Tang Thức Của Người Việt Bắc Bộ Là Tín Đồ Phật Giáo Và Công Giáo

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tang thức của người việt bắc bộ là tín đồ phật giáo và công giáo, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn

• Tác giả: Lê Thị Cúc
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Hồng Dương
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tôn giáo học
• Đề tài: Tang Thức Của Tín Đồ Phật Giáo Và Công Giáo Ở Bắc Bộ Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan các nguồn tư liệu, tài liệu
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Khung phân tích lý thuyết
• 1.4. Một số khái niệm cơ bản sử dụng trong luận án
• 1.5. Vài nét về tín đồ Phật giáo và Công giáo người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ
• 2. Chương 2: QUAN NIỆM VỀ TANG THỨC CỦA TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO VÀ CÔNG GIÁO NGƯỜI VIỆT Ở BẮC BỘ
• 2.1. Quan niệm về cái chết và sự tồn tại của con người sau khi chết
• 2.2. Quan niệm về thế giới sau khi chết
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: TANG THỨC HIỆN NAY CỦA TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO VÀ CÔNG GIÁO NGƯỜI VIỆT Ở BẮC BỘ
• 3.1. Tang thức truyền thống của người Việt ở Bắc bộ
• 3.2. Tang thức hiện nay của tín đồ Phật giáo người Việt ở Bắc bộ
• 3.3. Tang thức hiện nay của tín đồ Công giáo người Việt ở Bắc bộ
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. Chương 4: NHẬN ĐỊNH VÀ KHUYẾN NGHỊ RÚT RA TỪ TANG THỨC HIỆN NAY CỦA TÍN ĐỒ PHẬT GIÁO VÀ CÔNG GIÁO NGƯỜI VIỆT Ở BẮC BỘ
• 4.1. Nhận định rút ra từ tang thức hiện nay của tín đồ Phật giáo và Công giáo
• 4.2. Một số khuyến nghị đối với tang thức hiện nay của tín đồ Phật giáo và Công giáo
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tang Thức Của Tín Đồ Phật Giáo Và Công Giáo

Tang thức của tín đồ Phật giáo và Công giáo ở Bắc Bộ Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu tôn giáo học. Đặc biệt, việc tìm hiểu về các nghi thức tang lễ và quan niệm về cái chết của hai tôn giáo này giúp làm rõ sự giao thoa văn hóa và tôn giáo trong cộng đồng người Việt. Nghiên cứu này không chỉ phản ánh những đặc điểm riêng biệt mà còn chỉ ra những điểm tương đồng giữa hai tôn giáo trong việc tổ chức tang lễ.

1.1. Đặc Điểm Của Tín Đồ Phật Giáo Ở Bắc Bộ

Tín đồ Phật giáo ở Bắc Bộ chủ yếu tập trung tại các tỉnh như Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình. Họ thường có những nghi thức tang lễ mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, kết hợp giữa truyền thống và tôn giáo. Các nghi thức này thường bao gồm lễ cầu siêu và các hoạt động tưởng niệm linh hồn người đã khuất.

1.2. Đặc Điểm Của Tín Đồ Công Giáo Ở Bắc Bộ

Tín đồ Công giáo ở Bắc Bộ cũng có những đặc điểm riêng trong tang thức. Họ thường tổ chức lễ tang theo nghi thức Công giáo, bao gồm việc cầu nguyện và cử hành thánh lễ. Sự kết hợp giữa văn hóa địa phương và giáo lý Công giáo tạo nên những nét đặc sắc trong tang lễ của họ.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Tang Thức Của Tín Đồ

Tang thức của tín đồ Phật giáo và Công giáo ở Bắc Bộ đang đối mặt với nhiều thách thức trong bối cảnh xã hội hiện đại. Sự thay đổi trong quan niệm về cái chết và tang lễ đã dẫn đến những biến đổi trong cách thức tổ chức tang lễ. Các tín đồ phải đối mặt với áp lực từ xã hội và những thay đổi trong phong tục tập quán.

2.1. Sự Thay Đổi Trong Quan Niệm Về Cái Chết

Quan niệm về cái chết của tín đồ Phật giáo và Công giáo đang dần thay đổi. Nhiều người bắt đầu nhìn nhận cái chết như một phần tự nhiên của cuộc sống, dẫn đến sự thay đổi trong cách thức tổ chức tang lễ. Điều này tạo ra những thách thức cho các nghi thức truyền thống.

2.2. Áp Lực Từ Xã Hội Đối Với Tang Thức

Áp lực từ xã hội hiện đại khiến cho nhiều tín đồ cảm thấy khó khăn trong việc duy trì các nghi thức tang lễ truyền thống. Sự phát triển của công nghệ và lối sống hiện đại đã ảnh hưởng đến cách thức tổ chức tang lễ, dẫn đến sự xung đột giữa truyền thống và hiện đại.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tang Thức Của Tín Đồ

Để nghiên cứu tang thức của tín đồ Phật giáo và Công giáo, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát, phỏng vấn và phân tích tài liệu. Việc sử dụng đa dạng các phương pháp giúp làm rõ hơn về thực trạng tang thức hiện nay.

3.1. Khảo Sát Thực Địa Về Tang Thức

Khảo sát thực địa là một trong những phương pháp quan trọng để thu thập thông tin về tang thức của tín đồ. Qua việc quan sát và ghi nhận các nghi thức tang lễ, nghiên cứu có thể đưa ra những nhận định chính xác về thực trạng hiện nay.

3.2. Phỏng Vấn Đối Tượng Liên Quan

Phỏng vấn các đối tượng như linh mục, nhà sư và tín đồ là một phương pháp hiệu quả để hiểu rõ hơn về quan niệm và thực hành tang lễ. Những thông tin thu thập được từ phỏng vấn giúp làm rõ những khác biệt và tương đồng trong tang thức của hai tôn giáo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Tang Thức

Nghiên cứu về tang thức của tín đồ Phật giáo và Công giáo không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống cộng đồng. Những khuyến nghị từ nghiên cứu có thể giúp cải thiện cách thức tổ chức tang lễ, phù hợp với nhu cầu và tâm tư của tín đồ.

4.1. Khuyến Nghị Đối Với Chính Quyền

Các khuyến nghị từ nghiên cứu có thể giúp chính quyền địa phương xây dựng các chính sách phù hợp với nhu cầu của tín đồ. Việc tạo điều kiện cho các nghi thức tang lễ diễn ra một cách trang trọng và đúng quy định là rất cần thiết.

4.2. Tăng Cường Giáo Dục Về Tang Thức

Giáo dục về tang thức trong cộng đồng là cần thiết để nâng cao nhận thức của người dân về ý nghĩa của các nghi thức tang lễ. Việc tổ chức các buổi hội thảo và tọa đàm sẽ giúp mọi người hiểu rõ hơn về tôn giáo và văn hóa của nhau.

V. Kết Luận Về Tang Thức Của Tín Đồ Phật Giáo Và Công Giáo

Tang thức của tín đồ Phật giáo và Công giáo ở Bắc Bộ Việt Nam phản ánh sự đa dạng và phong phú trong văn hóa tôn giáo. Nghiên cứu này không chỉ giúp làm rõ những đặc điểm riêng biệt mà còn chỉ ra những điểm tương đồng giữa hai tôn giáo trong việc tổ chức tang lễ. Tương lai của tang thức cần được điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của xã hội.

5.1. Tương Lai Của Tang Thức Trong Xã Hội Hiện Đại

Tương lai của tang thức sẽ phụ thuộc vào sự thay đổi trong quan niệm về cái chết và tang lễ. Các tín đồ cần tìm ra cách thức tổ chức tang lễ vừa giữ gìn truyền thống vừa phù hợp với xã hội hiện đại.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện

Đề xuất các giải pháp cải thiện tang thức là cần thiết để đáp ứng nhu cầu của tín đồ. Việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại sẽ giúp tạo ra những nghi thức tang lễ ý nghĩa và phù hợp hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Danh mục các bài viết liên quan đến luận án của tác giả đã công bố, Phụ lục, Nội dung luận án gồm có 4 chƣơng, 16 tiết. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1.1 Tổng quan các nguồn tƣ liệu, tài liệu 1.1 Nguồn tài liệu gốc Tang thức là một vấn đề đƣợc bàn đến trong khá nhiều nguồn tài liệu. Về cơ bản, nguồn tài liệu gốc có thể chia thành các nhóm nhƣ sau: 1.1 Kinh sách của Phật giáo và Công giáo Kinh Thánh (trọn hai bộ Cựu ƣớc và Tân ƣớc, NXB Tôn giáo, H, 2003); Kinh Dược sư (Giáo hội Phật giáo Việt Nam, NXB Tôn giáo, H, 2002); Kinh A Di Đà (Giáo hội Phật giáo Việt Nam); Kinh Chú thường tụng (Phân viện nghiên cứu Phật giáo Việt Nam, NXB Tôn giáo, H, 2000); Kinh nhân quả ba đời (Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Nhà xuất bản Hồng Đức, 2012); Kinh Quán Vô lượng thọ, (NXB Tôn giáo, H, 2006); Phật thuyết Đại thừa Vô lượng thọ trang nghiêm thanh tịnh bình đẳng giác kinh (Giáo hội Phật giáo Việt Nam, NXB Tôn giáo, H, 2009); Bộ Giáo luật 1983 (Hội đồng giám mục Việt Nam, NXB Tôn giáo, H, 2007); Phụng - Vụ học – khoa, quyển I,II,III (F. Vuillard – Cố Huy- Địa phận Tây Đàng ngoài soạn ra Nam Việt quốc âm, Kẻ Sở, 1923); Các giờ Kinh Phụng Vụ (Hội đồng Giám mục Việt Nam,1991); Công đồng Vatican II, Hiến chế, Sắc lệnh, Tuyên ngôn (Ủy ban Đoàn kết Công giáo Thành phố Hồ Chí Minh); Kinh cầu cho các linh hồn (Tòa tổng giám mục Hà Nội, NXB Tôn giáo, H, 2002); Kinh Mười điều răn (Tòa tổng giám mục Hà Nội, NXB Tôn giáo, H, 2002); Kinh Năm Thánh 2000 (Tòa tổng giám mục Hà Nội, NXB Tôn giáo, H, 2002); Kinh Cám ơn 2000 (Tòa tổng giám mục Hà Nội, NXB Tôn giáo, H, 2002); Các Thư chung (Các giám mục Việt Nam, NXB Tôn giáo, H, 2005), .2 Chính sử của các triều đại phong kiến Đại Việt sử ký toàn thư (trọn bộ, NXB Thời đại, H, 2011); Lịch triều hiến chương loại chí, tập 2 (Phan Huy Chú, NXB Khoa học Xã hội, H, 1992); Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, tập 13, quyển 216 (Nội các triều Nguyễn, NXB Thuận 8 Hóa, Huế, 1993); Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, tập 8, quyển 124 (Nội các triều Nguyễn, NXB Thuận Hóa, Huế, 1993),… 1.3 Nghị quyết, nghị định, pháp lệnh, chỉ thị, văn kiện của Đảng và Nhà nước Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung Ương khóa VIII (Đảng Cộng sản Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia,1998); Chỉ thị số 27 CT/TW về việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội (Đảng Cộng Sản Việt Nam, 1998); Pháp lệnh tín ngưỡng và tôn giáo (Ban Tôn giáo chính phủ, NXB Tôn giáo, 2004); Nghị quyết Hội nghị lần VII về công tác tôn giáo (Ban Chấp hành TW, số 25 NQ/ TW ngày 12/03/2003); Nghị định hướng dẫn thi hành một số điều Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo (Ban Tôn Giáo chính phủ, NXB Tôn giáo, 2005); Nghị định số 105/2012/ NĐ – CP ngày 17/12/2012 về tổ chức lễ tang cán bộ, công nhân, viên chức, .4 Tư liệu điền dã Nguồn tƣ liệu đƣợc tổng hợp trong quá trình tác giả luận án thực hiện khảo sát điền dã tại địa bàn nghiên cứu là vùng đồng bằng Bắc bộ.

Về đặc điểm địa lý - hành chính, vùng đồng bằng Bắc bộ hiện nay bao gồm 10 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dƣơng, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, Hà Nam, Hƣng Yên, Hải Phòng và Vĩnh Phúc). Tuy nhiên, trong phạm vi khảo sát tại đồng bằng Bắc bộ, chúng tôi tập trung vào một số giáo xứ và một số làng có chùa thuộc các tỉnh Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Bắc Ninh và Hà Nội. Đây là những địa phƣơng có tín đồ Phật giáo và Công giáo khá đông đảo và hầu hết có ở cả hai khu vực nông thôn và thành thị nên có thể đại diện cho mẫu nghiên cứu và thuận tiện cho việc khảo sát và so sánh tang thức của hai nhóm đối tƣợng. Tƣ liệu phỏng vấn định lƣợng: Kết quả tổng hợp từ phiếu điều điều tra xã hội học bằng bảng hỏi cho ba mẫu khảo sát gồm 216 phiếu điều tra về vấn đề lễ tang truyền thống của ngƣời Việt ở đồng bằng Bắc bộ; 234 phiếu điều tra về vấn đề lễ tang của tín đồ Phật giáo ngƣời Việt ở đồng bằng Bắc bộ và 233 phiếu điều tra về vấn đề lễ tang của tín đồ Công giáo ngƣời Việt ở đồng bằng Bắc bộ.

9 Tƣ liệu phỏng vấn sâu: Đây là nội dung phỏng vấn trực tiếp của tác giả luận án với một số đối tƣợng (linh mục, nhà sƣ, ông trùm giáo xứ, ngƣời dân là tín đồ Công giáo và Phật giáo và cả ngƣời dân không theo tôn giáo) ở các địa bàn khảo sát thuộc vùng đồng bằng Bắc bộ. Nội dung nguồn tƣ liệu phỏng vấn sâu làm rõ hơn một số nội dung của phỏng vấn định lƣợng nhƣ quan niệm và cách thức tổ chức nghi lễ tang ma; sự khác biệt trong quan niệm và cách thức tổ chức lễ tang Phật giáo, lễ tang Công giáo và lễ tang truyền thống của ngƣời Việt; một số biến đổi chính trong lễ tang của ngƣời Việt ở vùng đồng bằng Bắc bộ hiện nay. Tƣ liệu ảnh, phim video: bao gồm những hình ảnh về một số đám tang của tín đồ Phật giáo và Công giáo, những hình ảnh về các buổi lễ cầu siêu của Phật giáo, cầu hồn của Công giáo mà tác giả trong quá trình điền dã thu thập đƣợc.2 Nguồn tài liệu tham khảo khác 1.1 Sách lý luận về tôn giáo và chính sách tôn giáo C. Lênin bàn về Tôn giáo và chủ nghĩa vô thần (Trần Khang, Lê Cự Lộc dịch, NXB Chính trị quốc gia, H, 2001); Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo tín ngưỡng (Viện nghiên cứu Tôn giáo, NXB Khoa học xã hội, H, 1998); C.Ănghen về vấn đề tôn giáo (Nguyễn Đức Sự chủ biên, NXB KHXH, H, 1999); Văn bản pháp luật Việt Nam về tín ngưỡng tôn giáo (Ban Tôn giáo chính phủ, NXB Tôn giáo, Hà Nội,2005); Tôn giáo- quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam hiện nay (Nguyễn Đức Lữ, NXB Chính trị - Hành chính, H, 2009); Về tôn giáo tín ngưỡng Việt Nam hiện nay (Đặng Nghiêm Vạn, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1996); Những vấn đề lý luận về thực tiễn tôn giáo ở Việt Nam (Đặng Nghiêm Vạn, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1998); Tôn giáo: lý luận xưa và nay (Đỗ Minh Hợp, Nguyễn Anh Tuấn, Nguyễn Thanh, Lê Hải Thanh, NXB Tp Hồ Chí Minh, 2005); Tôn giáo học là gì? (Trƣơng Chí Cƣơng – Trần Nghĩa Phƣơng dịch, NXB Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh, 2007); Lý giải tôn giáo (Trác Tân Bình – Trần Nghĩa Phƣơng dịch, NXB Hà Nội, 2007); Những vấn đề nhân học tôn giáo (Hội khoa học lịch sử Việt Nam, Tạp chí Xƣa và nay, NXB Đà Nẵng, 2006); Tâm lý 10 học tôn giáo (Vũ Dũng, NXB Khoa học Xã hội,1998); Xã hội học tôn giáo (Lê Diên dịch, NXB Khoa học xã hội, 1998),.2 Những công trình nghiên cứu về cái chết Chết đi về đâu (Thích Nhật Từ, NXB Văn hóa Sài Gòn, 2010); Chết và tái sinh (Thích Nguyên Tạng, NXB Phƣơng Đông, Cà Mau, 2007); Địa ngục dưới con mắt người phương Đông (Trung Bắc chủ nhật, số 78, ra ngày 14/9/1941); Quan niệm quỷ thần theo Khổng giáo (Huyên Mạc Đạo Nhân, V.S số 21, tháng 5/1957); Cái chết trong quan niệm của người Arem (Trần Đình Hằng, tạp chí NCTG, số 5/2005); Tiền kiếp có hay không? (Jim B.Tucker, NXB Phƣơng Đông, H, 2010); Sự sống sau cái chết – gánh nặng chứng minh (Deepak Chopra, NXB Văn hóa Sài Gòn, 2009); Chết, vào thân trung ấm và tái sinh theo Phật giáo Tây Tạng (NXB Tôn giáo, H, 2011); Người Tây Tạng nghĩ về cái chết (Nguyên Châu, Nguyễn Minh Tiến dịch từ bản tiếng Anh, NXB Văn hóa thông tin, H, 2011); Tây Tạng sinh tử kỳ thư (Liên Hoa Sinh – Tề Hân, NXB Hà Nội, 2009); Sống và chết theo quan niệm Phật giáo (Thích Nhƣ Điển, NXB Phƣơng Đông, tp Hồ Chí Minh, 2009); Sự sống sau khi chết (Raymond A.

Hiện tượng đầu thai (Ian Stevenson – bản dịch, NXB Từ điển Bách Khoa, H, 2009); Thế giới tâm linh (Phạm Đức Dƣơng, Tạp chí NCTG số 3/2003); Thế giới như tôi thấy (A. Einstein – bản dịch, NXB Tri thức, H, 2006); Thần và Quỷ (Nguyễn Duy Hinh, Tạp chí NCTG, số1/2003); Phàm và Thiêng (Nguyễn Duy Hinh, Tạp chí NCTG, số3/2005); Tâm linh Việt Nam (Nguyễn Duy Hinh, NXB Từ điển Bách Khoa, H, 2008); Thế giới bên này và thế giới bên kia (Hà Thúc Minh, Tạp chí NCTG, số 3/2003); Bí ẩn về tiền kiếp và hậu kiếp (Đoàn Văn Thông, NXB Nguồn Sống, 1993);.3 Những công trình nghiên cứu liên quan đến lễ tang Phật giáo Nghi thức cầu an- cầu siêu- sám hối – cúng ngọ (Giáo hội Phật giáo Việt Nam, NXB Tôn giáo, H, 2005); Nghi thức lâm chung (Thƣợng tọa Thích Giải An); Phật giáo sinh tử kỳ thư (Thích Điền Tâm, NXB Thời Đại, 2011); Nghi thức thập chú (Thích Nhật Từ, Nhà xuất bản Tôn giáo, H, 2007); Nghi thức cầu siêu (NXB Tôn giáo, H, 2008); Tang sự cầu siêu (Trƣơng Văn Minh, Nhà in Nguyễn Văn Tri, Mỹ Tho, 1993); Nghi thức Hộ niệm (Chùa Lân – Thiền Viện Trúc Lâm Yên Tử, 2004, sách lƣu hành nội bộ); Nghi thức cúng Phật và tổ tiên (Hòa thƣợng Thích Tố Liên, Phát hành tại chùa Hội Quán, 73 Quán Sứ Hà Nội, 1948); Giảng giải Kinh Đại thừa Vô lượng thọ toàn tập (Hạ Liên Cƣ (2004)- bản dịch, NXB Tôn giáo. Hà Nội); Chú giải Phật thuyết Đại Thừa Vô Lượng thọ trang nghiêm thanh tịnh bình đẳng giác kinh (1992), NXB Hồng Đức. Kinh nghiệm niệm Phật và những chuyện luân hồi (Thích Giác Hạnh- cƣ sĩ Diệu Âm, tủ sách Thƣ viện Phật học, 2003); Tang sự xưa và nay (Đức Quang, NXB Văn hóa – văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 2001; Tục dâng hương và nghi lễ thờ cúng (Gia Lộc, NXB Thời đại, 2009); Đường vào ánh sáng đạo Phật (Tịnh Mặc, NXB Tôn giáo, 2003); Phật giáo Việt Nam (Mai Thọ Truyền, NXB Tôn giáo, 2007); Tịnh độ luận (Minh Đƣờng - Thanh Lƣơng, NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 2001); Ngũ uẩn vô ngã (Thích Thiện Siêu, NXB Tôn giáo, H, 1999); Tịnh độ đại thừa tư tưởng luận (Thích Đức Niệm dịch, NXB Tôn giáo, 2006);… 1.