Chương 1 MẶT TRÁI CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ YÊU CẦU CỦA CẢI CÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM 1. KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ NHỮNG MẶT TRÁI CỦA NÓ 1. Kinh tế thị trường Nền kinh tế được coi như một hệ thống các quan hệ kinh tế. Khi các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể biểu hiện qua mua, bán hàng hoá, dịch vụ trên thị trường (người bán cần tiền, người mua cần bán và họ phải gặp nhau trên thị trường) thì nền kinh tế đó gọi là nền kinh tế thị trường.
Kinh tế thị trường là cách tổ chức nền kinh tế - xã hội, trong đó các quan hệ kinh tế của các cá nhân, các doanh nghiệp đều biểu hiện qua quan hệ mua, bán hàng hoá, dịch vụ trên thị trường và thái độ cư xử của từng thành viên chủ thể kinh tế là định hướng vào việc tìm kiếm lợi ích của chính mình theo sự dẫn dắt của giá cả thị trường. Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hoá phát triển ở trình độ cao. Khi tất cả các quan hệ kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội đều được tiền tệ hoá, các yếu tố của sản xuất như: đất đai và tài nguyên, vốn bằng tiền và vốn vật chất, sức lao động, công nghệ và quản lý, các sản phẩm dịch vụ tạo ra, chất xám đều là đối tượng mua - bán và hàng hoá. Những mặt trái của kinh tế thị trường 1.1 Những ưu điểm của kinh tế thị trường Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế tự do cạnh tranh.
Doanh nghiệp muốn đứng vững được trên thị trường phải luôn luôn đổi mới về sản phẩm, về tổ chức quản lý. Do vậy, nó luôn tạo ra lực lượng sản xuất cho xã hội, tạo ra sự dư thừa hàng hoá để cho phép thoả mãn nhu cầu ở mức tối đa. 8 Kinh tế thị trường luôn tạo ra cơ hội cho mọi người sáng tạo, luôn tìm cách để cải tiến lối làm việc và rút ra những bài học kinh nghiệm về thành công hay thất bại để phát triển không ngừng. Kinh tế thị trường tạo ra cơ chế đào tạo, tuyển chọn, sử dụng người quản lý kinh doanh năng động, có hiệu quả và đào thải các nhà quản lý kém hiệu quả.
Kinh tế thị trường tạo ra môi trường kinh doanh tự do, dân chủ trong kinh tế bảo vệ lợi ích người tiêu dùng. Những mặt trái của kinh tế thị trường Trong kinh tế thị trường phải đề phòng khuynh hướng, lối sống chạy theo đồng tiền. Kinh tế thị trường có khuynh hướng mở rộng các nguyên tác trao đổi thị trường ra tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đời sống cá nhân, đời sống cộng đồng, có khuynh hướng làm cho người ta coi giá trị thị trường là giá trị chân thực duy nhất dùng để đo các giá trị khác. Họ định giá trị của con người căn cứ vào của cải của người đó, từ đó tìm các quan hệ trong sự đem lại lợi ích gì cho mình, cho cá nhân mình.
Từ đây mà các quan hệ tình cảm cao đẹp, ấm áp tình người có nguy cơ bị băng giá trong sự tính toán vị kỷ. Kinh tế thị trường cũng cần đề phòng khuynh hướng chạy theo lợi nhuận đơn thuần, dẫn đến nguy cơ "thương mại hóa" (cái gì có tiền mới làm, cái gì không có tiền, dù cần cũng không làm). Hơn thế nữa, khi chạy theo đồng tiền có thể sẽ bất chấp đạo lý, những hủ tục mê tín có thể tăng nhanh, các sản phẩm phản văn hóa, làm băng hoại con người có thể tràn lan, các bậc giá trị có thể bị nhận thức sai lệch. Cũng vì chạy theo đồng tiên nên vấn đề về môi trường cũng ít được quan tâm, các cơ sở sản xuất chỉ quan tâm đến vấn đề làm sao để đạt đựơc lợi ích cao nhất vì thể việc bỏ ra một khoản tiền để giảm ô nhiễm thường bị bỏ qua hoặc dấu 9 diếm (ví dụ vụ ô nhiễm của công ty bột Vedan, ở một số khu công nghiệp ở tỉnh Bình Dương, Đồng Nai, thành phố Hồ Chí Minh….
Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường, có tới 70% khu công nghiệp không có hệ thống xử lý nước thải; phần lớn các hệ thống xử lý nước thải trong các khu công nghiệp còn lại không đạt tiêu chuẩn. Khi các khu công nghiệp này đi vào hoạt động sản xuất đều xả thẳng nước thải ra môi trường xung quanh, gây bức xúc cho nhân dân. Bên cạnh đó, tình trạng khai thác, chặt, phá, đốt rừng, khai thác khoáng sản, săn bắt động vật hoang dã trái phép diễn ra ở nhiều địa phương trên toàn quốc, làm cho diện tích rừng bị tàn phá nghiêm trọng gây ra thiên tai, lũ lụt xảy ra ngày càng nhiều. Một số loài động vật quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.
Một con số của Cục Kiểm lâm cho thấy, mặc dù số động vật hoang dã được thu giữ mới chỉ bằng khoảng 10% số lượng buôn bán trái phép; nhưng chỉ tính riêng việc phát hiện và xử lý 66 vụ, với gần 150.000 cá thể thì có tới 141.000 động vật thuộc loài quý hiếm. Các vụ chặt phá rừng bừa bãi đều có chiều hướng gia tăng. Hàng nghìn tấn phế thải trá hình được nhập khẩu vào nước ta dưới hình thức phế liệu tái chế cũng đang làm “đau đầu” các cơ quan chức năng. Theo Trung tướng Trần Đại Quang, trong những năm gần đây đã có hơn 3.500 container chứa ắc quy chì axit đã qua sử dụng được nhập khẩu vào Việt Nam.
Số phế thải này khi bị phát hiện và thu giữ cũng gây rất nhiều khó khăn và tốn kém về tài chính cho các cơ quan chức năng trong quá trình xử lý làm sạch môi trường. Về vấn đề sức khoẻ con người, theo Vụ điều trị - Bộ Y tế, số lượng người bị ngộ độc thực phẩm, ngộ độc hoá chất bảo vệ thực vật tăng nhanh. Kinh tế thị trường cũng đã kéo theo lối sống "tiền trao cháo múc", lạnh lùng, tàn nhẫn làm băng hoại đạo đức truyền thống, thuần phong mỹ tục, tấn công vào từng gia đình, từng người. Đã có không ít hiện tượng: từ chỗ coi trọng các giá trị 10 chính trị, xã hội sang tuyệt đối hóa các giá trị vật chất kinh tế.
Từ chỗ lấy con người tập thể, con người xã hội làm mẫu mực (hy sinh vì tập thể, vì cộng đồng) là đạo đức cao nhất, sang tuyệt đối hóa con người cá nhân, thậm chí là cá nhân ích kỷ, cá nhân chủ nghĩa. Từ chỗ lấy lý tưởng, đạo đức làm mẫu mực chuyển sang coi thường đạo đức, phẩm giá; tuyệt đối giá trị thực dụng, tôn sùng tiện nghi vật chất, tôn sùng đồng tiền, coi tiền là trên hết, lấy đồng tiền làm thước đo giá trị của con người. Tiền xâm nhập vào nhiều mối quan hệ đạo đức xã hội, thậm chí thành nguyên tắc xử thế và tiêu chuẩn hành vi của không ít người. Chính vì vậy mà những hiện tượng tham ô, hối lộ, móc ngoặc, buôn lậu, lừa đảo, làm hàng giả, mua quan bán chức, chạy chức chạy quyền bằng tiền.
chúng ta đấu tranh, ngăn ngừa nhiều năm nay nhưng hiện vẫn đang diễn ra phức tạp và là nỗi lo lắng của xã hội. Khi bàn đến cội nguồn của tham nhũng, một số người muốn đổ lỗi cho kinh tế thị trường như là điều kiện để tham nhũng sinh sôi nảy nở. Theo Thời báo kinh tế Việt Nam online ngày 28/9/2007, Tổ chức minh bạch quốc tế (TI) đã công bố bảng xếp hạng mới về tham nhũng thế giới trong năm 2007 gồm 180 quốc gia và vùng lãnh thổ. Theo đó, những nước thuộc tốp dẫn đầu về độ "sạch" là Đan Mạch, Phần Lan và New Zealand.
Tiếp theo là các nước đã có nền kinh tế thị trường phát triển khác như Singapore, Thuỵ Điển, Iceland, Hà Lan, Thuỵ Sỹ, Na Uy. Việt Nam xếp thứ 123, đứng trên Philipines, Indonesia và Lào. Báo không đưa tên các nước thuộc tốp cuối cùng nhưng chắc ai cũng đoán được đó là một số nước đang kém phát triển ở châu Phi. Những quan niệm và hành vi của đạo đức truyền thống như: tinh thần giúp đỡ nhau, kính già, yêu trẻ, tôn sư trọng đạo, vợ chồng thủy chung.
sẽ bị biến động và suy giảm do toan tính của đồng tiền. Nhiều gia đình hiện nay chỉ lo kiếm tiền mà bỏ bê việc quan tâm tới con cái: con cái học gì , làm gì, chơi gì…. ít được sự 11 quan tâm, quản thúc của gia đình. Các em có thể có đầy đủ về mặt vật chất nhưng lại rất thiếu về tình cảm của gia đình dẫn tới tình trạng bỏ học , bỏ nhà đi bụi đời … Đấy là nguyên nhận mà rất nhiều thanh niên hiện nay đang trong tuổi học, là nguồn lao động chính của xã hội đã bị xa ngã vào các tệ nạn nhu bài bạc, tệ nạn xã hội ma túy, cướp giật ….
Đáng quan tâm ở đây các em là tương lai của đất nước. YÊU CẦU VÀ TÍNH TẤT YẾU CỦA CẢI CÁCH GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM 1. Yêu cầu của cải cách giáo dục ở Việt Nam Giáo dục là một hệ thống phức tạp, theo nghĩa khoa học của từ này, cần phải được tiếp cận và đối xử như một hệ thống phức tạp. Có nghĩa là khi hệ thống đó lâm vào khủng hoảng triền miên, thì những điều chỉnh cục bộ, qua cơ chế phản hồi, kiểu như đổi mới vụn vặn mấy năm qua chẳng những không có tác dụng mà còn có thể làm tình hình tồi tệ, rối ren thêm.
Lối ra duy nhất lúc này là cải tạo cấu trúc, xây dựng lại từ gốc, thay đổi cả thiết kế hệ thống. Hay nói cách khác là phải cải cách toàn diện. Bộ phận chính của hệ thống giáo dục là giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học. Do đó, cần phải rà soát, xác định rõ vị trí và mục tiêu cụ thể của từng bộ phận cũng như từng cấp học, từ đó cơ cấu lại hệ thống giáo dục nghĩa là điều chỉnh về tổ chức và hoạt động của mỗi bộ phần và cả hệ thống.
Coi trọng việc bồi dưỡng năng lực tư duy độc lập, sáng tạo cho học sinh, sinh viên là một vấn đề quan trọng của giáo dục. Nếu hô hào cải cách nhưng chưa biết cải cách cái gì, chưa có tư tưởng chỉ đạo, chưa có ý tưởng xuyên suốt, chưa biết được đâu là điểm yếu nhất mà giáo dục đang mắc phải thì sẽ chẳng thể có giải pháp tốt được.