. Thành ngữ của mỗi ngôn ngữ lại ẩn chứa những trầm tích văn hóa của nước đó. Do vậy, việc nghiên cứu thành ngữ tiếng Anh có những mặt giống như việc nghiên cứu thành ngữ tiếng Việt, nhưng chúng cũng có những mặt khác nhau thuộc về văn hóa- ngôn ngữ. Tùy theo cách nhìn nhận và tiếp cận của các nhà ngôn ngữ học đối với thành ngữ , mà đối tượng nghiên cứu này được phân tích và khai thác ở một số mặt khác nhau phù hợp với chủ đích nghiên cứu cụ thể của một tác giả nhất định. Nhưng nhìn chung, theo các nhà ngôn ngữ học, các nhà ngôn ngữ học ở Việt Nam và trên thế giới nghiên cứu thành ngữ đều nhìn nhận vấn đề cơ bản nhất: thành ngữ là cụm từ nhất định, nghĩa của thành ngữ không thể dễ nhận biết thông qua nghĩa của từ thành phần trong thành ngữ đó.

2.1. Rào Cản Ngôn Ngữ Văn Hóa Trong Hiểu Thành Ngữ Mỹ

Ví dụ: “một nắng hai sương” không thể đoán nghĩa của nó là nghĩa của một nắng + nghĩa của hai sương; mà nghĩa của nó nói lên sự lao động cực nhọc của người dân nghèo phải dậy sớm , lao động trên những cánh đồng quê chịu cái giá rét của sương sớm ban mai, sương muối ban chiều và chịu sự oi bức của cái nắng ban trưa. Đây chính là cái nét văn hóa –ngôn ngữ của thành ngữ này. Hoặc trong thành ngữ “stick to your guns”, chúng ta không thể hiểu nghĩa của stick là dán , dính + nghĩa của to là tới, đến + nghĩa của your guns là súng của bạn, thành ra nghĩa thành ngữ này là dán dính vào khẩu súng của bạn. Thật ra, nghĩa của “stick to your guns” là giữ vững lập trường của bạn, dù có bị chỉ trích (lập trường, quan điểm của bạn chính là vũ khí đấu tranh của bạn, là cây súng của bạn). Đây cũng chính là cái nét văn hóa –ngôn ngữ của thành ngữ Mỹ.

2.2. Sự Khác Biệt Về Quan Điểm Về Thành Ngữ Anh và Mỹ

Trong tiếng Việt, khi nói đến thành ngữ, người ta thường nghĩ đến một cụm từ, một nhóm từ, một tổ hợp từ. Còn trong tiếng Anh thì tình hình lại hơi khác, “idiom” có thể chỉ là một từ (không nhất thiết phải là cụm, nhóm, tổ hợp). Theo tác giả Broukal M, trong cuốn “Idioms For Everyday Use” thì các từ “copycat” (= kẻ hay bắt chước kẻ khác) hay “chicken” (= nhu nhút) đều là idioms.

III. Phương Pháp Tối Ưu Để Nghiên Cứu Biến Đổi Nghĩa Thành Ngữ

Để hiểu rõ hơn về thành ngữ, cần xem qua những quan điểm của các nhà ngôn ngữ học bản xứ nghĩ gì về thành ngữ của bản ngữ, tức là của chính ngôn ngữ của họ. Gioáng nhö caùc töø trong ngoân ngöõ , thaønh ngöõ laø nhöõng ñôn vò coù saün, xuaát hieän daàn daø töø nhieàu nguoàn, vaøo nhieàu thôøi ñieåm khaùc nhau vaø ñöôïc söû duïng roäng raõi, töïï nhieân trong ñôøi soá ng xaõ hoäi.Thaønh ngöõ laø taäp hôïp töø coá ñònh quen duøng, coù nghóa duøng ñònh danh, goïi teân söï vaät , thöôøng khoâng theå suy ra töø nghóa cuûa töøng yeáu toá caáu thaønh, ñöôïc löu truyeàn trong daân gian vaø vaên chöông (Nguyeãn Nhö YÙ_Ñaïi töø ñieån tieáng Vieät). Theo Hoaøng Vaên Haønh, thaønh ngöõ laø nhöõng toå hôïp töø ñaëc bieät, bieåu thò nhöõng khaùi nieäm moät caùch boùng baåy. Theo caùch hieåu thoâng thöôøng, thaønh ngöõ laø moät loaïi toå hôïp töø coá ñònh, beàn vöõng veà hình thaùi –caáu truùc, hoaøn chænh boùng baåy veà yù nghóa, ñöôïc söû duïng roäng raãi trong giao tieáp haøng ngaøy, ñaëc bieät laø trong khaåu ngöõ.

3.1. Tiếp Cận Nghiên Cứu Thành Ngữ Tầm Nguyên và So Sánh

Theo Hoaøng vaên Haønh, hieän nay trong ngaønh ngoân ngöõ hoïc ñang coù ba ñònh höôùng cuøng vôùi nhöõng phöông phaùp töông öùng ñeå khaùm phaù nhöõng traàm tích vaên hoùa trong thaønh ngöõ. Nghieân cöùu thaønh ngöõ theo höôùng taàm nguyeân: laø söï nghieân cöùu thaønh ngöõ ñi vaøo vi moâ, nghóa laø phaûi tìm nguoàn goác hình thaønh vaø söï bieán ñoåi cuûa töøng thaønh ngöõ qua thôøi gian ñeå coù ñöôïc dieän maïo nhö ngaøy nay veà maët hình thaùi caáu truùc vaø ngöõ nghóa. Nghieân cöùu thaønh ngöõ theo höôùng so saùnh töông phaûn: laø söï nghieân cöùu thaønh ngöõ theo höôùng so saùnh töông phaûn vaø duøng phöông phaùp so saùnh ñoái chieáu. Ñaây laø höôùng nghieân cöùu ngaøy caøng ñöôïc giôùi ngoân ngöõ hoïc, ñaëc bieät laø giôùi ngoaïi ngöõ quan taâm. Vì xu höôùng chung cuûa theá giôùi hieän nay laø môû roäng giao löu ngoân ngöõ vaø vaên hoùa, laø hoäi nhaäp.

3.2. Ứng Dụng Phương Pháp Nghiên Cứu Tổng Hợp và Phân Tích

Luaän vaên vaän duïng caùc phöông phaùp nghieân cöùu: thoáng keâ, phaân loaïi , so saùnh ñoái chieáu vaø phöông phaùp taàm nguyeân. Ñaàu tieân caùc thaønh ngöõ tieáng Anh Myõõ trong caùc baøi hoï c thaønh ngöõ cuûa Ñaøi VOA ñöôïc ruùt trích ra, thoáng keâ, phaân loaïi theo moät soá tieâu chí veà caáu truùc, veà ñaëc ñieåm töø loaïi maø noù thay theá, veà phong caùch loaïi töø, roài truy tìm nguoàn goác cuûa chuùng, nhaát laø caùc thaønh ngöõ coù söï bieán ñoåi nghóa hoaëc môû roäng hay thu heïp phaïm vi söû duïng (töø ngaønh ngheà naøy sang ngaønh ngheà khaùc).

IV. Sự Biến Đổi Nghĩa Yếu Tố Văn Hóa Ngữ Cảnh Tác Động

Thaønh ngöõ coù nhieàu tröôøng hôïp mang yù nghóa ñieån tích (hay ñieån coá) maø neáu nghieân cöùu kyõ ngöôøi duøng coù theå hieåu roäng theâm veà ngoân ngöõ vaø vaên hoaù. Chaúng haïn trong tieáng Vieät, thaønh ngöõ “chaâu veà Hieäp phoá”. Noù mang theo moät caâu chuyeän ñeå sau ñoù keát luaän laø “caùi ñaõ maát nay tìm laïi ñöôïc“. Hay thaønh ngöõ tieáng Anh “to Jump on the bandwagon” duøng ñeå noùi nhữ ng chính trị gia naøo từng ủ ng hộnhữ ng ngư ời bịthua trong caùc cuộ c bầ u cửsơbộcoù thể ñổ i hướ ng vaø quay sang kế t giao với phe ñắ c thắ ng. Ngườ i Mỹgọ i việ c kế t thaân naøy laø "Jump on the bandwagon" nghĩ a ñen laø nhả y leân chiế c xe ñắ c ng.

4.1. Cách Biến Đổi Nghĩa Thành Ngữ Mỹ Theo Thời Gian

Ví dụ: Thaønh ngöõ on the bandwagon ra ñôøi naêm 1899 trong baøi vieát cuûa Toång Thoáng Theùodore Roosevelt. Nghóa cuûa “to jump on a bandwagon” laø ñi theo ủ ng hộngườ i ñắ c cử . Qua thời gian, nghĩa đen của câu thành ngữ có thể phai nhạt, nhưng ý nghĩa văn hóa và thông điệp chính vẫn được giữ lại. Từ đó, hiểu cách thành ngữ biến đổi đòi hỏi phải nắm vững ngữ cảnh lịch sử và văn hóa.

4.2. Ảnh Hưởng của Ngữ Cảnh Đến Nghĩa Thành Ngữ Tiếng Mỹ

Ngoaøi ra nhöõng thaønh ngöõ nhö aên côm nhaø vaùc ngaø voi, baøn tay coù ngoùn ngaén ngoùn daøi, cha naøo con naáy, vv. ñeàu thuoäc theå phuù. Khi ñem ví hình aûnh caùc ngoùn khoâng ñeàu cuûa baøn tay vôùi moät hoaøn caûnh maø trong ñoù coù keû toát ngöôøi xaáu laø tæ. Ñaây laø söï keát hôïp cuûa phuù vaø tæ. Töông töï vaäy, tieáng Anh Myõõ coù thaønh ngöõ “from top to bottom” chæ vò trí cao nhaát vaø vò trí thaáp nhaát , ngöôøi noùi so saùnh nhöõng phaàn vieäc phaûi giaûi quyeát töø luùc baét ñaàu cho ñeán luùc keát thuùc , ñem ví cho coâng vieäc hoaøn thaønh töø ñaàu chí cuoái hay laøm moät vieäc gì heát söùc chu ñaùo. Tuøy loaïi hình ngoân ngöõ, ngoân ngöõ cuûa moãi nöôùc coù caùch thöùc taïo laäp thaønh ngöõ khaùc nhau (döïa vaøo caùch nghó cuûa ngöôøi baûn ngöõ).

V. Ứng Dụng Thực Tế Giảng Dạy Biên Dịch Thành Ngữ Mỹ

Keát quaû nghieân cöùu cuûa luaän vaên coù theå duøng ñeå tham khaûo cho vieäc giaûng daïy moân thaønh ngöõ hoïc cho sinh vieân chuyeân ngaønh ngoân ngöõ hoïc, nhaát laø ngöõ vaên Anh-Myõ; cuõng nhö cho viec bieân soaïn töø ñieån thaønh ngöõ song ngöõ, vaø ñaëc bieät laø cho vieäc giaûng daïy ngoaïi ngöõ (tieáng Anh, tieáng Anh Myõ õ). Nhöõng tö lieäu naøy giuùp ngöôøi hoïc hieåu theâm ñöôïc nhöõng caùch tieáp nhaän ngoân ngöõ, tö duy khaùc nhau veà theá giôùi khaùch quan cuûa moãi daân toäc ñöôïc theå hieän qua moãi caâu thaønh ngöõ vaø qua ñoù thaáy ñöôïc neùt ñaëc thuø rieâng veà lòch söû, ñòa lyù vaø vaên hoùa cuûa ngoân ngöõ mình ñang hoïc, ñoái chieáu vôùi tieáng Anh Myõõ vaø neàn vaên hoùa Myõ trong thôøi kyø hoäi nhaäp quoác teá hieän nay.

5.1. Phương Pháp Dạy Thành Ngữ Mỹ Hiệu Quả Cho Người Việt

Ngoaøi ra keát quaû cuûa luaän vaên coøn coù theå giuùp cho nhöõng ngöôøi laøm baùo, vieát vaên, hay bieân phieân dòch… hieåu ñuùng vaø söû duïng hieäu quaû nhöõng thaønh ngöõ vôùi nghóa boùng baåy ñaëc thuø cuûa noù. Để dạy hiệu quả thành ngữ Mỹ cho người Việt, cần chú trọng so sánh văn hóa, giải thích lịch sử nguồn gốc, và cung cấp ví dụ thực tế trong các tình huống giao tiếp hàng ngày. Sử dụng tài liệu trực quan (video, hình ảnh) giúp người học dễ dàng hình dung.

5.2. Bí Quyết Dịch Thành Ngữ Tiếng Mỹ Sang Tiếng Việt Chuẩn Xác

Khi dịch thành ngữ tiếng Mỹ, việc chuyển ngữ một cách máy móc thường không hiệu quả. Thay vào đó, nên tìm kiếm thành ngữ tương đương trong tiếng Việt hoặc sử dụng cấu trúc câu diễn giải để truyền tải đúng ý nghĩa và sắc thái. Hiểu rõ ngữ cảnh giúp tránh những sai sót đáng tiếc.

VI. Kết Luận Tầm Quan Trọng Nghiên Cứu Thành Ngữ Mỹ

Nghiên cứu sự biến đổi nghĩa của thành ngữ tiếng Anh Mỹ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về sự phát triển của ngôn ngữ, văn hóa và xã hội Mỹ. Qua đó, ta có thể giao tiếp hiệu quả hơn và tránh được những hiểu lầm không đáng có.

6.1. Giá Trị Của Việc Nắm Vững Thành Ngữ Trong Giao Tiếp

Việc am hiểu thành ngữ giúp giao tiếp tự nhiên và trôi chảy hơn. Sử dụng đúng thành ngữ thể hiện sự am hiểu văn hóa và tạo ấn tượng tốt với người bản xứ. Ngược lại, sử dụng sai có thể gây ra những tình huống khó xử hoặc hiểu lầm.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Thành Ngữ Tiếng Anh Mỹ

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào ảnh hưởng của công nghệ (mạng xã hội, ứng dụng) đến sự biến đổi và sử dụng thành ngữ Mỹ. Ngoài ra, việc so sánh thành ngữ Mỹ với các phương ngữ tiếng Anh khác cũng là một hướng đi tiềm năng. Cần tiếp tục khám phá và lưu giữ những thành ngữ cổ đang dần mai một.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN   HAØN NGOÏC PHUÙ SÖÏ BIEÁN ÑOÅI NGHÓA CUÛA MOÄT SOÁ THAØNH NGÖÕ TIEÁNG ANH MYÕ LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN Chuyeân ngaønh : NGOÂN NGÖÕ HOÏC SO SAÙNH Maõ soá : 5. HOÀ CHÍ MINH 2007 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN HAØN NGOÏC PHUÙ SÖÏ BIEÁN ÑOÅI NGHÓA CUÛA MOÄT SOÁ THAØNH NGÖÕ TIEÁNG ANH MYÕ LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN Chuyeân ngaønh : NGOÂN NGÖÕ HOÏC SO SAÙNH Maõ soá : 5.27 Ngöôøi höôùng daãnkhoa hoïc: GS.BUØI KHAÙNH THEÁ TP.

HOÀ CHÍ MINH 2007 LÔØI NOÙI ÑAÀU Thaønh ngöõ luoân laø moät ñeà taøi loâi cuoán söï quan taâm cuûa caùc nhaø ngoân ngöõ hoïc ôû Vieät Nam vaø treân theá giôùi. So saùnh thaønh ngöõ cuûa tieáng nöôùc meï ñeû vôùi tieáng nöôùc khaùc cuõng ñang laø moät xu höôùng thu huùt nhieàu nhaø nghieân cöùu trong xu theá hoäi nhaäp toaøn caàu hieän nay. Theo GS Hoaøng Vaên Haønh, nhìn chung nghieân cöùu veà thaønh ngöõ thöôøng ñöôïc tieán haønh moät trong ba höôùng: taàm nguyeân (ñi cuøng phuïc nguyeân), so saùnh töông phaûn thaønh ngöõ giöõa caùc ngoân ngöõ vôùi nhau, vaø höôùng nghieân cöùu ñoàng ñaïi nhaèm khaùm phaù nhöõng traàm tích vaên hoùa trong thaønh ngöõ. Ñeà taøi khaûo saùt söï chuyeån nghóa cuûa moät soá thaønh ngöõ tieáng Anh Myõõ (American – English) laø moät trong ba höôùng nghieân cöùu maø Hoaøng Vaên Haønh ñaõ nhaän xeùt.

Noù ñoøi hoûi phaûi hieåu bieát khoâng chæ caùc vaán ñeà veà cô caáu ngoân ngöõ maø caû caùc kieán thöùc veà vaên hoùa-xaõ hoäi lieân quan ñeán ñoái töôïng nghieân cöùu. Ngöôøi vieát choïn ñeà taøi nhaèm muïc ñích hieåu roõ hôn veà moät ngoân ngöõ voán coù lòch söû laâu ñôøi, nhöng laïi ñöôïc söû duïng treân moät mieàn ñaát môùi vaø phaùt trieån trong moâi tröôøng xaõ hoäi môùi khoaûng gaàn ba theá kyû (1). Ngoaøi vieäc nghieâ n cöùu ngoân ngöõ Myõ, ngöôøi vieát coøn coù moät mong muoán qua caùch thöùc taàm nguyeân thaønh ngöõ ñöôïc ngöôøi Myõ söû duïng, ñeå aùp duïng cho vieäc taàm nguyeân caùc thaønh ngöõ cuûa ngöôøi Vieät. Ñieàu naøy khoâng chæ coù ích cho ngöôøi Vieät trong nöôùc maø coøn höõu duïng cho caû cho nhöõng ngöôøi Vieät xa queâ höông, bôûi vì raát coù theå qua caùch laøm naøy cuõng coù theå tìm veà nguoàn coäi cuûa daân toäc qua ngoân ngöõ meï ñeû.

1 Naêm 2007 naøy ñaùnh daáu 231 naêm ngaøy ñoäc laäp cuûa Myõ 1 Khi ngöôø i Vieät xa queâ höông ñònh cö ôû moät quoác gia khaùc, hoï mong muoán nhanh choùng hoøa nhaäp cuoäc soáng ôû quoác gia hoï seõ ñeán. Hoï mong muoán coù ñöôïc coâng aên vieäc laøm nhaèm oån ñònh cuoäc soáng. Phöông tieän ñaàu tieân hoï caàn coù laø ngoân ngöõ cuûa nöôùc maø hoï ñeán (giaû duï nhö hoï seõ ñeán Myõ ñònh cö), hoï phaûi bieát tieáng Anh Myõõ. Nöôùc Myõ laø nöôùc ñöôïc xem laø töï do ñoái vôùi taát caû moïi ngöôøi chaáp nhaäïn caùch soáng, caùch nghó cuûa noù.

Ñònh höôùng “noài ñuùc“cuûa caùc nhaø laäp phaùp Myõ mong muoán toâi luyeän taát caû caùc ngöôøi daân töø caùc nöôùc mang theo ngoân ngöõ cuûa hoï, vaên hoùa cuûa hoï ñeán nöôùc Myõ ñeàu ñöôïc toâi luyeän trôû thaønh con ngöôøi môùi vôùi nhöõng tính chaát môùi, ñoù laø “coâng daân Myõ”. Chính vì vaäy maø thaønh ngöõ tieáng Anh Myõõ ñöôïc hình thaønh töø tieáng Anh giao hoøa vôùi nhöõng ngoân ngöõ khaùc maø ngöôøi daân nhaäp cö mang ñeá n Myõ. Moät trong nhöõng con ñöôøng hieåu tieáng Anh Myõõ nhanh nhaát laø thoâng qua lòch söû, vaên hoùa Myõ , trong ñoù thoâng qua traàm tích vaên hoùa aån chöùa trong thaønh ngöõ cuûa Myõ. Vieäc khaùm phaù nhöõng traàm tích vaên hoùa coù trong thaønh ngöõ cuûa moät ngoân ngöõ laø moät coâng vieäc cöïc kyø phöùc taïp vaø toán raát nhieàu coâng söùc cuûa caùc nhaø nghieân cöùu lòch söû, vaên hoùa vaø nhaát laø caùc nhaø ngoân ngöõ nghieân cöùu thaønh ngöõ.

Ngöôøi vieát nghieân cöùu söï chuyeån nghóa cuûa tieáng Anh Myõõ laø nhôø thöøa keá thaønh quaû töø nhöõng nhaø nghieân cöùu ngöôøi Myõ, nhöõng nhaø taïo laäp töø ñieån Myõ , nhaát laø töø ñieån online nhö Asher Dictionary Online, The Free Dictionary Online, Encarta Dictionary Online, Britanica Encyclopedia,Cambridge International Eglish Dictionary Online, Oxford dictionary Online, ñaëc bieät laø hai trang web Etymology Dictionary Online (Töø nguyeân töø ñieån tröïc tuyeán) vaø the Free Dictionary Online (ñaây laø trang web taäp hôïp 9 boä töø ñieån baùch khoa lôùn nhaát 2 treân theá giôùi, vaø noù coøn lieân keát vôùi caùc trang web veà töø ñieån lôùn khaùc nhö Asher Dictionary) Thí duï nhö vaøo trang web Etymology Dictionary Online trong oâ tra cöùu, ngöôøi tra cöùu ñaùnh vaøo ñoù töø tieáng Anh Myõõ , trang web seõ hieän ra keát quaû veà xuaát xöù cuûa töø ñoù keøm theo söï bieán nghóa theo thôøi gian. Giaû söû, chuùng ta truy tìm thaønh ngöõ “landslide”: Trang web seõ hieän ra keát quaû nhö sau: landslide 1856, Amer. Earlier was landslip (1679), still preferred in Britain. In the political sense, landslide "lopsided electoral victory" is attested from 1888.

Taïm dòch: Landslide laø töø Anh Myõ baét ñaàu xuaát hieän vaøo naêm 1856, ñöôïc keát hôïp töø land + slide; Ñaàu tieân noù phaùt xuaát töø Landslip. Töø landslip xuaát hieän vaøo naêm 1679, vaø töø naøy vaãn ñöôïc öa duøng taïi Anh Quoác. Thaønh ngöõ landslide mang moät yù nghóa ñöôïc duøng trong chính tröôøng laø “chieán thaéng baàu cöû vang doäi nhö soùng voã”, vaø noù ñöôïc thöøa nhaän trong voán töø tieáng Anh Myõõ vaøo naêm 1888. Vieäc tra cöùu nhö theá thaät tieän lôïi.Veà caùch söû duïng thaønh ngöõ naøy , ngöôøi tra cöùu vaøo caùc trang web töø ñieån tröïc tuyeán khaùc, seõ coù ngay keát quaû mong muoán.

Chaúng haïn nhö sau: 3 Treân trang web naøy coù 9 boä töø ñieån nhö Dictionary Thesaurus, Computing Dictionary, Medical Dictionary, Legal Dictionary, Financial Dictionary, Acronym, Idiom, Columbia Encyclopedia,Wikipedia Encyclopedia. Moãi töø ñöôïc tra cöùu ñeàu coù phaàn phieân aâm quoác teá, caùch ñoïc, caùc nghóa cuûa noù vaø ñöôïc keøm theo caùch söû duïng vaø caùc thaønh ngöõ lieân quan ñi keøm … ngoaøi ra trang web coøn coù caùc chöùc naêng khaùc nöõa. Ngöôøi vieát xin trình baøy caùch tra cöùu töø nguyeân caùc töø cuûa Myõ nhö treân ñeå tieän cho vieäc theå hieän caùc daãn chöùng hoaëc yù töôûng trong luaän vaên naøy. Ngöôøi vieát xin thaønh thaät caûm ôn caùc Thaày Coâ boä moâ n ngoân ngöõ hoïc ñaõ toán raát nhieàu taâm huyeát truyeàn ñaït nhöõng kieán thöùc cô baûn cho hoïc vieân cao hoïc ngoân ngöõ hoïc, trong ñoù coù ngöôøi vieát.

Ñaëc bieät, Em xin caûm ôn Thaày GS TS Buøi Khaùnh Theá, ngöôøi ñaõ ñònh höôùng cho luaän vaên cuûa em, Thaày thöôøng xuyeân ñoäng vieân, nhaéc nhôû em hoaøn thaønh luaän vaên naøy. Ngöôøi vieát xin toû loøng tri aân ñeán nhöõng taùc giaû coù caùc taùc phaåm , caùc coâng trình nghieân 4 cöùu maø mình thöøa höôûng thaønh quaû nhö ñaõ ñöôïc ñeà caäp trong luaän vaên vôùi tinh thaàn “Uoáng nöôùc nhôù nguoàn”. Ngöôøi vieát cuõng chòu ôn raát nhieàu caùc taùc giaû cuûa nhöõng baøi hoïc thaønh ngöõ cuûa Ban Vieät Ngöõ Ñaøi VOA, caùc vò ñaõ bieân soaïn caùc baøi hoïc thaønh ngöõ Myõ moät caùch coâ ñoïng nhaát , tinh tuùy nhaát. Xin caûm ôn caùc vò trong Phoøng ñaøo taïo Sau Ñaïi Hoïc ñaõ hoã trôï tinh thaàn raát nhieàu cho ngöôøi vieát sôùm hoaøn thaønh luaän vaên toát nghieäp naøy.

Traân troïng Thaønh phoá Hoà Chí Minh Thaùng 6 naêm 2007 5 LÔØI CAM KEÁT Taát caû tö lieäu vieát luaän vaên naøy ñeàu ñöôïc thu thaäp treân maïng Internet töø nhöõng website coù ñoä tin caäy cao. Nhöõng thaønh ngöõ tieáng Anh Myõ õ vaãn ñang ñöôïc ñaêng taûi treân maïng VOA, töùc laø nhöõng thoâng tin coù trong luaän vaên laø môùi ñöôïc caäp nhaät, Toâi xin baûo ñaûm khoâng sao cheùp tö lieäu aáy töø nhöõng coâng trình nghieân cöùu dôû dang naøo. Höôùng nghieân cöùu ngöõ nghóa cuûa thaønh ngöõ tieáng Anh-Myõ ñang ñöôïc trieån khai ôû Vieät Nam thoâng qua caùc nhaø töø ñieån laøm töø ñieån thaønh ngöõ, vaø cho ñeán nay chöa coù luaän vaên thaïc só ngoân ngöõ hoïc trieån khai theo höôùng naøy, cho neân toâi cam ñoan khoâng laáy taøi lieäu nghieân cöùu cuûa nhöõng luaän vaên khaùc ñaõ vaø ñang trieån khai. Ngöôøi vieát luaän vaên 6 CAÙCH GHI CHUÙ TRONG LUAÄN VAÊN NAØY: (*) xin xem qua trang web http://www.com/ baøi hoïc thaønh ngöõ.

Thí duï: (*, 25) xin xem baøi hoïc thaønh ngöõ soá 25 ôû trang web treân. (**) xin xem trang web http://www.com/, Thí duï: (**, gun) xin tra cöùu töø “gun” ôû trang web naøy. (***) xin xem trang web http://www.com/, Thí duï: (***, stick to your guns) xin tra cöùu thaønh ngöõ “stick to your guns” hay “stick to one’s guns” ôû trang web beâ n. 7 MUÏC LUÏC LÔØI NOÙI ÑAÀU.

1 LÔØI CAM KEÁT. Lyù do choïn ñeà taøi vaø muïc ñích nghieân cöùu. Lòch söû nghieân cöùu thaønh ngöõ tieáng Vieät vaø thaønh ngöõ tieáng Anh Myõõ. Ñoái töôïng, noäi dung vaø phaïm vi nghieân cöùu.

Phöông phaùp vaø tö lieäu nghieân cöùu. Ñoùng goùp cuûa luaän vaên. Boá cuïc cuûa luaän vaên .20 CHÖÔNG MOÄT. 22 CAÙC CÔ SÔÛ LYÙ THUYEÁT LIEÂN QUAN ÑEÁN THAØNH NGÖÕ.

Vò trí cuûa thaønh ngöõ trong voán töø cuûa moät ngoân ngöõ. Caùc caùch hieåu trong Vieät ngöõ hoïc veà thaønh ngöõ. Caùc ñònh nghóa veà thaønh ngöõ tiế ng Anh Myõ. Ñònh nghóa cô cheá hình thaønh vaø phaân loaïi thaønh ngöõ.

Cô cheá hình thaønh thaønh ngöõ. Phaân loaïi thaønh ngöõ. Taùc duïng cuûa thaønh ngöõ. Taùc duïng bieåu tröng vaên hoùa.

Taùc duïng bieåu caûm cuûa thaønh ngöõ.49 8 CHÖÔNG HAI. 53 SÖÏ CHUYEÅN NGHÓA CUÛA THAØNH NGÖÕ. Söï chuyeån nghóa thaønh ngöõ töø ngoân ngöõ nguoàn sang thaønh ngöõ tieáng Anh Myõõ. Söï chuyeån nghóa ngöõ duïng cuûa thaønh ngöõ töø lónh vöïc naøy sang lónh vöïc giao tieáp khaùc .70 CHÖÔNG BA.

90 SÖÏ THAY ÑOÅI PHAÏM VI NGÖÕ NGHÓA CUÛA THAØNH NGÖÕ TIEÁNG ANH MYÕÕ. Söï môû roäng nghóa cuûa thaønh ngöõ töø moät lónh vöïc heïp sang thaønh ngöõ chung. Söï thu heïp nghóa töø thaønh ngöõ chung thaønh thaønh ngöõ duøng trong lónh vöïc heïp hôn. 128 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO.

Lyù do choïn ñeà taøi vaø muïc ñích nghieân cöùu Vieä t Nam ñaõ hoäi nhaäp vaøo quaù trình phaùt trieån cuûa theá giôùi. Quaù trình giao löu vaên hoùa, kinh teá, chính trò, xaõ hoäi…giöõ a VN vôùi theá giôùi noùi chung, vôùi Myõ noùi rieâng raát caàn söï thoâng hieåu ngoân ngöõ, vaên hoùa ñoâi beân. Myõ laø moät trong nhöõng cöôøng quoác treân theá giôùi, laø quoác gia ña saéc toäc môùi ñöôïc thaønh laäp caùch nay khoûang gaàn ba traêm naêm. Vì vaä y vieäc nhöõng ngöôøi di cö hoaëc nhöõng sinh vieân du hoïc taïi nöôùc naøy cuõng nhö hoøa nhaäp cuoäc soáng taïi quoác gia naøy thaät söï khoâng deã daøng.

Moãi quoác gia coù nhieàu cô quan ngoân luaän trong ñoù coù caùc ñaøi phaùt thanh vaø truyeàn hình, theå hieän roõ nguyeän voïng vaø yù chí cuûa nhaân daân nöôùc ñoù vôùi theá giôùi.