Phần mở đầu: Đặt HS vào một tình huống dạy học thích hợp. Giúp HS tiếp cận với những mục tiêu cụ thể của tiểu môđun. Cung cấp cho HS sử dụng kinh nghiệm học tập. Cho họ lựa chọn, nếu cần thiết, nhiều con đường giải quyết vấn đề nhận thức.
Một loạt những tình huống, qua đó người học sẽ được dẫn tới việc nắm vững những mục tiêu. Phần tổng hợp. Một test trung gian cho phép người học đánh giá được những mục tiêu nào của tiểu môđun đã đạt và khi cần thiết có thể dẫn họ đến những môđun phụ đạo. Hệ ra của môđun bao gồm: Một bản tổng kết chung Test kết thúc: nhằm kiểm tra mục tiêu toàn bộ của môđun Một hệ thống phân nhánh dẫn tới HÖ ra Tæng kÕt chung Chuyªn s©u vµ lµm giµu Test kÕt thóc hiÓu biÕt (Post - test) H íng dÉn chän Phô ®¹o mo®un tiÕp theo toµn diÖn hoÆc chuyÓn sang chuyªn s©u Môđun tiếp theo HÖ vµo Hình 1.
Sơ đồ cấu trúc hệ ra của môđun - hoặc đến đơn vị phụ đạo - hoặc vào đơn vị đào sâu thêm hiểu biết - hoặc gợi ý chọn môđun tiếp theo. Những đặc trưng cơ bản của môđun dạy học 1. Là một đơn vị học trình độc lập, chứa đựng cả mục tiêu, ND và PP dạy học và bao gồm một tập hợp những tình huống dạy học được lắp đặt theo lôgic nhất định. Nó là tài liệu TH có hướng dẫn.
- Lôgic của môđun bao gồm cả những mệnh lệnh hướng dẫn người học, để họ tự lực thực hiện trên con đường tiến tới chiếm lĩnh hoàn toàn ND môđun. - Môđun dạy học bao gồm nhiều loại test kiểm tra (sơ bộ ban đầu để kiểm tra kiến thức điều kiện, test trung gian và test kết thúc. Nhờ cách này người học có thể tự kiểm tra (liên hệ nghịch trong) và người dạy có thể biết được trình độ tiến triển của sự lĩnh hội (liên hệ nghịch ngoài). - Tiếp cận này cho phép người học tiến lên theo nhịp độ thích hợp với năng lực riêng (có thể nhanh hay chậm).
- Tiếp cận môđun còn cho phép phân hoá - chuyên biệt hoá mục tiêu đào tạo. Tùy theo cách "lắp ráp" các môđun lại với nhau và với các môđun phụ đạo hoặc đề cao, ta có thể thiết kế được nhanh chóng những chương trình môn học có những trình độ đa dạng về cùng một đề tài, đó là những chương trình huấn luyện môđun hoá. Tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun [15] 1. Thế nào là tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun ? TH có hướng dẫn có thể được thực hiện trực tiếp giữa thầy và trò: Thực hiện trong bài lên lớp (PP đàm thoại, PP dạy học nêu vấn đề, PP tích cực hoá hoạt động của HS…); thực hiện bằng hình thức giao nhiệm vụ, cũng có thể thực hiện gián tiếp giữa GV và HS thông qua "Tài liệu TH có hướng dẫn theo môđun”.
Tài liệu TH có hướng dẫn theo môđun là tài liệu được biên soạn theo những đặc trưng và cấu trúc của một môđun. Tài liệu có thể được phân thành nhiều loại: theo nội dung lí thuyết hoặc theo nội dung bài tập. Tài liệu TH có hướng dẫn theo môđun với nội dung lí thuyết Đây là một tài liệu vừa cung cấp ND kiến thức vừa hướng dẫn hoạt động học tập của HS đồng thời hướng dẫn cả hoạt động KT-ĐG kiến thức của HS. Về việc đọc tài liệu trước khi nghe giảng trên lớp: Đa số các em đều có ý thức đọc bài học mới trước khi đến lớp nhưng chủ yếu các em chỉ đọc qua một lần để "nhớ được cái gì thì nhớ" hoặc chỉ chú tâm vào một vài phần kiến thức có vẻ hấp dẫn, thú vị.
Những phần kiến thức còn lại các em sẽ bỏ qua, chờ nghe GV giảng trên lớp. Như vậy dẫn đến việc chuẩn bị bài của các em chưa đạt hiệu quả. Nguyên nhân chính của hiện tượng này là do các em chưa nắm được mục đích, yêu cầu của bài học. Thông qua việc trả lời các câu hỏi hướng dẫn học lí thuyết và KT lại với đáp án các em đã có thể nắm một cách tương đối đầy đủ, chắc chắn các kiến thức trọng tâm và bước đầu vận dụng chúng.
Việc TH của HS cũng gặp phải nhiều khó khăn trong khâu tự KT-ĐG. Các em rất khó tự đánh giá được mức độ đúng, đủ của những kiến thức mà mình thu được trong quá trình TH do không có một tài liệu KT chính xác, chi tiết cho từng bài học. Để khắc phục khó khăn này của các em, để phù hợp với xu hướng thi trắc nghiệm hiện nay và để các em HS có thể KT kiến thức của mình một cách nhanh chóng, trong tài liệu này ở mỗi bài học đều có hai đề bài tập TNKQ gồm các câu hỏi lí thuyết và bài tập ở mức độ từ dễ đến khó, bám theo nội dung kiến thức của từng bài. Dựa vào những đề bài tập này với thời gian cho phép (thường là 15 phút) và so sánh với đáp án đã được trình bày với thang điểm rất cụ thể các em HS có thể KT kiến thức của mình một cách chính xác là đang ở mức độ nào, còn hỏng những vấn đề gì.
Qua đây các em có thể tự đánh giá mức độ đạt yêu cầu của quá trình TH của bản thân. Tài liệu TH có hướng dẫn theo môđun phần bài tập Đây là một tài liệu cung cấp ND kiến thức và hướng dẫn hoạt động học tập của HS thông qua hệ thống bài tập, đồng thời hướng dẫn cả hoạt động KT-ĐG kiến thức của HS. Tài liệu này được biên soạn theo những đặc trưng của môđun như cho phép người học tiến lên theo nhịp độ thích hợp với năng lực riêng (có thể nhanh hay chậm). Chỉ khi nào xong môđun trước, mới được phép học môđun sau.
Thực tiễn ở trường phổ thông, bài tập hoá học giữ vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo. Bài tập vừa là mục đích vừa là ND lại vừa là PP dạy học hiệu nghiệm. Bài tập cung cấp cho HS cả kiến thức, con đường giành lấy kiến thức và cả niềm vui sướng của sự phát hiện - tìm ra đáp số - một trạng thái hưng phấn - hứng thú nhận thức - một yếu tố tâm lí góp phần rất quan trọng trong việc nâng cao tính hiệu quả của hoạt động thực tiễn của con người. Hướng dẫn HS tự học theo môđun Phương pháp dạy học này là nhờ các môđun mà HS được dẫn dắt từng bước để đạt tới mục tiêu dạy học.
Nhờ nội dung dạy học được phân nhỏ ra từng phần, nhờ hệ thống mục tiêu chuyên biệt và hệ thống test, HS có thể TH và tự KT mức độ nắm vững các kiến thức, kỹ năng và thái độ trong từng tiểu môđun. Bằng cách này HS có thể TH theo nhịp độ riêng của mình. Trong phương pháp TH có hướng dẫn theo môđun thì GV chỉ giúp đỡ khi HS cần thiết, chẳng hạn như: giải đáp các thắc mắc, sửa chữa những sai sót của HS, động viên HS học tập. Kết thúc mỗi môđun, GV đánh giá kết quả học tập của HS.
Nếu đạt HS chuyển sang môđun tiếp theo. Nếu không đạt HS thảo luận với GV về những khó khăn của mình và sẽ học lại một phần nào đó của môđun với nhịp độ riêng. - Phương pháp TH có hướng dẫn theo môđun đảm bảo tuân theo những nguyên tắc cơ bản của quá trình dạy học sau đây: ← Nguyên tắc cá thể hoá trong học tập. ← Nguyên tắc đảm bảo hình thành ở HS kỹ năng TH từ thấp đến cao.
← Nguyên tắc GV thu thập thông tin về kết quả học tập của HS sau quá trình TH, giúp đỡ họ khi cần thiết, điều chỉnh nhịp độ học tập. ← Nội dung của phương pháp "dạy tự học có hướng dẫn" là tạo điều kiện cho HS tự học được dễ dàng và tận dụng điều kiện có một số thời gian làm việc với GV để tranh thủ sự hướng dẫn của GV mà rèn luyện PP, kĩ năng TH, việc nắm vững kiến thức, rèn luyện năng lực. Như vậy ND của PP "dạy tự học có hướng dẫn theo môđun" sẽ bao gồm hoạt động của GV và HS: ←GV biên soạn "tài liệu tự học có hướng dẫn", hướng dẫn HS cách sử dụng tài liệu. HS theo hướng dẫn trong tài liệu mà tự lực hình thành kiến thức, kĩ năng,….
←GV sử dụng những giờ lên lớp để rèn luyện cho HS kĩ năng, kĩ xảo tự học, đánh giá kết quả, điều chỉnh kế hoạch. Như vậy, trong cách dạy học này có hai kiểu hướng dẫn được phối hợp với nhau: ←Hướng dẫn bằng lời viết ngay trong tài liệu, đó là những chỉ dẫn về kế hoạch, về phương pháp giải quyết vấn đề, thu thập, xử lí thông tin. nhằm định hướng cho HS có thể tự lực thực hiện các hoạt động học một cách có ý thức, có phương hướng rõ ràng. ← Hướng dẫn ngay tại lớp những loại hoạt động cụ thể để rèn luyện kĩ năng TH.
GV theo dõi giúp đỡ, uốn nắn, điều chỉnh ngay tại lớp. Giới thiệu cách dùng môđun HS nghiên cứu môđun thứ nhất để giải quyết vấn đề đã đề ra HS tự học tập theo nhịp độ GV giúp đỡ khi riêng của mình cần thiết HS tự đánh giá bằng các test trung gian GV đánh giá bằng các test kết thúc Không đạt Đạt Nghiên cứu môđun tiếp theo Hình 1.4: Phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun Ưu và nhược điểm của phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun - Ưu điểm [14 – tr 269], [15] + Giúp HS học tập ở lớp và ở nhà có hiệu quả. +Tạo điều kiện cho HS học tập với nhịp độ cá nhân, luyện tập việc tự đánh giá kết quả học tập, học tập theo cách giải quyết vấn đề, do đó nâng cao được chất lượng dạy học thực tế. + Tránh được sự tuỳ tiện của GV trong quá trình dạy học.
+Cập nhật được những thông tin mới về khoa học và công nghệ có điều kiện thuận lợi trong việc bổ sung nội dung mới và tài liệu dạy học (nhờ các môđun phụ đạo). +Cho phép sử dụng đội ngũ cán bộ giảng dạy, theo dõi kèm cặp một cách tối ưu tuỳ theo mức độ phức tạp của nhiệm vụ dạy học. + Đảm bảo tính thiết thực của ND dạy học. - Đảm bảo được tính vững chắc của tri thức, kỹ năng, kỹ xảo.
* Nhược điểm [14-tr 269], [15] - Việc thiết kế hệ thống dạy học và biên soạn tài liệu dạy học theo môđun khá công phu và tốn kém. Cần khoảng 5 đến 7 giờ biên soạn môđun dạy học cho một giờ học.