phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về tăng trƣởng kinh tế và an sinh xã hội Chƣơng 2: Thực trạng tăng trƣởng kinh tế gắn với bảo đảm an sinh xã hội ở tỉnh Ninh Bình Chƣơng 3: Quan điểm và một số giải pháp để tăng trƣởng kinh tế gắn với bảo đảm an sinh xã hội ở tỉnh Ninh Bình 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TĂNG TRƢỞNG KINH TẾ VÀ AN SINH XÃ HỘI 1. Tăng trƣởng kinh tế 1. Khái niệm tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế là một khái niệm kinh tế học, dùng để chỉ sự gia tăng về quy mô sản lượng và giá trị của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Các chỉ tiêu thường được sử dụng để đo mức tăng trưởng kinh tế là mức tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tổng sản phẩm quốc dân (GNP) và các chỉ tiêu kinh tế tổng hợp khác.
Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Products, GDP) hay tổng sản sản phẩm trong nước là giá trị tính bằng tiền của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất, tạo ra trong phạm vi một nền kinh tế trong một thời gian nhất định (thường là một năm tài chính). Tổng sản phẩm quốc gia (Gross National Products, GNP) là giá trị tính bằng tiền của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được tạo ra bởi công dân một nước trong một thời gian nhất định (thường là một năm). Tổng sản phẩm quốc dân bằng tổng sản phẩm quốc nội cộng với hoạt động xuất nhập khẩu và giao dịch quốc tế. Tốc độ tăng trưởng kinh tế được tính bằng cách lấy chênh lệch giữa quy mô kinh tế kỳ hiện tại so với quy mô kinh tế kỳ trước chia cho quy mô kinh tế kỳ trước.
Tốc độ tăng trưởng kinh tế được thể hiện bằng đơn vị %. Biểu diễn bằng toán học, sẽ có công thức: y = dY/Y × 100(%), trong đó Y là qui mô của nền kinh tế, và y là tốc độ tăng trưởng. Nếu quy mô kinh tế được đo bằng GDP (hay GNP) danh nghĩa, thì sẽ có tốc độ tăng trưởng GDP (hoặc GNP) danh nghĩa. Còn nếu quy mô kinh tế được đo bằng GDP (hay GNP) thực tế, thì sẽ có tốc độ tăng trưởng GDP (hay GNP) thực tế.
Thông thường, tăng trưởng kinh tế dùng chỉ tiêu thực tế hơn là các chỉ tiêu danh nghĩa. Phân biệt tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế Tăng trưởng kinh tế là một khái niệm kinh tế học, dùng để chỉ sự gia tăng về quy mô sản lượng của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Tăng trưởng đơn thuần chỉ là sự thay đổi về lượng, chưa phản ánh mặt chất của một nền kinh tế. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Phát triển kinh tế là khái niệm có nội dung phản ánh rộng hơn so với khái niệm tăng trưởng kinh tế.
Nếu như tăng trưởng kinh tế về cơ bản chỉ là sự gia tăng thuần tuý về mặt lượng của các chỉ tiêu kinh tế tổng hợp: GNP, GNP/đầu người hay GDP, GDP/đầu người… thì phát triển kinh tế ngoài việc bao hàm quá trình gia tăng đó, còn có một nội hàm phản ánh rộng lớn hơn, sâu sắc hơn, đó là những biến đổi về mặt chất của nền kinh tế, mà trước hết là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đồng thời với đó là việc không ngừng nâng cao mức sống toàn dân, trình độ phát triển văn minh xã hội thể hiện ở hàng loạt tiêu chí như: thu nhập thực tế, tuổi thọ trung bình, tỷ lệ chết của trẻ sơ sinh, trình độ dân trí, bảo vệ môi trường, và khả năng áp dụng các thành tựu khoa học - kỹ thuật, công nghệ vào phát triển kinh tế xã hội… 1. Vai trò của tăng trưởng kinh tế Thành tựu kinh tế vĩ mô của một quốc gia thường được đánh giá theo những dấu hiệu chủ yếu như: ổn định, tăng trưởng, công bằng xã hội. Trong đó, tăng trưởng kinh tế là điều kiện vật chất để thực hiện hàng loạt vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội. Cụ thể, vai trò của tăng trưởng kinh tế được thể hiện ở một số khía cạnh chính sau: Thứ nhất, tăng trưởng kinh tế là điều kiện cần thiết để khắc phục tình trạng đói nghèo và lạc hậu.
Tăng trưởng kinh tế thể hiện bằng sự tăng lên về số lượng, chất lượng hàng hoá, dịch vụ và các yếu tố sản xuất ra nó. Khi tăng trưởng kinh tế cao thì nguồn ngân sách tăng lên, từ đó có điều kiện để thực hiện nhiều chương trình, chính sách giảm nghèo cho dân cư, do đó tăng trưởng kinh tế là tiền đề vật chất để giảm bớt tình trạng đói nghèo. Mặt khác, tăng trưởng kinh tế cao tạo việc làm cho người lao động, tăng thu nhập từ đó người lao động tự nuôi sống bản thân và thoát nghèo. Tăng trưởng kinh tế nhanh là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với mọi quốc gia trên con đường vượt lên khắc phục sự lạc hậu, hướng tới giàu có, thịnh vượng.
Thứ hai, tăng trưởng kinh tế mang lại cơ hội để tạo thêm việc làm, giảm thất nghiệp. Tăng trưởng kinh tế cao và ổn định sẽ là điều kiện cho các doanh nghiệp và 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cá nhân mở rộng sản xuất kinh doanh, thu hút và sử dụng lực lượng lao động lớn. Vì vậy, khi kinh tế tăng trưởng nhanh thì thất nghiệp có xu hướng giảm. Thứ ba, tăng trưởng kinh tế tạo điều kiện để cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
Tăng trưởng kinh tế mang lại mức thu nhập cao hơn cho dân cư, tăng phúc lợi xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, như kéo dài tuổi thọ, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng và tử vong ở trẻ em, giúp cho giáo dục, y tế, văn hoá,. Thứ tư, tăng trưởng kinh tế là điều kiện vật chất để củng cố an ninh quốc phòng của mỗi quốc gia. Với những vai trò của tăng trưởng kinh tế ở trên thì tăng trưởng kinh tế góp phần làm cho xã hội ổn định hơn, đất nước có điều kiện vật chất để đào tạo nguồn nhân lực, trang bị vũ khí hiện đại, nhằm củng cố an ninh quốc phòng của mỗi quốc gia Do tăng trưởng kinh tế nhanh sẽ giúp nhanh chóng mở rộng quy mô kinh tế của đất nước, tăng GDP, vì thế phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao là mục tiêu thường xuyên của các quốc gia. Tuy nhiên, nếu theo đuổi tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá, sẽ gây ra những tác động tiêu cực, những hậu quả lâu dài.
Chẳng hạn, tăng trưởng kinh tế quá mức có thể dẫn đến tình trạng nền kinh tế "quá nóng", gây ra lạm phát. Khi lạm phát xảy ra làm cho giá cả hàng hóa trong nền kinh tế tăng lên. Giá cả tăng mạnh sẽ làm tăng chi phí sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế. Trong cạnh tranh tất yếu dẫn đến sự phá sản của các doanh nghiệp và thất nghiệp xảy ra.
Hơn nữa, khi giá cả tăng người dân ngày càng lo ngại về việc sức mua trong tương lai của họ bị giảm xuống và mức sống của họ cũng vì vậy mà kém đi. Lạm phát cao đặc biệt ảnh hưởng xấu đến những người có thu nhập không tăng kịp mức tăng của giá cả, đặc biệt là những người sống bằng thu nhập cố định như là những người hưởng lương hưu hay công chức. Từ đó, phúc lợi và mức sống của họ sẽ bị giảm đi. Các nhân tố tạo nên tăng trưởng kinh tế 1.
Nguồn nhân lực Nguồn nhân lực là tổng thể những tiềm năng, năng lực và khả năng của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng người và toàn xã hội đã, đang và sẽ tạo ra sức mạnh cho 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quá trình tăng trưởng kinh tế, được thể hiện qua hàng loạt các yếu tố, như trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng lao động, mức sống, sức khỏe, tư tưởng, tình cảm… trong đó ba nhân tố quan trọng nhất là trí tuệ, thể lực và nhân cách. Để tăng trưởng và phát triển kinh tế, mỗi cộng đồng, mỗi địa phương, mỗi quốc gia đều cần nhiều nguồn lực khác nhau (vốn, tài nguyên thiên nhiên, khoa học công nghệ, con người…), tuy nhiên con người đang trở thành nguồn lực quan trọng nhất, là nhân tố cơ bản quyết định tăng trưởng kinh tế cao, bền vững. Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lê-nin khẳng định, con người là yếu tố đóng vai trò quan trọng nhất trong tăng trưởng kinh tế bởi con người là chủ thể của mọi quá trình lịch sử, con người là chủ thể của quá trình sản xuất tạo ra sản phẩm cho xã hội, của cải xã hội nhiều hay ít, tăng trưởng kinh tế cao hay thấp là do con người quyết định. Khi so sánh với các nguồn lực khác thì nguồn lực con người càng thể hiện rõ vị trí quan trọng của mình.
Các nguồn lực khi bị khai thác nhiều thì sẽ ngày càng bị cạn kiệt, nhưng với nguồn lực con người, đặc biệt là trí tuệ của con người, thì càng lao động, càng sáng tạo thì trí óc của con người càng phát triển. Khả năng lao động sáng tạo của con người mang lại cho nguồn lực đặc biệt này sức mạnh vượt trội và khác biệt. Cho nên, đầu tư cho con người sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ngược lại tăng trưởng kinh tế tạo cơ sở để tăng đầu tư cho con người. Nguồn tài nguyên thiên nhiên Tài nguyên thiên nhiên là toàn bộ giá trị vật chất sẵn có trong tự nhiên (nguyên liệu, vật liệu do tự nhiên tạo ra mà loài người có thể khai thác và sử dụng trong sản xuất và đời sống), là những điều kiện cần thiết cho sự tồn tại của xã hội loài người.
Tài nguyên thiên nhiên cung cấp nguyên vật liệu cho sự phát triển của các ngành. Tài nguyên thiên nhiên tạo sự chủ động, ổn định, nâng cao khả năng cạnh tranh trong phát triển các ngành. Nguồn tài nguyên thiên nhiên thường là cơ sở để phát triển một số ngành công nghiệp khai thác, công nghiệp chế biến và cung cấp nguyên liệu cho nhiều ngành kinh tế khác, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nước. Sự giàu có về tài nguyên, đặc biệt về năng lượng giúp cho một quốc gia 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.