Tác Động Của Logistics Xanh Đến Năng Lực Cạnh Tranh Quốc Gia: Bằng Chứng Thực Nghiệm Quốc Tế

Logistics xanh đang trở thành một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. 91 trang · Học viện Ngân hàng · 2024.

• Tác giả: Vũ Thị Vân Anh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đức Anh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh doanh Quốc tế
• Đề tài: Tác Động Của Logistics Xanh Đến Năng Lực Cạnh Tranh Quốc Gia
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: KHUNG LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA LOGISTICS XANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH QUỐC GIA
• 1.1. Tổng quan về logistics xanh
• 1.2. Khái niệm logistics xanh
• 1.3. Nội dung phát triển logistics xanh
• 1.4. Lựa chọn chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động logistics xanh ở cấp độ quốc gia
• 1.5. Năng lực cạnh tranh quốc gia
• 1.6. Đo lường năng lực cạnh tranh quốc gia
• 1.7. Các yếu tố ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh quốc gia
• 1.8. Mối quan hệ giữa hoạt động logistics xanh và năng lực cạnh tranh quốc gia
• 1.9. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan nghiên cứu về mối quan hệ giữa logistics xanh và năng lực cạnh tranh quốc gia
• 2.2. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 2.3. Xây dựng chỉ số Hiệu suất Logistics Xanh
• 2.4. Phương trình phản ánh mối quan hệ giữa hoạt động logistics xanh với năng lực cạnh tranh quốc gia
• 2.5. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 3.2. Kết quả kiểm định đặc điểm dữ liệu
• 3.3. Kết quả nghiên cứu chính và thảo luận
• 3.4. Kết quả kiểm định tính vững của mô hình
• 3.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Xu hướng phát triển logistics xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia
• 4.2. Hàm ý chính sách chung cho các quốc gia
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Logistics Xanh Đến Năng Lực Cạnh Tranh

Logistics xanh đang trở thành một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Với sự gia tăng nhận thức về bảo vệ môi trường, các quốc gia đang tìm kiếm cách thức để cải thiện hiệu suất logistics mà không làm tổn hại đến môi trường. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp logistics xanh không chỉ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế. Theo Ngân hàng Thế giới, việc cải thiện logistics có thể dẫn đến sự gia tăng sản xuất và thu hút đầu tư nước ngoài, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

1.1. Khái Niệm Về Logistics Xanh Và Tác Động Đến Môi Trường

Logistics xanh được định nghĩa là các hoạt động logistics nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Điều này bao gồm việc sử dụng công nghệ sạch, tối ưu hóa quy trình vận chuyển và giảm thiểu lượng khí thải. Theo nghiên cứu của Arvis và cộng sự (2018), ngành logistics chịu trách nhiệm cho 23% lượng CO2 phát thải toàn cầu, do đó việc chuyển đổi sang logistics xanh là cần thiết.

1.2. Tác Động Của Logistics Xanh Đến Năng Lực Cạnh Tranh Quốc Gia

Nghiên cứu cho thấy rằng logistics xanh có thể cải thiện năng lực cạnh tranh thông qua việc giảm chi phí vận chuyển và tăng cường hiệu quả hoạt động. Các quốc gia áp dụng logistics xanh thường có khả năng thu hút đầu tư cao hơn và cải thiện vị thế trên thị trường quốc tế. Điều này được hỗ trợ bởi các nghiên cứu của Lean và cộng sự (2014) cho thấy rằng cải thiện dịch vụ logistics dẫn đến tăng trưởng kinh tế.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Logistics Xanh

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc áp dụng logistics xanh cũng gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường phải đối mặt với chi phí đầu tư ban đầu cao và thiếu hụt kiến thức về công nghệ mới. Hơn nữa, sự thiếu đồng bộ trong chính sách và quy định giữa các quốc gia cũng gây khó khăn trong việc triển khai logistics xanh. Theo nghiên cứu của F. Bugarčić và cộng sự (2020), việc thiếu cơ sở hạ tầng phù hợp cũng là một rào cản lớn.

2.1. Chi Phí Đầu Tư Ban Đầu Cao

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc chuyển đổi sang logistics xanh là chi phí đầu tư ban đầu. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ mới và cải thiện cơ sở hạ tầng, điều này có thể gây áp lực tài chính lớn, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

2.2. Thiếu Kiến Thức Về Công Nghệ Mới

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nắm bắt được các công nghệ mới trong logistics xanh. Việc thiếu hụt kiến thức và kỹ năng trong việc áp dụng công nghệ xanh có thể dẫn đến việc không tận dụng được các lợi ích mà logistics xanh mang lại.

III. Phương Pháp Và Giải Pháp Để Nâng Cao Logistics Xanh

Để nâng cao hiệu quả của logistics xanh, các quốc gia cần áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp khác nhau. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển chính sách hỗ trợ là những yếu tố quan trọng. Theo nghiên cứu của Kabak và cộng sự (2020), việc kết hợp nhiều phương pháp có thể tạo ra tác động tích cực đến năng lực cạnh tranh quốc gia.

3.1. Cải Thiện Cơ Sở Hạ Tầng Logistics

Cải thiện cơ sở hạ tầng logistics là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả logistics xanh. Việc đầu tư vào các công trình giao thông và kho bãi hiện đại sẽ giúp giảm chi phí vận chuyển và thời gian giao hàng, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.2. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Về Logistics Xanh

Đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố then chốt trong việc áp dụng logistics xanh. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào việc nâng cao kiến thức về công nghệ xanh và quy trình logistics bền vững, giúp doanh nghiệp có thể áp dụng hiệu quả các giải pháp logistics xanh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Logistics Xanh Trong Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh

Nhiều quốc gia đã áp dụng thành công logistics xanh để nâng cao năng lực cạnh tranh. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng logistics xanh không chỉ giúp giảm thiểu tác động đến môi trường mà còn cải thiện hiệu quả kinh tế. Ví dụ, các quốc gia châu Âu đã đầu tư mạnh vào logistics xanh và đã thấy sự gia tăng trong thu hút đầu tư nước ngoài.

4.1. Các Quốc Gia Điển Hình Trong Ứng Dụng Logistics Xanh

Nhiều quốc gia như Đức và Thụy Điển đã đi đầu trong việc áp dụng logistics xanh. Họ đã phát triển các chính sách hỗ trợ và đầu tư vào công nghệ xanh, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư nước ngoài.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của Logistics Xanh

Nghiên cứu của F. Bugarčić và cộng sự (2023) cho thấy rằng hiệu suất logistics xanh có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng logistics xanh là một hướng đi đúng đắn cho các quốc gia.

V. Kết Luận Về Tác Động Của Logistics Xanh Đến Năng Lực Cạnh Tranh Quốc Gia

Tác động của logistics xanh đến năng lực cạnh tranh quốc gia là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Việc áp dụng logistics xanh không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế. Các quốc gia cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp logistics xanh để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Logistics Xanh Trong Năng Lực Cạnh Tranh

Tương lai của logistics xanh sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của công nghệ và chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Các quốc gia cần tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để tối ưu hóa quy trình logistics và giảm thiểu tác động đến môi trường.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Để Thúc Đẩy Logistics Xanh

Các chính sách cần tập trung vào việc hỗ trợ doanh nghiệp trong việc chuyển đổi sang logistics xanh. Điều này bao gồm việc cung cấp các khoản vay ưu đãi, hỗ trợ đào tạo và phát triển cơ sở hạ tầng logistics hiện đại.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Thị Vân Anh (Học viện Ngân hàng, Khoa Kinh doanh Quốc tế, năm 2024) tập trung giải quyết bài toán cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và củng cố vị thế cạnh tranh quốc tế thông qua hoạt động logistics xanh. Bối cảnh thực tiễn được tác giả nêu rõ qua các dữ kiện kinh tế vĩ mô: theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank), thương mại quốc tế đóng góp trung bình 40% vào GDP toàn cầu trong giai đoạn 2009–2019. Logistics đóng vai trò là công cụ kết nối chuỗi giá trị toàn cầu, được ví như "nguồn lợi nhuận thứ ba" bên cạnh tài nguyên thiên nhiên và lao động. Tuy nhiên, ngành logistics truyền thống gây áp lực nặng nề lên hệ sinh thái; hoạt động giao thông vận tải chịu trách nhiệm cho 23% lượng phát thải CO2 từ tiêu thụ nhiên liệu toàn cầu, trong đó vận chuyển hàng hóa chiếm khoảng 8% tổng lượng CO2 toàn cầu (Arvis và cộng sự, 2018).

Trước các cam kết quốc tế như Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG 12 về sản xuất, tiêu dùng bền vững; SDG 13 về hành động vì khí hậu) và các sáng kiến từ Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), logistics xanh trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi nền kinh tế. Vấn đề nghiên cứu đặt ra là: trong bối cảnh nguồn lực quốc gia hữu hạn, liệu việc chuyển hướng nguồn lực sang phát triển logistics xanh có thực sự cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia hay không. Đề tài xác định bốn nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Cung cấp cơ sở lý thuyết về logistics xanh và mối quan hệ giữa logistics xanh và năng lực cạnh tranh quốc gia.
2. Giới thiệu cách thức xây dựng chỉ số hiệu quả hoạt động logistics xanh (GLPI) mới từ hai chỉ số: Chỉ số hiệu quả hoạt động logistics (LPI) và Chỉ số hiệu quả hoạt động môi trường (EPI).
3. Đánh giá mối quan hệ giữa hiệu quả logistics xanh với năng lực cạnh tranh quốc gia bằng việc sử dụng bảng dữ liệu của 22 quốc gia trong giai đoạn 2007–2019.
4. Đưa ra hàm ý chính sách nhằm cải thiện hiệu quả hoạt động logistics xanh hướng tới tăng cường năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững cho các quốc gia, đặc biệt là Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là tác động của hoạt động logistics xanh tới năng lực cạnh tranh quốc gia. Phạm vi không gian gồm 22 quốc gia (chia thành 14 nước thu nhập cao và 8 nước thu nhập trung bình). Phạm vi thời gian kéo dài từ năm 2007 đến năm 2019, căn cứ vào tính sẵn có và đồng bộ của dữ liệu quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận từ các tổ chức quốc tế và học giả chuyên ngành. Logistics được xem xét dưới định nghĩa của ESCAP, Hội đồng các chuyên gia Quản trị Chuỗi cung ứng (CSCMP) và Điều 233 Luật Thương mại Việt Nam 2005. Về logistics xanh, tác giả tiếp cận theo quan điểm của Sbihi & Eglese (2010), Mesjasz-Lech (2012), Rodrigue và Báo cáo Logistics Việt Nam 2022; xác định 5 nội dung cấu thành gồm: vận tải xanh, kho bãi xanh, đóng gói xanh, hệ thống thông tin xanh và logistics ngược.

Về năng lực cạnh tranh quốc gia, nghiên cứu kế thừa định nghĩa của OECD (1996), Scott & Lodge (1985), Viện Phát triển Quản lý (IMD, 2003), Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) và Mô hình kim cương của Michael Porter (1990). Các chỉ số đo lường chính thức gồm:

• Chỉ số Hiệu quả Logistics (LPI) do World Bank công bố định kỳ 2 năm một lần từ năm 2007, đo lường trên thang điểm từ 1 đến 5 qua 6 thành phần: Thông quan (Customs), Cơ sở hạ tầng (Infrastructure), Giao hàng quốc tế (Ship), Năng lực dịch vụ logistics (Service), Truy xuất lô hàng (Tracing) và Tính đúng lúc (Timeliness). Dữ liệu thu thập từ khảo sát khoảng 1.000 chuyên gia tại 130 quốc gia.
• Chỉ số Hiệu quả Môi trường (EPI) do Đại học Yale và Đại học Columbia xây dựng, đo lường trên thang điểm 0–100. Phiên bản EPI năm 2022 phân bổ 40 chỉ số thành 11 nhóm vấn đề thuộc 3 mục tiêu chính sách: Chống biến đổi khí hậu, Thúc đẩy sức sống hệ sinh thái và Giảm thiểu căng thẳng môi trường đối với sức khỏe con người.
• Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu (GCI) của WEF: Đánh giá môi trường kinh doanh và năng suất, từ năm 2018 áp dụng khung GCI 4.0 gồm 12 trụ cột chia làm 4 nhóm (Môi trường thuận lợi, Nguồn nhân lực, Thị trường, Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo).
• Chỉ số Hiệu suất Logistics Xanh (GLPI): Được tác giả tính toán tích hợp từ LPI và EPI theo phương pháp luận mới của Starostka-Patyk và cộng sự (2024), khắc phục nhược điểm bỏ qua khía cạnh môi trường của LPI đơn thuần.

Phương trình kinh tế lượng phản ánh mối quan hệ nghiên cứu có dạng:

$$\text{GCI}{i,t} = \alpha_0 + \alpha_1 \text{GLPI}{i,t} + \alpha_2 \text{INS}{i,t} + \alpha_3 \text{GDPPC}{i,t} + \alpha_4 \text{TRADE}{i,t} + \alpha_5 \text{POPG}{i,t} + \delta_i + \varepsilon_{i,t}$$

Trong đó, các biến số và nguồn thu thập dữ liệu được tổng hợp tại bảng sau:

Tên biến	Viết tắt	Ý nghĩa / Đo lường	Nguồn dữ liệu	Kỳ vọng dấu
Năng lực cạnh tranh quốc gia	$\text{GCI}$	Điểm số năng lực cạnh tranh tổng thể	Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF)	Biến phụ thuộc
Hiệu quả logistics xanh	$\text{GLPI}$	Chỉ số tổng hợp hiệu quả logistics và môi trường	Tác giả tính toán (từ LPI và EPI)	Dương (+)
Thể chế	$\text{INS}$	Chất lượng khung khổ pháp lý, kiểm soát tham nhũng	Ngân hàng Thế giới (World Bank)	Dương (+)
Thu nhập bình quân đầu người	$\text{GDPPC}$	Tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người	Ngân hàng Thế giới (World Bank)	Dương (+)
Độ mở cửa thương mại	$\text{TRADE}$	Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên GDP (%)	Ngân hàng Thế giới (World Bank)	Dương (+)
Tăng trưởng dân số hàng năm	$\text{POPG}$	Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên hàng năm (%)	Ngân hàng Thế giới (World Bank)	Âm (-)

Phương pháp ước lượng thực nghiệm được áp dụng là hồi quy hiệu ứng cố định đa chiều (Multi-way Fixed Effect - MWFE) kết hợp hồi quy bình phương tối thiểu hai giai đoạn (2SLS) sử dụng biến công cụ (Instrumental Variable - IV) nhằm kiểm soát hiện tượng nội sinh và các khuyết tật mô hình. Ngoài ra, tác giả sử dụng hồi quy phân vị (Quantile Regression) và kiểm định sai số chuẩn Driscoll - Kraay để kiểm tra tính vững của kết quả ước lượng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khung lý thuyết về mối quan hệ giữa logistics xanh và năng lực cạnh tranh quốc gia

Chương 1 làm rõ các khái niệm nền tảng về logistics, logistics xanh và năng lực cạnh tranh quốc gia. Tác giả phân tích cấu trúc 5 thành phần của logistics xanh (vận tải, kho bãi, bao bì đóng gói, hệ thống thông tin, logistics ngược) và nhấn mạnh rằng vận tải chiếm từ 80% đến 90% tổng lượng CO2 phát thải từ chuỗi cung ứng. Tiếp đó, chương phân tích chi tiết cơ chế cấu tạo của chỉ số LPI và chỉ số GCI (gồm 12 trụ cột theo WEF). Luận điểm trọng tâm của chương là việc chứng minh sự liên kết giữa logistics và năng lực cạnh tranh: logistics hiệu quả giúp giảm chi phí vận chuyển, xóa bỏ rào cản khoảng cách địa lý và khuếch đại tác động tích cực của các trụ cột GCI lên tăng trưởng. Đồng thời, chương 1 chỉ ra các yếu tố vĩ mô tác động tới năng lực cạnh tranh quốc gia bao gồm thể chế chính trị, cơ sở hạ tầng, đổi mới công nghệ, thị trường tài chính và nguồn nhân lực.

Chương 2: Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm tiền nhiệm (Kabak và cộng sự, 2020; Sergi và cộng sự, 2021; Bugarčić và cộng sự, 2023) để xây dựng giả thuyết và phương trình hồi quy. Nội dung trọng tâm là phương pháp tích hợp chỉ số GLPI từ LPI và EPI theo quy trình của Starostka-Patyk và cộng sự (2024). Tác giả phân tích rằng hai chỉ tiêu phụ của LPI tác động tiêu cực nhiều nhất tới môi trường là Cơ sở hạ tầng (Infra) và Tính đúng lúc (Timeliness) do áp lực gia tăng phương tiện vận tải và tần suất giao hàng khi chưa tối ưu thể tích tải trọng. Mẫu dữ liệu bảng gồm 22 quốc gia được lựa chọn dựa trên tính sẵn có của số liệu trong giai đoạn 2007–2019. Chương này cũng thiết lập quy trình kiểm định kinh tế lượng với mô hình MWFE, 2SLS, hồi quy phân vị và xử lý sai số chuẩn với Driscoll - Kraay.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm từ mẫu dữ liệu bảng 22 quốc gia qua các bảng thống kê mô tả, ma trận tương quan theo cặp và bảng kết quả hồi quy:

• Kết quả ước lượng khẳng định logistics xanh (GLPI) có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê tới năng lực cạnh tranh quốc gia (GCI).
• Kiểm định tác động qua thời gian ở nhóm các quốc gia thu nhập cao cho thấy logistics xanh phát huy vai trò thúc đẩy cạnh tranh rõ rệt trong dài hạn thay vì ngắn hạn, do việc chuyển đổi hạ tầng xanh đòi hỏi thời gian hoàn vốn và tái cấu trúc công nghệ.
• Các biến kiểm soát như chất lượng thể chế ($\text{INS}$) và thu nhập bình quân đầu người ($\text{GDPPC}$) duy trì mối tương quan dương có ý nghĩa với GCI.
• Các kiểm định tính vững (2SLS xử lý biến nội sinh, hồi quy phân vị theo từng nhóm trình độ cạnh tranh, kiểm định sai số chuẩn Driscoll - Kraay) đều cho kết quả nhất quán với mô hình gốc.

Chương 4: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương cuối đúc kết các phát hiện thực nghiệm và phân tích xu hướng phát triển logistics xanh trên thế giới. Tác giả chỉ ra rằng nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua xanh hóa chuỗi cung ứng là chiến lược dài hạn, đòi hỏi sự kiên nhẫn và đồng bộ về mặt thể chế. Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất hệ thống hàm ý chính sách chung cho các quốc gia và định hướng cụ thể đối với Việt Nam nhằm thực hiện các cam kết phát triển bền vững và cải thiện chỉ số cạnh tranh trong thương mại quốc tế.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các bằng chứng thực nghiệm quan trọng về mối quan hệ giữa hiệu quả logistics, môi trường và năng lực cạnh tranh. Bảng số liệu phân tích trong giai đoạn 2007–2019 tại 22 quốc gia chỉ ra sự chênh lệch rõ rệt giữa xếp hạng logistics truyền thống và mức độ thân thiện môi trường:

Quốc gia	Xếp hạng LPI trong mẫu	Xếp hạng EPI trong mẫu	Quốc gia	Xếp hạng LPI trong mẫu	Xếp hạng EPI trong mẫu
Hà Lan	1	7	Nam Phi	12	1
Thụy Điển	2	15	Trung Quốc	13	2
Bỉ	3	9	Ma-lay-si-a	14	5
Vương quốc Anh	4	14	Ít-xa-ren	15	21
Hoa Kỳ	5	4	Thái Lan	16	10
Đan Mạch	6	18	Chi-lê	17	3
Phần Lan	7	19	Ấn Độ	18	20
Ca-na-đa	8	12	Mê-xi-cô	19	22
Pháp	9	16	Bra-xin	20	6
Na Uy	10	17	Phi-líp-pin	21	13
Úc	11	11	Cô-lôm-bi-a	22	8

Dữ liệu thực nghiệm phản ánh rằng các quốc gia đạt thứ hạng LPI cao nhất không nhất thiết sở hữu thứ hạng EPI tốt nhất (ví dụ: Hà Lan xếp hạng 1 về LPI nhưng xếp hạng 7 về EPI; Đan Mạch xếp hạng 6 LPI nhưng xếp hạng 18 EPI; Thụy Điển xếp thứ 2 LPI nhưng xếp thứ 15 EPI). Ngược lại, một số quốc gia đang phát triển có thứ hạng LPI trung bình nhưng chỉ số môi trường lại đạt vị trí cao trong mẫu quan sát (Nam Phi xếp hạng 12 LPI nhưng xếp thứ 1 EPI; Trung Quốc xếp hạng 13 LPI nhưng xếp thứ 2 EPI).

Về mặt đóng góp khoa học, tác giả tự xác định ba điểm mới của đề tài:

1. Về chỉ số đo lường: Tự tính toán chỉ số GLPI mới kết hợp từ LPI và EPI thay vì sử dụng chỉ số LPI đơn lẻ, khắc phục triệt để nhược điểm bỏ sót yếu tố phát thải và bảo vệ môi trường của các nghiên cứu trước đây.
2. Về khoảng trống nghiên cứu vĩ mô: Là một trong những công trình đầu tiên kiểm định thực nghiệm tác động của logistics xanh đối với năng lực cạnh tranh quốc gia trên phạm vi đa quốc gia, mở rộng phạm vi nghiên cứu vốn trước đây chỉ tập trung vào logistics truyền thống hoặc các biến số kinh tế thuần túy.
3. Về tính chất tác động: Chứng minh thực nghiệm tác động dài hạn của logistics xanh lên chỉ số GCI, cung cấp bằng chứng cho thấy việc đầu tư vào logistics xanh đòi hỏi chiến lược phân bổ nguồn lực kiên trì, không thể tạo ra kết quả đột biến trong ngắn hạn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế gắn liền với phạm vi dữ liệu thứ cấp sẵn có:

• Mẫu nghiên cứu chỉ bao gồm 22 quốc gia do hạn chế về sự tương thích và đầy đủ của chuỗi dữ liệu kết hợp giữa LPI và EPI trong giai đoạn khảo sát.
• Khung thời gian phân tích dừng lại ở năm 2019 do Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tạm ngừng phát hành Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu từ năm 2020 dưới tác động của dịch bệnh COVID-19 và quá trình rà soát lại phương pháp luận.
• Hạn chế xuất phát từ bản chất khảo sát của chỉ số LPI: dữ liệu thu thập từ khoảng 1.000 chuyên gia tại 130 quốc gia có thể mang tính chủ quan xã hội và chưa bao quát đầy đủ khối doanh nghiệp logistics nhỏ nội địa tại các nước kém phát triển.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở là mở rộng quy mô mẫu quan sát khi các tổ chức quốc tế cập nhật dữ liệu mới sau năm 2020, đồng thời phân tích chi tiết tác động của từng thành phần cấu thành GLPI đối với từng nhóm trụ cột GCI cụ thể.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Kinh doanh quốc tế, Kinh tế quốc tế, Quản trị chuỗi cung ứng và Kinh tế phát triển. Giá trị học thuật nổi bật nằm ở:

• Quy trình phương pháp luận xây dựng chỉ số tổng hợp GLPI từ các cơ sở dữ liệu quốc tế mở (World Bank, Yale/Columbia).
• Bảng tổng hợp tổng quan nghiên cứu chi tiết về các yếu tố tác động tới GCI và các mô hình hồi quy kinh tế lượng bảng (MWFE, 2SLS, kiểm định Driscoll - Kraay) có thể áp dụng cho các đề tài nghiên cứu thực nghiệm vĩ mô tương tự.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao tác giả không sử dụng trực tiếp chỉ số LPI do World Bank công bố để đại diện cho logistics xanh?
Chỉ số LPI thuần túy đánh giá hiệu quả logistics dựa trên 6 khía cạnh vận hành và thương mại, hoàn toàn không tính đến tác động môi trường. Một số quốc gia lạm dụng phương thức vận tải hàng không hoặc vận tải đường bộ tiêu thụ nhiều nhiên liệu hóa thạch có thể đạt điểm LPI rất cao nhưng lại gây tổn hại lớn đến môi trường. Việc tích hợp LPI với chỉ số EPI thành GLPI giúp lượng hóa đồng thời cả hiệu quả logistics và tính bền vững sinh thái.

2. Hai thành phần nào của chỉ số LPI được xác định là gây tác động tiêu cực lớn nhất đến môi trường?
Theo phân tích tại Chương 2, hai yếu tố của LPI ảnh hưởng trực tiếp và tiêu cực nhất đến môi trường là "Cơ sở hạ tầng" (Infrastructure) và "Tính đúng lúc" (Timeliness). Việc mở rộng hạ tầng giao thông làm gia tăng mật độ phương tiện và tiêu thụ tài nguyên; trong khi yêu cầu giao hàng gấp rút, đúng giờ nếu không được tối ưu tải trọng sẽ làm tăng số lượng chuyến xe rỗng hoặc bán tải, đẩy lượng phát thải khí nhà kính lên cao.

3. Mẫu nghiên cứu của khóa luận gồm bao nhiêu quốc gia và trải dài trong giai đoạn nào?
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng của 22 quốc gia (gồm 14 quốc gia có thu nhập cao và 8 quốc gia có thu nhập trung bình) trong khoảng thời gian từ năm 2007 đến năm 2019.

4. Mô hình kinh tế lượng sử dụng những phương pháp ước lượng nào để kiểm soát sai số và hiện tượng nội sinh?
Tác giả áp dụng phương pháp hồi quy hiệu ứng cố định đa chiều (MWFE) kết hợp hồi quy bình phương tối thiểu hai giai đoạn (2SLS) với biến công cụ (IV). Đồng thời, tác giả thực hiện hồi quy phân vị (Quantile Regression) và kiểm định sai số chuẩn Driscoll - Kraay để kiểm tra tính vững của mô hình.

5. Vì sao chuỗi thời gian nghiên cứu của đề tài dừng lại ở năm 2019?
Do từ năm 2020, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tạm ngừng công bố Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu (GCR) do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, những biến động kinh tế toàn cầu và nhu cầu điều chỉnh lại hệ thống phương pháp luận đo lường.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vũ Thị Vân Anh đã xây dựng thành công chỉ số Hiệu suất Logistics Xanh (GLPI) trên cơ sở tích hợp chỉ số LPI và EPI của 22 quốc gia trong giai đoạn 2007–2019. Bằng phương pháp ước lượng hồi quy hiệu ứng cố định đa chiều (MWFE) và 2SLS, nghiên cứu chứng minh logistics xanh có tác động tích cực và rõ nét trong dài hạn tới việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia (GCI). Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học thực nghiệm cho các nhà hoạch định chính sách trong việc thiết lập chiến lược đầu tư hạ tầng xanh, hoàn thiện khung thể chế và hướng tới phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHUNG LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA LOGISTICS XANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH QUỐC GIA 1. Tổng quan về logistics xanh 1. Khái niệm logistics xanh a. Khái niệm Logistics Theo ESCAP, logistics là “Việc quản lý dòng trung chuyển và lưu kho nguyên vật liệu, quá trình sản xuất, thành phẩm và xử lý các thông tin liên quan… từ nơi xuất xứ đến nơi tiêu thụ cuối cùng theo yêu cầu của khách hàng.

Hiểu một cách rộng hơn nó còn bao gồm cả việc thu hồi và xử lý rác thải”. Tương tự, theo Hội đồng các chuyên gia Quản trị Chuỗi cung ứng (Council of Supply Chain Management Professionals – CSCMP), logistics được hiểu theo phạm vi rộng là “Một bộ phận của chu trình chuỗi cung ứng, bao gồm các quá trình hoạch định kế hoạch, thực hiện và kiểm soát một cách hiệu quả việc dự trữ và lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, thông tin hai chiều giữa điểm khởi đầu và điểm tiêu dùng nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng”. Còn theo Điều 233 Luật Thương mại Việt Nam 2005, “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan tới hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao”. Nhìn chung, các quan điểm trên đều cho thấy logistics là một chuỗi nhiều hoạt động khác nhau nhưng có liên quan mật thiết với nhau, tác động qua lại lẫn nhau nhằm phục vụ cho quá trình sản xuất, phân phối, lưu thông hàng hóa.

Mục tiêu của logistics là đáp ứng các yêu cầu của khách hàng một cách kịp thời và tối ưu nhất về chi phí. Khái niệm và vai trò của Logistics xanh 14 Thuật ngữ “Logistics xanh” (Green logistics) hay “Logistics bền vững” (Sustainable logistics) và các thuật ngữ tương tự ra đời từ những năm 1980. Kể từ thời điểm đó, trên thế giới đã có rất nhiều tổ chức và các nhà nghiên cứu tiếp cận thuật ngữ này dưới nhiều góc độ và đưa ra những khái niệm khác nhau về logistics xanh. Từ quan điểm phát triển bền vững, Sbihi & Eglese (2010) định nghĩa “Logistics xanh” là “sản xuất và phân phối hàng hóa một cách bền vững, có tính đến các yếu tố môi trường và xã hội”.

Theo Mesjasz-Lech (2012), “Logistics xanh” bao gồm tất cả các hoạt động liên quan đến quản lý hiệu quả sinh thái đối với quản lý dòng trung chuyển hàng hóa và thông tin hai chiều từ điểm khởi đầu tới điểm tiêu thụ nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu của khách hàng một cách kịp thời và tối ưu. Tương tự, theo Rodrigue và cộng sự, “Logistics xanh” được định nghĩa là các chiến lược và hoạt động quản trị chuỗi cung ứng giúp giảm tác động đến môi trường và năng lượng trong quá trình phân phối và lưu thông hàng hóa, xử lý nguyên vật liệu, quản lý chất thải, đóng gói và vận chuyển. Tại Việt Nam, theo “Báo cáo Logistics Việt Nam 2022”, quan điểm về logistics xanh được Ban Biên tập đưa ra như sau: “Logistics xanh là hoạt động logistics hướng tới các mục tiêu bền vững, thân thiện và bảo vệ môi trường, giảm tối đa tác động tiêu cực đến môi trường”.1: Khung phát triển logistics xanh 15 Logistics không phải một hoạt động đơn lẻ mà là một chuỗi các hoạt động liên tiếp, liên quan mật thiết và tác động lẫn nhau, được thực hiện tuần tự và có hệ thống, liên quan đến tất cả các nguồn tài nguyên, các yếu tố đầu vào cần thiết. Đi kèm với sự phát triển của hoạt động logistics là ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường.

Sự gia tăng số lượng các cảng biển, cảng hàng không, mật độ tàu thuyền, xe cộ… đã tăng thêm sức ép tới môi trường. Vận tải là hoạt động chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động logistics, mà ngành vận tải lại là một trong những ngành có mức độ tiêu thụ năng lượng lớn nhất và là nguyên nhân chính gây phát thải khí nhà kính ra môi trường (Zaman & Shamsuddin, 2017). Do đó, logistics xanh ra đời nhằm mục đích có những nỗ lực và biện pháp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của hoạt động logistics, vừa đáp ứng được nhu cầu phát triển của xã hội hiện tại mà không làm giảm tính sẵn có và chất lượng tài nguyên thiên nhiên. Logistics là một phần quan trọng nằm trong chuỗi cung ứng.

Tương tự, logistics xanh cũng là nhân tố chính, đóng vai trò quan trọng trong quản lý chuỗi cung ứng xanh (Green Supply Chain Management - GSCM). Logistics xanh chú trọng vào việc tìm kiếm các chiến lược và phương thức quản trị các hoạt động phân phối có hiệu quả, từ đó giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của hoạt động logistics tới môi trường như giảm thiểu sự phát thải khí nhà kính, giảm tỷ trọng năng lượng không tái tạo (dầu mỏ, than đá, khí đốt), hạn chế ô nhiễm không khí và lãng phí tài nguyên thiên nhiên. Tuy nhiên, trên thực tế, ngành Logistics chưa thể loại bỏ hoàn toàn năng lượng không tái tạo. Do đó, trong tương lai gần, xu hướng phát triển logistics xanh sẽ tập trung vào việc tối ưu quy trình sản xuất, mua hàng, kho bãi và quản lý vận chuyển, từ đó giảm lãng phí nhiên liệu.

Đồng thời, logistics xanh còn nhằm mục tiêu giảm chi phí sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm (Lau, 2011). Những nỗ lực trong lĩnh vực logistics xanh là để đóng góp và đảm bảo tính bền vững (Alshubiri, 2017) và đạt được sự cân bằng hài hòa các mục tiêu phát triển về kinh tế, xã hội và môi trường (Sbihi & Eglese, 2010) 16 1. Nội dung phát triển logistics xanh a. Vận tải xanh Trong chuỗi các hoạt động của logistics, vận tải là hoạt động gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường nhiều nhất.

Do vậntải bao gồm hai yếu tố: Hệ thống cơ sở hạ tầng mạng lưới giao thông và hoạt động của các phương tiện vận tải. Chính quá trình vận chuyển nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm qua các khâu trong chuỗi cung ứng từ điểm sản xuất tới nơi tiêu thụ cuối cùng gây thải ra môi trường nhiều khí thải độc hại, do quá trình tiêu hao nhiên liệu để các phương tiện vận tải hoạt động. Ngoài phát sinh khí thải, các phương tiện giao thông đường bộ còn có ảnh hưởng nhiều nhất tới môi trường thể hiện ở lượng tiếng ồn và ùn tắc giao thông. Bên cạnh đó, để phục vụ cho quá trình chuyên chở, sẽ cần phải xây dựng nhiều hệ thống mạng lưới giao thông.

Gia tăng số lượng các tuyến đường bộ, sân bay, bến cảng là nguồn gây ô nhiễm lớn. Việc thi công xây dựng mạng lưới giao thông hiện đại cần sử dụng nhiều tài nguyên, gây ảnh hưởng xấu tới môi trường. Tuy nhiên, hệ thống hạ tầng giao thông kém, không đồng bộ cũng sẽ gây ùn tắc, làm chậm tiến trình vận tải hàng hóa khiến các phương tiện vận tải phải gia tăng thời gian vận chuyển. Do vậy, việc xanh hóa hoạt động vận tải là rất quan trọng.

Xanh hóa hoạt động vận tải xanh có thể được thực hiện thông qua việc: - Nâng cấp chất lượng hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, xuyên suốt, giảm ùn tắc, vận hành hệ thống vận tải một cách tối ưu - Sử dụng phương thức vận tải đa phương thức, chuyển đổi linh hoạt các phương thức vận tải để tối ưu chi phí vận chuyển và giảm phát thải khí carbon - Chuyển đổi phương tiện vận tải thân thiện với môi trường hoặc ít phát thải b. Kho bãi xanh Việc thiết kế, xây dựng kho bãi ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xanh của kho.“Thiết kế và xây dựng kho không chỉ yêu cầu đảm bảo lưu trữ an toàn cho hàng hóa như duy trì độ ẩm tốt, chống ăn mòn, chống thấm, chống biến dạng, chống 17 bay hơi, không bị rò rỉ,… mà còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường. Kho bãi thân thiện với môi trường cần đảm bảo được những tiêu chuẩn sau: - Tận dụng được nguồn ánh sáng tự nhiên, sử dụng năng lượng mặt trời - Diện tích phù hợp, tận dụng được tối ưu không gian kho, cắt giảm được chuyển động trong kho” - Có thể tổ chức hoạt động tái chế tại chỗ, tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu tiếng ồn và khí thải tới môi trường. Lựa chọn thiết kế xanh hóa kho bãi giúp doanh nghiệp không chỉ đạt được hiệu quả về mặt kinh tế mà còn tăng thêm tính bền vững trong hoạt động logistics của mình.

Đóng gói xanh Đóng gói đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ sản phẩm và đưa chúng đến tay người tiêu dùng. Kích thước, hình dạng và vật liệu cấu tạo bao bì ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí kho hàng và vận chuyển. Việc lựa chọn bao bì phù hợp, có thể tái chế hoặc tái sử dụng, sẽ giúp tiết kiệm chi phí đáng kể do giảm thiểu sử dụng nguyên liệu, tối ưu hóa không gian lưu trữ và dung tích vận chuyển, đồng thời giảm thiểu rác thải. Ngược lại, bao bì không phù hợp có thể dẫn đến hư hỏng sản phẩm trong quá trình vận chuyển, gây lãng phí bao bì và gia tăng lượng rác thải ra môi trường.

Do đó, công nghệ đóng gói hiện đại, thân thiện với môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tổn thất sản phẩm, tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường. Hệ thống thông tin xanh Hệ thống thông tin đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy logistics xanh thông qua việc cung cấp dữ liệu thời gian thực và điều khiển chính xác các hoạt động logistics. Nhờ vậy, các khâu như đóng gói, lưu trữ, vận chuyển, chế biến, phân phối, xếp dỡ và xử lý hàng tồn kho được tối ưu hóa, đáp ứng nhu cầu kinh tế 18 và môi trường, tạo nền tảng cho dịch vụ logistics gắn liền với trách nhiệm bảo vệ môi trường. Số hóa dữ liệu mang lại nhiều lợi ích thiết thực, bao gồm nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng năng suất lao động, thuận tiện tra cứu thông tin và quản lý dữ liệu.

Đồng thời, việc giảm thiểu in ấn nhờ số hóa góp phần hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Đặc biệt, mạng lưới liên kết thông tin giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng giúp giảm thiểu thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian, hạn chế di chuyển, từ đó góp phần giảm thiểu tác động xấu tới môi trường.