Ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với đời sống vật chất của hộ gia đình nghiên cứu trường hợp tại thị trấn yên phú huyện bắc mê tỉnh hà giang

Xuất khẩu lao động (XKLĐ) đang trở thành một xu hướng quan trọng, mang lại nhiều tác động tích cực đến đời… 99 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2021.

• Tác giả: Triệu Tiến Trực
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thanh Hương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Xuất Khẩu Lao Động Đến Đời Sống Vật Chất Của Hộ Gia Đình Tại Yên Phú, Bắc Mê, Hà Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HỘP
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Khách thể nghiên cứu
• 1.3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Lý thuyết Hút – Đẩy
• 2.2. Lý thuyết cấu trúc chức năng
• 2.3. Các nghiên cứu có liên quan
• 2.4. Tình hình xuất khẩu lao động
• 2.5. Đời sống của các hộ gia đình có người đi xuất khẩu lao động
• 2.6. Những nghiên cứu về tiền gửi và sử dụng tiền gửi của hộ gia đình có người đi xuất khẩu lao động
• 2.7. Các khái niệm liên quan
• 2.7.1. Khái niệm xuất khẩu lao động
• 2.7.2. Khái niệm gia đình và hộ gia đình
• 2.7.3. Khái niệm đời sống
• 2.7.4. Khái niệm đời sống vật chất
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.2.1. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp
• 3.2.2. Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp
• 3.3. Phương pháp xử lý và phân tích thông tin
• 3.4. Khung phân tích
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm người đi xuất khẩu lao động trong mẫu điều tra
• 4.1.1. Đặc điểm của người đi xuất khẩu lao động
• 4.1.2. Tiền gửi về của người đi XKLĐ trong mẫu điều tra
• 4.2. Ảnh hưởng của XKLĐ đối với thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình
• 4.2.1. Các nguồn thu nhập của hộ gia đình trong mẫu điều tra
• 4.2.2. Ảnh hưởng của XKLĐ đối với chi tiêu của hộ gia đình
• 4.2.3. Tự đánh giá thay đổi thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình có người đi XKLĐ
• 4.2.4. Cách xử lý đau ốm
• 4.3. Ảnh hưởng của XKLĐ đối với điều kiện sinh hoạt của hộ gia đình có người đi XKLĐ
• 4.3.1. Điều kiện nhà ở của các hộ gia đình
• 4.3.2. Tiện nghi sinh hoạt của các hộ gia đình
• 4.3.3. Phương tiện đi lại của các hộ gia đình
• 4.4. Đánh giá vai trò của XKLĐ
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xuất Khẩu Lao Động Tại Yên Phú Hà Giang

Xuất khẩu lao động (XKLĐ) đang trở thành một xu hướng quan trọng, mang lại nhiều tác động tích cực đến đời sống của các hộ gia đình tại Việt Nam. Nghiên cứu này tập trung vào thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang, nơi XKLĐ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện đời sống vật chất của người dân. Theo số liệu của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội năm 2020, Việt Nam có trên 54.307 lao động đi làm việc ở nước ngoài, cho thấy tầm quan trọng của XKLĐ đối với nền kinh tế. Kiều hối từ XKLĐ không chỉ giúp các gia đình trang trải cuộc sống mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích những ảnh hưởng cụ thể của XKLĐ đến thu nhập, chi tiêu, và điều kiện sống của các hộ gia đình tại Yên Phú.

1.1. Vai trò của xuất khẩu lao động trong phát triển kinh tế địa phương

Xuất khẩu lao động đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo, và tăng thu nhập cho người dân tại Yên Phú. Với hơn 80 hộ gia đình có người đi XKLĐ, thị trấn này đã tận dụng cơ hội để phát triển kinh tế - xã hội. Nguồn nhân lực được khai thác hiệu quả thông qua việc tham gia vào thị trường lao động nước ngoài, mang lại nguồn thu nhập ổn định và cải thiện đời sống vật chất cho các gia đình. Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới, tiền chuyển từ nước ngoài về chiếm tỷ lệ đáng kể trong GDP quốc gia, cho thấy tầm quan trọng của kiều hối đối với nền kinh tế.

1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội của thị trấn Yên Phú Bắc Mê

Yên Phú là thị trấn trung tâm của huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang, với đa dạng dân tộc cùng sinh sống. Nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và lao động làm ăn xa. Di cư lao động đến các thành phố lớn như Hà Nội, Bắc Giang, và các thị trường XKLĐ như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã trở thành xu hướng phổ biến. Gia đình đóng vai trò quan trọng trong xã hội, vừa là nguồn cung cấp lao động, vừa chịu ảnh hưởng từ các chính sách kinh tế - xã hội. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào những ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đến kinh tế hộ gia đình và phát triển kinh tế địa phương.

II. Thách Thức Cơ Hội Từ Xuất Khẩu Lao Động Tại Hà Giang

Mặc dù xuất khẩu lao động mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho các hộ gia đình tại Yên Phú, Bắc Mê, Hà Giang. Chi phí đi XKLĐ có thể là gánh nặng tài chính lớn, đòi hỏi các gia đình phải vay mượn từ nhiều nguồn khác nhau. Bên cạnh đó, ảnh hưởng xã hội từ việc thiếu vắng lao động trẻ trong gia đình cũng cần được xem xét. Tuy nhiên, XKLĐ cũng mở ra cơ hội tiếp cận thị trường lao động nước ngoài, nâng cao kỹ năng, và tăng thu nhập. Nghiên cứu này sẽ đánh giá cả tác động tích cực và tác động tiêu cực của XKLĐ đến đời sống vật chất của các hộ gia đình, từ đó đưa ra những giải pháp và kiến nghị phù hợp.

2.1. Chi phí xuất khẩu lao động và gánh nặng tài chính cho gia đình

Chi phí đi xuất khẩu lao động thường khá cao, buộc các hộ gia đình phải vay mượn từ người thân, bạn bè, hoặc các tổ chức tín dụng. Điều này tạo ra gánh nặng tài chính lớn, đặc biệt đối với các gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, lương xuất khẩu lao động thường cao hơn so với thu nhập trong nước, giúp các gia đình có thể trả nợ và cải thiện đời sống vật chất. Nghiên cứu sẽ phân tích các nguồn vay vốn và cách các gia đình quản lý tài chính sau khi có thu nhập từ XKLĐ.

2.2. Ảnh hưởng xã hội của việc thiếu vắng lao động trẻ tại địa phương

Việc lao động trẻ đi xuất khẩu lao động có thể gây ra tình trạng thiếu hụt lao động tại địa phương, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và các hoạt động kinh tế khác. Bên cạnh đó, sự vắng mặt của người thân trong gia đình cũng có thể gây ra những ảnh hưởng xã hội tiêu cực, đặc biệt đối với trẻ em và người già. Nghiên cứu sẽ xem xét các khía cạnh xã hội này và đề xuất các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực.

III. Tác Động Của Kiều Hối Đến Thu Nhập Hộ Gia Đình Yên Phú

Kiều hối từ xuất khẩu lao động có tác động đáng kể đến thu nhập của hộ gia đình tại Yên Phú, Bắc Mê, Hà Giang. Nguồn thu nhập này không chỉ giúp các gia đình trang trải chi phí sinh hoạt hàng ngày mà còn có thể được sử dụng để tiết kiệm, đầu tư, cải thiện nhà ở, và mua sắm tài sản. Nghiên cứu sẽ phân tích các nguồn thu nhập của hộ gia đình, so sánh giữa các hộ có và không có người đi XKLĐ, và đánh giá mức độ tác động kinh tế của kiều hối đến kinh tế hộ gia đình.

3.1. So sánh thu nhập giữa hộ gia đình có và không có người đi XKLĐ

Nghiên cứu sẽ so sánh thu nhập của các hộ gia đình có người đi xuất khẩu lao động với các hộ không có người đi XKLĐ để đánh giá mức độ tác động kinh tế của kiều hối. Các yếu tố như nguồn thu nhập chính, mức thu nhập trung bình, và sự thay đổi thu nhập theo thời gian sẽ được phân tích. Kết quả so sánh sẽ cho thấy rõ vai trò của XKLĐ trong việc cải thiện đời sống vật chất của các gia đình.

3.2. Sử dụng kiều hối cho tiết kiệm đầu tư và cải thiện nhà ở

Kiều hối không chỉ được sử dụng cho chi tiêu hàng ngày mà còn được các hộ gia đình sử dụng để tiết kiệm, đầu tư vào sản xuất kinh doanh, cải thiện nhà ở, và mua sắm tài sản. Nghiên cứu sẽ tìm hiểu cách các gia đình sử dụng kiều hối để nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế gia đình. Các hình thức đầu tư phổ biến và mức độ ảnh hưởng của việc cải thiện nhà ở đến đời sống vật chất cũng sẽ được đánh giá.

IV. Ảnh Hưởng Của XKLĐ Đến Chi Tiêu Và Điều Kiện Sống Tại Yên Phú

Xuất khẩu lao động không chỉ tác động đến thu nhập mà còn ảnh hưởng đến chi tiêu và điều kiện sống của hộ gia đình tại Yên Phú, Bắc Mê, Hà Giang. Các gia đình có người đi XKLĐ thường có khả năng chi tiêu nhiều hơn cho giáo dục, y tế, an sinh xã hội, và mua sắm đồ dùng. Nghiên cứu sẽ đánh giá sự thay đổi trong cơ cấu chi tiêu và điều kiện sống của các hộ gia đình, từ đó đưa ra những nhận định về tác động tích cực của XKLĐ đến nâng cao đời sống.

4.1. Thay đổi cơ cấu chi tiêu của hộ gia đình sau khi có kiều hối

Nghiên cứu sẽ phân tích sự thay đổi trong cơ cấu chi tiêu của các hộ gia đình sau khi có kiều hối từ xuất khẩu lao động. Các khoản chi tiêu cho giáo dục, y tế, an sinh xã hội, và mua sắm đồ dùng sẽ được xem xét để đánh giá mức độ cải thiện đời sống vật chất. Sự thay đổi trong cơ cấu chi tiêu sẽ phản ánh những ưu tiên và nhu cầu của các gia đình sau khi có nguồn thu nhập ổn định từ XKLĐ.

4.2. Cải thiện điều kiện nhà ở và tiện nghi sinh hoạt của gia đình

Xuất khẩu lao động thường giúp các hộ gia đình có điều kiện cải thiện nhà ở và tiện nghi sinh hoạt. Nghiên cứu sẽ đánh giá tình trạng nhà ở, các tiện nghi sinh hoạt như ti vi, tủ lạnh, máy giặt, và phương tiện đi lại của các gia đình có và không có người đi XKLĐ. Sự khác biệt trong điều kiện sống sẽ cho thấy rõ vai trò của XKLĐ trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

V. Đánh Giá Vai Trò Của Xuất Khẩu Lao Động Nghiên Cứu Tại Yên Phú

Nghiên cứu tại Yên Phú, Bắc Mê, Hà Giang cho thấy xuất khẩu lao động đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao đời sống của hộ gia đình. Tuy nhiên, cần có những chính sách hỗ trợ và tư vấn phù hợp để giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi ích từ XKLĐ. Nghiên cứu sẽ đưa ra những kiến nghị cụ thể để phát triển bền vững hoạt động XKLĐ và góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

5.1. Tác động của XKLĐ đến giảm nghèo và phát triển kinh tế địa phương

Xuất khẩu lao động góp phần quan trọng vào việc giảm nghèo và phát triển kinh tế địa phương tại Yên Phú. Kiều hối giúp các hộ gia đình có thêm nguồn vốn để đầu tư vào sản xuất kinh doanh, tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho cộng đồng. Nghiên cứu sẽ đánh giá mức độ ảnh hưởng của XKLĐ đến các chỉ số kinh tế - xã hội của địa phương.

5.2. Chính sách hỗ trợ và tư vấn cho người lao động đi XKLĐ

Để đảm bảo xuất khẩu lao động mang lại lợi ích tối đa và giảm thiểu rủi ro, cần có những chính sách hỗ trợ và tư vấn phù hợp cho người lao động. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ vay vốn, đào tạo nghề, tư vấn pháp lý, và bảo vệ quyền lợi của người lao động. Nghiên cứu sẽ đề xuất các giải pháp cụ thể để cải thiện hệ thống hỗ trợ và tư vấn cho người lao động đi XKLĐ.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Xuất Khẩu Lao Động Tại Hà Giang

Xuất khẩu lao động tiếp tục là một giải pháp quan trọng để cải thiện đời sống vật chất của hộ gia đình tại Yên Phú, Bắc Mê, Hà Giang. Tuy nhiên, cần có sự quản lý chặt chẽ và các chính sách hỗ trợ phù hợp để đảm bảo tính bền vững và công bằng của hoạt động này. Nghiên cứu này hy vọng sẽ đóng góp vào việc xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho người lao động và cộng đồng địa phương.

6.1. Đề xuất giải pháp phát triển bền vững hoạt động xuất khẩu lao động

Để phát triển bền vững hoạt động xuất khẩu lao động, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, và cộng đồng. Các giải pháp có thể bao gồm nâng cao chất lượng đào tạo nghề, tăng cường kiểm tra giám sát hoạt động của các công ty XKLĐ, và xây dựng các chương trình hỗ trợ tái hòa nhập cho người lao động sau khi về nước.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về tác động của XKLĐ đến vùng núi

Nghiên cứu này tập trung vào Yên Phú, nhưng cần có thêm các nghiên cứu về tác động của xuất khẩu lao động đến các vùng miền núi khác của Hà Giang và Việt Nam. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào các khía cạnh như bình đẳng giới, trao quyền cho phụ nữ, và bảo vệ trẻ em trong bối cảnh XKLĐ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xuất khẩu lao động (XKLĐ) là một nội dung trọng tâm trong Chương trình mục tiêu quốc gia về giải quyết việc làm, đồng thời là hoạt động kinh tế - xã hội quan trọng nhằm phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tại các quốc gia đang phát triển có tỷ lệ tăng dân số cao, việc giải quyết việc làm cho lực lượng bước vào độ tuổi lao động luôn đặt ra áp lực lớn đối với nền kinh tế. Ở Việt Nam, khu vực nông thôn chiếm 64% dân số và 70,2% lực lượng lao động cả nước (theo số liệu Tổng cục Thống kê năm 2017). Di cư lao động quốc tế trở thành một chiến lược sinh kế thiết yếu của các hộ gia đình nông dân nhằm tìm kiếm nguồn tài chính ngoài nông nghiệp. Theo thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội năm 2020, Việt Nam có 54.307 lao động đi làm việc ở nước ngoài (trong đó có 20.107 lao động nữ), tập trung tại các thị trường chủ lực như Nhật Bản (27.151 người), Đài Loan (23.403 người), Hàn Quốc (1.077 người) và một số quốc gia khác. Nguồn ngoại tệ chuyển về nước đóng góp đáng kể cho nền kinh tế (năm 2006 đạt 4,8 tỷ USD, tương đương 8% GDP quốc gia) và chiếm từ 60% đến 70% tổng thu nhập tiền mặt của các hộ gia đình có người di cư (Đặng Nguyên Anh, 2005).

Thị trấn Yên Phú là trung tâm kinh tế - chính trị của huyện miền núi Bắc Mê, tỉnh Hà Giang, có tổng diện tích tự nhiên 7.006,08 ha với địa hình đồi núi chia cắt phức tạp. Dân số thị trấn có 1.230 nhân khẩu thuộc 14 thành phần dân tộc cùng sinh sống (gồm Tày, Dao, Kinh, Mông, Pu Péo, Mường, Nùng, Cao Lan, Giấy, Bố Y, Hoa, Pà Thẻn, Lô Lô, Ngái, La Chí), phân bố trên 17 đơn vị hành chính cơ sở (12 thôn và 5 tổ dân phố). Do quỹ đất nông nghiệp hạn chế và thiếu việc làm phi nông nghiệp tại chỗ, người dân Yên Phú chủ yếu làm nông nghiệp kết hợp đi làm ăn xa tại các khu công nghiệp nội địa hoặc tham gia xuất khẩu lao động (với hơn 80 hộ có thành viên đi làm việc ở nước ngoài, chủ yếu sang Hàn Quốc và Nhật Bản). Việc tham gia XKLĐ đòi hỏi khoản chi phí ban đầu rất lớn đối với người dân miền núi, đồng thời chịu tác động trực tiếp từ các biến cố khách quan như dịch bệnh toàn cầu. Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn này, khóa luận đi sâu nghiên cứu đề tài: "Ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với đời sống vật chất của hộ gia đình (Nghiên cứu trường hợp tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang)".

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Phân tích làm rõ ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với đời sống vật chất của hộ gia đình tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tìm hiểu đặc điểm của người đi xuất khẩu lao động và tình hình tiền gửi về thông qua các hộ gia đình có người đi xuất khẩu lao động được điều tra tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang.
  2. Tìm hiểu ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình có người đi XKLĐ được điều tra tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang.
  3. Tìm hiểu ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với điều kiện sinh hoạt của hộ gia đình có người đi XKLĐ được điều tra tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với đời sống vật chất của hộ gia đình có người đi XKLĐ.
• Khách thể nghiên cứu: Những hộ gia đình có thành viên đi xuất khẩu lao động từ 3 năm trở lên tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang, đặt trong mối tương quan so sánh với các hộ không có người đi XKLĐ.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Địa bàn thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang.
  • Thời gian: Thu thập thông tin thứ cấp từ năm 2009 đến năm 2021; dữ liệu thực địa sơ cấp được khảo sát trong năm 2021.
  • Nội dung: Tập trung vào các chỉ báo đo lường đời sống vật chất gồm thu nhập, chi tiêu và điều kiện sinh hoạt (nhà ở, trang thiết bị gia đình, phương tiện đi lại), không đi sâu vào các khía cạnh tâm lý hay đời sống tinh thần.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận vận dụng hai khung lý thuyết nền tảng của xã hội học về di dân và thiết chế gia đình:

• Lý thuyết Hút – Đẩy (Push – Pull Theory) của Everett S. Lee: Giải thích quyết định di cư dựa trên sự tương tác giữa 4 nhóm nhân tố: các yếu tố đẩy tại nơi ở gốc (thu nhập thấp, thiếu việc làm, điều kiện kinh tế khó khăn tại Yên Phú); các yếu tố hút tại nơi đến (cơ hội việc làm dồi dào, mức lương cao tại Hàn Quốc, Nhật Bản); các trở ngại can thiệp (chi phí xuất cảnh cao, khoảng cách địa lý, rào cản ngôn ngữ, yêu cầu pháp lý); và các yếu tố cá nhân của người di cư (tuổi tác, giới tính, học vấn, tình trạng hôn nhân).
• Lý thuyết Cấu trúc – Chức năng (Structural Functionalism): Với các đại diện tiêu biểu như Auguste Comte, Émile Durkheim, Herbert Spencer, A.R. Radcliffe-Brown. Lý thuyết nhìn nhận gia đình là một tiểu hệ thống gồm các bộ phận liên kết hữu cơ nhằm duy trì sự cân bằng, ổn định và thực hiện các chức năng sống còn. Trong đó, di cư lao động được xem là một cơ chế phân công vai trò nhằm thực hiện chức năng kinh tế của hộ gia đình, giúp gia đình nông thôn thích ứng và tái lập thế cân bằng sinh kế trước các khó khăn nội tại.

Các khái niệm công cụ được xác định bao gồm: Khái niệm "Xuất khẩu lao động" theo định nghĩa của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO); Khái niệm "Gia đình" và "Hộ gia đình" theo góc độ xã hội học và pháp lý; Khái niệm "Đời sống vật chất" (theo tiếp cận của Nguyễn Thị Thanh, 2015), được thao tác hóa thông qua các chỉ báo định lượng: nguồn thu nhập chính, mức chi tiêu cho các nhu cầu thiết yếu, điều kiện nhà ở, tiện nghi sinh hoạt và phương tiện giao thông.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Kế thừa các báo cáo kinh tế - xã hội định kỳ của UBND thị trấn Yên Phú (năm 2019), các tài liệu thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng cục Thống kê, cùng các công trình nghiên cứu xã hội học trong và ngoài nước về di cư và tiền gửi kiều hối từ năm 2009 đến nay.
• Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp:
  • Điều tra bằng bảng hỏi cấu trúc: Thực hiện trên cỡ mẫu 60 hộ gia đình tại thị trấn Yên Phú, chia thành 2 nhóm đồng đều: 30 hộ có người đi XKLĐ từ 3 năm trở lên và 30 hộ không có người đi XKLĐ (đóng vai trò nhóm đối chứng) nhằm thu thập số liệu so sánh về kinh tế và điều kiện sinh hoạt.
  • Phương pháp phỏng vấn sâu (PVS): Thực hiện 10 cuộc phỏng vấn sâu nhằm thu thập thông tin định tính, bao gồm: 01 cán bộ phụ trách Lao động - Thương binh và Xã hội thị trấn Yên Phú; 01 cán bộ thôn/xóm; 08 đại diện hộ gia đình (04 hộ có người đi XKLĐ và 04 hộ không có người đi XKLĐ).
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Dữ liệu định lượng từ bảng hỏi được làm sạch, mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên ngành SPSS. Dữ liệu định tính được phân tích từ biên bản phỏng vấn sâu và nhật ký thực địa theo khung phân tích đã xác định.

Nội dung chính theo từng chương của khóa luận

Phần 1: Giới thiệu

Nội dung phần này xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh di cư lao động tại các huyện vùng cao; trình bày hệ thống mục tiêu nghiên cứu (mục tiêu chung và 3 mục tiêu cụ thể); xác định đối tượng nghiên cứu (ảnh hưởng của XKLĐ đến đời sống vật chất), khách thể khảo sát (các hộ có người đi XKLĐ từ 3 năm trở lên cùng nhóm đối chứng); giới hạn phạm vi nghiên cứu về không gian tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang và phạm vi thời gian thu thập dữ liệu.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan hệ thống hóa hai lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Hút - Đẩy của Everett S. Lee và Lý thuyết Cấu trúc - Chức năng. Tác giả tổng thuật các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba nhóm chủ đề: tình hình xuất khẩu lao động tại Việt Nam; đời sống kinh tế - xã hội của các hộ gia đình có người đi XKLĐ; dòng kiều hối và cách thức sử dụng tiền gửi của người di cư. Đồng thời, chương này chuẩn hóa định nghĩa các khái niệm công cụ phục vụ việc thiết kế bộ chỉ báo khảo sát.

Phần 3: Phương pháp nghiên cứu

Trình bày cơ sở lựa chọn thị trấn Yên Phú làm điểm nghiên cứu dựa trên đặc thù địa hình chia cắt, thành phần dân tộc đa dạng (14 dân tộc) và thực trạng có trên 80 hộ gia đình tham gia XKLĐ. Tác giả mô tả chi tiết phương pháp chọn mẫu khảo sát 60 hộ dân, thiết kế khung phỏng vấn sâu 10 trường hợp, quy trình xử lý dữ liệu qua phần mềm SPSS và xây dựng khung phân tích so sánh giữa nhóm hộ có người đi XKLĐ và nhóm hộ không có người đi XKLĐ dưới tác động của biến cố dịch Covid-19.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Đây là chương nội dung trọng tâm của khóa luận, trình bày toàn bộ phát hiện thực nghiệm thông qua các số liệu thống kê và trích dẫn phỏng vấn sâu:

1. Đặc điểm nhân khẩu và hành trình xuất cảnh của người đi XKLĐ: Khảo sát trên 30 hộ có người đi XKLĐ cho thấy các đặc trưng nhân khẩu học rõ rệt: nam giới chiếm đa số với 70,0% (21 người), trong khi nữ giới chiếm 30,0% (9 người). Độ tuổi lao động tập trung cao nhất ở nhóm trẻ từ 20 đến dưới 30 tuổi (chiếm 60,0%), nhóm từ 30 đến dưới 40 tuổi chiếm 33,3%, và nhóm từ 40 đến dưới 50 tuổi chỉ chiếm 6,7%. Về trình độ học vấn, đa số đã tốt nghiệp THPT (76,7%), người có trình độ THCS chiếm 13,3% (4 người, tất cả đều sang thị trường Nhật Bản do tiêu chuẩn nới lỏng theo đơn hàng), và tốt nghiệp CĐ/ĐH chiếm 10,0%. Tình trạng hôn nhân chủ yếu là chưa có vợ/chồng (66,7%), trong khi người đã có gia đình chiếm 33,3%.

Trước khi xuất cảnh, nhóm học sinh/sinh viên chiếm tỷ lệ cao nhất (60,0%), tiếp theo là lao động tự do phổ thông (20,0%), nông dân (10,0%) và công nhân (10,0%). Khi sang nước tiếp nhận, cơ cấu công việc chuyển đổi mạnh mẽ sang lĩnh vực công nghiệp: 70,0% làm công nhân (xây dựng, cơ khí, đóng tàu, nhà máy) và 30,0% làm nông nghiệp (thu hoạch hoa màu, làm vườn, chăn nuôi). Hai thị trường tiếp nhận toàn bộ lao động trong mẫu khảo sát là Hàn Quốc (56,7%) và Nhật Bản (43,3%), không ghi nhận lao động tại thị trường Đài Loan. Về thời gian lưu trú, 56,7% người lao động đã đi được 3 năm, 16,7% đi 4 năm, 16,7% đi 5 năm, 6,6% đi 6 năm và 3,3% đi 7 năm.

Chỉ báo nhân khẩu - nghề nghiệp	Phân loại	Tần số (N=30)	Tỷ lệ (%)
Giới tính	Nam	21	70,0
	Nữ	9	30,0
Độ tuổi	Từ 20 đến dưới 30 tuổi	18	60,0
	Từ 30 đến dưới 40 tuổi	10	33,3
	Từ 40 đến dưới 50 tuổi	2	6,7
Trình độ học vấn	THCS	4	13,3
	THPT	23	76,7
	Cao đẳng / Đại học	3	10,0
Tình trạng hôn nhân	Chưa có vợ / chồng	20	66,7
	Đã có vợ / chồng	10	33,3
Nghề nghiệp trước khi đi	Học sinh / sinh viên	18	60,0
	Lao động tự do phổ thông	6	20,0
	Nông dân	3	10,0
	Công nhân	3	10,0
Nghề nghiệp tại nơi đến	Công nhân	21	70,0
	Nông dân	9	30,0
Thị trường tiếp nhận	Hàn Quốc	17	56,7
	Nhật Bản	13	43,3

2. Chi phí xuất cảnh và nguồn huy động vốn: Khoản kinh phí để đi XKLĐ tương đối lớn so với điều kiện kinh tế miền núi: 90,0% số hộ phải chi trả từ 200 đến dưới 300 triệu đồng, và 10,0% số hộ phải chi từ 300 triệu đồng trở lên; không có trường hợp nào dưới 200 triệu đồng. Để trang trải chi phí này, 100% hộ gia đình phải vay vốn ngân hàng và 100% hộ phải vay mượn thêm từ người thân, họ hàng; bên cạnh đó, 73,3% hộ có sử dụng một phần tích lũy của gia đình và 60,0% vay thêm từ bạn bè.

Khoản mục chi phí và nguồn vốn	Tiêu chí chi tiết	Số hộ / Lượt chọn	Tỷ lệ (%)
Mức chi phí đi XKLĐ (N=30)	Từ 200 đến dưới 300 triệu đồng	27	90,0
	Từ 300 triệu đồng trở lên	3	10,0
Nguồn vốn huy động (N=30, đa lựa chọn)	Vay ngân hàng	30	100,0
	Vay người thân, họ hàng	30	100,0
	Tự tích lũy của gia đình	22	73,3
	Vay bạn bè	18	60,0

3. Tình hình kiều hối và sự biến động do dịch bệnh Covid-19: Toàn bộ 100% hộ có người đi XKLĐ đều nhận được tiền gửi về từ nước ngoài, và 100% giao dịch gửi tiền đều thực hiện qua hệ thống ngân hàng chính thức (thẻ ATM/tài khoản ngân hàng), không thông qua môi giới hay gửi tay. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 đã làm gián đoạn việc làm và sụt giảm đáng kể nguồn tiền gửi:

• Mức tiền gửi trung bình 1 năm: Trước dịch Covid-19, 90,0% số hộ nhận được từ 100 đến dưới 150 triệu đồng/năm, và 10,0% nhận từ 150 triệu đồng trở lên. Sau khi dịch bùng phát, mức gửi phổ biến giảm xuống nhóm 50 đến dưới 100 triệu đồng/năm (chiếm 86,7%), chỉ còn 13,3% số hộ duy trì được mức 100 đến dưới 150 triệu đồng/năm.
• Tần suất gửi tiền: Trước dịch, 100% người lao động gửi tiền đều đặn 1 tháng/lần. Sau dịch bệnh, do bị giảm giờ làm hoặc nghỉ dịch, tần suất gửi định kỳ 1 tháng/lần giảm mạnh xuống còn 13,3%, trong khi 86,7% phải dồn 3 đến 4 tháng mới gửi tiền về một lần.

Chỉ báo tiền gửi kiều hối	Phân loại mức độ	Trước dịch Covid-19	Sau khi có dịch Covid-19
Mức tiền gửi trung bình / năm	Dưới 50 triệu đồng	0,0%	0,0%
	Từ 50 đến dưới 100 triệu đồng	0,0%	86,7% (26 hộ)
	Từ 100 đến dưới 150 triệu đồng	90,0% (27 hộ)	13,3% (4 hộ)
	Từ 150 triệu đồng trở lên	10,0% (3 hộ)	0,0%
Tần suất gửi tiền về	1 tháng / lần	100,0% (30 hộ)	13,3% (4 hộ)
	3 – 4 tháng / lần	0,0%	86,7% (26 hộ)
Hình thức gửi tiền	Chuyển qua ngân hàng chính thức	100,0% (30 hộ)	100,0% (30 hộ)

4. Ảnh hưởng đến thu nhập, chi tiêu và điều kiện sinh hoạt:

• Thu nhập và chi tiêu: Hộ có người đi XKLĐ có nguồn thu nhập chính và mang tính quyết định là tiền kiều hối, giúp họ có thêm vốn mở rộng hoạt động buôn bán, kinh doanh hoặc tái đầu tư sản xuất nông nghiệp. Ngược lại, nhóm hộ không có người đi XKLĐ phụ thuộc hoàn toàn vào trồng trọt và chăn nuôi đơn thuần. Các khoản chi tiêu của hộ có người đi XKLĐ được phân bổ cho sinh hoạt hàng ngày, chăm sóc y tế, giáo dục con cái, mua sắm đồ dùng gia đình, xây dựng nhà cửa và đặc biệt là thanh toán dứt điểm các khoản nợ vay xuất cảnh ban đầu.
• Điều kiện sinh hoạt vật chất: Khảo sát thực địa chỉ ra sự phân hóa rõ rệt giữa hai nhóm hộ:
  • Nhà ở: Nhóm hộ có người đi XKLĐ có tỷ lệ nhà kiên cố 2 tầng cao hơn đáng kể so với nhóm hộ không có người đi XKLĐ.
  • Tiện nghi gia đình: Dù cả hai nhóm hộ đều phổ biến các tiện nghi căn bản như tivi, tủ lạnh, bếp gas và bình nóng lạnh, nhưng nhóm hộ có người đi XKLĐ có tỷ lệ sở hữu máy giặt và máy điều hòa nhiệt độ áp đảo so với nhóm đối chứng.
  • Phương tiện đi lại: 100% các hộ ở cả hai nhóm đều sở hữu xe máy; tuy nhiên, một số hộ có người đi XKLĐ đã tích lũy mua được xe ô tô, trong khi ở nhóm hộ không có người đi XKLĐ hoàn toàn không ghi nhận trường hợp nào sở hữu ô tô.

Phần 5: Kết luận

Khẳng định xuất khẩu lao động là hướng đi mang lại hiệu quả thực tế trong việc chuyển đổi cơ cấu việc làm, xóa đói giảm nghèo và nâng cao thu nhập cho người dân thị trấn Yên Phú. Mặc dù gặp nhiều rủi ro về chi phí vay nợ ban đầu và chịu ảnh hưởng tiêu cực từ đại dịch Covid-19, dòng kiều hối chuyển về đã tạo bước ngoặt cải thiện đời sống vật chất, nâng cấp điều kiện ăn ở và trang thiết bị sinh hoạt của các hộ gia đình miền núi.

Kết quả nghiên cứu và đóng góp thực tiễn

Khóa luận đã cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về tình hình xuất khẩu lao động và đời sống kinh tế hộ gia đình tại thị trấn Yên Phú với những kết quả cụ thể:

• Xác lập bức tranh nhân khẩu học của người đi XKLĐ tại địa phương: Lao động chủ yếu là nam giới trẻ tuổi (70% nam, 60% ở độ tuổi 20-30), trình độ phổ thông (76,7% tốt nghiệp THPT), phần lớn chưa kết hôn (66,7%) và có nghề nghiệp xuất phát điểm là học sinh/sinh viên (60%). Khi xuất cảnh, người lao động chuyển dịch chủ yếu sang làm công nhân công nghiệp (70%) tại hai thị trường có thu nhập cao là Hàn Quốc (56,7%) và Nhật Bản (43,3%).
• Phản ánh trung thực gánh nặng tài chính ban đầu: Chi phí xuất cảnh dao động từ 200 đến trên 300 triệu đồng, buộc 100% hộ gia đình phải sử dụng đòn bẩy tài chính thông qua kênh tín dụng ngân hàng và vay mượn người thân họ hàng.
• Lượng hóa tác động của đại dịch Covid-19 đối với kiều hối: Dòng tiền gửi của lao động bị suy giảm rõ rệt, từ mức 100 - dưới 150 triệu đồng/năm (chiếm 90% trước dịch) xuống còn 50 - dưới 100 triệu đồng/năm (chiếm 86,7% sau dịch); tần suất gửi tiền cũng bị kéo giãn từ định kỳ hàng tháng sang 3-4 tháng/lần (86,7%).
• Chứng minh sự vượt trội về đời sống vật chất: Nhờ nguồn kiều hối (dù bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh), các hộ có người đi XKLĐ đã tạo dựng được điều kiện sống tốt hơn nhóm hộ thuần nông: sở hữu nhà 2 tầng kiên cố, mua sắm các thiết bị tiện nghi giá trị cao (điều hòa, máy giặt) và một số hộ đã mua được xe ô tô.

Về mặt đóng góp, nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực địa cho phân ngành Xã hội học Nông thôn và Xã hội học Di dân tại một địa bàn miền núi đặc thù có 14 dân tộc thiểu số cùng sinh sống. Nghiên cứu chỉ ra tính hai mặt của việc tham gia thị trường lao động quốc tế: vừa là phương thức tích lũy tài sản nhanh chóng giúp cải thiện đời sống hộ gia đình, vừa tiềm ẩn rủi ro nợ nần lớn và dễ bị tổn thương trước những cú sốc kinh tế - y tế toàn cầu.

Hạn chế và hướng mở rộng nghiên cứu

Căn cứ trên phạm vi và nội dung văn bản, đề tài còn tồn tại một số giới hạn:

• Khóa luận chỉ giới hạn khảo sát 60 mẫu hộ gia đình tại một địa bàn duy nhất là thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, do đó khả năng suy rộng kết quả cho toàn bộ khu vực miền núi phía Bắc còn hạn chế.
• Toàn bộ dữ liệu về đặc điểm, tiền lương và công việc của người đi XKLĐ đều được thu thập gián tiếp qua đại diện hộ gia đình ở quê hương, chưa thể phỏng vấn trực tiếp người lao động đang làm việc tại nước ngoài.
• Nghiên cứu tập trung thuần túy vào khía cạnh đời sống vật chất (thu nhập, chi tiêu, nhà ở, tiện nghi), chưa đi sâu đánh giá các tác động phi vật chất như đời sống tâm lý, tình cảm, sự gắn kết vợ chồng hay sự phát triển của con cái khi thiếu vắng cha/mẹ trong gia đình (mặc dù các khía cạnh này đã được chỉ ra trong phần tổng quan tài liệu).

Hướng mở rộng nghiên cứu: Có thể mở rộng địa bàn khảo sát sang các xã lân cận của huyện Bắc Mê; tăng quy mô mẫu khảo sát; thực hiện các nghiên cứu theo dõi dọc (longitudinal study) để đánh giá khả năng duy trì sinh kế và tái hòa nhập thị trường lao động của người đi XKLĐ sau khi hoàn thành hợp đồng về nước.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên ngành Xã hội học, Công tác xã hội, Kinh tế phát triển: Tham khảo cách thức vận dụng kết hợp Lý thuyết Hút - Đẩy của Everett S. Lee và Lý thuyết Cấu trúc - Chức năng vào nghiên cứu di cư nông thôn; học hỏi phương pháp thiết kế bảng hỏi và kỹ thuật chọn mẫu đối chứng (30 hộ có người đi XKLĐ so sánh với 30 hộ không có người đi XKLĐ).
• Cán bộ nghiên cứu chính sách và quản lý lao động địa phương: Các số liệu thực chứng tại Phần 4 (chi phí đi từ 200-300 triệu đồng, các kênh vay vốn, tác động của dịch Covid-19 đến dòng tiền gửi) là cơ sở thực tế giá trị cho chính quyền huyện Bắc Mê và tỉnh Hà Giang trong việc xây dựng các chính sách hỗ trợ tín dụng ưu đãi, quản lý thị trường môi giới xuất khẩu lao động và định hướng đào tạo nghề cho lao động nông thôn miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Chi phí trung bình để một lao động tại thị trấn Yên Phú đi XKLĐ là bao nhiêu và các gia đình huy động từ những nguồn nào?
Theo kết quả điều tra tại Bảng 4.9 và Bảng 4.10, có 90,0% số hộ phải chi trả mức phí từ 200 triệu đến dưới 300 triệu đồng, và 10,0% số hộ chi trả từ 300 triệu đồng trở lên. Để có đủ số tiền này, 100% hộ gia đình phải vay vốn ngân hàng, 100% hộ vay mượn từ người thân họ hàng, 73,3% sử dụng tiền tự tích lũy của gia đình và 60,0% vay mượn thêm từ bạn bè.

2. Người lao động tại thị trấn Yên Phú chủ yếu sang làm việc tại những quốc gia nào và đảm nhận công việc gì?
Theo Bảng 4.6 và Bảng 4.8, người lao động chỉ tập trung ở hai thị trường tiếp nhận là Hàn Quốc (chiếm 56,7%) và Nhật Bản (chiếm 43,3%). Tại nơi đến, 70,0% lao động làm công nhân tại các xí nghiệp, khu công nghiệp, xưởng cơ khí, đóng tàu hoặc công trình xây dựng; 30,0% còn lại làm nông dân thực hiện các công việc trồng trọt, thu hoạch hoa màu hoặc chăn nuôi.

3. Đại dịch Covid-19 đã làm biến động mức tiền gửi và tần suất chuyển tiền kiều hối như thế nào?
Theo Bảng 4.11 và Bảng 4.13, trước khi có dịch Covid-19, 90,0% số hộ nhận được từ 100 đến dưới 150 triệu đồng/năm và 100% nhận tiền đều đặn 1 tháng/lần. Sau khi dịch bùng phát, mức gửi giảm xuống 50 đến dưới 100 triệu đồng/năm (chiếm 86,7% số hộ) và tần suất gửi tiền giãn cách thành 3-4 tháng mới gửi một lần (chiếm 86,7% số hộ). Hình thức chuyển tiền trong cả hai giai đoạn duy trì 100% qua hệ thống ngân hàng chính thức.

4. Sự khác biệt cụ thể về điều kiện vật chất giữa hộ có người đi XKLĐ và hộ không có người đi XKLĐ được thể hiện qua những chỉ báo nào?
Khóa luận chỉ ra rằng hộ có người đi XKLĐ có tỷ lệ nhà xây kiên cố hai tầng cao hơn rõ rệt; sở hữu nhiều trang thiết bị tiện nghi đắt tiền như điều hòa nhiệt độ và máy giặt với số lượng vượt trội so với hộ không có người đi XKLĐ; đồng thời trong nhóm hộ có người đi XKLĐ đã xuất hiện hộ gia đình mua được xe ô tô, điều không ghi nhận được ở nhóm hộ đối chứng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Triệu Tiến Trực đã hoàn thành các mục tiêu nghiên cứu đề ra, phản ánh một cách khoa học và khách quan tác động của xuất khẩu lao động đối với đời sống vật chất của các hộ gia đình tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang. Thông qua phương pháp nghiên cứu xã hội học thực nghiệm trên cỡ mẫu 60 hộ gia đình, tác giả chứng minh rằng nguồn tiền gửi kiều hối từ Hàn Quốc và Nhật Bản là động lực kinh tế chủ đạo giúp các gia đình gia tăng thu nhập, thanh toán nợ nần, kiến thiết nhà ở kiên cố và hiện đại hóa tiện nghi sinh hoạt. Bên cạnh việc khẳng định vai trò tích cực của xuất khẩu lao động đối với phát triển kinh tế hộ gia đình miền núi, công trình cũng chỉ rõ những rủi ro tài chính từ chi phí xuất cảnh ban đầu và sự suy giảm nguồn thu kiều hối khi đối mặt với các biến cố ngoại cảnh như đại dịch Covid-19.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Xuất khẩu lao động là một chiến lược quan trọng, lâu dài, là một nội dung của Chương trình quốc gia về việc làm, một hoạt động kinh tế - xã hội góp phần phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhiệm vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Ở các nước đang phát triển, tỷ lệ tăng dân số hàng năm vẫn còn cao, vấn đề giải quyết việc làm cho số người ñến ñộ tuổi lao động là một gánh nặng cho các quốc gia. Do đó, xuất khẩu lao động trở thành vấn đề cấp thiết có nội dung kinh tế - xã hội sâu sắc và liên quan chặt chẽ với các yếu tố kinh tế xã hội khác trong việc định hướng và phát triển nền kinh tế quốc gia. Việt Nam là một nước nông nghiệp với 64% dân số sống ở khu vực nông thôn, chiếm 70.2% lực lượng lao động của cả nước (Tổng cục thống kê, 2017). Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và xu hướng toàn cầu hóa Việt Nam đang có nhiều cơ hội phát huy nguồn nhân lực, trao đổi hàng hóa “sức lao động”.Theo số liệu tổng kết của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội năm 2020, Việt Nam đã có trên 54.307 lao động đi làm việc ở nước ngoài, trong đó có (20.107 lao động nữ).

Nhật Bản là thị trường tiếp nhận nhiều lao động Việt Nam nhất với 27.151 lao động nữ), tiếp đến là Đài Loan (Trung Quốc) 23.403 lao động, Hàn Quốc 1.077 lao động, Romania 481 lao động, Trung Quốc: 464 lao động, Singapore 341 lao động, Uzbekistan 227 lao động, Algeria 150 lao động và các thị trường khác. Từ đó các khoản thu nhập của hộ gia đình ở nông thôn không chỉ là từ việc làm nông nghiệp mà còn do khoản thu nhập từ hoạt động của lao động di cư. Theo thống kê của Ngân hàng thế giới, tổng tiền chuyển từ nước ngoài về trong năm 2006 là 4.8 tỷ đô la Mỹ, khoản tiền này chiếm 8% GDP quốc gia (Nguyễn Đình Cử & Phạm Đại Đồng, 2014). Đồng thời tiền gửi về có ảnh hưởng rất lớn tới thu nhập của hộ gia đình ở quê và rất cần thiết cho việc trang trải nợ nần, chi phí học hành 1 cho con cái và ốm đau của người thân.

Tiền gửi về của người di cư chiếm khoảng 60% đến 70% tổng thu nhập bằng tiền của các hộ. Nếu không có tiền gửi về của các lao động đi làm ăn xa, nông thôn sẽ không có đủ thu nhập để tồn tại hoặc trang trải cho các chi phí học hành và sức khỏe (Đặng Nguyên Anh, 2005). Xuất khẩu lao động có vai trò quan trọng trong sự phát triển của nhiều địa phương, đã đem lại nhiều kết quả, vừa là phương tiện thu hút nguồn ngoại tệ thông qua tiền gửi của người lao động làm việc ở nước ngoài, vừa là cơ hội tăng giải quyết việc làm, giảm thất nghiệp. Đây được coi là chiến lược phát triển cuả nhiều địa phương, tăng khả năng tích lũy cho xã hội, đa dạng hóa việc làm và thu nhập cho người lao động, đặc biệt đối với người lao động là nông dân thì XKLĐ là một hướng đi gắn với xóa đói, giảm nghèo.

Yên Phú là thị trấn nằm ở trung tâm huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang. Phía Đông giáp với xã Yên Phong, phía Tây giáp với xã Lạc Nông,phía Nam giáp với xã Yên Cường, phía Bắc giáp với xã Giáp Trung của huyện Bắc Mê và giáp xã Quảng Lâm của huyện Bảo lâm tỉnh Cao Bằng; Dân số: Thị trấn có 1.230 khẩu với 14 dân tộc cùng sinh sốnggồm dân tộc: Tày, Dao, Kinh, Mông, Pu Péo, Mường, Nùng, Cao Lan, Giấy, Bố y, Hoa, Pà Thẻn, Lô lô, Ngái, La Chí. Thị trấn được chia làm 17 đơn vị hành chính: 12 thôn và 5 tổ dân phố. Người dân tại địa bàn thị trấn Yên Phú chủ yếu là lao động nông nghiệp và đi làm ăn xa, toàn thị trấn có hơn 80 hộ đi XKLĐ tại nước ngoài.

Trong đó những người đi làm ăn xa trong nước chủ yếu là đến các thành phố như: Hà Nội, Bắc Giang, Bắc Ninh, Hải Phòng, Hải Dương,…vì đây là những thành phố lớn tập trung nhiều việc làm và các khu công nghiệp lớn. Còn đối với XKLĐ thì tại địa bàn xã những năm gần đây thường có xu hướng đi sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc,. Nhờ XKLĐ mà thị trấn giải quyết được vấn đề việc làm, xóa đói giảm nghèo, tăng thu nhập, để phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn. 2 Gia đình là hạt nhân của xã hội, cung cấp nguồn lao động và tham gia tích cực vào thị trường lao động, do đó gia đình có vị trí hết sức quan trọng trong xã hội, đồng thời cũng chịu những hệ quả tích cực và tiêu cực của mọi chính sách kinh tế và xã hội.

Vì những vấn đề trên tôi quyết định nghiên cứu đề tài: “ Ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với đời sống vật chất của hộ gia đình” nghiên cứu trường hợp tại TT Yên phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung - Ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với đời sống vật chất hộ gia đình tại thị trấn Yên Phú, Huyện Bắc Mê, Tỉnh Hà Giang 1. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu đặc điểm người đi xuất khẩu lao động và tiền gửi về thông qua hộ gia đình có người đi xuất khẩu lao động được điều tra tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang - Tìm hiểu ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình có người đi XKLĐ được điều tra tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang - Tìm hiểu ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với điều kiện sinh hoạt của hộ gia đình có người đi XKLĐ được điều tra tại tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang 1.

Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu - Đề tài tập chung tìm hiểu ảnh hưởng của xuất khẩu lao động đối với đời sống vật chất của hộ gia đình có người đi XKLĐ 1. Khách thể nghiên cứu - Những hộ gia đình có người đi XKLĐ từ 3 năm trở lên năm tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung: Xuất khẩu lao động có ảnh hưởng rất lớn tới đời sống của người dân, đặc biệt là những gia đình có người đi xuất khẩu lao động.

Việc đi xuất khẩu lao động tác động đến đời sống, điều kiện kinh tế, sự phân công lao động trong gia đình, nguồn thu nhập,… Tuy nhiên trong đề tài này do điều kiện và thời gian có hạn đề tài chỉ tập trung tìm hiểu đặc điểm của người đi XKLĐ, ảnh hưởng của XKLĐ đối với thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình có người đi và tìm hiểu ảnh hưởng của XKLĐ đối với điều kiện sinh hoạt của các hộ gia đình - Pham vi không gian: Đề tài được thực hiện tại thị trấn Yên Phú, huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang. - Phạm vi thời gian: Thu thập thông tin thứ cấp từ năm 2009 trở lại đây 4 PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Lý thuyết Hút – Đẩy Everett S.Lee là một nhà xã hội học người Mỹ, chuyên nghiên cứu về di cư lao động.

Ông là người đã lý thuyết hóa mối quan hệ giữa di cư và kinh tế, đồng thời mô hình hóa các nhân tố thúc đẩy di cư và thu hút di cư. Các nghiên cứu của ông có vai trò quan trọng đối với các nghiên cứu về di cư lao động trên thế giới, đặc biệt có ý nghĩa to lớn đối với việc phân tích các nguyên nhân di cư và tác động của quá trình di cư. Cho đến nay, lý thuyết về di cư của ông vẫn là một trong những lý thuyết có tầm ảnh hưởng to lớn và mạnh mẽ nhất trong các nghiên cứu kinh tế học và đặc biệt là trong xã hội học về di cư lao động.Lee đã trình bày trong công trình nghiên cứu “Lý thuyết về di cư” xuất bản tại Mỹ. Tác phẩm này là nền tảng cho các nghiên cứu xã hội học về di cư lao động.

Nó chứa đựng những kiến giải sâu sắc về tình hình di cư thực tế tại Mỹ và một số quốc gia trên Thế giới.Lee cho rằng di cư được dựa trên 4 nhóm nhân tố: (i). Các nhân tố gắn bó với nơi ở gốc. Các yếu tố gắn với nơi sẽ đến. Các trở ngại khi di cư.

Các nhân tố thuộc về người di cư. Quyết định di cư là quá trình lựa chọn của các cá nhân, việc đưa ra quyết định đó lại phụ thuộc vào tuổi tác, giới tính, tầng lớp xã hội, trình độ học vấn, quan hệ gia đình…. Tuy nhiên, tất cả người di cư đều có cùng một mục đích là tìm kiếm cơ hội mới và gạt bỏ rủi ro ở nơi đang sống, thông thường người di cư sẽ lựa chọn giữa lực hút và lực đẩy, cuối cùng họ thường chọn lực hút bởi con người luôn mong muốn những điều tốt đẹp đến với họ, từ đó thôi thúc họ quyết định di cư. 5 - Các lực hút tại nơi đến: Đất đai màu mỡ, tài nguyên phong phú, khí hậu ôn hòa, môi trường sống thuận lợi hơn; cơ hội sống thuận tiện, dễ kiếm việc làm, có điều kiện để tăng thu nhập và có triển vọng cải thiện đời sống sinh hoạt ổn định hơn, môi trường văn hóa xã hội tốt hơn nơi cũ.

- Các lực đẩy tại nơi ở gốc: Điều kiện sống quá khó khăn, thu nhập thấp, khó có cơ hội tìm kiếm việc làm có thể do thiên tai, hạn hán, dịch bệnh… Đất đai canh tác ít, bạc màu, không có vốn và kỹ thuật để chuyển đổi ngành nghề, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện đời sống hay do nơi ở cũ bị giải tỏa, di dời. Các chính sách, các chương trình điều chuyển lao động và dân cư với sự hỗ trợ, chỉ đạo của Nhà nước như: Chương trình kinh tế mới, định canh, định cư… - Các trở ngại khi di cư: Yếu tố địa lý, ngôn ngữ, phải từ bỏ cộng động quen, hòa nhập với cuộc sống ở nơi ở mới… - Các nhân tố thuộc về người di cư: Bị mặc cảm, định kiến xã hội nên không muốn ở lại cộng đồng nơi cư trú. Nhu cầu rời khỏi nơi cũ để thoát khỏi những kỷ niệm cũ và những sự kiện nặng nề về tâm lý đã xảy ra trong cuộc đời. Mong muốn đến một nơi mới nhằm thay đổi môi trường xã hội và xây dựng các mối quan hệ xã hội tốt đẹp hơn.

Nơi gốc Nơi đến Mô hình về di cư lao động của Everett S.