MỞ ĐẦU Gợi mở những vấn đề liên quan đến nội dung chủ đề, tạo hứng thú cho học sinh đối với bài mới. KHÁM PHÁ/HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI Phát hiện, hình thành các kiến thức mới, kĩ năng mới. LUYỆN TẬP/THỰC HÀNH Củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng theo nội dung, yêu cầu cần đạt của chủ đề. VẬN DỤNG Vận dụng những tri thức, kĩ năng đã được hình thành, rèn luyện để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống.
2 LỜI NÓI ĐẦU Nội dung giáo dục địa phương trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cấp Trung học phổ thông là nội dung giáo dục bắt buộc, có vị trí tương đương các môn học khác. Nội dung tài liệu chứa đựng những vấn đề cơ bản, mang tính thời sự về văn hoá, lịch sử, địa lí, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp của tỉnh Lạng Sơn nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết về nơi sinh sống; bồi dưỡng tình yêu và niềm tự hào về quê hương, gắn bó và có trách nhiệm với quê hương, cộng đồng; giáo dục sự trân trọng và có ý thức giữ gìn truyền thống quê hương; phát huy tiềm lực và thế mạnh địa phương, vận dụng những kiến thức và kĩ năng đã học để góp phần giải quyết những vấn đề của địa phương, chuẩn bị cho cuộc sống xã hội và nghề nghiệp. Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Lạng Sơn lớp 10 được biên soạn bao gồm khung chương trình và tài liệu dạy học, tổ chức các hoạt động giáo dục; được thiết kế gồm 9 chủ đề thuộc 3 cụm lĩnh vực với tổng thời lượng là 35 tiết/ năm học. Việc biên soạn tài liệu được thực hiện theo quy định của Luật Giáo dục và pháp luật liên quan.
Nội dung, thông tin thể hiện tính khoa học, tính sư phạm cao; đồng thời bám sát mục tiêu đổi mới giáo dục, đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 29/NQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh tương ứng với lớp, cấp học, giúp cho giáo viên vận dụng linh hoạt các phương pháp, hình thức dạy học tích cực, đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá nhằm phát huy tối đa tính tự giác, tích cực, sáng tạo của giáo viên và học sinh. Nhóm biên soạn Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Lạng Sơn lớp 10 là các chuyên gia, các nhà khoa học; các thầy, cô giáo là cán bộ quản lí, giáo viên cốt cán cấp Trung học phổ thông của tỉnh Lạng Sơn, giảng viên Trường Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn. Tài liệu đã nhận được sự góp ý của các cơ quan, các nhà khoa học, cán bộ quản lí giáo dục, giáo viên cấp Trung học phổ thông trong tỉnh thông qua các hội nghị, hội thảo; đồng thời đã được tổ chức dạy thực nghiệm tại trường Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh, được các thầy, cô và học sinh đánh giá là tài liệu có tính khả thi và thực tiễn cao. Tài liệu đã được Uỷ ban Nhân dân tỉnh Lạng Sơn thẩm định và Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt.
Đây là tài liệu giáo dục địa phương chính thức được sử dụng trong tất cả các trường có cấp Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Chúc các em học tập tốt và trải nghiệm thật vui ! 3 MỤC LỤC Trang LĨNH VỰC VĂN HÓA, LỊCH SỬ. Truyện cổ tích Lạng Sơn. Ẩm thực và sản vật xứ Lạng.
Một số làn điệu Then tiêu biểu của tỉnh Lạng Sơn. Người nguyên thủy trên vùng đất Lạng Sơn. Lạng Sơn trong việc thực thi chính sách dân tộc của các triều đại phong kiến từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX .36 LĨNH VỰC ĐỊA LÍ, KINH TẾ, HƯỚNG NGHIỆP. Phát huy thế mạnh của địa phương về vị trí địa lí để phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Lạng Sơn.
Thế mạnh về tự nhiên để phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Lạng Sơn.48 LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI, MÔI TRƯỜNG. Khái quát chính quyền cơ sở tỉnh Lạng Sơn. Phòng chống thiên tai và bảo vệ môi trường tại Lạng Sơn.65 4 LĨNH VỰC VĂN HOÁ, LỊCH SỬ CHỦ ĐỀ 1 TRUYỆN CỔ TÍCH LẠNG SƠN YÊU CẦU CẦN ĐẠT - Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của truyện nói chung và truyện cổ tích nói riêng như: cốt truyện, không gian, thời gian, nhân vật, lời người kể chuyện ngôi thứ ba và lời nhân vật, thông qua một truyện cổ tích tiêu biểu của Lạng Sơn. - Phân tích và đánh giá được chủ đề, tư tưởng, thông điệp của truyện cổ tích đã học; phân tích được một số căn cứ để xác định chủ đề.
- Viết được một văn bản nghị luận phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện cổ tích đã học. - Thuyết trình được về nội dung và nghệ thuật của một số truyện cổ tích khác của Lạng Sơn. - Yêu mến, trân trọng những người lao động. KHỞI ĐỘNG Kể tên những truyện cổ tích Lạng Sơn mà em biết.
TÌM HIỂU BÀI ĐỌC Chuẩn bị Khi đọc truyện cổ tích, các em cần chú ý: - Thời gian, không gian, nhân vật chính của truyện. - Những sự kiện trong truyện. - Những chi tiết hoang đường kì ảo. Tác dụng của những chi tiết này trong việc thể hiện nội dung và nghệ thuật của truyện.
- Tình cảm, thái độ, ước mơ của người xưa gửi gắm trong truyện. 5 Văn bản Thàng Cao Chúa Ngày xưa có anh chàng mồ côi tên là Thàng Cao Chúa. Chàng phải làm nghề bán củi để nuôi thân từ năm mười ba tuổi. Tuy làm việc vất vả, phải ăn đói mặc rách nhưng chàng rất chóng lớn.
Năm 17 tuổi, chàng đã cao lớn, khỏe mạnh như nhiều chàng trai mười chín, hai mươi và rất hiền lành, chăm chỉ nên được mọi người trong bản và vùng quanh đó yêu mến. Chàng còn có lòng thương đối với các loài vật. Con trâu hàng xóm đến rút rạ mái nhà của chàng, chàng chỉ đuổi đi chứ không đánh đập. Có đàn kiến bò lên chạn bát của chàng, chàng cũng chỉ nhẹ tay quét đi chứ không giết con nào.
Chàng cho là chúng cũng đói và cũng phải đi kiếm ăn vất vả như mình. Một hôm chàng gánh củi ra chợ bán, gặp ngày trời mưa dầm nên phải bán rẻ. Bán xong, chàng đi tìm hỏi mua gạo ở những nhà trong chợ thì thấy nhà nọ mua được con rắn mai hoa rất đẹp và đang sắp sửa làm thịt. Khi chàng đến gần, con rắn nhìn chàng chằm chặp, đôi mắt đỏ hoe.
Thấy vậy, chàng thương quá, năn nỉ mua lại. Người kia đang lúc thiếu vài thứ gia vị liền bằng lòng bán lại con rắn cho chàng. Chàng bỏ ngay số tiền bán củi ra mua lấy con rắn, rồi nhẹ nhàng đem nó ra bờ sông thả xuống nước. Con rắn nhoai đi nhoai về một lúc rồi ngoảnh lại nói với Thàng Cao Chúa: - Được chàng cứu sống, sau này thiếp xin trả ơn xứng đáng.
Nói xong, con rắn cúi đầu chào Thàng Cao Chúa rồi lặn xuống vực sâu. Thàng Cao Chúa khoan khoái trở về nhà, chả nghĩ gì đến lời hứa trả ơn của con rắn. Ngày hôm ấy, chàng không mua được gạo đành vác cuốc lên sau nhà đào củ pa pẩu1 đem về nướng ăn trừ bữa. Sáng hôm sau chàng lại vào rừng hái củi.
Chàng gặp rất nhiều củi cành khô nỏ nên chỉ một lúc đã kiếm được hai bó nặng. Trong lúc Thàng Cao Chúa toan ghé vai vác hai bó củi thì có tiếng cười giòn giã ở mé rừng sâu vọng lại làm chàng giật mình. Chàng ngoảnh lại nhìn, thấy một cô gái mặc quần áo hoa, da dẻ trắng hồng, tiến lại phía mình. Nàng vừa đi vừa gọi: - Ôi! Thàng Cao Chúa! Chàng không nhấc nổi hai bó củi nặng ấy đâu, để thiếp giúp một vai.
Thấy người con gái lạ nói đúng tên mình Thàng Cao Chúa rất ngạc nhiên bởi vì chàng chưa bao giờ quen biết cô gái nào. Nay ở chốn rừng sâu thanh vắng này tự nhiên lại có cô gái xinh đẹp gọi đúng tên mình, chàng vừa sợ, vừa mừng. Chàng lại tiếp tục cúi xuống định vác hai bó củi nhưng quả đúng là chúng rất nặng, không sao nhấc nổi. Giữa lúc ấy, cô gái đã đến trước mặt chàng.
Hai tay nàng giữ lấy hai bó củi, miệng chúm chím cười, nhỏ nhẹ nói với chàng: - Thiếp đã bảo mà! Chàng cứ để đấy, lát nữa thiếp sẽ gánh đỡ về cho chàng. 1 củ pa pẩu: củ nâu: cây thân leo cùng họ với củ từ, mọc ở rừng, thân có gai ở phần gốc, củ sần sùi, dùng để nhuộm màu nâu, có thể ăn được. 6 Trước vẻ tự nhiên, thật thà của cô gái, Thàng Cao Chúa chưa biết trả lời thế nào. Thấy chàng có vẻ lúng túng, cô gái lại hỏi: - Chẳng hay lối nào là đường về nhà, chàng hãy đi trước dẫn đường, thiếp sẽ gánh củi theo sau.
Thàng Cao Chúa vẫn đứng ngẩn ngơ, hết nhìn nàng lại nhìn gánh củi. Cô gái lại nói: - Chắc chàng lạ lắm hả? Thiếp là người quen của chàng đây mà. Rồi cô gái cho biết nàng chính là con rắn mai hoa hôm qua được Thàng Cao Chúa cứu. Nàng là con gái Long Vương.
Nay xin cha mẹ cho lên đây để ngày đêm nâng khăn sửa túi, đền đáp ơn chàng. Nghe vậy, Thàng Cao Chúa từ chối khéo rằng chàng vô cùng sung sướng vì được cha mẹ nàng và nàng thương yêu, nhưng chàng thân phận mồ côi nghèo hèn, cuộc sống thiếu thốn. Còn nàng thân là công chúa, đã quen với cuộc sống sung túc. Nếu sống với chàng sẽ phải chịu đói rách, vất vả quanh năm, nên xin nàng đừng đền ơn đáp nghĩa như vậy.
Nghe Thàng Cao Chúa nói những lời chân thật, công chúa càng thương mến. Nàng tha thiết biện lý rằng: - Sự gặp gỡ hôm qua là do duyên trời đưa đẩy. Lòng thiếp đã quyết, xin chàng đừng từ chối khiến thiếp phải tủi phận hờn duyên. Thấy công chúa thành thực nói lời gắn bó, Thàng Cao Chúa đành phải nhận lời.
Chàng mời nàng đi trước rồi quay lại vác củi, nhưng công chúa giục chàng đi dẫn đường rồi nhấc bổng gánh củi lên vai. Thàng Cao Chúa cảm phục sức khỏe hơn người của nàng. Hai người về đến nhà giữa lúc người làng đang sửa soạn nấu cơm trưa. Đặt gánh củi xuống sân, công chúa nói với Thàng Cao Chúa: - Gánh củi này là của tiên cho.
Chúng ta để dành đun dần. Chiều nay chúng ta sẽ đi kiếm một gánh khác đem bán lấy tiền mua gạo. Thàng Cao Chúa ngập ngừng: - Nhưng… còn gạo bữa trưa nay? Tôi có thể ăn được củ pa pẩu nướng trừ bữa, còn nàng ăn sao được.