CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài Những thách thức về môi trường đang là một trong số những vấn đề đang được quan tâm trong xã hội hiện đại ngày nay. Vấn nạn ô nhiễm không khí toàn cầu là một biến động khó kiểm soát, đặc biệt trong bối cảnh ô nhiễm khói bụi ở các đô thị trở nên ngày càng ở mức báo động. Trong báo cáo thường niên The Environmental Performance Index (EPI) của Mỹ thực hiện, Việt Nam hiện đang đứng top 10 các nước ô nhiễm không khí ở Châu Á. Theo Báo cáo năm 2018 của Cơ quan năng lượng quốc tế (International Energy Agency_IEA), giao thông vận tải góp 24.34% lượng khí thải Cacbon ra không khí mỗi năm.
Các khí thải ô nhiễm ở môi trường đô thị có đến 70% bắt nguồn từ các phương tiện giao thông chạy bằng nhiên liệu. Và từ số liệu từ Cục đăng kiểm Việt Nam cho thấy rằng, tính đến hết năm 2020, đã có 4.478 xe ô tô và hàng chục triệu xe mô tô, xe máy đang lưu hành trên khắp cả nước. Chỉ riêng tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), tính đến tháng 09/2023 tổng số lượng xe máy là 7.124 chiếc, các phương tiện giao thông hiện tại đang sử dụng nhiên liệu là xăng và dầu diesel đã làm phát sinh nhiều chất gây ô nhiễm, một trong những nguyên nhân gây ra ô nhiễm không khí. Điều này cho thấy mức độ ô nhiễm đang ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng.
Để góp phần giảm phát thải ra môi trường, việc sử dụng phương tiện “Xanh” là điều hết sức cần thiết. Xe điện là một phương tiện giao thông sử dụng động cơ điện để hoạt động thay vì động cơ đốt trong như các phương tiện chạy bằng xăng, dầu. Hiện nay xe điện đã và đang được sử dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia trên thế giới như Trung Quốc, Hoa Kỳ và các nước Châu Âu. Việt Nam cũng đang là một quốc gia đang gia nhập mạnh mẽ tại thị trường xe điện này trong những năm gần đây.
Kết quả khảo sát trong Báo cáo của Vero về quan điểm lựa chọn mua xe điện năm 2023 (Một đơn vị tư vấn truyền thông thương hiệu) thực hiện đầu năm 2023 với 91 người tham gia khảo sát ở độ tuổi từ 18-54, cho thấy rằng người tiêu dùng Việt đều đồng ý xe điện là phương tiện thân thiện với môi trường khi giảm thiểu khí thải, 1 giảm các chất gây ô nhiễm so với các phương tiện truyền thống. Và kết quả từ khảo sát trên cho thấy giới trẻ (độ tuổi từ 18-34) là nhóm khách hàng nhận định xe điện là phương tiện thân thiện với môi trường so với các nhóm khách hàng khác. Ngày nay, các dịch vụ đặt xe, giao hàng thông qua các ứng dụng gọi xe công nghệ đã ngày càng phổ biến và được người tiêu dùng sử dụng với nhiều hãng khác nhau như: Grab, Be, Gojek,… Phương tiện di chuyển được sử dụng cho các dịch vụ này là xe máy, ô tô đều chạy bằng nhiên liệu xăng, dầu đang là các phương tiện thuộc các tác nhân gây ra ô nhiễm không khí hàng đầu. Nắm bắt được nhận thức và các hành vi của người tiêu dùng hiện đại quan tâm sâu sắc đến sức khỏe của bản thân và xã hội, góp phần hướng đến các hành vi vì môi trường.
Vào tháng 03 năm 2023, Chủ tịch tập đoàn Vingroup đã công bố thành lập Công ty Cổ phần Di chuyển Xanh và Thông minh (Green and Smart Mobility – GSM), là một đơn vị cho thuê và đặt xe điện bao gồm: ô tô và xe máy điện. Được vận hành và hoạt động trên ứng dụng gọi đặt xe công nghệ Xanh SM với mục tiêu phổ cập xe điện và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về phương tiện xanh, tích cực bảo vệ môi trường trong đời sống hằng ngày. Trong một số nghiên cứu cho rằng các kiến thức về sản phẩm xanh và nhận thức về môi trường có ảnh hưởng tích cực đến ý định và hành vi tiêu dùng xanh (Chu Thị Kim Loan, 2020; Phạm Thị Huyền & cs. Do đó, việc tăng cường và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ về ý thức bảo vệ môi trường thông qua việc sử dụng, tiêu dùng các sản phẩm/ phương tiện “Xanh” là một yếu tố mang tính cấp thiết hơn bao giờ hết.
Ở các nghiên cứu trước về hành vi tiêu dùng xanh, hành vi vì môi trường của người tiêu dùng đến việc sử dụng xe điện đã được nghiên cứu và quan tâm từ trong nước đến ngoài nước. Tuy nhiên, các nghiên cứu về mối quan tâm môi trường của giới trẻ đến việc sử dụng ứng dụng đặt xe, đặc biệt là xe điện vẫn còn hạn chế. Nhận thấy được sự khác biệt này, tác giả đã tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu Tác Động Mối Quan Tâm Về Môi Trường Của Giới Trẻ Đến Ý Định Sử Dụng Ứng Dụng Gọi Xe Điện: Trường Hợp Nghiên Cứu Điển Hình Ứng Dụng Gọi Xe Điện Xanh SM Tại Thành Phố Hồ Chí Minh”.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chính 2 Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu sự tác động mối quan tâm môi trường của giới trẻ ảnh hưởng đến ý định sử dụng ứng dụng gọi xe điện Xanh SM trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Từ đó đưa ra kiến nghị và đề xuất hàm ý quản trị giúp nâng cao nhận thức cho giới trẻ về ý thức bảo vệ môi trường, đồng thời tác động mạnh đối với các doanh nghiệp đang kinh doanh các dịch vụ ứng dụng gọi xe trong việc phát triển, gia tăng hiệu quả kinh doanh và tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng trẻ.2 Mục tiêu cụ thể - Xác định các yếu tố thuộc mối quan tâm về môi trường của giới trẻ đến ý định sử dụng ứng dụng gọi xe điện Xanh SM tại Thành phố Hồ Chí Minh.
- Đo lường mức độ tác động của các yếu tố thuộc mối quan tâm về môi trường của giới trẻ đến ý định sử dụng ứng dụng gọi xe điện Xanh SM tại Thành phố Hồ Chí Minh. - Kiểm định mối quan hệ giữa mối quan tâm về môi trường của giới trẻ đến ý định sử dụng ứng dụng gọi xe điện thông qua các biến số trong mô hình TPB. - Đề xuất hàm ý quản trị và kiến nghị nhằm nâng cao hành vi vì môi trường của giới trẻ thông qua việc sử dụng ứng dụng gọi xe điện Xanh SM tại Thành phố Hồ Chí Minh.3 Đối tượng nghiên cứu Những yếu tố thuộc mối quan tâm môi trường của giới trẻ ảnh hưởng đến ý định sử dụng ứng dụng gọi xe điện Xanh SM tại Thành phố Hồ Chí Minh 1.4 Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng phương pháp định tính và định lượng. Nghiên cứu định tính: Tham khảo các đề tài nghiên cứu trước đây và thực hiện tham vấn từ thầy cô hướng dẫn để điều chỉnh, bổ sung các cơ sở lý thuyết liên quan đến đề tài.
Tham khảo, kế thừa thang đo, xây dựng bảng hỏi và đưa vào áp dụng khảo sát đề tài nghiên cứu. Nghiên cứu định lượng: Thông qua bảng câu hỏi khảo sát, tiến hành phân tích và đánh giá các yếu tố thuộc các mối tâm tâm về môi trường của giới trẻ ảnh hưởng đến ý định sử dụng 3 ứng dụng gọi xe điện Xanh SM tại Thành phố Hồ Chí Minh thông qua các công cụ phân tích như SPSS và AMOS.5 Ý nghĩa nghiên cứu 1.1 Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu góp phần tìm ra các nhân tố thuộc các mối quan tâm về môi trường của giới trẻ đến ý định sử dụng ứng dụng gọi xe điện Xanh SM tại Thành phố Hồ Chí Minh. Từ đó, đưa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao những yếu tố có tác động mạnh mẽ đến hành vi bảo vệ môi trường của giới trẻ tại TP HCM và góp phần cải thiện thực trạng môi trường hiện nay.2 Ý nghĩa thực tiễn Đối với thế hệ trẻ: Nâng cao nhận thức và chủ động thực hiện các hành vi bảo vệ môi trường thông qua việc sử dụng, tiêu dùng các sản phẩm/ ứng dụng “Xanh” nhằm góp phần bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và đóng góp cho sự phát triển của xã hội. Đối với các doanh nghiệp: Kết quả nghiên cứu tạo cơ sở giúp doanh nghiệp phát huy và nâng cao các giải pháp nhằm gia tăng nhận thức và hành vi vì môi trường của giới trẻ, tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng trẻ quan tâm đến môi trường thông qua các chiến dịch marketing Xanh, giao diện của ứng dụng và phương tiện di chuyển nhằm gia tăng sự tin dùng ứng dụng của doanh nghiệp.
Đối với cơ quan, nhà nước: Kết quả sau nghiên cứu giúp các bộ phận cơ quan, quản lý về môi trường có những cái nhìn khách quan và đưa ra những biện pháp khuyến khích nhằm tuyên truyền, giáo dục và nâng cao việc sử dụng các sản phẩm và dịch vụ “Xanh” góp phần bảo vệ môi trường của giới trẻ trong thời đại ngày nay. 4 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Khái niệm nghiên cứu 2. Mối quan tâm về môi trường Mối quan tâm về môi trường được định nghĩa là niềm tin vào tầm quan trọng của các vấn đề môi trường đối với con người (Barbara Borusiak & cs, 2021). Ở các bài nghiên cứu liên quan đến hậu quả về mối quan tâm môi trường ngày càng gia tăng đến ý định và hành vi của người tiêu dùng.
Các lĩnh vực nghiên cứu bao gồm việc sử dụng và tiết kiệm năng lượng, thiết bị tiết kiệm năng lượng, nhiên liệu sinh học, phương tiện giao thông (bao gồm cả việc mua các phương tiện thân thiện môi trường). Những nghiên cứu này xác nhận ảnh hưởng của mối quan tâm về môi trường đối với ý định lựa chọn các sản phẩm và giải pháp thân thiện với môi trường của người tiêu dùng (Barbara Borusiak & cs. Theo nghiên cứu của Sapci & Considine vào năm 2014, đã chỉ ra rằng khi người tiêu dùng có mức độ quan tâm cao đối với môi trường, họ sẽ nhận ra rõ ràng những vấn đề môi trường đang ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của họ. Điều này dẫn đến xu hướng sử dụng các sản phẩm được coi là thân thiện với môi trường nhiều hơn.
Qua đó cho thấy mối quan tâm môi trường này có tác động lớn đến ý định hành vi của người tiêu dùng.