Nghiên cứu tác động của nguồn vốn chủ sở hữu đến rủi ro của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam

Tài liệu chuyên sâu Tác động của nguồn vốn chủ sở hữu đến rủi ro ngân hàng thương mại Việt Nam, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững

• Tác giả: Võ Phương Nhi
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Đức
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Nguồn Vốn Chủ Sở Hữu Đến Rủi Ro Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
• 1.1. Lý do thực hiện đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Tổng quan học thuật
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.6.1. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.6.2. Ý nghĩa khoa học
• 1.7. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VCSH ĐẾN RỦI RO TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lý thuyết nền của đề tài nghiên cứu
• 2.1.1. VCSH của NHTM
• 2.1.2. Vai trò của VCSH và việc gia tăng VCSH
• 2.1.3. Rủi ro của NHTM
• 2.1.4. Tác động của nguồn VCSH ngân hàng đến rủi ro của NHTM
• 2.2. Khảo lược các nghiên cứu trước đây có liên quan đến đề tài
• 2.3. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu đề xuất để nghiên cứu tác động của VCSH đến rủi ro của các NHTMVN
• 2.3.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA VCSH NGÂN HÀNG ĐẾN RỦI RO CỦA CÁC NHTMVN
• 3.1. Tổng quan về các NHTMVN
• 3.1.1. Quá trình ra đời và phát triển
• 3.1.2. Cơ cấu tổ chức và mạng lưới hoạt động
• 3.1.3. Kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2005 – 2015
• 3.2. Thực trạng về VCSH và rủi ro của NHTMVN
• 3.2.1. Về rủi ro
• 3.2.2. Nhận xét, đánh giá về VCSH và rủi ro của các NHTMVN
• 4. CHƯƠNG 4: KHẢO SÁT, KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VỐN CHỦ SỞ HỮU NGÂN HÀNG ĐẾN RỦI RO CỦA CÁC NHTMVN
• 4.1. Phương pháp khảo sát, kiểm định mô hình
• 4.1.1. Mô hình ước lượng tác động cố định – FEM (Fixed effects model)
• 4.1.2. Mô hình ước lượng tác động ngẫu nhiên – REM (Random effects model)
• 4.2. Quy trình phân tích ước lượng
• 4.3. Kết quả nghiên cứu
• 4.3.1. Cách ước lượng các biến trong mô hình
• 4.3.2. Thống kê mô tả
• 4.3.3. Kết quả ước lượng mô hình
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP GIA TĂNG VCSH NGÂN HÀNG NHẰM GIẢM THIỂU RỦI RO CỦA CÁC NHTMVN
• 5.1. Kết luận rút ra từ nghiên cứu thực nghiệm
• 5.2. Kiến nghị giải pháp gia tăng VCSH nhằm giảm thiểu rủi ro của các NHTMVN
• 5.2.1. Nhóm giải pháp do bản thân các NHTMVN tổ chức thực hiện
• 5.2.2. Nhóm giải pháp hỗ trợ từ NHNN VN và Chính phủ
• 5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu mở rộng
• 5.3.1. Hạn chế của đề tài
• 5.3.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động của nguồn vốn chủ sở hữu đến rủi ro ngân hàng thương mại Việt Nam

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích mối quan hệ giữa nguồn vốn chủ sở hữu và rủi ro ngân hàng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Việc tăng cường vốn chủ sở hữu được xem là một yếu tố quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro ngân hàng. Theo các nghiên cứu trước đây, vốn chủ sở hữu cao có thể giúp ngân hàng duy trì tính thanh khoản và khả năng chi trả, từ đó giảm thiểu nguy cơ rủi ro tín dụng. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc gia tăng vốn chủ sở hữu không chỉ cải thiện khả năng tài chính mà còn tạo ra một môi trường ổn định hơn cho hoạt động ngân hàng.

1.1. Vai trò của vốn chủ sở hữu trong quản lý rủi ro

Vốn chủ sở hữu đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro ngân hàng. Theo lý thuyết, ngân hàng có vốn chủ sở hữu cao sẽ có khả năng chịu đựng tốt hơn trước các cú sốc tài chính. Điều này được thể hiện qua việc các ngân hàng có tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao thường có khả năng duy trì hoạt động ổn định hơn trong thời kỳ khủng hoảng. Hơn nữa, quản lý rủi ro hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào vốn chủ sở hữu mà còn vào các yếu tố khác như tính thanh khoản và khả năng sinh lời. Các ngân hàng cần phải có một chiến lược quản lý rủi ro toàn diện để đảm bảo rằng vốn chủ sở hữu được sử dụng một cách hiệu quả nhất.

1.2. Tác động của chính sách tài chính đến vốn chủ sở hữu

Chính sách tài chính của nhà nước có ảnh hưởng lớn đến vốn chủ sở hữu của các ngân hàng. Các quy định về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo tiêu chuẩn Basel III yêu cầu các ngân hàng phải duy trì một mức vốn chủ sở hữu nhất định. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro ngân hàng mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn. Các ngân hàng cần phải điều chỉnh chiến lược tài chính ngân hàng của mình để đáp ứng các yêu cầu này, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro. Việc thực hiện các chính sách tài chính hợp lý sẽ giúp các ngân hàng tăng cường vốn chủ sở hữu và cải thiện khả năng quản lý rủi ro.

II. Phân tích thực trạng vốn chủ sở hữu và rủi ro tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Thực trạng vốn chủ sở hữu và rủi ro ngân hàng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2009-2015 cho thấy sự gia tăng đáng kể về vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, rủi ro ngân hàng vẫn tồn tại và có xu hướng biến động. Các ngân hàng cần phải nhận thức rõ về mối quan hệ giữa vốn chủ sở hữu và rủi ro để có những biện pháp quản lý phù hợp. Việc phân tích các yếu tố tác động đến rủi ro ngân hàng như tính thanh khoản, khả năng sinh lời và áp lực từ quy định là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

2.1. Tình hình vốn chủ sở hữu tại ngân hàng thương mại

Trong giai đoạn 2009-2015, vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ. Sự gia tăng này không chỉ đến từ việc tái đầu tư lợi nhuận mà còn từ việc phát hành cổ phiếu mới. Các ngân hàng như HDB, VPB đã có sự tăng trưởng vốn chủ sở hữu vượt bậc, cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Tuy nhiên, việc tăng vốn chủ sở hữu cần phải đi đôi với việc cải thiện hiệu quả tài chính và quản lý rủi ro để đảm bảo rằng các ngân hàng có thể hoạt động bền vững trong dài hạn.

2.2. Rủi ro tín dụng và các yếu tố tác động

Rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn là một vấn đề đáng lo ngại. Mặc dù vốn chủ sở hữu tăng lên, nhưng tỷ lệ nợ xấu vẫn có xu hướng gia tăng. Các yếu tố như tính thanh khoản, khả năng sinh lời và áp lực từ quy định đã ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng. Việc phân tích các yếu tố này giúp các ngân hàng nhận diện được các rủi ro tiềm ẩn và có những biện pháp phòng ngừa kịp thời. Đặc biệt, việc cải thiện quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả tài chính là rất cần thiết để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Việt Nam phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, việc nghiên cứu tác động của nguồn vốn chủ sở hữu (VCSH) đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam (NHTMVN) trở nên cấp thiết. Giai đoạn nghiên cứu từ 2009 đến 2015, với dữ liệu bảng của 23 NHTMVN đại diện, phản ánh sự biến động của vốn và rủi ro trong bối cảnh chính sách tài chính và thị trường thay đổi mạnh mẽ. Mức vốn chủ sở hữu trung bình năm 2015 tăng gấp 1,65 lần so với năm 2009, trong khi tỷ lệ nợ xấu có xu hướng biến động, tạo ra thách thức trong quản trị rủi ro. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định mối quan hệ giữa VCSH và rủi ro tín dụng, từ đó đề xuất các chính sách nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro cho các NHTMVN. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ nhà quản trị ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ trong việc điều chỉnh chính sách vốn và quản lý rủi ro, đồng thời đóng góp vào kho tàng học thuật về tài chính ngân hàng tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai giả thuyết chính về mối quan hệ giữa vốn chủ sở hữu và rủi ro ngân hàng:

• Giả thuyết rủi ro đạo đức: VCSH thấp khuyến khích ngân hàng gia tăng rủi ro tín dụng, dẫn đến tỷ lệ nợ xấu cao hơn. Theo đó, VCSH và rủi ro có quan hệ ngược chiều. Các nghiên cứu như Keeton và Morris (1987), Louzis và cộng sự (2010) đã chứng minh mối quan hệ này.

• Giả thuyết quản lý: Ngược lại, nhà quản lý yêu cầu ngân hàng tăng vốn tương ứng với mức độ rủi ro, tạo ra mối quan hệ cùng chiều giữa VCSH và rủi ro. Nghiên cứu của Shrieves & Dahl (1992) và Pettway (1976) ủng hộ giả thuyết này.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các khái niệm chuyên ngành như tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR), vốn loại 1 và loại 2 theo Basel I và Basel II, rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động. Mô hình nghiên cứu sử dụng biến phụ thuộc là tỷ lệ tài sản có rủi ro trên tổng tài sản (Risk-weighted assets/total assets) để đo lường rủi ro tín dụng, với các biến độc lập chính gồm VCSH (Cap), tính thanh khoản (Liq), khả năng sinh lời (ROA, ROE), quy mô ngân hàng (Size) và áp lực từ quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (Pres).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng động của 23 NHTMVN trong giai đoạn 2009 – 2015, với tổng số quan sát tối đa là 161. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên của các ngân hàng. Phương pháp phân tích chính là hồi quy GMM (Generalized Method of Moments) nhằm xử lý các vấn đề nội sinh, phương sai thay đổi và tương quan trong dữ liệu bảng. Các mô hình ước lượng khác như FEM (Fixed Effects Model) và REM (Random Effects Model) cũng được sử dụng để so sánh và kiểm định tính phù hợp. Việc lựa chọn GMM dựa trên đặc điểm dữ liệu có nhiều ngân hàng và thời gian ngắn, đồng thời phù hợp với mô hình tuyến tính có biến trễ. Các biến được chuẩn hóa và kiểm định đa cộng tuyến, tự tương quan, nội sinh để đảm bảo tính chính xác của mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng vốn chủ sở hữu làm giảm rủi ro tín dụng: Kết quả hồi quy GMM cho thấy hệ số của biến VCSH (Cap) có dấu âm và có ý nghĩa thống kê, chứng minh rằng khi tỷ lệ vốn chủ sở hữu tăng lên, rủi ro tín dụng giảm. Cụ thể, tăng 1% VCSH có thể giảm tỷ lệ tài sản rủi ro khoảng 0,3%, khẳng định giả thuyết rủi ro đạo đức.

2. Ảnh hưởng cùng chiều của biến trễ vốn chủ sở hữu: Biến trễ cấp một của VCSH có tác động cùng chiều mạnh mẽ đến rủi ro tín dụng, cho thấy tồn tại rủi ro quản lý trong mối quan hệ vốn – rủi ro, phản ánh sự điều chỉnh vốn theo mức độ rủi ro trong quá khứ.

3. Tính thanh khoản và khả năng sinh lời ảnh hưởng tích cực đến giảm rủi ro: Biến tính thanh khoản (Liq) và khả năng sinh lời (ROA, ROE) đều có hệ số âm, có ý nghĩa thống kê, cho thấy các ngân hàng có thanh khoản tốt và lợi nhuận cao thường kiểm soát rủi ro hiệu quả hơn. Ví dụ, ROA tăng 1% làm giảm rủi ro khoảng 0,2%.

4. Áp lực từ quy định tỷ lệ an toàn vốn (CAR) làm tăng vốn và giảm rủi ro: Biến đại diện cho áp lực chính sách (Pres) có tác động cùng chiều với VCSH và ngược chiều với rủi ro, cho thấy các quy định về vốn tối thiểu thúc đẩy ngân hàng tăng vốn để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu quốc tế và trong nước, đồng thời làm rõ hơn mối quan hệ vốn – rủi ro trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam. Việc tăng vốn chủ sở hữu giúp ngân hàng có tấm đệm tài chính vững chắc, giảm thiểu rủi ro tín dụng và nguy cơ khó khăn tài chính. Tác động cùng chiều của biến trễ vốn chủ sở hữu phản ánh sự điều chỉnh vốn theo mức độ rủi ro trong quá khứ, phù hợp với giả thuyết quản lý và các quy định giám sát của Ngân hàng Nhà nước. Các yếu tố như tính thanh khoản và khả năng sinh lời cũng đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát rủi ro, nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị tài chính toàn diện. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hồi quy thể hiện mối quan hệ ngược chiều giữa VCSH và rủi ro, bảng thống kê mô tả và ma trận tương quan giữa các biến để minh họa sự liên kết chặt chẽ trong mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường vốn chủ sở hữu theo lộ trình rõ ràng: Các NHTMVN cần xây dựng kế hoạch tăng vốn chủ sở hữu phù hợp với quy mô và mức độ rủi ro, nhằm đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo quy định. Mục tiêu nâng tỷ lệ VCSH lên ít nhất 12% trong vòng 3 năm tới, do ban lãnh đạo ngân hàng chủ trì thực hiện.

2. Nâng cao năng lực quản trị rủi ro và minh bạch thông tin: Đẩy mạnh áp dụng các hệ thống quản lý rủi ro hiện đại, tăng cường công bố thông tin tài chính minh bạch để tạo niềm tin với nhà đầu tư và khách hàng. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, phối hợp giữa phòng quản lý rủi ro và bộ phận truyền thông.

3. Tăng cường thanh khoản và khả năng sinh lời bền vững: Tối ưu hóa danh mục tài sản, đa dạng hóa nguồn thu nhập và kiểm soát chi phí để nâng cao ROA, ROE, từ đó giảm thiểu rủi ro tín dụng. Mục tiêu tăng ROA lên 1,5% trong 2 năm, do bộ phận tài chính và kinh doanh thực hiện.

4. Hỗ trợ chính sách từ Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ: Cần có các chính sách hỗ trợ về thuế, ưu đãi vốn và hướng dẫn kỹ thuật để các ngân hàng dễ dàng tăng vốn và quản lý rủi ro hiệu quả. Thời gian triển khai trong 3 năm, do NHNN và các cơ quan quản lý phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng: Giúp hiểu rõ tác động của vốn chủ sở hữu đến rủi ro, từ đó xây dựng chiến lược tăng vốn và quản lý rủi ro hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh.

2. Cơ quan quản lý nhà nước (NHNN, Bộ Tài chính): Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách vốn, giám sát an toàn hệ thống ngân hàng, đảm bảo ổn định tài chính quốc gia.

3. Nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Hiểu rõ mối quan hệ vốn – rủi ro giúp đánh giá tiềm năng và rủi ro đầu tư, đưa ra quyết định chính xác hơn.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính – ngân hàng: Tài liệu tham khảo bổ ích cho các nghiên cứu sâu hơn về quản trị vốn và rủi ro trong ngân hàng tại thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Vốn chủ sở hữu ảnh hưởng thế nào đến rủi ro tín dụng của ngân hàng?
   Tăng vốn chủ sở hữu giúp ngân hàng có tấm đệm tài chính vững chắc, giảm thiểu rủi ro tín dụng và nguy cơ khó khăn tài chính. Ví dụ, nghiên cứu cho thấy tăng 1% VCSH có thể giảm rủi ro tín dụng khoảng 0,3%.

2. Tại sao biến trễ vốn chủ sở hữu lại có tác động cùng chiều với rủi ro?
   Điều này phản ánh sự điều chỉnh vốn theo mức độ rủi ro trong quá khứ, phù hợp với giả thuyết quản lý và các quy định giám sát, cho thấy ngân hàng tăng vốn khi rủi ro tăng.

3. Các yếu tố nào khác ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng ngoài vốn chủ sở hữu?
   Tính thanh khoản và khả năng sinh lời cũng ảnh hưởng tích cực đến giảm rủi ro. Ngân hàng có thanh khoản tốt và lợi nhuận cao thường kiểm soát rủi ro hiệu quả hơn.

4. Chính sách của Ngân hàng Nhà nước có vai trò gì trong việc giảm rủi ro ngân hàng?
   Các quy định về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu thúc đẩy ngân hàng tăng vốn để giảm thiểu rủi ro tín dụng, đồng thời giám sát chặt chẽ hoạt động ngân hàng.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để phân tích mối quan hệ vốn – rủi ro?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy GMM trên dữ liệu bảng động, xử lý các vấn đề nội sinh và tương quan trong dữ liệu, đảm bảo kết quả chính xác và tin cậy.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận mối quan hệ ngược chiều giữa vốn chủ sở hữu và rủi ro tín dụng tại các NHTMVN giai đoạn 2009 – 2015.
• Biến trễ vốn chủ sở hữu có tác động cùng chiều với rủi ro, phản ánh sự điều chỉnh vốn theo mức độ rủi ro trong quá khứ.
• Tính thanh khoản và khả năng sinh lời là các yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng.
• Áp lực từ quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu thúc đẩy các ngân hàng tăng vốn và kiểm soát rủi ro hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp tăng vốn, nâng cao quản trị rủi ro và hỗ trợ chính sách nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Next steps: Các ngân hàng cần triển khai kế hoạch tăng vốn và cải thiện quản trị rủi ro trong 3 năm tới; cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện chính sách giám sát; các nhà nghiên cứu mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và phạm vi rộng hơn.

Call-to-action: Các nhà quản trị và nhà hoạch định chính sách nên tham khảo kết quả nghiên cứu để xây dựng chiến lược vốn và quản lý rủi ro phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả và ổn định hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Đề tài nghiên cứu các yêu tố tác động đến rủi ro của các ngân hàng đã được không ít nhà nghiên cứu kinh tế học Việt Nam thực hiện qua các năm. Tuy nhiên, việc tập trung nghiên cứu tác động của nguồn VCSH ngân hàng đến rủi ro của các NHTMVN cũng còn khá hạn chế. Dưới sức ép tăng VCSH ngân hàng để đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo qui định hiện nay đã thúc đẩy tác giả tiến hành nghiên cứu này nhằm tìm ra câu trả lời cho câu hỏi liệu VCSH tăng lên có làm làm giảm rủi ro của các NHTM hay không. Từ đó, các nhà quản trị ngân hàng cũng như nhà quản lý và thiết lập chính sách ở NHNN và Chính phủ có thể tham khảo để đưa ra những phán đoán và có hành động thích hợp để giảm thiểu rủi ro tại các ngân hàng nói riêng và hệ thống ngân hàng Việt Nam nói chung thông qua hoạt động quản trị VCSH ngân hàng.

Nghiên cứu này cũng mang ý nghĩa đóng góp làm phong phú hơn kho tàng nghiên cứu học thuật liên quan đến chủ đề này và làm cơ sở tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ giữa rủi ro và VCSH ngân hàng tại Việt Nam. 123doc 8 CHƯƠNG 2 – TỔNG QUAN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VCSH ĐẾN RỦI RO TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Lý thuyết nền của đề tài nghiên cứu 2.1 VCSH của NHTM Để tránh cạnh tranh không lành mạnh giữa các ngân hàng và đảm bảo sự giám sát hiệu quả các ngân hàng trên toàn cầu thông qua việc xây dựng và phát triển các tiêu chuẩn quốc tế, Ủy ban giám sát ngân hàng Basel (Basel Committee on Banking Supervision – BCBS) được thành lập bởi thống đốc các NHTW thuộc nhóm nước G10 vào năm 1975, bao gồm đại diện cấp cao từ các cơ quan chức năng về giám sát ngân hàng và từ NHTW của nhóm G-10 (Hiện nay gồm 13 quốc gia: Bỉ, Canada, Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản, Luxembourg, Hà Lan, Mỹ, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sỹ và Anh). Các cuộc họp của ủy ban thường diễn ra tại Ngân hàng thanh toán quốc tế Basel (Bank for international settlements), thuộc Thụy Sỹ, nơi ban thư ký thường trực đặt trụ sở. Uỷ ban không có thẩm quyền cưỡng chế thực hiện những đề xuất của mình nên thường mất một khoảng thời gian kể từ khi các đề xuất, khuyến nghị ra đời đến khi được đưa vào cấp độ luật và điều lệ quốc gia.

Năm 1987, BCBS đã soạn thảo những đề xuất cho tiêu chuẩn mới về vốn, áp dụng cho các ngân hàng, tổ chức tài chính nhằm khuyến khích các ngân hàng lớn củng cố trạng thái vốn, hạn chế sự không bình đẳng trong quy định giữa các quốc gia khác nhau và xem xét những rủi ro đối với hoạt động ngoài bảng cân đối kế toán mà các ngân hàng thực hiện trong thời gian gần đó. Năm 1988, đề xuất này chính thức được thông qua dưới cái tên Hiệp ước Basel 1988 được biết đến như là Basel I, nhằm phân biệt với bản sửa đổi bổ sung Basel II năm 1999. Hiệp ước này được cưỡng chế thi hành theo luật quốc gia của các nước G-10 từ năm 1992 và đến nay, hơn 100 nước trên thế giới cũng đã áp dụng những nguyên tắc cơ bản của các đề xuất này. 123doc 9 Cũng với những thành phần tương tự như trên, nhưng Hiệp ước Basel I phân loại VCSH của NHTM thành hai lớp phù hợp cho việc đánh giá được tính ổn định và an toàn của nguòn vốn này tại NHTM.

Theo đó, VCSH của NHTM gồm: - Vốn cơ sở hay Vốn cơ bản, Vốn loại 1 (Core Capital, hay Tier 1 Capital): là chỉ tiêu cơ bản để đo lường sức mạnh tài chính của ngân hàng nhìn nhận dưới góc độ của các nhà quản lý. Nó bao gồm những loại vốn tài chính được xem là đáng tin cậy nhất và có tính lỏng cao nhất, thực sự tồn tại, và tương đối ổn định trong suốt quá trình hoạt động của ngân hàng, đảm bảo cho ngân hàng vận hành bình thường. Trọng tâm của phần vốn này bao gồm vốn điều lệ, các quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ và lợi nhuận giữ lại. - Vốn bổ sung hay Vốn loại 2 (Supplemental Capital, hay Tier 2 Capital): là bộ phận VCSH tăng thêm trong quá trình hoạt động nhằm mở rộng hay đảm bảo an toàn cho các hoạt động của ngân hàng trong quá trình kinh doanh, nhưng chúng ít ổn định hơn Vốn cơ sở.

Lớp vốn này gồm các khoản có thể được sử dụng như Vốn cơ sở trong thời gian tương đối dài và có thể bị loại khỏi VCSH khi đáo hạn hay bị đem ra sử dụng hết (trường hợp các quỹ dự phòng). Theo Basel I, Vốn bổ sung được phân loại thành: Các quỹ đánh giá lại tài sản (Revaluation Reserves) Các quỹ dự phòng (General Provisions) Các công cụ nợ lưỡng tính (Hybrid instruments) Các khoản nợ dài hạn không được hoàn trả trong một khoảng thời gian nhất định (thường là dài) và có thứ tự ưu tiên thanh toán sau những người gửi tiền (Subordinated term debt) Các khoản dự trữ không được tiết lộ (Undisclosed Reserves): những khoản này tuy không phổ biến, nhưng vẫn được chấp nhận bởi một số nhà quản lý khi một ngân hàng kinh doanh có lãi nhưng điều này không được thể hiện rõ trong các khoản lợi nhuận giữ lại hoặc các quỹ dự trữ thông thường. 123doc 10 Những khoản này phụ thuộc vào quy định của mỗi quốc gia. Khi tính toán, phải loại từ vốn cơ sở và bổ sung một số khoản như: lợi thế thương mại (chênh lệch giá mua lớn hơn so với giá trị ghi sổ của tài sản khi ngân hàng mua tài sản tài chính), vốn góp vào các công ty con, tổ chức tín dụng khác, một phần của quỹ đánh giá lại tài sản, … 2.2 Vai trò của VCSH và việc gia tăng VCSH VCSH của NHTM có thể được hiểu là nguồn tiền thuộc sở hữu hợp pháp của chủ ngân hàng bao gồm các khoản vốn ngân hàng được cấp, hoặc được đóng góp bởi những người chủ ngân hàng khi mới thành lập và những khoản được trích lập, giữ lại từ lợi nhuận hoạt động.

Về cơ bản, cũng như các loại hình doanh nghiệp khác, VCSH không phải hoàn trả, chủ ngân hàng có thể tăng, giảm (với sự đồng ý của cơ quan chức năng), thay đổi cơ cấu của VCSH, hoặc quyết định các chính sách có ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn vốn này. Song, là một định chế tài chính đặc biệt, VCSH của NHTM mang một số điểm riêng có như về thành phần của vốn, vai trò của vốn,. Với chức năng là trung gian tài chính, NHTM chỉ lấy VCSH làm khởi điểm rồi sẽ không ngừng huy động tiền của nền kinh tế để tài trợ cho các hoạt động của mình. VCSH có những chức năng và vai trò vô cùng quan trọng như sau: 2.1 Tấm đệm chống đỡ rủi ro cho hoạt động kinh doanh của NHTM Có rất nhiều rủi ro tác động, ảnh hưởng xấu đến ngân hàng nhưng ngân hàng có nhiều biện pháp để phòng chống rủi ro, bảo vệ tình trạng tài chính của mình như: nâng cao chất lượng quản lý, đa dạng hóa danh mục đầu tư và địa bàn hoạt động, bảo hiểm tiền gửi,.

Trường hợp ngân hàng phá sản hoặc ngừng hoạt động, các khoản tiền gửi đã huy động sẽ được ưu tiên hoàn trả trước, sau đó đến nghĩa vụ với chính phủ và người lao động, các khoản vay, cuối cùng mới đến chủ giấy nợ có khả năng chuyển đổi, cổ phần ưu đãi, cổ phần thường. Vì vậy, trong môi trường kinh tế tài chính nói chung vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro như hiện nay, các ngân hàng càng phải nắm giữ nhiều VCSH hơn, đặc biệt là những ngân hàng chọn kinh doanh trên một số mảng có mức độ rủi ro cao nhằm tăng sức cạnh tranh so với đối thủ.2 VCSH bảo vệ người gửi tiền/ký thác và các quỹ bảo hiểm tiền gửi Nhờ khả năng hấp thụ những khoản thua lỗ lớn phát sinh không dự tính trước được, VCSH góp phần bảo vệ những người ký thác tài sản tại ngân hàng. Khi nền kinh tế suy thoái, một số khách hàng vay nợ gặp khó khăn và không thể hoàn trả nợ vay đúng hạn. Khi đó, luồng tiền hoàn trả tín dụng hiện hành và dự tính trong tương lai đều giảm.

Sự giảm giá trị của Tài sản có sẽ được cân đối bằng sự giảm giá trị của VCSH, do đó những người gửi tiền được bảo vệ một cách toàn vẹn vì giá trị của khỏan tiền gửi vẫn không thay đổi. Đó là vì những người gửi tiền bao giờ cũng được ưu tiên thanh toán trước cổ đông. Bên cạnh đó, vì hầu hết các NHTM đều tham gia Bảo hiểm tiền gửi, nên khi có thể tự chi trả cho những chủ nợ của mình tức là các ngân hàng đã bảo vệ cho nhà bảo hiểm thông qua việc tránh cho họ phải chi những khoản bồi thường.3 Tạo điều kiện cho sự thành lập và hoạt động ban đầu của NHTM Điều kiện bắt buộc để ngân hàng có giấy phép tổ chức và hoạt động trước khi tính đến việc huy động những khoản tiền gửi đầu tiên là phải đáp ứng yêu cầu về vốn pháp định. Mỗi ngân hàng mới đều cần vốn ban đầu để xây dựng, mua sắm hoặc thuê mướn cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, thuê nhân viên…, phần còn lại tham gia vào quá trình kinh doanh của ngân hàng như cho vay hoặc mua chứng khoán.4 Tạo niềm tin cho người gửi tiền và thu hút tiền gửi Trong trường hợp những điều kiện khác tương tự nhau, những ngân hàng có vốn lớn thường hấp dẫn người gửi tiền hơn ngân hàng có vốn nhỏ hơn, đặc biệt trong điều kiện khách hàng dễ dàng tiếp cận các thông tin để phân tích và đưa ra các quyết định riêng của mình.

Tiềm lực tài chính của ngân hàng mạnh sẽ tạo được sự tin tưởng ở công chúng, và quy mô VCSH của các NHTM càng cần được chú ý hơn.5 Cung cấp nguồn lực tài chính cho sự tăng trưởng và phát triển Để cạnh tranh tốt, các NHTM luôn phải không ngừng đưa ra những dịch vụ mới, những chương trình mới, đổi mới công nghệ ngân hàng, nâng cao năng suất lao động; 123doc 12 và khi phát triển, ngân hàng cũng cần bổ sung vốn để thúc đẩy tăng trưởng, mở thêm chi nhánh hoặc quầy giao dịch, văn phòng đại diện, …VCSH được bổ sung và tăng về quy mô sẽ tài trợ cho các hoạt động này để theo kịp với sự phát triển của thị trường và tăng khả năng phục vụ khách hàng.