Tác Động Của Rủi Ro Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Tại Việt Nam Giai Đoạn 2013 - 2023

Khóa luận phân tích tác động của rủi ro đến hiệu quả hoạt động ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2013-2023, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngành.

• Tác giả: Hoàng Mai Phương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Thị Kim Hảo
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Rủi Ro Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu
• 1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.4. Mục tiêu của bài nghiên cứu
• 1.4.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.4.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu
• 1.6.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. Rủi ro trong hoạt động của các NHTM
• 2.2. Khái niệm rủi ro
• 2.3. Các loại rủi ro cơ bản trong hoạt động của NHTM
• 2.3.1. Rủi ro tín dụng
• 2.3.1.1. Khái niệm rủi ro tín dụng
• 2.3.1.2. Chỉ tiêu đánh giá rủi ro tín dụng
• 2.3.2. Rủi ro thị trường
• 2.3.2.1. Khái niệm rủi ro thị trường
• 2.3.2.2. Chỉ tiêu đo lường
• 2.3.3. Rủi ro thanh khoản
• 2.3.3.1. Khái niệm rủi ro thanh khoản
• 2.3.3.2. Chỉ tiêu đo lường
• 2.3.4. Rủi ro hoạt động
• 2.3.4.1. Khái niệm rủi ro hoạt động
• 2.3.4.2. Chỉ tiêu đo lường rủi ro hoạt động
• 2.4. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng
• 2.4.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động của ngân hàng
• 2.4.2. Cách thức đo lường hiệu quả hoạt động của ngân hàng
• 2.4.3. Mối quan hệ giữa rủi ro và hiệu quả hoạt động của ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NHTM TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan ngành ngân hàng Việt Nam
• 3.2. Thực trạng rủi ro của các NHTM tại Việt nam
• 3.3. Thực trạng RRTD của các NHTM tại Việt Nam
• 3.4. Thực trạng RRTK của các NHTM Việt Nam
• 3.5. Thực trạng RRTT của các NHTM Việt Nam
• 3.6. Thực trạng RRHĐ của các NHTM Việt Nam
• 3.7. Thực trạng HQHĐ của các NHTM Việt Nam
• 3.8. Thực trạng HQHĐ của toàn ngành ngân hàng Việt Nam
• 3.9. Thực trạng HQHĐ tại nhóm Ngân hàng Quốc doanh
• 3.10. Thực trạng hiệu quả hoạt động tại nhóm ngân hàng TMCP tiêu biểu
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. MÔ HÌNH, CÁC BIẾN VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Mô hình nghiên cứu
• 4.1.2. Các biến nghiên cứu
• 4.1.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG
• 4.3. KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH
• 4.3.1. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.3.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.3.3. Kiểm định tự tương quan
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Thống kê mô tả
• 5.2. Phân tích tương quan giữa các biến
• 5.3. Phân tích kết quả hồi quy
• 5.4. Kiểm định đa cộng tuyến VIF
• 5.5. Kiểm định mô hình phù hợp
• 5.6. Kiểm định khuyết tật mô hình
• 5.7. Kết quả hồi quy FGLS
• 6. CHƯƠNG 6: KHUYẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN
• 6.1. Khuyến nghị nâng cao năng lực quản trị rủi ro của ngân hàng
• 6.2. Đối với Cơ quan Chính phủ
• 6.3. Đối với các NHTM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác Động Của Rủi Ro Đến Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng Tại Việt Nam

Trong giai đoạn 2013 - 2023, tác động của rủi ro đến hiệu quả hoạt động ngân hàng tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề quan trọng. Ngành ngân hàng đóng vai trò thiết yếu trong nền kinh tế, nhưng cũng phải đối mặt với nhiều loại rủi ro như rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro thanh khoản. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa các loại rủi ro và hiệu quả hoạt động sẽ giúp các ngân hàng tối ưu hóa chiến lược quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

1.1. Tổng Quan Về Rủi Ro Trong Ngành Ngân Hàng

Rủi ro trong ngành ngân hàng bao gồm nhiều loại khác nhau, từ rủi ro tín dụng đến rủi ro thanh khoản. Mỗi loại rủi ro đều có những đặc điểm và ảnh hưởng riêng đến hoạt động của ngân hàng. Việc phân tích các loại rủi ro này là cần thiết để hiểu rõ hơn về tác động của chúng đến hiệu quả hoạt động.

1.2. Tình Hình Rủi Ro Tại Các Ngân Hàng Việt Nam

Tình hình rủi ro tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2013 - 2023 đã có nhiều biến động. Các ngân hàng đã phải đối mặt với nợ xấu gia tăng và áp lực từ thị trường tài chính. Việc theo dõi và đánh giá tình hình rủi ro là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

II. Các Thách Thức Trong Quản Lý Rủi Ro Ngân Hàng

Quản lý rủi ro ngân hàng tại Việt Nam gặp nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế biến động. Các ngân hàng cần phải đối mặt với rủi ro tín dụng gia tăng và sự thay đổi nhanh chóng của thị trường tài chính. Việc không kiểm soát tốt các loại rủi ro này có thể dẫn đến tổn thất lớn và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

2.1. Rủi Ro Tín Dụng Và Ảnh Hưởng Đến Ngân Hàng

Rủi ro tín dụng là một trong những loại rủi ro lớn nhất mà các ngân hàng phải đối mặt. Khi tỷ lệ nợ xấu tăng cao, ngân hàng sẽ phải trích lập dự phòng lớn, ảnh hưởng đến lợi nhuận và hiệu quả hoạt động.

2.2. Rủi Ro Thị Trường Trong Bối Cảnh Biến Động

Rủi ro thị trường có thể ảnh hưởng đến giá trị tài sản và lợi nhuận của ngân hàng. Sự biến động của lãi suất và tỷ giá hối đoái có thể gây ra những tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động ngân hàng.

III. Phương Pháp Quản Lý Rủi Ro Hiệu Quả Cho Ngân Hàng

Để nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng, các ngân hàng cần áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro hiệu quả. Việc xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro toàn diện sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất và tối ưu hóa lợi nhuận.

3.1. Xây Dựng Hệ Thống Quản Lý Rủi Ro Toàn Diện

Hệ thống quản lý rủi ro cần được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và phù hợp với thực tiễn tại Việt Nam. Việc này sẽ giúp ngân hàng nhận diện và đánh giá rủi ro một cách chính xác hơn.

3.2. Đào Tạo Nhân Sự Về Quản Lý Rủi Ro

Đào tạo nhân sự là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro. Nhân viên ngân hàng cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để nhận diện và xử lý các loại rủi ro hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Về Rủi Ro Ngân Hàng

Nghiên cứu về tác động của rủi ro đến hiệu quả hoạt động ngân hàng đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các ngân hàng có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu để cải thiện quy trình quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4.1. Phân Tích Dữ Liệu Để Đưa Ra Quyết Định

Phân tích dữ liệu từ các báo cáo tài chính sẽ giúp ngân hàng đưa ra quyết định chính xác hơn trong việc quản lý rủi ro. Việc này sẽ giúp tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng

Đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng cần dựa trên các chỉ số như ROA, ROE. Việc này sẽ giúp ngân hàng nhận diện được các vấn đề và tìm ra giải pháp cải thiện hiệu quả hoạt động.

V. Kết Luận Về Tác Động Của Rủi Ro Đến Ngân Hàng

Tác động của rủi ro đến hiệu quả hoạt động ngân hàng là một vấn đề phức tạp và cần được nghiên cứu sâu hơn. Các ngân hàng cần phải có chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Ngành Ngân Hàng Việt Nam

Ngành ngân hàng Việt Nam cần phải tiếp tục cải thiện khả năng quản lý rủi ro để đối phó với những thách thức trong tương lai. Việc này sẽ giúp ngân hàng duy trì sự ổn định và phát triển bền vững.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Để Nâng Cao Hiệu Quả

Các chính sách cần được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng, bao gồm việc cải thiện quy trình quản lý rủi ro và tăng cường đào tạo nhân sự.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế, thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh và duy trì sự ổn định của nền tài chính quốc gia. Hoạt động kinh doanh tiền tệ có tính chất đặc thù, luôn gắn liền với các rủi ro phức tạp phát sinh từ hoạt động nghiệp vụ nội tại và những biến động trên thị trường tài chính. Giai đoạn gần đây, thị trường tài chính quốc tế ghi nhận nhiều cuộc khủng hoảng như sự sụp đổ của Ngân hàng Silicon Valley (SVB), Signature Bank tại Mỹ, sự đóng cửa của Credit Suisse, cùng tình trạng sụt giảm biên lãi tại các ngân hàng Trung Quốc do nợ xấu bất động sản. Tại Việt Nam, đại dịch Covid-19 và biến động kinh tế vĩ mô cũng làm gia tăng nợ xấu, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro. Việc duy trì rủi ro ở mức quá thấp có thể làm suy giảm khả năng sinh lời theo nguyên lý "high risk - high return", trong khi rủi ro mất kiểm soát sẽ đe dọa sự an toàn của toàn hệ thống. Do đó, nghiên cứu tác động của rủi ro đến hiệu quả hoạt động (HQHĐ) của ngân hàng mang tính cấp thiết cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá, đo lường tác động của rủi ro hoạt động (RRHĐ), rủi ro thanh khoản (RRTK), rủi ro tín dụng (RRTD) và rủi ro thị trường (RRTT) đến HQHĐ của hệ thống NHTM Việt Nam dựa trên nguyên tắc đánh đổi rủi ro và lợi nhuận; từ đó đề xuất các khuyến nghị chính sách nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao HQHĐ.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá tác động của RRTD, RRHĐ, RRTK, RRTT tới HQHĐ của các NHTM tại Việt Nam.
   • Đề xuất các hàm ý giải pháp liên quan đến nâng cao công tác quản trị rủi ro nhằm kiểm soát, giảm thiểu rủi ro và gia tăng HQHĐ của các ngân hàng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của rủi ro đến hiệu quả hoạt động của các NHTM tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Dữ liệu của 27 NHTM Việt Nam, bao gồm 26 NHTM niêm yết trên ba sàn chứng khoán (HOSE, HNX, UPCoM) và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 11 năm, từ năm 2013 đến năm 2023, bao quát các sự kiện như đại dịch Covid-19 (2020) và biến cố phá sản ngân hàng quốc tế (2023).
• Phạm vi nội dung: Nghiên cứu tác động một chiều của bốn loại rủi ro trọng yếu (RRTD, RRTK, RRHĐ, RRTT) đến HQHĐ của các NHTM.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực quốc tế và văn bản pháp quy của ngành ngân hàng Việt Nam:

• Khái niệm và phân loại rủi ro: Tiếp cận theo Thông tư 14/2023/TT-NHNN và Ủy ban Basel. Rủi ro trong hoạt động ngân hàng được phân chia thành bốn nhóm trọng yếu:
  • Rủi ro tín dụng (RRTD): Đo lường bằng tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu (NPL - nhóm 3, 4, 5), tỷ lệ dự phòng rủi ro trên tổng dư nợ (bao gồm dự phòng cụ thể và dự phòng chung 0,75%), chỉ số tập trung hóa (CRk) và chỉ số HHI.
  • Rủi ro thị trường (RRTT): Đo lường qua giá trị có thể tổn thất (VaR theo Mục 693 Basel II), khe hở nhạy cảm lãi suất, thu nhập lãi ròng (NII) và biên lãi ròng (NIM).
  • Rủi ro thanh khoản (RRTK): Đo lường qua chỉ số trạng thái tiền mặt trên tổng tài sản, tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR - quy định quốc tế tối đa 75%, Việt Nam quy định trần 85%), tỷ lệ khả năng thanh khoản (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR).
  • Rủi ro hoạt động (RRHĐ): Đo lường theo định tính, định lượng (thang điểm KPMG 2005), chỉ số rủi ro chính (KRIs) và đại diện bằng tỷ lệ chi phí hoạt động trên tổng thu nhập (CIR).
• Hiệu quả hoạt động (HQHĐ): Dựa trên lý thuyết kinh tế học cổ điển, nghiên cứu của Farrell (1957) và Rose (2002), chia thành hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả tương đối. Thước đo tài chính được sử dụng là tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh lý thuyết và thống kê mô tả nhằm đánh giá thực trạng ngành ngân hàng giai đoạn 2013 - 2023.
• Phương pháp định lượng: Sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng (panel data) trên phần mềm Stata 14.0. Quy trình kiểm định bao gồm: hồi quy OLS gộp (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FE) và mô hình tác động ngẫu nhiên (RE); sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FE và RE; thực hiện kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định phương sai sai số thay đổi (Modified Wald test) và kiểm định tự tương quan (Wooldridge test). Khóa luận áp dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục các khuyết tật của mô hình.

Nguồn dữ liệu:

• Báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán của 27 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2013 - 2023.
• Dữ liệu tài chính từ hệ thống VietstockFinance.
• Báo cáo ngành ngân hàng của Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) và các văn bản chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài

Chương mở đầu xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và thực trạng nợ xấu tại Việt Nam. Tác giả tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế về mối quan hệ giữa rủi ro và HQHĐ ngân hàng (Odonkor và cộng sự, 2011; Tan và cộng sự, 2017; Von Tamakloe và cộng sự, 2023; Hussain và cộng sự, 2016; Ali và Oudat, 2020; Muriithi và cộng sự, 2016). Từ việc phân tích các công trình trước, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: phần lớn các nghiên cứu tại Việt Nam chỉ xem xét riêng lẻ từng rủi ro, chưa có nhiều công trình đánh giá đồng thời cả bốn loại rủi ro trọng yếu (RRTD, RRTT, RRTK, RRHĐ) đến HQHĐ trong giai đoạn dài 2013 - 2023. Chương này cũng quy định rõ mục tiêu, đối tượng, phạm vi 27 NHTM và kết cấu gồm 6 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan lý thuyết

Chương 2 trình bày chi tiết nền tảng lý luận về 4 loại rủi ro cơ bản và HQHĐ ngân hàng:

• Hệ thống hóa định nghĩa, nguyên nhân và công thức tính các chỉ tiêu đo lường rủi ro: công thức trích lập dự phòng cụ thể $R = \max{0, (A-C)} \times r$ và dự phòng chung 0,75% theo Thông tư 14/2023/TT-NHNN; cách tính HHI, khe hở lãi suất, NIM, LDR, LCR, NSFR, và CIR.
• Làm rõ khái niệm hiệu quả hoạt động tuyệt đối và tương đối, công thức xác định ROA và ROE.
• Phân tích cơ chế tác động của từng loại rủi ro đến HQHĐ: nợ xấu và chi phí trích lập dự phòng trực tiếp làm suy giảm lợi nhuận; tỷ lệ thanh khoản cao làm giảm tài sản sinh lời nhưng thanh khoản thấp làm tăng chi phí huy động bù đắp; biến động lãi suất thị trường gây rủi ro thu hẹp NIM; các sự cố vận hành làm phát sinh chi phí hoạt động đẩy CIR lên cao, bào mòn hiệu quả kinh doanh.

Chương 3: Thực trạng tác động của rủi ro đến hiệu quả hoạt động của các NHTM tại Việt Nam

Chương 3 phân tích thực trạng ngành ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2013 - 2023 thông qua các chuỗi số liệu thực tế:

• Tổng quan hệ thống: Gồm 4 NHTM nhà nước, 31 NHTM cổ phần, 2 ngân hàng liên doanh, 9 ngân hàng 100% vốn nước ngoài, 2 ngân hàng chính sách, 1 ngân hàng hợp tác xã và 48 chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Tổng tài sản khối NHTM cổ phần đạt khoảng 7,5 triệu tỷ đồng, khối NHTM nhà nước đạt hơn 7 triệu tỷ đồng.
• Thực trạng RRTD: Tỷ lệ NPL trung bình ngành đạt đỉnh vào năm 2013 ở mức 3,14% (do hệ quả nới lỏng tiền tệ và tăng trưởng tín dụng nóng giai đoạn 2006 - 2010 cùng đóng băng bất động sản), sau đó giảm về 1,88% vào năm 2015 nhờ Đề án 254/QĐ-TTg và Nghị quyết 02/NQ-CP. Giai đoạn 2020 - 2023, nợ xấu có xu hướng tăng trở lại do Covid-19. Đến năm 2023, có 5/27 ngân hàng ghi nhận NPL trên 3% (VPB cao nhất ở mức 5,06%; ABB, VIB, BVB, OCB trên 3%), trong khi VCB, TCB, TPB, BAB duy trì ở mức thấp.
• Thực trạng RRTK: Tỷ lệ LDR trung bình toàn ngành tăng nhẹ từ 59,63% (năm 2013) lên 75,75% (năm 2023), nằm trong giới hạn an toàn so với mức trần 85% của NHNN. Năm 2023, chỉ có 3/27 ngân hàng có LDR vượt 85% (trong đó PGB đạt 91,84%). Toàn hệ thống ở trạng thái dồi dào thanh khoản giai đoạn 2020 - 2023.
• Thực trạng RRTT: Lãi suất cho vay bình quân giảm khoảng 0,6% vào cuối quý 3/2023 so với đỉnh quý 1/2023. Sau 4 lần NHNN giảm lãi suất điều hành vào quý 4/2023, lãi suất cho vay các khoản mới giảm 2 - 2,5%, tuy nhiên các khoản vay hiện hữu vẫn ở mức trên 10%/năm do độ trễ 3 - 6 tháng. Năm 2022 - 2023, chi phí huy động tăng nhanh trong khi lãi suất cho vay chịu áp lực hỗ trợ nền kinh tế đã làm thu hẹp mạnh NIM toàn ngành.
• Thực trạng RRHĐ: Chỉ số CIR toàn ngành dao động trong khoảng 40% - 60%, có xu hướng giảm đến năm 2021 nhờ ứng dụng công nghệ số và tinh gọn nhân sự, sau đó tăng nhẹ giai đoạn 2021 - 2023 do gia tăng chi phí đầu tư công nghệ và chi phí xử lý sự cố hoạt động. SGB và LPB cải thiện CIR tốt nhất (giảm 13 - 16%), trong khi BVB tăng mạnh nhất (gần 20%), VBB và ABB tăng trên 10%.
• Thực trạng HQHĐ: Giai đoạn 2013 - 2015, ROA toàn ngành giảm từ 0,85% xuống 0,46%, ROE giảm từ 6,94% xuống 5,44%. Giai đoạn 2016 - 2020, nhờ Quyết định 1058/QĐ-TTg về tái cơ cấu gắn với xử lý nợ xấu, HQHĐ phục hồi mạnh mẽ, đến năm 2020 tăng gần gấp ba lần năm 2015 và đạt đỉnh vào năm 2022 (ROA 1,52%, ROE 17,05%), trước khi sụt giảm trong năm 2023 (ROA còn 1,31%, ROE còn 14,64%).
• So sánh giữa các nhóm ngân hàng: Khối Ngân hàng Quốc doanh (Agribank, BIDV, VietinBank, Vietcombank) ưu tiên ổn định và hỗ trợ nền kinh tế nên chỉ tiêu ROA đa phần thấp hơn trung bình ngành (duy nhất VCB duy trì ROA cao hơn trung bình ngành toàn giai đoạn; BID và CTG có 2/3 thời gian thấp hơn; AGR luôn thấp hơn trung bình ngành). Ngược lại, nhóm NHTM cổ phần tiêu biểu (TCB, VPB, ACB, MB) giai đoạn 2015 - 2023 có ROA vượt trội so với trung bình ngành; TCB đạt ROA cao gấp gần 3 lần trung bình ngành; VPB đạt hiệu quả cao nhưng sụt giảm mạnh năm 2023 do khẩu vị rủi ro cao; ACB và MB tăng trưởng ổn định.

Chương 4: Phương pháp nghiên cứu

Chương này thiết lập quy trình nghiên cứu thực nghiệm:

• Xây dựng mô hình hồi quy với các biến phụ thuộc đo lường HQHĐ (ROA, ROE) và các biến độc lập đại diện cho 4 loại rủi ro: RRTD (NPL, tỷ lệ DPRR), RRTK (LDR), RRTT (NIM, lãi suất), RRHĐ (CIR).
• Mô tả quy trình ước lượng mô hình dữ liệu bảng bằng Stata 14.0 qua lệnh xtreg (tùy chọn fe và re), kiểm định Hausman nhằm lựa chọn giữa mô hình tác động cố định và tác động ngẫu nhiên.
• Thiết lập quy trình kiểm định các khuyết tật của mô hình: kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF), kiểm định phương sai sai số thay đổi bằng kiểm định Modified Wald và kiểm định tự tương quan bằng kiểm định Wooldridge.
• Xác định phương pháp FGLS để khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan nhằm đảm bảo các ước lượng thu được không chệch và hiệu quả.

Chương 5: Kết quả nghiên cứu

Chương 5 trình bày toàn bộ kết quả phân tích định lượng:

• Báo cáo thống kê mô tả các biến nghiên cứu và ma trận hệ số tương quan giữa các biến nhằm kiểm tra sơ bộ mối liên hệ và dấu hiệu đa cộng tuyến.
• Kết quả kiểm định VIF cho thấy không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng giữa các biến độc lập.
• Kết quả kiểm định Hausman xác định mô hình phù hợp nhất giữa FE và RE.
• Kết quả kiểm định khuyết tật mô hình: Kiểm định Modified Wald xác nhận sự hiện diện của hiện tượng phương sai sai số thay đổi; kiểm định Wooldridge chỉ ra sự tồn tại của tự tương quan trong dữ liệu bảng.
• Kết quả ước lượng mô hình FGLS: Đưa ra các hệ số hồi quy chính thức, phản ánh mức độ và chiều hướng tác động của từng biến rủi ro (NPL, LDR, NIM, CIR) lên HQHĐ (ROA, ROE) của 27 NHTM Việt Nam.

Chương 6: Khuyến nghị và kết luận

Chương cuối cùng tổng kết các kết quả chính và đề xuất hai nhóm giải pháp:

• Đối với Cơ quan Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về xử lý nợ xấu và tài sản bảo đảm; điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt nhằm ổn định mặt bằng lãi suất; điều tiết cung tiền nhịp nhàng để duy trì thanh khoản hệ thống mà không gây lạm phát hay bong bóng tài sản.
• Đối với các NHTM: Tăng cường chất lượng thẩm định tín dụng để kiểm soát nợ xấu; chủ động quản trị khe hở lãi suất và phòng ngừa rủi ro tỷ giá; duy trì tỷ lệ LDR dưới ngưỡng an toàn 85%; đẩy mạnh chuyển đổi số để tối ưu hóa chi phí vận hành (giảm CIR); thiết lập hệ thống cảnh báo sớm bằng các chỉ số rủi ro chính (KRIs) để hạn chế RRHĐ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh thực trạng rủi ro và hiệu quả hoạt động của 27 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2013 - 2023. Bảng số liệu dưới đây tổng hợp các chỉ tiêu cốt lõi được tác giả trích xuất từ dữ liệu thực nghiệm:

Chỉ tiêu nghiên cứu	Giá trị đầu kỳ (2013)	Điểm cực trị trong giai đoạn	Giá trị cuối kỳ (2023)	Đặc điểm nổi bật theo văn bản
Tỷ lệ nợ xấu (NPL)	3,14%	Đáy: 1,88% (năm 2015)	Duy trì quanh 2%, tăng mạnh năm 2023	Đỉnh năm 2013 do nợ xấu tích lũy; năm 2023 có 5 ngân hàng vượt 3% (VPB cao nhất 5,06%).
Tỷ lệ cho vay/tiền gửi (LDR)	59,63%	Xu hướng tăng nhẹ qua các năm	75,75%	Toàn ngành tuân thủ mức trần 85%; năm 2023 chỉ có 3/27 ngân hàng vượt trần (PGB 91,84%).
Tỷ lệ chi phí/doanh thu (CIR)	Dao động 40% - 60%	Giảm dần đến năm 2021	Tăng nhẹ giai đoạn 2021 - 2023	SGB và LPB giảm tốt nhất (13 - 16%); BVB tăng mạnh nhất (~20%), VBB và ABB tăng trên 10%.
Tỷ suất sinh lời (ROA)	0,85%	Đáy: 0,46% (2015); Đỉnh: 1,52% (2022)	1,31%	Giảm mạnh giai đoạn 2013 - 2015; phục hồi mạnh nhờ Đề án 1058; giảm nhẹ năm 2023.
Tỷ suất sinh lời (ROE)	6,94%	Đáy: 5,44% (2015); Đỉnh: 17,05% (2022)	14,64%	Phản ánh chu kỳ tái cơ cấu ngân hàng; năm 2020 tăng gấp gần ba lần so với năm 2015.

Đóng góp của khóa luận đối với nghiên cứu thực nghiệm:

• Về phạm vi: Nghiên cứu bao quát chuỗi thời gian dài 11 năm (2013 - 2023), phản ánh đầy đủ tác động của các sự kiện kinh tế lớn (khủng hoảng nợ xấu giai đoạn trước, triển khai Đề án 254 và Đề án 1058, đại dịch Covid-19 và bất ổn tài chính quốc tế năm 2023).
• Về nội dung: Khác với các nghiên cứu trước đây chỉ đánh giá riêng lẻ từng loại rủi ro, đề tài phân tích và đánh giá đồng thời cả 4 loại rủi ro trọng yếu (RRTD, RRTT, RRTK, RRHĐ) đến HQHĐ của các NHTM Việt Nam.
• Về thực tiễn: Khóa luận chỉ rõ sự phân hóa sâu sắc về khẩu vị rủi ro và hiệu quả sinh lời giữa nhóm Ngân hàng Quốc doanh (ưu tiên an toàn, sinh lời thấp) và nhóm NHTM cổ phần tư nhân tiêu biểu (khẩu vị rủi ro cao hơn, sinh lời cao nhưng biên độ dao động lớn).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi mẫu nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở 27 NHTM (26 ngân hàng niêm yết và Agribank), chưa bao quát toàn bộ các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô nhỏ chưa niêm yết và hệ thống chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.
• Mô hình nghiên cứu chỉ tập trung đánh giá tác động một chiều từ 4 loại rủi ro đến HQHĐ, chưa xem xét chiều tác động ngược lại từ hiệu quả kinh doanh đến mức độ chấp nhận rủi ro của ngân hàng.
• Nguồn dữ liệu chưa khai thác được các chỉ tiêu thanh khoản và an toàn vốn phức tạp theo Basel III (như LCR, NSFR) do hạn chế về nghĩa vụ công bố thông tin bắt buộc tại Việt Nam.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng mẫu nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng; áp dụng các mô hình động (như GMM Arellano - Bond) để kiểm soát triệt để hiện tượng nội sinh và tính trễ của biến phụ thuộc; đồng thời bổ sung các biến tương tác giữa quy mô, mức độ cạnh tranh và biến số vĩ mô vào mô hình phân tích.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị rủi ro tài chính và Kinh tế học ứng dụng khi tìm hiểu về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng trên Stata.
• Chuyên viên nghiên cứu và nhà quản trị tại các NHTM trong việc nhận diện các chỉ báo cảnh báo sớm về rủi ro (NPL, CIR, LDR, NIM) và xây dựng chiến lược cân đối giữa rủi ro và lợi nhuận.
• Các nhà hoạch định chính sách tiền tệ và cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng trong việc đánh giá thực trạng phân hóa rủi ro giữa khối ngân hàng quốc doanh và khối cổ phần tư nhân.

Các phần có giá trị tham khảo cao nhất trong khóa luận gồm:

• Hệ thống chỉ tiêu đo lường rủi ro tại Chương 2 (tổng hợp đầy đủ các công thức tính toán theo quy định của NHNN và chuẩn mực Basel).
• Bức tranh số liệu thực tế giai đoạn 2013 - 2023 tại Chương 3 (cung cấp chuỗi dữ liệu phân tích chi tiết về NPL, LDR, CIR, ROA, ROE của các nhóm ngân hàng).
• Quy trình kiểm định và khắc phục khuyết tật mô hình bằng FGLS tại Chương 4 và Chương 5.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận sử dụng mẫu dữ liệu gồm bao nhiêu ngân hàng và trong khoảng thời gian nào?
Mẫu nghiên cứu gồm 27 NHTM tại Việt Nam (trong đó có 26 ngân hàng niêm yết trên ba sàn HOSE, HNX, UPCoM cùng với Agribank). Dữ liệu được thu thập liên tục trong 11 năm, từ năm 2013 đến năm 2023, từ Báo cáo tài chính hợp nhất và cơ sở dữ liệu VietstockFinance.

Tại sao tỷ lệ nợ xấu (NPL) của toàn ngành đạt đỉnh vào năm 2013 và giảm mạnh vào năm 2015?
NPL năm 2013 đạt mức 3,14% là hệ quả tích lũy từ mô hình phát triển theo chiều rộng, chính sách nới lỏng tiền tệ giai đoạn 2006 - 2007, tăng trưởng tín dụng nóng 2009 - 2010, khủng hoảng tài chính 2008 và sự đóng băng của thị trường bất động sản, chứng khoán. Đến năm 2015, NPL giảm xuống 1,88% nhờ Chính phủ và NHNN quyết liệt thực hiện Đề án 254/QĐ-TTg và Nghị quyết 02/NQ-CP về cơ cấu lại nợ và xử lý nợ xấu bằng dự phòng rủi ro.

Tỷ lệ LDR của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu được kiểm soát như thế nào so với quy định?
Tỷ lệ LDR trung bình toàn ngành tăng nhẹ từ 59,63% (năm 2013) lên 75,75% (năm 2023), hoàn toàn tuân thủ mức trần quy định 85% của NHNN. Trong năm 2023, toàn hệ thống có thanh khoản dồi dào, chỉ có 3/27 ngân hàng vượt ngưỡng 85%, trong đó PGB đạt tỷ lệ cao nhất là 91,84%.

Khác biệt cơ bản về hiệu quả hoạt động (ROA) giữa nhóm Ngân hàng Quốc doanh và nhóm NHTM cổ phần tiêu biểu là gì?
Nhóm Ngân hàng Quốc doanh ưu tiên mục tiêu ổn định và cung cấp vốn cho các chương trình phát triển kinh tế nên chấp nhận lợi nhuận thấp; trong suốt giai đoạn 2013 - 2023 chỉ có Vietcombank duy trì được ROA cao hơn trung bình ngành, BIDV và VietinBank có 2/3 thời gian thấp hơn trung bình ngành, còn Agribank luôn thấp hơn trung bình ngành. Ngược lại, nhóm NHTM cổ phần tiêu biểu (Techcombank, VPBank, ACB, MB) giai đoạn 2015 - 2023 đều có ROA vượt trội so với trung bình ngành; tiêu biểu là Techcombank có ROA cao gấp gần ba lần trung bình ngành.

Tác giả đã áp dụng phương pháp kinh tế lượng nào để xử lý các khuyết tật của dữ liệu bảng?
Sau khi sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn giữa mô hình FE và RE, tác giả thực hiện kiểm định Modified Wald (phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi) và kiểm định Wooldridge (phát hiện hiện tượng tự tương quan). Để khắc phục đồng thời hai khuyết tật này, tác giả đã áp dụng phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) trên Stata 14.0.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Mai Phương đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng tác động của 4 loại rủi ro trọng yếu (RRTD, RRTT, RRTK, RRHĐ) đến HQHĐ của 27 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2013 - 2023. Công trình kết hợp phương pháp thống kê mô tả chuyên sâu với mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng FGLS, chỉ rõ mối quan hệ đánh đổi giữa rủi ro và lợi nhuận cũng như sự phân hóa rõ nét giữa nhóm ngân hàng quốc doanh và nhóm ngân hàng thương mại cổ phần. Các kết quả phân tích và khuyến nghị trong khóa luận cung cấp luận cứ thực tiễn có giá trị cho công tác quản trị an toàn vốn tại các ngân hàng thương mại và điều hành chính sách tiền tệ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu Chương 2: Tổng quan lý thuyết Chương 3: Thực trạng tác động của rủi ro tới hiệu quả hoạt động của các NHTM tại Việt Nam Chương 4: Phương pháp nghiên cứu Chương 5: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 6: Kết luận - Giải pháp 7 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 2. Rủi ro trong hoạt động của các NHTM 2. Khái niệm rủi ro Rủi ro (Risk) xuất hiện trong hầu hết các lĩnh vực kinh doanh trên thị trường, bao gồm cả kinh doanh ngân hàng. Cho đến nay, chưa có khái niệm thống nhất về rủi ro, nhiều nghiên cứu thực nghiệm với các tác giả khác nhau và một số văn bản đưa ra các định nghĩa khác nhau về rủi ro.

Theo cách hiểu truyền thống, rủi ro mang tính “tiêu cực”. Theo quan điểm hiện đại của Chuẩn mực quốc tế thì: “Rủi ro là sự kết hợp của một sự kiện có thể xảy ra mà hệ quả của nó mang lại lợi ích hoặc tổn thất”. Như vậy, theo quan điểm hiện đại thì rủi ro được nhìn nhận theo cả mặt tích cực và tiêu cực, nó có thể đem lại bất lợi nhưng cũng mang lại nhiều cơ hội. Tuy nhiên, các nhà quản lý chủ yếu quan tâm đến kết quả “tiêu cực" Rủi ro là khả năng xảy ra tổn thất (tổn thất tài chính, tổn thất phi tài chính) làm giảm thu nhập, vốn tự có dẫn đến làm giảm tỷ lệ an toàn vốn hoặc hạn chế khả năng đạt được mục tiêu kinh doanh của NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

(Thông tư 14/2023/TT-NHNN) Rủi ro trong hoạt động ngân hàng dưới sự phân tích và tổng hợp của tác giả là những nguy cơ xảy ra những có thể dự báo được trước hoặc là không thể, khó nắm bắt và khó lường trước, dẫn đến sự tổn thất về tài sản của ngân hàng, sự giảm sút trong doanh thu, hoặc đặt ngân hàng vào tình trạng khó khăn tài chính. Các loại rủi ro cơ bản trong hoạt động của NHTM Sự tồn tại của các ngân hàng có thể bị đe dọa bởi bốn rủi ro chính: RRTD, RRTT, RRHĐ và RRTK (Puspitasari và cộng sự 2021). Những rủi ro này, nguồn gốc của chúng, chiến lược quản lý và ảnh hưởng của chúng đến HQHĐ của ngân hàng sẽ là trọng tâm của nghiên cứu này.1: Phân loại rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng 2. Rủi ro tín dụng 2.

Khái niệm rủi ro tín dụng Trong bộ Nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng của Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng ban hành tại thời điểm tháng 9/2000 có đề cập: RRTD được định nghĩa một cách đơn giản nhất là khả năng bên vay nợ ngân hàng hoặc bên đối tác không đáp ứng các nghĩa vụ của mình theo các điều khoản đã thỏa thuận” Theo Thông tư 14/2023/TT-NHNN, rủi ro tín dụng là (i) rủi ro do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng hoặc thỏa thuận với TCTD phi ngân hàng. Như vậy, bản chất của rủi ro tín dụng là thiệt hại mà ngân hàng phải gánh chịu khi khách hàng không trả, hoặc không trả đúng hạn, hoặc không trả đầy đủ cả gốc và lãi cho ngân hàng. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng không chỉ giới hạn ở hoạt động cho vay mà còn bao gồm nhiều hoạt động tín dụng khác của ngân hàng như: chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh, mở L/C, cam kết thanh toán và các hình thức tài trợ thương 9 mại khác. RRTD là rủi ro chính và không thể tránh khỏi trong hoạt động ngân hàng do tính chất đặc biệt của ngành với hoạt động cấp tín dụng là chủ yếu.

Chỉ tiêu đánh giá rủi ro tín dụng ● Chỉ tiêu tỷ lệ nợ quá hạn: Nợ quá hạn phát sinh khi khoản vay đến hạn mà khách hàng không hoàn trả được toàn bộ hay một phần tiền gốc hoặc lãi vay. Nợ quá hạn thường là biểu hiện yếu kém về tài chính của khách hàng và là dấu hiệu RRTD cho ngân hàng. Tỷ lệ Nợ quá hạn cao chứng tỏ chất lượng tín dụng thấp - RRTD cao; ngược lại, tỷ lệ quá hạn thấp chứng tỏ chất lượng tín dụng cao - RRTD thấp. 𝑇ố 𝑇ư 𝑇ợ 𝑇𝑇á ℎạ𝑇 𝑇ỷ 𝑇ệ 𝑇ợ 𝑇𝑇á ℎạ𝑇 = 𝑇 100% 𝑇ổ𝑇𝑇 𝑇ư 𝑇ợ ● Chỉ tiêu tỷ lệ nợ xấu: “Nợ xấu" (Non-Performance Loan-NPL) là các khoản nợ thuộc nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (Nợ nghi ngờ), nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn).

Tỷ lệ nợ xấu là một chỉ tiêu cơ bản đánh giá chất lượng tín dụng của ngân hàng. Nợ xấu phản ánh khả năng thu hồi vốn khó khăn, vốn của ngân hàng lúc này không còn ở mức độ rủi ro thông thường nữa mà là nguy cơ mất vốn. Tỷ lệ nợ xấu được sử dụng trong hầu hết các nghiên cứu để đại diện cho mức độ RRTD của ngân hàng (Gadzo, 2019; Tamakloe và cộng sự, 2023; Përvetica và Ahmeti, 2023) 𝑇ợ 𝑇ấ𝑇 𝑇ỷ 𝑇ệ 𝑇ợ 𝑇ấ𝑇 = 𝑇 100% 𝑇ổ𝑇𝑇 𝑇ư 𝑇ợ ● Tỷ lệ dự phòng rủi ro/tổng dư nợ Theo Thông tư 14/2023/TT-NHNN: dự phòng rủi ro bao gồm: dự phòng chung và dự phòng cụ thể. Số tiền dự phòng cụ thể phải trích lập được tính theo công thức: R = max{0,(A-C)} x r Trong đó: R: số tiền dự phòng cụ thể phải trích A: giá trị khoản nơj C: giá trị tài sản bảo đảm r: tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể 10 Tỷ lệ trích lập dự phòng chung: TCTD trích lập dự phòng chung bằng 0.75% tổng giá trị của các khoản nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4.

Hai tỷ lệ này càng cao chứng tỏ RRTD càng cao vì dự phòng trích lập nhiều sẽ làm tăng chi phí của ngân hàng dẫn đến giảm lợi nhuận thậm chí gây thua lỗ cho ngân hàng. Tỷ lệ dự phòng rủi ro/tổng dư nợ 𝑇ổ𝑇𝑇 𝑇𝑇ỹ 𝑇ự 𝑇ℎò𝑇𝑇 𝑇ủ𝑇 𝑇𝑇 𝑇ỷ 𝑇ệ 𝑇𝑇𝑇𝑇 = 𝑇 100% 𝑇ổ𝑇𝑇 𝑇ư 𝑇ợ Tổng quỹ dự phòng rủi ro của ngân hàng gồm 2 quỹ: quỹ dự phòng rủi ro chung và quỹ dự phòng rủi ro cụ thể. Tỷ lệ DPRR trong kỳ càng lớn nghĩa là tổng quỹ dự phòng rủi ro của NHTM tăng cao; DPRR chung phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng dư nợ của ngân hàng; như vậy, khi tỷ lệ DPRR tăng nghĩa là DPRR cụ thể của NHTM tăng phản ánh ngân hàng đang nguy cơ tiềm ẩn RRTD của NHTM. Khi quỹ dự phòng của ngân hàng tăng, đồng nghĩa với việc chi phí ngân hàng tăng cao; như vậy sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận trong kỳ cũng như kết quả hoạt động kinh doanh trong tương lai của ngân hàng.

● Chỉ tiêu mức độ tập trung tín dụng Ngân hàng phải nhận dạng rủi ro tập trung tối thiểu trong hoạt động cấp tín dụng, hoạt động giao dịch tự doanh, bao gồm: a) Các khoản mục được hạch toán là khoản mục nội bảng, khoản mục ngoại bảng của ngân hàng; b) Các khoản mục chưa được hạch toán theo quy định của pháp luật về kế toán. - Chỉ số tập trung hóa: là tổng thị phần % của k - khoản vay lớn nhất trên bảng cân đối trong danh mục CRkt =∑𝑇 𝑇=1 Sit Trong đó: • CRkt là chỉ số tập trung cho vay của k khoản vay lớn nhất được chọn tại thời điểm t • Sit là tỷ lệ (%) của khoản vay thứ i (nằm trong các khoản vay được chọn) - Chỉ số HHI: đo lường mức độ tập trung của danh mục cho vay ngân hàng. Đo lường rủi ro tập trung tín dụng khách hàng 11 𝑅𝑅𝑅𝑅 2 HHIkhách hàng =∑𝑇 𝑇=1 ( ) 𝑇ổ𝑇𝑇 𝑇𝑇𝑇 Trong đó: • RWAi: tài sản có rủi ro của khách hàng i • Tổng RWA là tổng TSC rủi ro của ngân hàng trừ đi giá trị của danh mục bán lẻ và nợ xấu - Tỷ trọng dư nợ cho vay 20 khách hàng lớn nhất/Tổng dư nợ. - Tỷ trọng cho vay, bảo lãnh của 1 khách hàng lớn/vốn tự có.

- Tỷ trọng cho vay 1 nhóm khách hàng liên quan/Vốn tự có. Rủi ro thị trường 2. Khái niệm rủi ro thị trường Rủi ro thị trường (RRTT) được định nghĩa là “khả năng xảy ra mất mát đối với ngân hàng do sự thay đổi của các yếu tố thị trường. Đó là rủi ro mà giá trị của các trạng thái nội hoặc ngoại bảng cân đối kế toán chịu ảnh hưởng bất lợi bởi những biến động trong thị trường chứng khoán, lãi suất, tỷ giá hối đoái hay giá cả hàng hoá, hay là rủi ro đối với thu nhập và vốn của ngân hàng do sự thay đổi trên thị trường về lãi suất về giá chứng khoán, tỷ giá, giá cả hàng hoá" (R.

Managing Market risk, 2006, trang 845). RRTT có thể nhận diện rõ ràng đối với các sản phẩm trong danh mục sổ kinh doanh của ngân hàng như cổ phiếu, trái phiếu, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng quyền chọn, giá cả hàng hoá, hợp đồng chỉ số giá cả hàng hóa… do các sản phẩm này được giao dịch trực tiếp. RRTT còn được nhận diện qua các sản phẩm chịu rủi ro ngoại hối, các khoản mục tài sản có, nợ bằng ngoại tệ, các sản phẩm phái sinh bằng ngoại tệ. Một cách tổng quát nhất có thể hiểu RRTT là rủi ro do biến động bất lợi của lãi suất, tỷ giá, giá chứng khoán và giá cả hàng hoá khi các nhân tố này biến động ngược chiều với dự đoán của ngân hàng.

Chỉ tiêu đo lường ● Đo lường RRTT bằng giá trị có thể tổn thất (VaR) Hiện tại, RRTT được đo lường chủ yếu thông qua VaR, đây là công cụ phổ biến được dùng ở hầu hết các ngân hàng lớn trên thế giới. 12 Mục 693, Basel II: ’’Đánh giá RRTT chủ yếu dựa vào thước đo VaR của bản thân ngân hàng hoặc là cách tiếp cận chuẩn hóa đế đánh giá RRTT (xem Bản Sửa đối đối Hiệp ước vốn phòng ngừa các RRTT hợp nhất 1996). Cũng cần phải lưu ý đến các cuộc thử nghiệm mức độ chống đỡ các tình huống xấu (stress testing) được thực hiện trong khuôn khổ đánh giá mức độ an toàn vốn để thực hiện các chức năng thương mại.” VaR là phương pháp được sử dụng để tính toán RRTT. Phương pháp VaR chỉ ra mức lỗ tiềm năng được kỳ vọng không vượt quá một phần trăm nhất định trên số ngày giao dịch, trong đó X là mức độ tin cậy được chọn.