Luận văn tác động sở hữu nước ngoài đến biến động cổ phiếu tại HOSE

Nghiên cứu luận văn tác động sở hữu nước ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu doanh nghiệp. Phân tích dữ liệu và đánh giá hiệu quả đầu tư trên thị trường

• Tác giả: Nguyễn Thị Kiều
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Phú Quốc
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – ngân hàng
• Đề tài: Tác động sở hữu nước ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu tại Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan tác động sở hữu nước ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu

Sở hữu nước ngoài là tỷ lệ vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài trong vốn điều lệ doanh nghiệp niêm yết. Biến động lợi nhuận cổ phiếu phản ánh mức độ thay đổi của giá cổ phiếu theo thời gian, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như tình hình kinh tế, chính sách doanh nghiệp và động thái đầu tư. Nghiên cứu về mối quan hệ giữa hai yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong phân tích tài chính thị trường. Tại Việt Nam, sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài ngày càng tăng, tạo ra những tác động đáng kể đến sự ổn định của thị trường chứng khoán. Các bằng chứng thực nghiệm cho thấy sở hữu nước ngoài có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực đến biến động lợi nhuận cổ phiếu, tùy thuộc vào chiến lược đầu tư và mức độ tham gia quản lý.

1.1. Khái niệm sở hữu nước ngoài trong thị trường chứng khoán

Sở hữu nước ngoài được định nghĩa là tỷ lệ vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài trong tổng vốn điều lệ của doanh nghiệp niêm yết. Theo quy định pháp luật Việt Nam, nhà đầu tư nước ngoài bao gồm cá nhân, tổ chức có quốc tịch không phải Việt Nam hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Sở hữu nước ngoài có thể được thực hiện thông qua mua cổ phiếu trực tiếp trên thị trường chứng khoán hoặc thông qua các quỹ đầu tư nước ngoài. Tại HOSE, tỷ lệ sở hữu nước ngoài bị giới hạn theo quy định nhằm bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư trong nước.

1.2. Biến động lợi nhuận cổ phiếu định nghĩa và đo lường

Biến động lợi nhuận cổ phiếu đo lường sự thay đổi của giá cổ phiếu trong một khoảng thời gian nhất định, thường được biểu diễn bằng độ lệch chuẩn hoặc phương sai. Lợi nhuận cổ phiếu bao gồm hai thành phần: lợi nhuận từ cổ tức và lợi nhuận từ chênh lệch giá. Biến động lợi nhuận cổ phiếu càng cao cho thấy rủi ro đầu tư càng lớn. Tại thị trường chứng khoán Việt Nam, biến động lợi nhuận cổ phiếu chịu tác động bởi nhiều yếu tố như tình hình kinh tế vĩ mô, chính sách tiền tệ, và động thái đầu tư của các nhà đầu tư lớn.

II. Phân tích mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu

Mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu là chủ đề được quan tâm trong nghiên cứu tài chính toàn cầu. Các nghiên cứu trước đây cho thấy sở hữu nước ngoài có thể tác động đến biến động lợi nhuận cổ phiếu thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng sở hữu nước ngoài giúp ổn định thị trường bằng cách cung cấp vốn dài hạn và giảm rủi ro biến động. Tuy nhiên, cũng có quan điểm cho rằng sở hữu nước ngoài có thể làm tăng biến động do tác động tâm lý của nhà đầu tư nước ngoài. Tại thị trường chứng khoán Việt Nam, sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài ngày càng tăng, tạo ra những tác động đáng kể đến sự ổn định của thị trường.

2.1. Bằng chứng từ nghiên cứu quốc tế

Nghiên cứu của Lakonishok và cộng sự (1992) cho thấy đầu tư tổ chức có tác động tích cực đến giá chứng khoán do giảm biến động thông qua chiến lược đầu tư dài hạn. Zhian Chen và cộng sự (2006) phát hiện mối quan hệ nghịch biến giữa sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu tại các thị trường mới nổi. Mehmet Umutlu và cộng sự (2008) chỉ ra rằng dòng vốn nước ngoài có thể làm tăng biến động lợi nhuận cổ phiếu trong ngắn hạn do tác động tâm lý của nhà đầu tư.

2.2. Tình hình tại thị trường chứng khoán Việt Nam

Tại Việt Nam, sở hữu nước ngoài chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong vốn hóa thị trường, đặc biệt sau khi gia nhập WTO. Nghiên cứu của Võ Xuân Vinh (2015) cho thấy sở hữu nước ngoài có tác động nghịch biến đến biến động lợi nhuận cổ phiếu tại HOSE. Các nhà đầu tư nước ngoài thường có xu hướng nắm giữ cổ phiếu lâu hơn, cung cấp vốn ổn định cho doanh nghiệp và giảm rủi ro biến động. Tuy nhiên, sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài cũng có thể làm tăng biến động do tác động tâm lý trong ngắn hạn.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động sở hữu nước ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu

Phương pháp nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng (panel data) từ các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2010-2017. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết tài chính và các nghiên cứu trước đây, bao gồm các biến kiểm soát như quy mô doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính, khả năng tăng trưởng và tỷ lệ luân chuyển cổ phiếu. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính và dữ liệu thị trường chứng khoán. Phương pháp hồi quy OLS và kiểm định phương sai sai số thay đổi được áp dụng để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.1. Mô hình nghiên cứu và biến số sử dụng

Mô hình nghiên cứu sử dụng biến phụ thuộc là biến động lợi nhuận cổ phiếu (SRV) và biến độc lập là tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOWN). Các biến kiểm soát bao gồm quy mô doanh nghiệp (SIZE), đòn bẩy tài chính (LEV), khả năng tăng trưởng (GROW) và tỷ lệ luân chuyển cổ phiếu (TURN). Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của 300 doanh nghiệp niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2010-2017. Mô hình hồi quy được xây dựng dưới dạng: SRV = β0 + β1FOWN + β2SIZE + β3LEV + β4GROW + β5TURN + ε.

3.2. Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ hai nguồn chính: báo cáo tài chính của doanh nghiệp niêm yết trên HOSE và dữ liệu thị trường chứng khoán. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài được thu thập từ báo cáo thường niên và dữ liệu từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Biến động lợi nhuận cổ phiếu được tính toán từ giá cổ phiếu hàng ngày. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Stata, bao gồm kiểm định đa cộng tuyến, kiểm định phương sai sai số thay đổi và kiểm định tự tương quan.

IV. Kết luận và khuyến nghị chính sách từ nghiên cứu

Nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ nghịch biến giữa sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Kết quả cho thấy khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài tăng 1%, biến động lợi nhuận cổ phiếu giảm 0,0115 điểm. Điều này chứng minh rằng sở hữu nước ngoài có tác động ổn định đến thị trường chứng khoán. Các nhà đầu tư nước ngoài thường có xu hướng đầu tư dài hạn, cung cấp vốn ổn định và giảm rủi ro biến động. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm hỗ trợ cho các chính sách thu hút đầu tư nước ngoài nhằm ổn định thị trường chứng khoán.

4.1. Đóng góp của nghiên cứu đối với lý thuyết tài chính

Nghiên cứu đóng góp vào lý thuyết tài chính bằng cách cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của sở hữu nước ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu tại thị trường mới nổi. Kết quả nghiên cứu bổ sung vào kho dữ liệu tài chính toàn cầu, đặc biệt là tại thị trường Việt Nam. Nghiên cứu cũng chỉ ra tầm quan trọng của sở hữu nước ngoài trong việc ổn định thị trường chứng khoán thông qua đầu tư dài hạn.

4.2. Khuyến nghị chính sách nhằm thu hút đầu tư nước ngoài ổn định thị trường

Kết quả nghiên cứu khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách nên tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam. Cụ thể, cần cải thiện môi trường đầu tư, minh bạch hóa thông tin doanh nghiệp và tăng cường giám sát hoạt động đầu tư nước ngoài. Ngoài ra, nên khuyến khích các doanh nghiệp niêm yết thu hút đầu tư nước ngoài thông qua chiến lược đầu tư dài hạn và quản trị doanh nghiệp hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan. Trong chương này tác giả sẽ làm rõ sự cần thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu cũng như đóng góp của đề tài. Chương 2: Tổng quan các nghiên cứu trước. Phần này sẽ đưa ra một số lý thuyết về sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu.

Đồng thời, tác giả cũng lược khảo một số nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu. 5 Chương 3: Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu. Tác giả tóm lược các mô hình và nguồn dữ liệu để thực hiện nghiên cứu cũng như mô tả các bước xử lý dữ liệu, tiến hành ước lượng và thực hiện kiểm định với phần mềm Stata 12. Chương 4: Kết quả nghiên cứu thực nghiệm.

Ở phần này, tác giả trình bày kết quả nghiên cứu về tác động của sở hữu nước ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu. Chương 5: Kết luận. Ở phần này, tác giả đưa ra đóng góp về học thuật, gợi ý chính sách và hạn chế của đề tài. 6 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC Ở chương trước đã trình bày các vấn đề mà nghiên cứu này quan tâm, những mục tiêu, câu hỏi được đưa ra cần phải giải quyết được.

Để đạt được điều này, nghiên cứu cần phải dựa vào cơ sở lý thuyết và những nghiên cứu trước đây. Do đó, trong chương này tác giả sẽ trình bày các cơ sở lý thuyết được rút ra từ các nghiên cứu trước, bao gồm hai nội dung chính như sau: (1) Khung lý thuyết; (2) Tổng quan các nghiên cứu trước.1 Sở hữu nước ngoài Theo nghị định số 60/2015/NĐ-CP ban hành ngày 26/06/2015 của Chính Phủ, tỷ lệ sở hữu nước ngoài là tổng tỷ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp có quyền biểu quyết của tất cả các nhà đầu tư là người nước ngoài và tổ chức kinh tế có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ từ 51% vốn điều lệ trở lên. Trong đó, đầu tư nước ngoài là sự dịch chuyển tài sản như vốn, công nghệ, kỹ năng quản lý từ nước này sang nước khác để kinh doanh nhằm thu lợi nhuận cao trên phạm vi toàn cầu. Theo đó, luật đầu tư 2014 đưa ra các khái niệm sau: (1) Nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân có quốc tịch nước ngoài, tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam.

(2) Tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là tổ chức kinh tế có nhà đầu tư nước ngoài là thành viên hoặc cổ đông. Hiện nay, các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam bao gồm: (1) Đầu tư thành lập tổ chức kinh tế. (2) Đầu tư theo hình thức góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp vào tổ chức kinh tế. (3) Đầu tư theo hình thức hợp đồng PPP.

(4) Đầu tư theo hình thức hợp đồng BCC. Nhà đầu tư nước ngoài khi tham gia vào thị trường trong nước sẽ được xem như là con dao hai lưỡi đối với thị trường nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng. Điểm mạnh của các nhà đầu tư nước ngoài là nguồn vốn, kỹ thuật công nghệ 7 hiện đại, nguồn nhân lực bản lĩnh và giàu kinh nghiệm. Trước khi nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào một công ty thì sẽ thu thập và xử lý thông tin liên quan đến công ty để sàn lọc lựa chọn công ty phù hợp nhất, nhà đầu tư nước ngoài sẽ lựa chọn và đánh giá các công ty theo các chỉ tiêu như: Chỉ tiêu tài chính, triển vọng công ty,.

Ngoài ra, nhà đầu tư còn quan tâm đến năng lực quản trị công ty, từ đó tạo động lực để cho các công ty trong nước nỗ lực cải thiện tài chính cũng như quản trị của doanh nghiệp. Khi dòng vốn nước ngoài được đầu tư vào công ty sẽ có những thuận lợi cũng như khó khăn mà công ty sẽ nhận được: + Thứ nhất, nhà đầu tư nước ngoài sẽ giúp doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu về vốn, nhân sự, kỹ thuật công nghệ,. đến các công ty mà họ đầu tư. Kết quả là việc phân bổ các nguồn lực có hiệu quả hơn, giúp giảm chi phí sử dụng vốn và nâng cao giá trị thị trường của cổ phiếu trong nước.

Từ đó giúp chia sẻ rủi ro thị trường chứng khoán trong nước thông qua đa dạng hóa toàn cầu. Chính đa dạng hóa toàn cầu sẽ làm tăng xác suất gặp phải rủi ro quốc tế của các doanh nghiệp trong nước, kết quả là sự liên kết hệ thống với các yếu tố quốc tế gây ra sự biến động lợi nhuận trên TTCK do ảnh hưởng các các yếu tố bất ổn trên thế giới như xung đột chính trị, chiến tranh, khủng bố, giá dầu biến động, chính sách của FED,. + Thứ hai, chính bản lĩnh, kinh nghiệm kết hợp kỹ năng thu thập và xử lý thông tin tốt của các nhà đầu tư nước ngoài giúp nâng cao chất lượng thông tin và do đó giảm chi phí giao dịch cũng như giảm thiểu rủi ro của thị trường. Nhưng không phải nhà đầu tư nước ngoài nào cũng đầu tư dài hạn vào công ty trong nước, mà còn có những nhà đầu tư nước ngoài chỉ dùng vốn để đầu tư ngắn hạn theo phương thức đầu cơ nhằm tìm kiếm lợi nhuận dựa vào sự chênh lệch về giá, chính sự biến động của dòng chảy nước ngoài (sự chảy mạnh của dòng vốn vào và sự rút vốn đồng loạt để chốt lời) sẽ gây ra các biến động, thậm chí là khủng hoảng trên thị trường tài chính.

+ Thứ ba, những nhà đầu tư nước ngoài có tiềm lực tài chính mạnh, do đó sẽ làm giảm nguy cơ vỡ nợ của các công ty mà họ đầu tư. Nhưng nhà đầu tư nước ngoài được cho là có kiến thức và kỹ năng vượt trội khi tham gia vào thị trường 8 trong nước, bởi lẽ nhà đầu tư nước ngoài có thể tận dụng ưu thế về kinh nghiệm và nguồn vốn lớn mạnh để tạo ra các luồn thông tin không chính xác, bóp méo giá cả cung cầu trên thị trường, tạo ra các đợt sốt giá ảo, khiến nhà đầu tư trong nước bị sai lầm khi thực hiện quyết định đầu tư dẫn đến những thiệt hại đáng kể. Từ những phân tích trên, đối với TTCK Việt Nam tác giả kỳ vọng sở hữu nước ngoài sẽ làm giảm biến động lợi nhuận cổ phiếu, giúp làm ổn định thị trường chứng khoán và mang tính tích cực.2 Biến động lợi nhuận cổ phiếu Biến động lợi nhuận cổ phiếu hàng ngày hay tốc độ lợi nhuận cho biết mức tăng trưởng lợi nhuận tương đối (tính theo phần trăm) hàng ngày. Tỷ lệ này nhỏ hơn không đồng nghĩa với tăng trưởng âm.

Trường hợp lợi nhuận của một trong số các kỳ trước kỳ hiện tại bằng không thì biến động lợi nhuận cổ phiếu hàng ngày là không xác định. Công thức tính biến động lợi nhuận cổ phiếu hàng ngày như sau: returni,t = Do đó, thị trường chứng khoán được xem là ổn định khi lợi nhuận chứng khoán hàng ngày ít biến động hay nói cách khác giá cổ phiếu sẽ ít biến động. Giá cổ phiếu sẽ bị tác động bởi một số lý thuyết sau đây: Lý thuyết hiệu ứng khách hàng: Giá cổ phiếu của công ty sẽ bị tác động bởi động thái mua/bán cổ phiếu của các nhà đầu tư trên thị trường. Động thái này dựa vào những thay đổi của công ty (thay đổi về chính sách công ty, thay đổi về cổ tức hay thuế) khi đó các nhà đầu tư sẽ thay đổi số lượng cổ phiếu nắm giữ sao cho phù hợp.

Kết quả của sự điều chỉnh này sẽ làm giá cổ phiếu sẽ thay đổi. Giao dịch phản hồi (Feedback trading): Giao dịch phản hồi là những giao dịch dựa trên cơ sở giá lịch sử. Theo Grinblatt, Mark, Sheridan Titman, Russ Wermers (1995), giao dịch phản hồi bao gồm giao dịch phản hồi tích cực và tiêu cực. Giao dịch phản hồi tích cực (Positive feedback trading) là giao dịch mà nhà 9 đầu tư mua các cổ phiếu có biến động lợi nhuận theo chiều hướng tăng (Positive) trong năm trước.

Giao dịch phản hồi tiêu cực (Negative feedback trading) là giao dịch mà nhà đầu tư mua các cổ phiếu có biến động lợi nhuận theo chiều hướng giảm (Negative) trong năm trước. Sự gia tăng đầu tư: Các nhà đầu tư có xu hướng đầu tư giống nhau làm cho tỷ lệ sở hữu tăng. Tại sao các nhà đầu tư lại gia tăng đầu tư theo các quyết định giống nhau? Những lý thuyết về tài chính cung cấp một vài giải thích vì sao các nhà đầu tư lại có thể liên hệ với nhau để tạo thành nhóm. Wermer (1999) đã đưa ra bốn lý do như sau: + Thứ nhất, rủi ro xấu sẽ phát sinh khi các nhà đầu tư có hành động khác với những nhà đầu tư khác, với những kết quả khác nhau, để các nhà đầu tư bỏ qua những thông tin riêng và giao dịch với đám đông (Sharfstein & Stein, 1990) để đảm bảo những kết quả tốt hơn.

+ Thứ hai, những nhà đầu tư có thể nhận thông tin riêng là giống nhau bởi vì họ phân tích những yếu tố giá như nhau (Froot, Scharfstein, & Stein, 1992; Hirshleifer, Subrahmanyam,& Titman, 1994). + Thứ ba, Wermers cho thấy các nhà đầu tư dự đoán thông tin riêng từ những giao dịch của các nhà đầu tư khác, dẫn đến kết quả là các thông tin suy đoán (Informaton cascades) giống nhau (Bihkchandani, Hirshleifer,& Welch, 1992; Avery & Zemsky, 1998). + Cuối cùng, các nhà đầu tư có thể chia sẻ những điều mình ghét như nhau đối với những chứng khoán có những đặc điểm cụ thể, ví dụ thanh khoản thấp hoặc rủi ro cao (Falkenstein, 1996).2 Tổng quan các nghiên cứu trƣớc Sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu đã có rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và mối quan hệ này chưa đồng nhất ở mỗi quốc gia, cũng như mỗi giai đoạn. Sau đây tác giả sẽ lược khảo một số nghiên cứu.

Nghiên cứu đầu tiên về sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu là nghiên cứu của Lakonishok cùng đồng sự (1992). Nhóm tác giả đã phát triển mô hình đầu tiên để kiểm tra liệu các tổ chức gia tăng đầu tư sẽ tạo ra những bất ổn tiềm ẩn trong giá chứng khoán hay không. Nhóm tác giả sử dụng mẫu nghiên cứu là các quỹ trợ cấp, họ tìm thấy rằng có hai khía cạnh chính trong giao dịch của các nhà quản lý tổ chức là hành vi gia tăng đầu tư và giao dịch phản hồi tích cực. Kết quả nghiên cứu đã không tìm thấy bằng chứng về sự gia tăng đầu tư của tổ chức sẽ gia tăng những bất ổn trong giá chứng khoán.