Luận văn thạc sĩ về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường bền vững tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tự nhiên với sự phát triển bền vững ở việt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Người hướng dẫn: TS. Dương Văn Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Quan Hệ Giữa Tăng Trưởng Kinh Tế Và Bảo Vệ Môi Trường Tự Nhiên Với Sự Phát Triển Bền Vững Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TỰ NHIÊN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 1.1. Tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế
• 1.2. Môi trường và bảo vệ môi trường
• 1.3. Phát triển bền vững
• 1.4. Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường tự nhiên vì sự phát triển bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT HỢP GIỮA TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TỰ NHIÊN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng quá trình giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tự nhiên vì sự phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Một số giải pháp kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường tự nhiên nhằm thực hiện tốt chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường bền vững

Tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường bền vững là hai yếu tố quan trọng trong phát triển xã hội hiện đại. Tăng trưởng kinh tế thường được đo bằng sự gia tăng sản lượng hàng hóa và dịch vụ, trong khi bảo vệ môi trường liên quan đến việc duy trì và cải thiện chất lượng môi trường sống. Mối quan hệ giữa hai yếu tố này ngày càng trở nên phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường. Việc tìm kiếm sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường là một thách thức lớn đối với các quốc gia, đặc biệt là ở Việt Nam.

1.1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững

Tăng trưởng kinh tế được định nghĩa là sự gia tăng sản lượng của nền kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định. Phát triển bền vững, ngược lại, là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Sự kết hợp giữa hai khái niệm này là cần thiết để đảm bảo sự phát triển lâu dài và bền vững.

1.2. Tác động của tăng trưởng kinh tế đến môi trường

Tăng trưởng kinh tế có thể dẫn đến sự gia tăng ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên thiên nhiên và biến đổi khí hậu. Các hoạt động sản xuất và tiêu thụ gia tăng thường đi kèm với việc khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách không bền vững, gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường sống. Do đó, cần có các chính sách và biện pháp để giảm thiểu tác động này.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo vệ môi trường bền vững

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ môi trường trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế nhanh chóng. Các vấn đề như ô nhiễm không khí, nước, và đất đai đang ngày càng nghiêm trọng. Sự gia tăng dân số và đô thị hóa cũng góp phần làm gia tăng áp lực lên tài nguyên thiên nhiên. Để đạt được sự phát triển bền vững, cần phải nhận diện và giải quyết những thách thức này một cách hiệu quả.

2.1. Ô nhiễm môi trường và sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm không khí và nước đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Các bệnh liên quan đến ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng, gây gánh nặng cho hệ thống y tế. Cần có các biện pháp khẩn cấp để cải thiện chất lượng môi trường sống và bảo vệ sức khỏe người dân.

2.2. Suy thoái tài nguyên thiên nhiên

Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách không bền vững đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng về chất lượng và số lượng tài nguyên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đe dọa đến sự phát triển kinh tế lâu dài. Cần có các chính sách quản lý tài nguyên hiệu quả để bảo vệ và phát triển bền vững.

III. Phương pháp và giải pháp cho tăng trưởng bền vững

Để đạt được sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Các chính sách khuyến khích sử dụng công nghệ xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường là những bước đi quan trọng. Việc áp dụng các công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất cũng có thể giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

3.1. Chính sách môi trường và phát triển kinh tế xanh

Chính sách môi trường cần được tích hợp vào chiến lược phát triển kinh tế. Việc khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ xanh và sản xuất bền vững sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Các chính sách này cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để đạt được kết quả tốt nhất.

3.2. Công nghệ xanh và đổi mới sáng tạo

Công nghệ xanh đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động đến môi trường. Đổi mới sáng tạo trong sản xuất và tiêu dùng có thể giúp tiết kiệm tài nguyên và giảm thiểu chất thải. Các doanh nghiệp cần được khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ mới để nâng cao hiệu quả sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường có thể mang lại lợi ích lâu dài cho xã hội. Các mô hình phát triển bền vững đã được áp dụng thành công ở nhiều quốc gia, cho thấy rằng việc bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để phát triển kinh tế. Việt Nam cũng cần học hỏi từ những kinh nghiệm này để xây dựng một tương lai bền vững.

4.1. Các mô hình phát triển bền vững thành công

Nhiều quốc gia đã áp dụng các mô hình phát triển bền vững thành công, như mô hình kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh. Những mô hình này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.2. Kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ môi trường có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Những quốc gia đầu tư vào công nghệ xanh và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên thường có tốc độ tăng trưởng cao hơn và bền vững hơn. Điều này cho thấy rằng bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội cho sự phát triển.

V. Kết luận và tương lai của tăng trưởng bền vững

Tương lai của tăng trưởng bền vững phụ thuộc vào khả năng của các quốc gia trong việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Việt Nam cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để đảm bảo sự phát triển bền vững, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường. Chỉ khi nào hai yếu tố này được kết hợp một cách hài hòa, sự phát triển mới thực sự bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách phát triển bền vững

Chính sách phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên sự hợp tác giữa các bên liên quan, từ chính phủ, doanh nghiệp đến cộng đồng. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và hiệu quả sẽ giúp thúc đẩy sự phát triển bền vững.

5.2. Hướng tới một tương lai bền vững

Tương lai bền vững không chỉ là trách nhiệm của chính phủ mà còn là của mỗi cá nhân trong xã hội. Cần nâng cao nhận thức và hành động của cộng đồng để bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế một cách bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, nhân loại đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về môi trường tự nhiên. Hiện tượng biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên và đa dạng sinh học giảm sút đã trở thành những vấn đề cấp bách toàn cầu. Ở Việt Nam, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đã tạo ra áp lực lớn lên môi trường tự nhiên, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Theo ước tính, lượng khí cacbonic thải ra đã tăng từ 316 lên 346 triệu phần triệu trong giai đoạn 1960-1985, dự báo sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030, gây ra những tác động nghiêm trọng như tăng nhiệt độ toàn cầu và mực nước biển dâng cao. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tự nhiên nhằm hướng tới sự phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khảo sát thực trạng và đề xuất giải pháp trong giai đoạn đổi mới và hội nhập quốc tế, với ý nghĩa quan trọng trong việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và đảm bảo sự phát triển lâu dài của đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phép biện chứng duy vật và các nguyên lý của triết học Mác-Lênin về mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, làm nền tảng lý luận cho sự phát triển bền vững. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Được định nghĩa là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, bao gồm ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường. Lý thuyết nhấn mạnh sự cân bằng và hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.

• Lý thuyết mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường: Mô hình này xem xét mối quan hệ tương hỗ và mâu thuẫn giữa hai yếu tố, trong đó tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần thiết nhưng không đủ để phát triển bền vững nếu không gắn liền với bảo vệ môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm: tăng trưởng kinh tế (tăng sản lượng GDP, GNP), phát triển kinh tế (bao gồm cả chất lượng và cấu trúc kinh tế - xã hội), môi trường tự nhiên (hệ thống các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học và xã hội tác động đến con người), ô nhiễm môi trường, và phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích - tổng hợp, so sánh và lôgíc - lịch sử để nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Nguồn dữ liệu chủ yếu bao gồm các báo cáo chính thức của ngành, số liệu thống kê quốc gia và quốc tế về môi trường và kinh tế, cùng các nghiên cứu học thuật liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu là các số liệu tổng hợp trong giai đoạn từ năm 1960 đến 2005, tập trung vào Việt Nam và các quốc gia có điều kiện tương đồng. Phương pháp phân tích được lựa chọn nhằm đánh giá thực trạng, xác định nguyên nhân và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam hiện nay. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2005 đến 2006, tập trung vào việc khảo sát thực trạng và phân tích các chính sách phát triển bền vững.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam có xu hướng tăng nhanh nhưng chưa đồng bộ với bảo vệ môi trường: Tốc độ tăng GDP bình quân đầu người tăng liên tục trong giai đoạn đổi mới, tuy nhiên, tỷ lệ ô nhiễm môi trường và suy thoái tài nguyên cũng gia tăng đáng kể. Ví dụ, diện tích rừng bị phá hủy trung bình mỗi năm lên tới khoảng 27,4 triệu hecta trên toàn cầu, tương đương diện tích quốc gia Panama, ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam qua các hiện tượng sa mạc hóa và suy thoái đất canh tác.

2. Môi trường tự nhiên tại Việt Nam đang chịu áp lực lớn từ các hoạt động sản xuất và đô thị hóa: Ô nhiễm không khí, nước và đất đai gia tăng, với lượng khí thải SO2, CO2 và bụi mỗi năm lên tới hàng trăm triệu tấn trên toàn cầu, trong đó Việt Nam cũng góp phần không nhỏ. Mực nước biển dâng cao do biến đổi khí hậu đe dọa các vùng đồng bằng ven biển, nơi sinh sống của hàng triệu người.

3. Chưa có sự hài hòa hiệu quả giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường: Chi phí cho bảo vệ môi trường còn hạn chế, trong khi nhu cầu đầu tư phát triển kinh tế rất lớn. Điều này dẫn đến mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, gây ra các hệ quả tiêu cực như ô nhiễm nghiêm trọng và mất cân bằng sinh thái.

4. Ý thức và chính sách bảo vệ môi trường đã được nâng cao nhưng còn nhiều hạn chế trong thực thi: Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 đã khẳng định phát triển bền vững là sự kết hợp chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc áp dụng các chính sách này còn chưa đồng bộ và hiệu quả chưa cao, đặc biệt trong các khu vực phát triển nhanh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những phát hiện trên xuất phát từ việc tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên và sử dụng công nghệ chưa hoàn toàn thân thiện với môi trường. So sánh với các nước công nghiệp mới (NICs), Việt Nam còn hạn chế trong việc ứng dụng công nghệ sạch và quản lý môi trường hiệu quả. Các biểu đồ so sánh tốc độ tăng trưởng GDP và mức độ ô nhiễm môi trường cho thấy mối tương quan nghịch giữa hai yếu tố này nếu không có chính sách điều tiết phù hợp.

Kết quả nghiên cứu cũng phù hợp với các báo cáo quốc tế về mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và môi trường, nhấn mạnh rằng tăng trưởng kinh tế không thể tách rời bảo vệ môi trường nếu muốn phát triển bền vững. Việc thiếu sự cân bằng này có thể dẫn đến các hậu quả lâu dài như suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng.

Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ cơ sở triết học và thực tiễn cho việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam, góp phần nâng cao nhận thức và hiệu quả quản lý môi trường trong quá trình phát triển kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thúc đẩy ứng dụng công nghệ xanh và sạch trong sản xuất: Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ thân thiện với môi trường nhằm giảm thiểu phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Mục tiêu giảm 20% lượng khí thải CO2 trong vòng 5 năm, do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Công Thương thực hiện.

2. Tăng cường quản lý và giám sát môi trường: Xây dựng hệ thống giám sát môi trường hiện đại, áp dụng công nghệ thông tin để theo dõi và xử lý kịp thời các vi phạm về môi trường. Mục tiêu hoàn thiện hệ thống trong 3 năm, do Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì.

3. Phát triển các chính sách ưu đãi cho các dự án phát triển bền vững: Cung cấp các ưu đãi về thuế, tín dụng cho các dự án đầu tư vào năng lượng tái tạo, xử lý chất thải và bảo vệ môi trường. Mục tiêu tăng tỷ lệ đầu tư xanh lên 30% tổng vốn đầu tư trong 5 năm, do Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước phối hợp thực hiện.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo nguồn nhân lực về phát triển bền vững: Tổ chức các chương trình giáo dục, truyền thông về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho người dân và cán bộ quản lý. Mục tiêu đào tạo 10.000 cán bộ môi trường trong 3 năm, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các địa phương thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực triết học, kinh tế và môi trường: Tài liệu tham khảo quan trọng để hiểu sâu về mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường trong bối cảnh phát triển bền vững.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Giúp nhận thức rõ hơn về trách nhiệm xã hội và môi trường trong hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó áp dụng các giải pháp công nghệ xanh và phát triển bền vững.

4. Cộng đồng và tổ chức xã hội: Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, tham gia tích cực vào các hoạt động phát triển bền vững, góp phần xây dựng xã hội văn minh, hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế khác nhau như thế nào?
   Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về số lượng sản lượng hàng hóa và dịch vụ (đo bằng GDP, GNP), còn phát triển kinh tế bao gồm cả tăng trưởng về số lượng và sự tiến bộ về chất lượng, cấu trúc kinh tế - xã hội, nhằm cải thiện đời sống con người một cách toàn diện.

2. Tại sao bảo vệ môi trường lại quan trọng trong phát triển bền vững?
   Bảo vệ môi trường giúp duy trì các hệ sinh thái, tài nguyên thiên nhiên và chất lượng cuộc sống, đồng thời ngăn ngừa các hậu quả tiêu cực như ô nhiễm, biến đổi khí hậu, đảm bảo sự phát triển lâu dài và bền vững cho các thế hệ tương lai.

3. Việt Nam đang đối mặt những thách thức gì trong việc kết hợp tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường?
   Việt Nam phải đối mặt với áp lực khai thác tài nguyên quá mức, ô nhiễm môi trường gia tăng, hạn chế về công nghệ sạch và quản lý môi trường chưa hiệu quả, cùng với nhu cầu phát triển kinh tế nhanh chóng trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

4. Các giải pháp nào được đề xuất để giải quyết mâu thuẫn giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường?
   Các giải pháp bao gồm thúc đẩy công nghệ xanh, tăng cường quản lý môi trường, chính sách ưu đãi cho đầu tư bền vững, và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp có thể đóng góp vào phát triển bền vững?
   Doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ thân thiện môi trường, tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường, đầu tư vào năng lượng tái tạo và xử lý chất thải, đồng thời tham gia các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức về phát triển bền vững.

Kết luận

• Luận văn làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tự nhiên trong bối cảnh phát triển bền vững ở Việt Nam.
• Phân tích thực trạng cho thấy tăng trưởng kinh tế nhanh nhưng chưa đồng bộ với bảo vệ môi trường, gây ra nhiều hệ quả tiêu cực.
• Đề xuất các giải pháp công nghệ, quản lý, chính sách và giáo dục nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.
• Nghiên cứu góp phần nâng cao nhận thức và cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển bền vững tại Việt Nam.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường hợp tác quốc tế và nghiên cứu sâu hơn về các mô hình phát triển bền vững phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Hãy hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững cho tương lai của Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận gồm có 2 chương với 6 tiết và danh mục tài liệu tham khảo. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] NỘI DUNG CHƢƠNG 1: TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TỰ NHIÊN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 1. Tăng trƣởng kinh tế và phát triển kinh tế 1. Khái niệm tăng trƣởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế là khái niệm diễn tả động thái kinh tế phát triển được quan niệm là “sự tăng thêm (hay gia tăng) về quy mô sản lượng của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định” [80,15], thường là mức tăng GDP - GNP.

Đây là cách hiểu phù hợp với xuất xứ của thuật ngữ này dùng để so sánh trình độ phát triển kinh tế giữa các quốc gia với nhau. Thuật ngữ tăng trưởng kinh tế hiện đại của các nước công nghiệp được Simon Kuznets sử dụng để phân biệt thời đại kinh tế tiền công nghiệp, thời đại kinh tế của chủ nghĩa phong kiến. Khi dùng thuật ngữ tăng trưởng kinh tế hiện đại, Kuznets muốn nói đến thời đại kinh tế phát triển. Như vậy có thể coi tăng trưởng kinh tế là “sự tăng lên của sản lượng hàng hoá và dịch vụ trong một nước do sự tăng thêm của thu nhập quốc dân và sản phẩm bình quân đầu người” [74,174].

Có thể nói, cho đến nay có rất nhiều lý thuyết về sự tăng trưởng kinh tế, với mục đích là xác định những yếu tố chủ yếu quyết định sự tăng trưởng của nền kinh tế và vai trò của mỗi yếu tố đó. Từ Davit Ricardo, Alfred Marshall, cho đến Karl Marx đều cho rằng sự tăng trưởng kinh tế được quyết định bởi các yếu tố: nguồn nhân lực, tài nguyên thiên nhiên, vốn và công nghệ. Ngay từ thế kỷ XVIII, nhà kinh tế học cổ điển Anh, Adam Smith đã nhận ra rằng: yếu tố để sản xuất ra của cải vật chất là lao động và tài nguyên. Lao động là yếu tố đầu vào của sản xuất.

Trước đây dân số loài người còn ít, tài nguyên thiên nhiên chưa thực sự khan hiếm và sản xuất 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nông nghiệp đang là chủ yếu thì yếu tố quyết định sự tăng trưởng kinh tế chính là lao động. Ngày nay, mặc dù trình độ phát triển đã khác rất nhiều so với thế kỷ XVIII nhưng nguồn nhân lực vẫn là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên nguồn nhân lực trong điều kiện ngày nay không chỉ nói đến số lượng mà còn nói đến cả chất lượng. Chất lượng nguồn nhân lực không chỉ phụ thuộc vào trình độ giáo dục, sức khoẻ, mà còn phụ thuộc vào số lượng và chất lượng những công cụ, trang thiết bị sản xuất cho người lao động.

Như vậy, quy mô nguồn nhân lực, độ dài thời gian lao động và chất lượng nguồn nhân lực là một trong những yếu tố quyết định sản lượng và năng suất lao động. Đất đai, khoáng sản, nước, khí hậu. cũng được xem là một trong những nhân tố quyết định sự tăng trưởng kinh tế. Do đó những quốc gia giàu có tài nguyên thiên nhiên sẽ có điều kiện thuận lợi hơn trong việc đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay, chiến lược khai thác triệt để tài nguyên thiên nhiên nhằm mục đích phục vụ việc tăng trưởng và phát triển kinh tế không còn được xem là giải pháp tối ưu nữa. Trái lại, dùng một phần vốn và lao động vào việc tập trung nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào qúa trình sản xuất để tạo ra những loại vật liệu mới thay thế cho những loại tài nguyên khan hiếm, không tái tạo được đang là xu thế hướng tới nhằm nâng cao tốc độ tăng trưởng kinh tế của các quốc gia hiện nay, đặc biệt là các nước đang phát triển. Có nguồn tài nguyên phong phú hay tiết kiệm nguồn tài nguyên trong sử dụng có một ý nghĩa tương đương như việc tạo ra một lượng giá trị gia tăng so với chi phí các đầu vào khác để tạo ra chúng. Vốn sản xuất được trực tiếp sử dụng vào quá trình sản xuất hiện tại cùng với các yếu tố sản xuất khác để tạo ra các sản phẩm hàng hoá.

Nó bao gồm các máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải, nhà kho, và cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Quá trình sản xuất, là quá trình tiêu hao dần vốn hay còn gọi là khấu hao. Vì thế, tỷ lệ tích luỹ trước hết là để bù đắp lại phần vốn đã bị hao 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mòn và phần còn lại là để tái sản xuất mở rộng. Đó chính là cơ sở cho tăng trưởng nhanh.

Ở nhiều nước đang phát triển đã mạnh dạn vay vốn nước ngoài để tiến hành công nghiệp hoá nhằm đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu. Tuy nhiên, mức độ thành công lại phụ thuộc rất lớn vào khả năng kết hợp vay vốn với các nguồn lực khác cũng như chiến lược sử dụng vốn vay. Hiện nay, việc áp dụng công nghệ mới vào quá trình sản xuất đã giúp nhiều quốc gia nhanh chóng mở rộng quy mô sản xuất, hạ thấp chi phí lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng sức cạnh tranh của hàng hoá và giúp con người khai thác có hiệu quả nhất nguồn tài nguyên thiên nhiên vốn khan hiếm. Thành tựu đạt được của các nước NIC s (các nước công nghiệp mới) trong những thập niên gần đây là một ví dụ điển hình nhất.

Những kỹ thuật và công nghệ mới ra đời là do sự tích luỹ kinh nghiệm trong lịch sử và đặc biệt là được tạo ra từ những tri thức mới - những phát minh, đem áp dụng vào các quy trình sản xuất hiện đại. Sự chuyển nhượng và ứng dụng những phát minh tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới trong sản xuất rõ ràng là một lợi thế của các quốc gia, các nước kém phát triển. Trong thế kỷ XXI, yếu tố quyết định sự thành công về phát triển kinh tế là vấn đề công nghệ, đối với các nước đang phát triển đòi hỏi phải đổi mới công nghệ, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Vấn đề học hỏi, nghiên cứu và lựa chọn công nghệ thích hợp có ý nghĩa quyết định đến sự tăng trưởng và phát triển kinh tế.

Cũng cần phải thấy rằng yếu tố công nghệ còn bao gồm cả những tiến bộ về khoa học kỹ thuật cũng như về vấn đề quản lý. Vì vậy, vai trò lãnh đạo và điều hành của chính phủ trong nền kinh tế quốc dân là hết sức quan trọng. Ngoài những nhân tố trên còn có một số yếu tố ảnh ưởng đến việc thúc đẩy hoặc kìm hãm sự tăng trưởng kinh tế như: đặc điểm truyền thống dân tộc, sự ổn định về chính trị, hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện, hệ thống ngân hàng và tài chính hoạt động một cách có hiệu quả. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Những yếu tố trên đây được coi là nguồn lực chủ yếu quyết định mức độ tăng trưởng của nền kinh tế, nó được xem là những yếu tố sản xuất đầu vào của quá trình sản xuất.

Khi gia tăng các đầu vào thì sản lượng đầu ra chủ yếu sẽ tăng lên. Mức tăng trưởng nhanh hay chậm tuỳ thuộc vào mức tăng các đầu vào. Vì vậy việc đo lường mức tăng trưởng các đầu vào (vốn, lao động.) để tính toán các đầu ra (sản lượng.) thể hiện bằng việc xây dựng các mô hình tăng trưởng là hướng cố gắng của nhiều nhà kinh tế trên thế giới. Như vậy, tăng trưởng kinh tế được đo bằng tốc độ và quy mô.

Sự tăng trưởng kinh tế được so sánh theo các thời điểm liên tục trong một giai đoạn nhất định cho ta khái niệm tốc độ tăng trưởng. Đó là sự tăng thêm sản lượng nhanh hay chậm so với thời điểm gốc. Tốc độ tăng trưởng kinh tế được tính bằng tỷ lệ phần trăm thông qua việc so sánh quy mô của hai thời kỳ. Quy mô tăng trưởng được biểu hiện bằng số lượng tuyệt đối, còn tốc độ tăng trưởng được biểu hiện bằng số lượng tương đối.

Quy mô của thời kỳ sau so với thời kỳ trước càng lớn thì tốc độ tăng trưởng càng nhanh. Tuy nhiên trong một số trường hợp không phải tốc độ tăng trưởng kinh tế càng nhanh thì càng tốt. Khái niệm phát triển kinh tế Phát triển (Devolopment) là một trong những thuộc tính phổ biến của vật chất và ý thức. Bất kỳ sự phát triển nào cũng diễn ra trong một khoảng thời gian và không gian xác định.

Vì vậy, thời gian và không gian chính là những dấu hiệu cơ bản, dấu hiệu tính định hướng của sự phát triển. Khái niệm phát triển xuất hiện đã khá lâu, ngay từ thời Hy lạp cổ đại. Tuy nhiên người Hy Lạp cổ đại quan niệm sự phát triển chỉ đơn giản là sự biến đổi, là sự lặp lại mang tính tuần hoàn. Cùng với sự phát triển của khoa học thực nghiệm từ thế kỷ XVI trở đi, tư tưởng phát triển mới được khẳng định một cách vững chắc trong khoa học tự nhiên và dần dần trở thành đối tượng nghiên cứu của triết học.

Triết học cổ điển Đức đặc biệt là triết học Hêghen 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đã có những nghiên cứu một cách hệ thống về vấn đề phát triển. Mặc dù được trình bày dưới hình thức duy tâm nhưng Hêghen đã chỉ ra tính tổng hợp của nguyên lý, cơ chế và nguồn gốc của sự phát sinh, phát triển là sự đấu tranh và chuyển hoá của các mặt đối lập. Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc những giá trị tiến bộ của nhân loại, triết học Mác xem phát triển như là nguyên lý phổ biến và là nguyên tắc nhận thức quan trọng trong việc giải thích tự nhiên, xã hội và tư duy của con người. Như vậy, phát triển là sự biến đổi không thuận nghịch về mặt chất lượng, có hướng, có tính quy luật của các khách thể vật chất và tư tưởng.

Theo nghĩa chung nhất “phát triển là quá trình vận động từ thấp (đơn giản) đến cao (phức tạp) mà nét đặc trưng chủ yếu là cái cũ biến mất và cái mới ra đời” [84,433]. Trong lĩnh vực kinh tế - xã hội “phát triển” thường được hiểu là “tạo điều kiện cho con người bất kỳ ở đâu cũng có cuộc sống đầy đủ, lành mạnh và lâu dài”[80,14].