Luận án tác động của quản trị công ty đến rủi ro và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại ở việt nam

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận án tác động của quản trị công ty đến rủi ro và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Tác Động Của Quản Trị Công Ty Đến Rủi Ro Và Hiệu Quả Tài Chính Ngân Hàng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Vấn đề nghiên cứu và tính cấp thiết
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Kết quả đạt được và những đóng góp mới của đề tài
• 1.7. Cấu trúc của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẾN RỦI RO VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG
• 2.1. Khái niệm quản trị công ty
• 3. CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về nghiên cứu

Nghiên cứu về quản trị công ty (QTCT) đã trở thành một chủ đề nóng hổi trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu từ 2007-2009. Cuộc khủng hoảng này đã phơi bày những điểm yếu trong cơ chế quản trị công ty ở nhiều quốc gia, đặc biệt là trong lĩnh vực ngân hàng. Ngân hàng Việt Nam cũng không nằm ngoài vòng xoáy này. Mức độ rủi ro tài chính trong ngân hàng có thể gia tăng nhanh chóng, và các ngân hàng thường có xu hướng che giấu mức độ rủi ro thực sự của mình. Điều này dẫn đến việc quản lý rủi ro trở thành một yếu tố quan trọng trong QTCT của ngân hàng. Các bên liên quan trong ngân hàng không chỉ có cổ đông mà còn có người gửi tiền và cơ quan quản lý, điều này tạo ra một bối cảnh phức tạp cho quản trị doanh nghiệp. Các tổ chức lớn như OECD và World Bank đã nỗ lực phát triển các nguyên tắc QTCT hiệu quả nhằm đảm bảo tính ổn định cho hệ thống tài chính. Những quy định từ Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của QTCT trong việc duy trì niềm tin của công chúng vào hệ thống ngân hàng.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu

Tính cấp thiết của nghiên cứu này xuất phát từ thực tế rằng quản trị công ty có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính và rủi ro tài chính của các ngân hàng. Các ngân hàng thương mại Việt Nam cần phải thay đổi tư duy quản trị để có thể cạnh tranh hiệu quả trong môi trường ngày càng khốc liệt. Việc áp dụng các tiêu chuẩn QTCT quốc tế không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn giảm thiểu rủi ro. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng hiệu suất tài chính của ngân hàng có mối liên hệ chặt chẽ với cấu trúc và quy trình QTCT. Do đó, việc nghiên cứu tác động của QTCT đến hiệu quả tài chính và quản lý rủi ro là rất cần thiết để đưa ra các chính sách phù hợp nhằm nâng cao năng lực quản trị trong ngành ngân hàng.

II. Cơ sở lý thuyết về tác động của quản trị công ty đến rủi ro và hiệu quả tài chính của ngân hàng

Chương này trình bày các khái niệm cơ bản về quản trị công ty, rủi ro tài chính và hiệu quả tài chính trong lĩnh vực ngân hàng. Theo OECD, quản trị công ty là hệ thống các quy tắc và quy trình nhằm đảm bảo rằng ngân hàng hoạt động hiệu quả và minh bạch. Các yếu tố như tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập, tỷ lệ thành viên HĐQT là nữ, và tỷ lệ thành viên HĐQT tham gia điều hành đều có tác động đáng kể đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng quản lý rủi ro là một phần không thể thiếu trong QTCT, giúp ngân hàng duy trì sự ổn định và phát triển bền vững. Các nghiên cứu thực nghiệm đã chỉ ra rằng ngân hàng có quản trị công ty tốt thường có khả năng quản lý rủi ro hiệu quả hơn, từ đó nâng cao hiệu quả tài chính. Điều này cho thấy rằng việc cải thiện quản trị công ty không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là một yếu tố quyết định đến sự thành công của ngân hàng.

2.1. Khái niệm quản trị công ty

Khái niệm quản trị công ty đã được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Theo Shleifer và Vishny (1997), QTCT là quá trình mà nhà đầu tư đảm bảo lợi nhuận từ quyết định đầu tư. Cadbury Committee (1992) nhấn mạnh rằng QTCT là hệ thống quy tắc để quản lý công ty hiệu quả. Tại Việt Nam, Bộ Tài chính (2007) định nghĩa QTCT là hệ thống các quy tắc nhằm đảm bảo công ty hoạt động hiệu quả vì quyền lợi của cổ đông và các bên liên quan. Những định nghĩa này cho thấy rằng QTCT không chỉ là vấn đề nội bộ của công ty mà còn có tác động lớn đến hiệu quả tài chính và rủi ro tài chính của ngân hàng. Việc hiểu rõ về QTCT sẽ giúp các ngân hàng xây dựng được cơ chế quản lý hiệu quả, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích hồi quy để kiểm định tác động của quản trị công ty đến rủi ro tài chính và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo quản trị công ty của 29 ngân hàng trong giai đoạn 2011-2017. Mô hình hồi quy được xây dựng dựa trên các yếu tố như tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập, tỷ lệ thành viên HĐQT là nữ, và tỷ lệ thành viên HĐQT tham gia điều hành. Phương pháp phân tích hồi quy dữ liệu bảng (Panel regression) sẽ được áp dụng để ước lượng các mô hình. Ngoài ra, nghiên cứu cũng sử dụng phương pháp SGMM để xử lý các vấn đề nội sinh trong mô hình. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa quản trị công ty, rủi ro tài chính và hiệu quả tài chính của ngân hàng, từ đó đưa ra các hàm ý chính sách nhằm nâng cao năng lực quản trị trong ngành ngân hàng.

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu bao gồm việc xây dựng mô hình nghiên cứu, cách thức thu thập dữ liệu và phương pháp phân tích dữ liệu. Mô hình nghiên cứu sẽ được xây dựng dựa trên các yếu tố của quản trị công ty và các chỉ số hiệu quả tài chính của ngân hàng. Dữ liệu sẽ được thu thập từ các báo cáo tài chính đã được kiểm toán và các nguồn dữ liệu thứ cấp khác. Phương pháp phân tích hồi quy sẽ được sử dụng để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Kết quả từ phân tích sẽ giúp xác định các yếu tố của quản trị công ty có tác động đến rủi ro tài chính và hiệu quả tài chính của ngân hàng, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho các nhà quản lý ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 CHƢƠNG 1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 1. Vấn đề nghiên cứu và tính cấp thiết Quản trị công ty (QTCT) là một chủ Ďề dành Ďƣợc nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu lẫn các nhà quản lý doanh nghiệp trên thế giới, Ďặc biệt là cuộc khủng hoảng gần Ďây 2007-2009 Ďã bộc lộ một số Ďiểm yếu trong cơ chế quản trị công ty ở các quốc gia khác nhau. Cuộc khủng hoảng ban Ďầu bắt Ďầu trong lĩnh vực tài chính ở Mỹ (nhƣ: Lehman Brothers và IndyMac), Anh (nhƣ: Northern Rock, Bradford và Bingley, Alliance và Leicester, HBOS và Royal Bank of Scotland) và các nền kinh tế phát triển khác và dẫn Ďến tổn thất Ďáng kể trong các tổ chức tài chính trên toàn thế giới trong vài tháng (Erkens và ctg, 2012). Vì vậy, mối quan tâm về quản trị công ty tốt là một Ďòi hỏi cấp thiết, Ďặc biệt là quản trị công ty trong ngân hàng.

Hoạt Ďộng ngân hàng luôn Ďi kèm với chấp nhận rủi ro, mức Ďộ rủi ro của ngân hàng có thể tăng lên rất nhanh chóng và dễ dàng. Các ngân hàng lại có thể che dấu (một phần nào Ďó) mức Ďộ rủi ro thật sự của mình mà không phải bất kỳ nhà Ďầu tƣ bên ngoài nào có thể nhìn thấy (Becht và ctg, 2012). Hơn nữa, quản trị công ty của ngân hàng khác với quản trị công ty của các công ty khác là các bên liên quan của ngân hàng không chỉ có cổ Ďông mà còn có ngƣời gửi tiền và cơ quan quản lý (Becht và ctg, 2012). Một Ďiểm Ďặc biệt nữa là tỷ lệ vốn chủ sở hữu trong tổng tài sản của một ngân hàng thƣờng thấp hơn nhiều so với các công ty phi tài chính.

Kể từ năm 2011, các ngân hàng nƣớc ngoài với tiềm lực tài chính mạnh, có kinh nghiệm quốc tế dày dặn Ďã Ďƣợc quyền bình Ďẳng trên mọi lĩnh vực với các ngân hàng trong nƣớc. Thị phần trong lĩnh vực tài chính ngân hàng tại Việt Nam ngày càng trở nên Ďông Ďúc với nhiều doanh nghiệp kinh doanh trong ngành. Việc giữ thị phần và phát triển kinh doanh trong một môi trƣờng cạnh tranh gay gắt 2 ngày càng trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Vấn Ďề then chốt Ďể dẫn Ďến thành công của các ngân hàng thƣơng mại có thể tự tin trụ vững và phát triển trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt với các ngân hàng ngoại, các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam cần thay Ďổi về tƣ duy quản trị ngân hàng hiện Ďại, Ďặc biệt là chú trọng Ďến vấn Ďề quản trị rủi ro và Ďáp ứng các tiêu chuẩn quản trị quốc tế.

Quản trị công ty (QTCT) là chủ Ďề luôn giành Ďƣợc nhiều quan tâm trong suốt quá trình phát triển của nền kinh tế. Rất nhiều tổ chức lớn nhƣ OECD, World Bank… Ďã có nhiều nỗ lực nhằm phát triển các nguyên tắc quản trị công ty lành mạnh và hiệu quả. Ðối với lĩnh vực tài chính ngân hàng, do vai trò quan trọng và Ďặc thù của ngân hàng thƣơng mại (NHTM) Ďối với tính ổn Ďịnh và bền vững của toàn bộ nền kinh tế, do sự bùng nổ của khủng hoảng tài chính kèm theo những yếu kém và thất bại trong hoạt Ďộng của nhiều NHTM thời gian qua, quản trị công ty và rủi ro trong NHTM Ďang trở thành vấn Ďề quan tâm hàng Ďầu tại nhiều quốc gia trên thế giới, từ những nƣớc phát triển có nền tài chính vƣợt bậc nhƣ Mỹ, châu Âu, Nhật Bản… cho Ďến những nƣớc Ďang phát triển với thị trƣờng tài chính ngân hàng mới Ďang ở giai Ďoạn sơ khai trong Ďó có Việt Nam. Các cơ chế quản trị công ty bên trong thƣờng chịu trách nhiệm xây dựng và thực hiện các quyết Ďịnh chiến lƣợc trong hầu hết các tổ chức.

Hậu quả của cuộc khủng hoảng Ďã Ďƣợc các nghiên cứu Ďánh giá và có sự Ďồng thuận cao là có liên quan Ďến hiệu quả hoạt Ďộng của hội Ďồng quản trị và Ďƣợc coi là một trong những lý do chính của cuộc khủng hoảng (De Andres và Vallelado, 2008; và Erkens và ctg, 2012). Hội Ďồng quản trị cũng bị quy trách nhiệm vì không bảo vệ quyền của các cổ Ďông và tập trung vào ngắn hạn thay vì các mục tiêu dài hạn của tổ chức (Erkens và ctg, 2012). Nhận thức Ďƣợc tầm quan trọng của mối quan hệ giữa quản trị công ty, rủi ro và hiệu quả tài chính của ngân hàng. Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng Ďã ban hành các quy Ďịnh Ďể giải quyết các vấn Ďề liên quan Ďến quản trị rủi ro và quản trị công ty trong ngân hàng.

Năm 1988, Basel I Ďã Ďƣợc ban hành tập trung vào rủi ro 3 tín dụng và rủi ro phá sản. Năm 2004, Basel II Ďã Ďƣợc ban hành hƣớng dẫn về an toàn vốn, các yêu cầu về quản trị rủi ro và công bố thông tin. Và Ďến cuối năm 2010, Basel III Ďã Ďƣa ra nhiều Ďề xuất mới về vốn, Ďòn bẩy và các tiêu chuẩn về tính thanh khoản Ďể củng cố các quy Ďịnh, giám sát và quản lý rủi ro của lĩnh vực ngân hàng. Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng (2010), chỉ ra rằng thông lệ QTCT hiệu quả là rất cần thiết Ďể xây dựng và duy trì niềm tin của công chúng Ďối với hệ thống ngân hàng.

Đây chính là những yếu tố cốt yếu cho sự vận hành lành mạnh của ngành ngân hàng cũng nhƣ toàn bộ nền kinh tế. Quản trị công ty yếu kém có thể dẫn Ďến sự sụp Ďổ của các ngân hàng, gây nên những tổn thất kinh tế và xã hội cực kỳ nghiêm trọng do những ảnh hƣởng tiêu cực lên hệ thống bảo hiểm tiền gửi, cũng nhƣ gây tác Ďộng lớn về kinh tế vĩ mô, ví dụ nhƣ rủi ro dây chuyền, làm ảnh hƣởng xấu Ďến các hệ thống thanh toán. Ngoài ra, QTCT yếu kém có thể khiến thị trƣờng mất niềm tin vào khả năng quản lý hiệu quả tài sản và nợ phải trả của ngân hàng, kể cả tài sản tiền gửi. Điều này có thể châm ngòi cho việc rút tiền gửi Ďột biến và dẫn Ďến khủng hoảng khả năng thanh toán của ngân hàng.

Thực tế, ngoài trách nhiệm với cổ Ďông, các ngân hàng còn có trách nhiệm với các khách hàng gửi tiền của mình và với các bên có quyền lợi liên quan khác. Các nguyên tắc QTCT của các ngân hàng Ďƣợc công bố Uỷ ban Basel cũng Ďặc biệt Ďƣa ra nhấn mạnh về vai trò và tầm quan trọng của HĐQT. HĐQT không chỉ ngăn ngừa những thông lệ quản lý kém hiệu quả dẫn Ďến những sai phạm trong kinh doanh mà còn phải Ďảm bảo ngân hàng luôn tận dụng cơ hội Ďể gia tăng giá trị cho tất cả các bên liên quan. Ngoài ra, HĐQT tác Ďộng Ďến cơ chế giám sát các nhà quản lý cấp cao, Ďồng thời tác Ďộng Ďến sự bổ nhiệm, sa thải, Ďình chỉ thôi việc cũng nhƣ chính sách lƣơng thƣởng (BCBS, 2010).

Trong Đề án cơ cấu lại hệ thống các Tổ chức tín dụng (TCTD) trong giai Ďoạn 2011-1015 và giai Ďoạn 2016 - 2020, có Ďề ra việc cơ cấu lại hệ thống quản trị ngân hàng gồm: tăng tính minh bạch trong công bố thông tin, thay Ďổi tỷ lệ sở hữu 4 vốn của các NHTM, nâng cao các Ďiều kiện, tiêu chuẩn về năng lực quản trị, kinh nghiệm công tác và trình Ďộ chuyên môn Ďối với các chức danh lãnh Ďạo, quản lý chủ chốt của các TCTD (Chủ tịch HĐQT/hội Ďồng thành viên, Tổng Giám Ďốc/Giám Ďốc, Thành viên HĐQT/hội Ďồng thành viên,…) (Chính phủ, 2012, 2017). Trong giai Ďoạn này, nhiều ngân hàng Ďã từng bƣớc nâng cao năng lực quản trị Ďể hƣớng Ďến chuẩn mực quốc tế. Nhƣng qua sự kiện ngày 20/08/2012 xảy ra tại NHTM cổ phần Á Châu và Ďặc biệt gần Ďây nhất là tại các NHTMCP Đại Dƣơng, NHTMCP Xây Dựng, NHTMCP Dầu khí Toàn cầu và NHTMCP Đông Á khiến các nhà quản lý và công chúng thực sự lo lắng về nhân sự, quản trị và hiệu quả hoạt Ďộng của các NHTM. Xuất phát từ những vấn Ďề nêu trên, tác giả lựa chọn Ďề tài: “Tác động của quản trị công ty đến rủi ro và hiệu quả tài chính của các NHTM ở Việt Nam” làm Ďề tài nghiên cứu của mình.

Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu tổng quát của luận án là nghiên cứu tác Ďộng của quản trị công ty Ďến rủi ro và hiệu quả tài chính của các NHTM ở Việt Nam. Từ kết quả nghiên cứu, luận án cũng sẽ thảo luận những hàm ý chính sách nhằm nâng cao năng lực quản trị công ty, hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả tài chính của các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam. Để Ďạt Ďƣợc mục tiêu tổng quát, luận án lần lƣợt giải quyết ba mục tiêu cụ thể nhƣ sau: - Mục tiêu 1: Kiểm Ďịnh tác Ďộng của quản trị công ty Ďến rủi ro của các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam. - Mục tiêu 2: Kiểm Ďịnh tác Ďộng của quản trị công ty Ďến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam.

- Mục tiêu 3: Đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao năng lực quản trị công ty, hạn chế rủi ro Ďể nâng cao hiệu quả tài chính của các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu Để Ďạt Ďƣợc mục tiêu nghiên cứu ở trên, nghiên cứu tập trung tìm lời giải Ďáp cho các câu hỏi sau Ďây: - Câu hỏi 1: Những yếu tố nào của quản trị công ty ảnh hƣởng Ďến rủi ro của các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam? - Câu hỏi 2: Những yếu tố nào của quản trị công ty ảnh hƣởng Ďến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam? - Câu hỏi 3: Hàm ý chính sách nào có thể áp dụng Ďể nâng cao năng lực quản trị công ty, hạn chế rủi ro Ďể nâng cao hiệu quả tài chính của các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam? 1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tƣợng nghiên cứu: Tác Ďộng của quản trị công ty Ďến rủi ro và hiệu quả tài chính của ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu: - Về mặt không gian: Nghiên cứu các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam - Về mặt thời gian: Nghiên cứu tập trung vào giai Ďoạn từ năm 2011 Ďến năm 2017. Do trong giai Ďoạn này các NHTM Việt Nam bắt Ďầu áp dụng Luật các TCTD năm 2010, trong Ďó có nhiều quy Ďịnh mới về tổ chức, quản trị, Ďiều hành phù hợp với thông lệ quốc tế. Đồng thời, trong giai Ďoạn này các NHTM Việt Nam cũng thực hiện việc tái cấu trúc toàn diện hoạt Ďộng, trong Ďó có tái cấu trúc hệ thống quản trị ngân hàng.