Tăng Cường Tự Chủ Tài Chính Tại Các Trường Đại Học Thuộc Bộ Xây Dựng

Tìm hiểu cách tăng cường tự chủ tài chính tại các trường đại học thuộc bộ xây dựng, nâng cao chất lượng giáo dục và quản lý hiệu quả.

• Tác giả: Bùi Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Ngọc Sơn
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Tăng Cường Tự Chủ Tài Chính Tại Các Trường Đại Học Trực Thuộc Bộ Xây Dựng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: KHUNG NGHIÊN CỨU TỰ CHỦ TÀI CHÍNH Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
• 1.1. Tổng quan về trường đại học công lập
• 1.2. Khái niệm trường đại học công lập
• 1.3. Đặc điểm của trường đại học công lập
• 1.4. Tự chủ tài chính ở các trường đại học công lập
• 1.4.1. Khái niệm tự chủ tài chính
• 1.4.2. Khung pháp lý về tự chủ tài chính
• 1.4.3. Xu hướng tự chủ tài chính ở các trường đại học công lập
• 1.4.4. Nội dung tự chủ tài chính ở các trường đại học công lập
• 1.4.5. Tiêu chí đánh giá tự chủ tài chính ở các trường đại học
• 1.4.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến tự chủ tài chính
• 1.4.6.1. Các nhân tố bên ngoài
• 1.4.6.2. Các nhân tố bên trong
• 1.5. Kinh nghiệm tự chủ tài chính ở các trường đại học
• 1.5.1. Kinh nghiệm của các nước trên thế giới
• 1.5.2. Kinh nghiệm tự chủ tài chính ở một số trường đại học Việt Nam
• 1.5.3. Bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRỰC THUỘC BỘ XÂY DỰNG
• 2.1. Quá trình triển khai thực hiện tự chủ tài chính tại các trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng
• 2.1.1. Giới thiệu về các trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng
• 2.1.2. Quá trình triển khai thực hiện tự chủ tài chính tại các trường ĐH trực thuộc Bộ Xây dựng
• 2.2. Thực trạng tự chủ tài chính tại các ĐH trực thuộc Bộ Xây dựng
• 2.2.1. Mức độ TCTC của các trường
• 2.2.2. Tự chủ trong khai thác, quản lý nguồn thu
• 2.2.2.1. Nguồn ngân sách nhà nước cấp
• 2.2.2.2. Nguồn thu sự nghiệp
• 2.2.3. Mức tự chủ trong quyết định mức thu học phí
• 2.2.4. Quản lý nguồn thu
• 2.2.5. Tự chủ trong chi tiêu
• 2.2.6. Tự chủ quản lý và sử dụng tài sản
• 2.2.7. Tự chủ phân phối chênh lệch nguồn thu và nguồn chi
• 2.3. Đánh giá chung tự chủ tài chính ở các trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Nguyên nhân tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TỰ CHỦ TÀI CHÍNH Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRỰC THUỘC BỘ XÂY DỰNG
• 3.1. Quan điểm, định hướng tự chủ tài chính ở các trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng
• 3.2. Một số giải pháp tăng cường tự chủ tài chính ở các trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng
• 3.2.1. Nhóm giải pháp đối với Bộ Xây dựng
• 3.2.2. Nhóm giải pháp đối với nhà trường
• 3.2.3. Một số kiến nghị
• 3.2.3.1. Đối với Chính phủ
• 3.2.3.2. Đối với các Bộ, ngành
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tự Chủ Tài Chính Tại Các Trường Đại Học

Tự chủ tài chính là một trong những yếu tố quan trọng giúp các trường đại học nâng cao chất lượng giáo dục và quản lý tài chính hiệu quả. Đặc biệt, tại các trường đại học thuộc Bộ Xây dựng, việc tăng cường tự chủ tài chính không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng ngân sách nhà nước mà còn tạo điều kiện cho các trường chủ động hơn trong việc phát triển chương trình đào tạo và nâng cao chất lượng giảng dạy.

1.1. Khái Niệm Tự Chủ Tài Chính Trong Giáo Dục

Tự chủ tài chính trong giáo dục đại học được hiểu là khả năng của các trường trong việc tự quyết định về nguồn thu và chi tiêu. Điều này bao gồm việc quản lý ngân sách, thu học phí và các nguồn thu khác nhằm đảm bảo hoạt động của trường.

1.2. Lợi Ích Của Tự Chủ Tài Chính Đối Với Các Trường Đại Học

Việc tự chủ tài chính giúp các trường đại học có thể linh hoạt hơn trong việc sử dụng nguồn lực, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Ngoài ra, nó còn tạo điều kiện cho các trường phát triển các chương trình đào tạo mới và cải tiến cơ sở vật chất.

II. Thách Thức Trong Việc Tăng Cường Tự Chủ Tài Chính

Mặc dù tự chủ tài chính mang lại nhiều lợi ích, nhưng các trường đại học thuộc Bộ Xây dựng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến khả năng tự chủ tài chính và sự phát triển bền vững của các trường.

2.1. Hạn Chế Về Nguồn Ngân Sách Nhà Nước

Nhiều trường vẫn phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, điều này hạn chế khả năng tự chủ tài chính của họ. Sự không đồng đều trong phân bổ ngân sách cũng tạo ra khó khăn cho các trường trong việc lập kế hoạch tài chính.

2.2. Khó Khăn Trong Quản Lý Nguồn Thu

Việc quản lý nguồn thu từ học phí và các hoạt động khác còn gặp nhiều khó khăn. Các trường cần có chiến lược rõ ràng để tối ưu hóa nguồn thu và giảm thiểu chi phí.

III. Phương Pháp Tăng Cường Tự Chủ Tài Chính Tại Các Trường Đại Học

Để tăng cường tự chủ tài chính, các trường đại học cần áp dụng một số phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn nâng cao chất lượng giáo dục.

3.1. Đổi Mới Quản Lý Tài Chính

Cần thiết phải đổi mới cách thức quản lý tài chính, từ việc lập kế hoạch ngân sách đến việc theo dõi và đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính cũng là một giải pháp hiệu quả.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nguồn Nhân Lực

Đào tạo nguồn nhân lực có năng lực quản lý tài chính là rất quan trọng. Các trường cần tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo để nâng cao kỹ năng cho cán bộ quản lý tài chính.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Các Trường Đại Học

Nhiều trường đại học thuộc Bộ Xây dựng đã áp dụng thành công các giải pháp tăng cường tự chủ tài chính. Những ứng dụng này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn nâng cao chất lượng giáo dục.

4.1. Kinh Nghiệm Từ Trường Đại Học Kiến Trúc Hà Nội

Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đã áp dụng nhiều biện pháp để tăng cường tự chủ tài chính, bao gồm việc đa dạng hóa nguồn thu và cải tiến quy trình quản lý tài chính.

4.2. Bài Học Từ Trường Đại Học Xây Dựng Miền Tây

Trường Đại học Xây dựng Miền Tây đã thành công trong việc khai thác nguồn thu từ các hoạt động dịch vụ và hợp tác với doanh nghiệp, từ đó nâng cao khả năng tự chủ tài chính.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Tự Chủ Tài Chính Tại Các Trường Đại Học

Tương lai của tự chủ tài chính tại các trường đại học thuộc Bộ Xây dựng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách của nhà nước và khả năng quản lý của các trường. Việc tiếp tục cải thiện và đổi mới là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Định Hướng Chính Sách Tài Chính

Cần có những chính sách tài chính rõ ràng và đồng bộ để hỗ trợ các trường trong việc tăng cường tự chủ tài chính. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho các trường trong việc tiếp cận nguồn vốn.

5.2. Tương Lai Của Tự Chủ Tài Chính

Tự chủ tài chính sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Các trường cần chủ động hơn trong việc tìm kiếm nguồn thu và quản lý tài chính hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới giáo dục đại học tại Việt Nam, sự chuyển dịch mô hình quản trị từ cơ chế bao cấp sang tự chủ tài chính là điều kiện tiên quyết nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giảm áp lực cho ngân sách nhà nước. Giai đoạn 2014 - 2017 ghi nhận ngân sách nhà nước cấp chỉ còn đáp ứng trung bình khoảng 40,5% đến 44,8% tổng nhu cầu kinh phí hoạt động tại các cơ sở giáo dục đại học công lập. Trong bối cảnh tự chủ đại học bao gồm 4 trụ cột cơ bản là học thuật, tổ chức bộ máy, nhân sự và tài chính, tự chủ tài chính giữ vai trò huyết mạch và là đòn bẩy thúc đẩy các mặt tự chủ còn lại phát triển bền vững.

Vấn đề đặt ra là phần lớn các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc các Bộ chuyên ngành vẫn đang vận hành theo cơ chế tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP và gặp nhiều lúng túng khi tiếp cận các quy định đổi mới của Nghị định 16/2015/NĐ-CP. Đề tài tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về tự chủ tài chính trong giáo dục đại học công lập, đồng thời phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại 04 trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng trong giai đoạn 2014 - 2017, bao gồm Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung và Trường Đại học Xây dựng Miền Tây.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc chỉ rõ khoảng cách chênh lệch về năng lực tự chủ giữa nhóm trường tại đô thị lớn với tỷ lệ tự bảo đảm chi thường xuyên đạt từ 75,1% đến 93,2% và nhóm trường địa phương mới nâng cấp từ cao đẳng với tỷ lệ chỉ đạt từ 60,6% đến 62,2%. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất hệ thống giải pháp tài chính đồng bộ định hướng đến năm 2030, hỗ trợ các trường chủ động nâng cao năng lực tài chính và tiến tới tự chủ toàn diện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản trị đại học hiện đại kết hợp mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến tự chủ tài chính đại học công lập của Nguyễn Chí Hướng (2017). Mô hình này chỉ ra 6 nhân tố tác động then chốt, trong đó năng lực quản lý giữ vai trò chi phối lớn nhất với mức độ ảnh hưởng 42,10%, tiếp đến là điều kiện cơ sở vật chất chiếm 30,50%, trình độ đội ngũ cán bộ giảng viên chiếm 22,00% và cơ chế chính sách chiếm 15,60%. Đồng thời, nghiên cứu tiếp thu khung lý thuyết tự chủ đại học của Hiệp hội Đại học Châu Âu (EUA), khẳng định quyền tự chủ tài chính là năng lực tự quyết định phân bổ ngân quỹ nội bộ nhằm hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

1. Trường đại học công lập: Đơn vị sự nghiệp công lập có thu do Nhà nước thành lập, cung ứng dịch vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao không vì mục đích lợi nhuận tối đa.
2. Tự chủ tài chính: Quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong việc khai thác nguồn thu, quản lý chi tiêu, sử dụng tài sản công và phân phối thặng dư tài chính theo quy định pháp luật.
3. Mức độ tự chủ tài chính: Chỉ số định lượng phản ánh khả năng tự trang trải hoạt động, tính bằng tỷ lệ phần trăm giữa tổng nguồn thu sự nghiệp trên tổng chi thường xuyên.
4. Cơ cấu nguồn thu và nguồn chi: Tỷ trọng các nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước, học phí, hoạt động dịch vụ và tỷ trọng chi trả cho con người, chuyên môn và cơ sở vật chất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát toàn bộ quần thể gồm 4/4 trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng (cỡ mẫu N = 4), áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích toàn diện nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối cho khối đào tạo chuyên ngành xây dựng - kiến trúc của Bộ.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thống từ các báo cáo quyết toán tài chính, báo cáo tổng kết năm học, đề án tự chủ của 04 trường trong giai đoạn 2014 - 2017, kết hợp hệ thống văn bản pháp lý như Nghị định 43/2006/NĐ-CP, Nghị định 16/2015/NĐ-CP, Nghị định 86/2015/NĐ-CP, Thông tư 71/2006/TT-BTC và Thông tư 81/2006/TT-BTC.

Phương pháp phân tích chủ đạo là nghiên cứu định tính kết hợp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp chỉ số và so sánh chuỗi thời gian. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh khách quan biến động các chỉ tiêu tài chính qua từng năm, nhận diện rõ quy luật chuyển dịch cơ cấu ngân sách và chỉ ra nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự khác biệt về năng lực tài chính giữa các đơn vị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phát hiện thứ nhất, mức độ tự chủ tài chính có sự phân hóa sâu sắc giữa các trường. Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu với tỷ lệ tự bảo đảm chi thường xuyên tăng liên tục từ 90,1% năm 2014 lên 91,6% năm 2015, 92,5% năm 2016 và đạt 93,2% năm 2017. Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội duy trì mức độ tự chủ vững chắc, tăng từ 71,1% năm 2014 lên 75,1% năm 2017. Trái lại, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung đạt mức tăng từ 53,6% lên 60,6%, còn Trường Đại học Xây dựng Miền Tây dao động từ 62,9% năm 2014 lên đỉnh 68,6% năm 2016 rồi giảm xuống 62,2% năm 2017.

Phát hiện thứ hai, cơ cấu nguồn thu phụ thuộc quá lớn vào học phí đào tạo. Tỷ lệ nguồn thu sự nghiệp trên tổng nguồn thu đạt trên 60% ở hai trường kiến trúc nhưng chỉ đạt bình quân 33% tại Đại học Xây dựng Miền Trung và 42% tại Đại học Xây dựng Miền Tây. Đáng chú ý, nguồn thu từ hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ tại cả 4 trường gần như bằng 0%, chưa tạo ra giá trị kinh tế bổ trợ cho hoạt động đào tạo.

Phát hiện thứ ba, sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước phản ánh mức độ bảo trợ chênh lệch. Ngân sách nhà nước cấp cho Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội chỉ chiếm từ 35,3% đến 37,7% tổng thu, trong khi tỷ lệ này ở Trường Đại học Xây dựng Miền Trung dao động ở mức cao từ 62,8% đến 67,9%, và Trường Đại học Xây dựng Miền Tây chiếm từ 50,7% đến 64,9%.

Phát hiện thứ tư, cơ cấu chi thường xuyên tập trung chủ yếu vào chi phí con người với chi trả tiền lương và phụ cấp chiếm gần 40% tổng nguồn chi. Việc phân phối chênh lệch thu chi giúp 3/4 trường đạt hệ số tăng thu nhập cho cán bộ viên chức từ 1 đến 2 lần quỹ lương ngạch bậc, riêng Đại học Xây dựng Miền Tây có hệ số tăng thu nhập dưới 1 lần.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự phân hóa bắt nguồn từ lợi thế thương hiệu lâu năm, vị trí địa lý đắc địa tại hai trung tâm kinh tế lớn giúp nhóm trường kiến trúc thu hút quy mô sinh viên vượt trội và phát triển các chương trình chất lượng cao. Trong khi đó, Đại học Xây dựng Miền Trung và Miền Tây là những trường mới nâng cấp từ cao đẳng vào các năm 2011 - 2013, đóng trên địa bàn tỉnh lẻ nên quỹ đất rộng nhưng hiệu quả thương mại hóa tài sản thấp, nguồn tuyển sinh hạn chế và cơ sở vật chất cần nguồn vốn hỗ trợ lớn từ nhà nước.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu của Nguyễn Chí Hướng (2017) và Trương Thị Hiền (2017), khẳng định sự nghèo nàn trong danh mục dịch vụ sự nghiệp và cơ chế giá trần học phí theo quy định nhà nước là rào cản lớn kìm hãm nguồn thu. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ đường biểu diễn tốc độ tăng trưởng chỉ số tự chủ tài chính 2014 - 2017 và biểu đồ cột so sánh cơ cấu tỷ trọng giữa nguồn thu ngân sách với nguồn thu sự nghiệp của từng trường, phản ánh rõ nét bức tranh bất cân xứng trong nội bộ ngành xây dựng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đa dạng hóa nguồn thu và thương mại hóa nghiên cứu khoa học: Ban Giám hiệu các trường cần chủ động đẩy mạnh hợp tác doanh nghiệp, mở rộng các khóa đào tạo ngắn hạn, dịch vụ kiểm định chất lượng công trình xây dựng và tư vấn quy hoạch kiến trúc. Mục tiêu nâng tỷ trọng nguồn thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh và nghiên cứu khoa học lên mức 15% - 20% tổng nguồn thu sự nghiệp vào năm 2025.

2. Hoàn thiện Quy chế chi tiêu nội bộ và kiểm soát chi phí: Phòng Tài chính - Kế toán các trường thực hiện rà soát, định mức hóa chi tiêu công vụ, áp dụng cơ chế khoán kinh phí đến từng khoa và phòng ban. Phấn đấu tiết giảm chi phí quản lý hành chính gián tiếp xuống dưới 25% tổng chi thường xuyên, đồng thời bảo đảm trích lập tối thiểu 25% chênh lệch thu chi vào Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp để tái đầu tư hạ tầng kỹ thuật.

3. Tăng cường phân cấp quản lý và kiểm tra giám sát: Vụ Kế hoạch - Tài chính thuộc Bộ Xây dựng cần đẩy mạnh công tác hướng dẫn, phân cấp quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình cho thủ trưởng các trường; định kỳ kiểm toán nội bộ và giám sát 100% kế hoạch tài chính hàng năm nhằm bảo đảm an toàn nguồn vốn công.

4. Hoàn thiện khung khổ thể chế và chính sách đầu tư từ Chính phủ: Kiến nghị Chính phủ và các Bộ ngành sớm ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết Nghị định 16/2015/NĐ-CP theo hướng cho phép các trường tự quyết định mức học phí tương xứng với chất lượng đào tạo dựa trên chi phí định mức kinh tế - kỹ thuật. Đối với 02 trường tại miền Trung và miền Tây, Nhà nước cần bố trí gói vốn mồi đầu tư dứt điểm cơ sở vật chất giai đoạn 2020 - 2025 và áp dụng gói tín dụng học bổng ưu đãi 3% - 5%/năm cho sinh viên trước khi thực hiện cắt giảm trợ cấp ngân sách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban Giám hiệu và các nhà quản trị đại học công lập: Vận dụng mô hình lượng hóa chỉ số tự chủ tài chính, xây dựng quy chế quản lý tài sản công và phương thức phân phối quỹ thặng dư nhằm nâng cao đời sống cho giảng viên và người lao động.

2. Cán bộ hoạch định chính sách tại Bộ Xây dựng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính: Khai thác bức tranh thực tiễn làm căn cứ ban hành các định mức kinh tế - kỹ thuật trong đào tạo khối ngành kiến trúc, quy hoạch và xây dựng, tạo hành lang pháp lý phù hợp với lộ trình tự chủ.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế phát triển, Quản trị công: Sử dụng khung phân tích các nhân tố tác động và phương pháp xử lý dữ liệu tài chính thứ cấp để phục vụ các công trình nghiên cứu mở rộng về kinh tế giáo dục.

4. Cán bộ phòng Tài chính - Kế toán các đơn vị sự nghiệp có thu: Tham khảo giải pháp quản lý tài khoản ngân hàng, quy trình kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước và kỹ thuật lập dự toán thu chi chủ động trong điều kiện chuyển đổi cơ chế tự chủ.

Câu hỏi thường gặp

Mức độ tự chủ tài chính của các trường đại học được xác định bằng công thức nào?

Mức độ tự chủ tài chính được đo lường bằng tỷ lệ phần trăm giữa tổng nguồn thu sự nghiệp chia cho tổng chi thường xuyên trong năm. Đơn vị đạt tỷ lệ từ 100% trở lên là tự bảo đảm toàn bộ, từ 10% đến dưới 100% là tự bảo đảm một phần, và dưới 10% do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ.

Vì sao có sự chênh lệch lớn về tỷ lệ tự chủ giữa các trường trực thuộc Bộ Xây dựng?

Sự chênh lệch xuất phát từ vị thế thương hiệu và quy mô đào tạo. Hai trường kiến trúc tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có nguồn thu học phí dồi dào, đạt tỷ lệ tự chủ từ 75,1% đến 93,2%. Ngược lại, hai trường tại miền Trung và miền Tây mới nâng cấp từ cao đẳng nên quy mô nhỏ, cần ngân sách hỗ trợ khoảng 60%.

Nguồn thu từ hoạt động nghiên cứu khoa học của 04 trường đạt mức bao nhiêu?

Trong giai đoạn 2014 - 2017, nguồn thu từ nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ tại cả 4 trường xấp xỉ 0%. Nguồn thu sự nghiệp trên 55% hầu như chỉ dựa vào học phí và lệ phí, phản ánh sự thiếu liên kết giữa năng lực nghiên cứu với thị trường dịch vụ xây dựng.

Quy định trích lập các quỹ từ chênh lệch thu chi tại đơn vị tự chủ một phần ra sao?

Các trường được trích tối thiểu 25% thặng dư thu chi vào Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp. Số còn lại dùng để chi trả thu nhập tăng thêm tối đa không quá 3 lần quỹ lương ngạch bậc và trích lập Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi tối đa không quá 3 tháng lương thực tế bình quân.

Giải pháp nào giúp các trường đại học địa phương thoát khỏi phụ thuộc ngân sách?

Giải pháp trọng tâm là mở rộng các khóa đào tạo nghề ngắn hạn, cung cấp dịch vụ tư vấn kiểm định công trình cho các dự án tại địa phương nhằm tăng nguồn thu thêm 15% - 20%, kết hợp hiện đại hóa cơ sở vật chất và phân quyền tự chủ tài chính cho từng khoa đào tạo.

Kết luận

• Luận văn đánh giá toàn diện bức tranh tự chủ tài chính giai đoạn 2014 - 2017 tại 04 trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng với mức tự chủ chi thường xuyên phân hóa từ 53,6% đến 93,2%.
• Công trình chỉ rõ điểm nghẽn nguồn thu khi doanh thu phụ thuộc tới trên 90% vào học phí, trong khi đóng góp từ chuyển giao khoa học công nghệ đạt xấp xỉ 0%.
• Nghiên cứu chứng minh vai trò then chốt của năng lực quản trị nội bộ và Quy chế chi tiêu trong việc tối ưu hóa chi phí và nâng hệ số thu nhập cán bộ lên 1 - 2 lần.
• Đề xuất hệ thống giải pháp 4 trọng tâm bao gồm đa dạng hóa nguồn thu, kiểm soát chi tiêu, tăng cường thanh tra giám sát và hoàn thiện thể chế giá dịch vụ giáo dục.
• Xác định lộ trình đến năm 2025 khối trường kiến trúc hoàn thành tự bảo đảm 100% chi thường xuyên và khối trường xây dựng địa phương đạt mức tự chủ trên 80%.

Các nhà quản lý giáo dục, cơ quan chủ quản và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn bộ hệ thống bảng biểu và phân tích chi tiết trong công trình để ứng dụng vào thực tiễn quản trị tài chính đại học công lập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo nguồn lưc chất lượng cao phục vụ cho phát triển đất nước theo hướng, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Để đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ các yếu tố của giáo dục đại học cần thiết phải thực hiện tự chủ đại học, tăng cường quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục đại học (ĐH), đồng thời giảm chi ngân sách nhà nước (NSNN) cho giáo dục. Có bốn nhóm yếu tố quyết định đến tự chủ đại học gồm: (i) tự chủ về thực hiện nhiệm vụ hay còn gọi là tự chủ về học thuật; (ii) tự chủ về tổ chức bộ máy; (iii) tự chủ về nhân sự và (iv) tự chủ về tài chính.

Trong đó, tự chủ về tài chính là yếu tố quan trọng, đóng vai trò then chốt, hỗ trợ để thực hiện thành công các yếu tố tự chủ khác. Ở Việt Nam, tự chủ tài chính (TCTC) giáo dục đại học nói riêng và các đơn vị sự nghiệp có thu nói chung, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 10/2002/NĐ- CP ngày 16/01/2002 của Chính phủ về chế độ tài chính áp dụng cho các đơn vị sự nghiệp có thu (Nghị định số 10/2002/NĐ-CP) nhằm thống nhất quản lý nguồn tài chính và sử dụng nguồn tài chính tạo điều kiện cho các đơn vị sự nghiệp tăng thu bảo đảm trang trải kinh phí hoạt động. Tuy nhiên, Nghị định số 10/2002/NĐ-CP chỉ dừng lại ở mức trao quyền tự chủ về tài chính cho các đơn vị nhưng vẫn phải chịu nhiều ràng buộc khác. Đến năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập (Nghị định số 43/2006/NĐ-CP).

Theo đó, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các đơn vị được giao đầy đủ hơn, gắn chặt tự chủ với tự chịu trách nhiệm. Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, Bộ Xây dựng (BXD) đã giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế 2 và tài chính cho các trường đại học trực thuộc BXD gồm các trường: Đại học Kiến trúc Hà Nội và Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh (Tp.HCM) vào năm 2007; Đại học Xây dựng Miền Trung và Đại học Xây dựng Miền Tây năm 2013, ngay sau khi 02 trường nay được Thủ tướng Chính phủ (TTgCP) cho phép nâng cấp từ trường cao đẳng lên trường ĐH, theo quy chế tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên. Trong quá trình thực hiện tự chủ một phần kinh phí hoạt động thường xuyên, các trường đại học trực thuộc BXD đã từng bước chủ động nâng cao nguồn thu, sử dụng nguồn lực tài chính, tài sản, lao động và cơ sở vật chất (CSVC) để đảm bảo và nâng dần mức độ tự chủ chi thường xuyên. Tuy nhiên, đến nay các trường nêu trên chưa tự chủ được hoàn toàn kinh phí hoạt động thường xuyên.

Xuất phát từ lý luận và thực tiễn, tác giả lựa chọn đề tài “Tăng cường tự chủ tài chính tại các trường đại học trực thuộc Bộ Xây dựng” với mong muốn tìm hiểu, đánh giá thực trạng TCTC và khả năng TCTC của các trường đại học trực thuộc BXD, từ đó đề xuất một số giải pháp tăng cường TCTC tại các trường đại học trực thuộc BXD. Tổng quan nghiên cứu 2. Các nghiên cứu trong nước Trong thời gian qua, có khá nhiều công trình nghiên cứu trong nước về TCTC đại học như của các tác giả: Đàm Văn Huệ (2011), Trần Đức Cân (2012), Nguyễn Thu Hương (2014), Nguyễn Minh Tuấn (2015), Nguyễn Chí Hướng (2017), Trương Thị Hiền (2017), … Điểm chung của các nghiên cứu trong nước chủ yếu tập trung hoàn thiện cơ chế TCTC, điều kiện thực hiện TCTC, quản lý tài chính trong điều kiện tự chủ. Điểm khác biệt giữa các công trình nghiên cứu về TCTC ĐHCL là nội dung TCTC và nhân tố ảnh hưởng đến TCTC ĐHCL, như: * Nội dung quản lý tài chính và tự chủ tài chính đại học - Nghiên cứu của tác giả Trương Thị Hiền (2017): “Quản lý tài chính tại các trường ĐHCL trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn Tp.HCM trong điều 3 kiện tự chủ” Tác giả đã nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý tài chính tại các trường ĐHCL Tp.HCM bao gồm: Quản lý các nguồn thu, quản lý các khoản chi, quản lý quá trình xử lý chênh lệch thu chi hoạt động tài chính trong điều kiện tự chủ; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại các trường ĐHCL trên địa bàn Tp.HCM phù hợp với điều kiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính của Nhà nước.

- Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thu Hương (2014): “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường ĐHCL Việt Nam” Luận văn đã đưa ra quan điểm: về cơ chế quản lý tài chính đối với chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường ĐHCL, trong đó làm rõ vai trò chủ thể quản lý của Nhà nước trong quá trình sử dụng các công cụ, phương tiện quản lý để vận hành cơ chế quản lý tài chính; cũng như mô hình cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao được coi là hoàn thiện với các nội dung cơ bản: quản lý ngân sách theo hoạt động gắn với sản phẩm và các chỉ tiêu đánh giá sản phẩm phù hợp với thông lệ quốc tế; chính sách học phí xây dựng theo nguyên tắc trường ĐH tự chủ quyết định học phí dựa trên chi phí đào tạo; quản lý chi phí theo hoạt động (mô hình ABC-M) gắn với các định mức kinh tế kỹ thuật và yếu tố nội hàm chi phí; mối quan hệ giữa các chủ thể khi tham gia vận hành cơ chế. Trên cơ sở đánh giá thực trạng cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường ĐHCL, luận án đã chỉ ra những bất cập, yếu kém chủ yếu liên quan đến việc công cụ ngân sách nhà nước, chính sách học phí chưa được kết hợp chặt chẽ và sử dụng tốt để thu hút, điều tiết nguồn lực xã hội nhằm phát triển các chương trình đào tạo chất lượng cao; quyền TCTC của các trường ĐH chưa tương xứng yêu cầu quản lý của các chương trình đào tạo chất lượng cao được thiết kế và tổ chức theo chương trình hiện đại, tiên tiến của nước ngoài. Đây chính là nguyên nhân dẫn tới việc triển khai các chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường ĐHCL không đạt được mục tiêu đã đề ra. Luận án 4 đề xuất 04 nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường ĐHCL Việt Nam về các nội dung: quản lý nguồn ngân sách, quản lý học phí, quản lý chi phí theo mô hình được đề xuất ở phần lý luận, góp phần đạt được mục tiêu và nâng cao chất lượng của chương trình.

- Đề tài cấp cơ sở của tác giả Đàm Văn Huệ (2011): “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại trường ĐH Kinh tế Quốc dân”. Trên cơ sở nghiên cứu cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính; đặc điểm hoạt động tài chính; nội dung, nguyên tắc quản lý chi thường xuyên trong các trường ĐHCLTCTC trong các trường ĐHCL. Tác giả đã đánh giá thực trạng cơ chế quản lý tài chính: nguồn tài chính của trường; quản lý các khoản thu và mức thu; quản lý nội dung chi và mức chi cơ chế của Trường ĐH Kinh tế Quốc dân. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số giải pháp chủ yếu hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại Trường ĐH Kinh tế Quốc dân trong bối cảnh tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính.

* Các nhân tố ảnh hưởng đến tự chủ tài chính ĐHCL - Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Chí Hướng (2017): “Tự chủ tài chính ở Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh”. Tác giả đưa ra 06 nhân tố chính ảnh hưởng đến TCTC của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh gồm: (i) Chức năng nhiệm vụ; (ii) Tổ chức bộ máy; (iii) Cơ chế chính sách; (iv) Năng lực quản lý; (v) CSVC; (vi) Trình bộ cán bộ. Tác giả đã nghiên cứu hai mối liên hệ: (i) mối tương quan giữa các điều kiện thực hiện TCTC và mức độ TCTC ở Học viện; (ii) mối quan hệ giữa mức độ TCTC với hiệu quả công tác TCTC dựa trên 02 góc độ hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội theo mô hình nghiên cứu theo mô hình nghiên cứu: 5 Hình 0.1: Mô hình các nhân tố ảnh hƣởng đến tự chủ tài chính ĐHCL Nguồn: Luận án của tác giả Nguyễn Chí Hướng (2017) Mức độ tự chủ tài chính: tác giả chia theo TCTC của đơn vị thành 04 nhóm gồm: (i) tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư; (ii) tự đảm bảo chi thường xuyên; (iii) tự đảm bảo một phần chi thường xuyên; (iv) nhà nước đảm bảo chi thường xuyên. Về hiệu quả TCTC: tác giả đánh giá trên 02 góc độ: kinh tế và nhiệm vụ, chức năng.

Kết quả nghiên cứu, tác giả đã chỉ ra được ảnh hưởng của 06 điều kiện tới mức độ TCTC và chỉ ra rằng: + Các điều kiện về chức năng nhiệm vụ và tổ chức bộ máy: tỷ lệ nghịch với mức độ TCTC. + Các điều kiện về cơ sơ vật chất, cơ chế chính sách, năng lực quản lý và trình độ cán bộ GV ảnh hưởng tích cực đến mức độ TCTC, trong đó nhân tố năng lực quản lý ảnh hưởng lớn nhất (42,10%), tiếp đó là CSVC (30,5%) và trình độ cán bộ giảng viên (22%), cuối cung là cơ chế chính sách (15,60%). Do đó, phát huy tốt các nhân tố này sẽ có hiệu quả tích cực thúc đẩy mức TCTC lớn hơn. - Nghiên cứu của tác giả Trần Đức Cân (2012): “Hoàn thiện cơ chế tự chủ 6 tài chính các trường ĐHCL ở Việt Nam”.

Luận án đã bổ sung làm rõ khái niệm, bản chất và nhân tố tác động tới TCTC, cơ chế TCTC trường ĐHCL. Tác giả đã nghiên cứu đưa 06 tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của cơ chế TCTC bao gồm: (i) tính hiệu lực, (ii) hiệu quả, (iii) tính linh hoạt, (iv) công bằng, (v) ràng buộc tổ chức, và (vi) sự chấp nhận của cộng đồng.