CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TOÀN CẦU HÓA VÀ TOÀN CẦU HÓA KINH TẾ 1. Khái quát về toàn cầu hóa 1. Khái niệm toàn cầu hóa Thuật ngữ toàn cầu hóa (tiếng Anh là Globalization ) xuất hiện lần đầu tiên trong từ điển của nước Anh vào năm 1961 và được sử dụng phổ biến từ khoảng cuối thập niên 1980 trở lại đây. Thuật ngữ này diễn đạt một nhận thức mới của loài người về một hiện tượng, một quá trình quan trọng trong quan hệ quốc tế hiện đại.
Tới nay, đây không còn là một vấn đề mới, nhưng để có một cái nhìn chính xác và toàn diện về toàn cầu hóa thì cần phải xem xét nó trên nhiều phương diện, góc độ, và mỗi cách tiếp cận lại cho ta một cách định nghĩa không giống nhau về xu thế này. Quan điểm toàn cầu hóa được nhiều người thống nhất hiện nay, đó là: Toàn cầu hóa là một quá trình xã hội hóa ngày càng sâu sắc, sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất cùng với những mối quan hệ biện chứng giữa hai yếu tố này ở quy mô toàn cầu. Theo đó sự ảnh hưởng cũng như sự tác động mọi mặt của đời sống từng quốc gia, từng nước trở nên không có giới hạn, không bị ràng buộc bởi khoảng cách lãnh thổ, địa lí, khu vực, vùng hay từng quốc gia. Xu hướng này không chỉ diễn ra trên một hay một vài phương diện đơn lẻ mà nó bao gồm nhiều phương diện khác nhau: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… Trong đó, có thể nói toàn cầu hóa kinh tế vừa là trung tâm, vừa là cơ sở, và cũng là động lực thúc đẩy các lĩnh vực khác.Trên thực tế thì toàn cầu hóa kinh tế là xu thế nổi bật nhất và các nghiên cứu cũng thường tập trung phân tích, bàn luận về toàn cầu hóa kinh tế.
Những nguyên nhân thúc đẩy toàn cầu hóa phát triển 1. Sự phát triển của nền kinh tế thị trường Ngày nay, kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ theo cả chiều rộng và chiều sâu với sự ra đời của nhiều loại hình kinh tế thị trường cùng các loại hình công cụ thị trường mới. Nền kinh tế thị trường ngày nay thống nhất ở cơ chế vận hành: cơ chế thị trường. Đây là xu thế khách quan dẫn tới sự ra đời của toàn cầu hóa.
Trên thế giới chưa tồn tại một quốc gia nào có thể phát triển mà không dựa trên nền kinh tế thị trường. Quá trình hình thành và phát triển của các nền kinh tế thị trường trên thế giới đã diễn ra một cách đa dạng, phong phú và trên nhiều cấp độ khác nhau. Kinh tế thị trường tạo điều kiện cho sự phát triển của lực lượng sản xuất, làm cho quy mô sản xuất không còn bị bó hẹp trong phạm vi của từng quốc gia mà đã mang tầm quốc tế, như vậy cũng có nghĩa là thúc đẩy quá trình phân công lao động quốc tế, gắn các quốc gia vào sự ràng buộc của sản xuất và tiêu thụ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kinh tế thi trường càng phát triển thì sự giao thoa thâm nhập lẫn nhau giữa các nền kinh tế càng tăng.
Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường không chỉ ở sự mở rộng quy mô về không gian, về sự xâm nhập, ràng buộc lẫn nhau giữa các quốc gia mà còn thể hiện ở sự phát triển theo chiều sâu. Đó là sự bùng nổ phát triển của thi trường tài chính gắn liền với sự xuất hiện của một loạt công cụ mới trong thanh toán giao dịch. Thi trường sản phẩm hàng hoá cũng gia tăng mạnh mẽ thể hiện ở quy mô chưa từng có của khối lượng các giao dich thương mại và ở sự phát triển của các giao dịch mới như thương mại dịch vụ và điện tử. Như vậy có thể thấy sư phát triển mạnh mẽ của cơ chế thị trường chính là cơ sở, điều kiện cho quá trình quốc tế hoá.
Kinh tế thị trường ngày càng phát triển thì phân công lao động ngày càng trở nên sâu sắc, dẫn tới sự gắn bó giữa các bộ phận, các thị trường càng thêm khăng khít. Kinh tế thị trường là bàn đạp, là cơ sở cho sự gia tăng của sức sản xuất, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thúc đẩy sự phân công lao động. Bên cạnh đó, sự nhất thể hóa về mặt thị trường và cơ chế vận hành của nền kinh tế thị trường là cơ sở cho sự gia tăng của xu hướng toàn cầu hóa trên ba khía cạnh: đầu tiên là tạo điều kiện cho sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, giúp quy mô sản xuất cũng như không gian lưu thông của các yếu tố của quá trình sản xuất không còn bị bó hẹp trong phạm vi của từng quốc gia, thứ hai là sự phát triển của nền kinh tế thị trường mang lại cơ chế thống nhất cho quá trình xử lý các mối quan hệ kinh tế, cuối cùng là kinh tế thị trường càng phát triển, độ mở của nền kinh tế càng cao thì toàn cầu hóa kinh tế càng có nhiều cơ hội phát triển. Sự phát triển ngày càng cao của lực lượng sản xuất Quá trình quá độ của nền kinh tế thế giới từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức được thể hiện rõ ràng nhất ở các quốc gia phát triển.
Cùng với nó các quốc gia đang phát triển cũng đã kết hợp bước chuyển nông nghiệp lên công nghiệp và từng bước rút ngắn quá trình xây dựng những cơ sở của nền kinh tế tri thức. Sự phát triển của kinh tế tri thức dựa trên các công nghệ có hàm lượng khoa hoc kỹ thuật cao, nhất là công nghệ thông tin đã tạo ra điều kiện thuận lợi cho sự đẩy nhanh xu thế toàn cầu hoá. Nghành công nghiệp này đồng thời cũng góp phần nâng cao trình độ dân trí, tạo điều kiện cho nền dân chủ phát triển, thúc đẩy nhu cầu mở cửa, giao lưu, hội nhập. Chính sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật đã đẩy quốc tế hoá nền kinh tế lên một thời kỳ mới, thời kỳ toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới.
Các quốc gia dù muốn hay không đều chịu tác động của của quá trình toàn cầu hoá kinh tế và đương nhiên để tồn tại và phát triển trong điều kiện hiện nay không thế không tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế. Sự ra tăng của các vấn đề toàn cầu Sự gia tăng của các vấn đề toàn cầu là một trong những yếu tố thúc đẩy sự ra đời của xu thế toàn cầu hóa. Thế giới ngày càng quen thuộc với các tin LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tức về ô nhiễm môi trường, hiệu ứng nhà kính, thủng tầng ôzôn, dịch bệnh,.Chính những vấn đề thu hút sự quan tâm của toàn thế giới này đã gắn kết các quốc gia lại với nhau, cùng chung tay để giải quyết. Hơn nữa, sự phát triển của nền kinh tế thế giới trong những thập kỉ gần đây dưới tác động của những quy luật kinh tế thị trường cũng đã đẩy sự phân hóa giai cấp thêm sâu sắc, đây cũng là một vấn đề lớn, đòi hỏi sự hợp tác của tất cả các quốc gia, không phân biệt giàu nghèo.
Sự quốc tế hóa các hoạt động kinh doanh và vai trò ngày càng lớn của các TNC. Hiện tượng các công ty mở rộng sản xuất kinh doanh ra khỏi phạm vi biên giới quốc gia hay còn gọi là sự quốc tế hóa các hoạt động kinh doanh là nguyên nhân quan trọng trực tiếp tạo ra xu thế toàn cầu, đồng thời thúc đẩy quá trình này xuyên suốt các giai đoạn khác nhau của nó. Thương mại quốc tế ngày càng phát triển hơn nhờ chính sách tự do hóa của các Chính phủ cho phép các công ty có thể phân bổ cơ cấu sản xuất của mình trên phạm vi toàn cầu thông qua việc đầu tư sang thị trường nước ngoài. Dưới tác động của các tiến bộ kĩ thuật cùng với chính sách tự do hóa của các nước, quá trình sản xuất kinh doanh ngày càng được quốc tế hóa ở mức độ cao và trên diện rộng hơn: - Thứ nhất là sự gia tăng trao đổi giữa các yếu tố đầu vào của sản xuất kinh doanh giữa các nước như vốn, thiết bị, nguyên nhiên liệu, công nghệ thông tin, lao động,.
- Thứ hai là vai trò ngày càng lớn của các công ty xuyên quốc gia (TNCs), chúng không những đóng vai trò tích cực vào việc phát triển của lực lượng sản xuất mà còn trực tiếp liên kết nền kinh tế của các quốc gia lại với nhau thông qua các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh ở nhiều nơi trên thế giới, lưu chuyển dòng tư bản, thúc đẩy lưu thông hàng hóa và dịch vụ giữa các TNCs,. Độc quyền dường như là hệ quả tất yếu do sự phát triển mạnh mẽ của sản xuất tư bản chủ nghĩa. Trong lịch sử của nền sản xuất thế giới vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 và trong những năm đầu của thế kỷ 21, cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật đã đưa lại sự phát triển chưa từng có của các công ty xuyên quốc gia. Đến nay có gần khoảng 60.000 công ty xuyên quốc gia đang kiểm soát 2/3 nền thương mại thế giới, 4/5 nguồn vốn đầu tư trực tiếp ở nước ngoài và 9/10 kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ thế giới.
Với sức mạnh như vậy các công ty xuyên quốc gia không những có ưu thế trong phân phối tài nguyên trên phạm vi thế giới giúp cho việc thúc đẩy phân công lao động quốc tế đi vào chi tiết hoá mà còn thông qua việc toàn cầu hoá sản xuất và kinh doanh để đẩy nhanh tiến trình toàn cầu hoá kinh tế. Sự phát triển mạnh mẽ của các công ty xuyên quốc gia trên địa phận toàn cầu đã tạo ra LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mạng lưới liên kết kinh tế quốc tế. Các quốc gia có thể tham gia ngay vào dây chuyền sản xuất quốc tế và cũng vì vậy mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau gia tăng. Các công ty xuyên quốc gia đã đóng vai trò rất lớn trong việc tăng mức xuất khẩu, gia tăng mạnh mẽ vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các nước đang phát triển đẩy mạnh tiến trình hội nhập của nền kinh tế này vào nền kinh tế thế giới nói chung.
Như vậy sự phát triển và xâm nhập ngày càng mạnh của các công ty xuyên quốc gia vào các nền kinh tế dân tộc đã góp phần xoá bỏ sự ngăn cách, biệt lập trong phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới.