phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 2 chương, 4 tiết. MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE KTTT VÀ GIÁ TRI DAO DUC TRUYEN THONG CUA CON NGUOI VIET NAM 1. Kinh tế thị trường va tác động của nó đến đời sống xã hội 1. Kinh té thị trường Theo học thuyết của chủ nghĩa Mác thì loài người phát triển từ thấp đến cao, trải qua các hình thái kinh tế - xã hội: Cộng sản nguyên thủy - Chiếm hữu nô lệ - Phong kiến - Tư bản chủ nghĩa - Cộng sản chủ nghĩa.
Còn nếu xét theo tiến trình phát triển của các kiểu tô chức sản xuất xã hội thì có hai hình thức tô chức sản xuất là: kinh tế tự nhiên, tự cấp, tự túc và kinh tế hàng hóa mà giai đoạn phát triển cao của nó là kinh tế thị trường. Một kiểu tổ chức sản xuất có thé tồn tại và phát triển trong nhiều hình thái kinh tế - xã hội khác nhau. Kinh tế thị trường không phải là kiểu tổ chức sản xuất riêng của chủ nghĩa tư bản và nó càng không phải là chủ nghĩa tư bản, mà là thành tựu của loài người đạt được ở giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa. Trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về kinh tế thị trường.
Theo Adam Smith với lí thuyết “bàn tay vô hình” thì nền kinh tế thị trường là nền kinh tế tự điều tiết, vận động theo quy luật của thị trường, hầu như không có sự can thiệp của Nhà nước. Trái ngược với A. Keynes với “Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ” lại cho rằng kinh tế thị trường vẫn cần có sự can thiệp trực tiếp của “bàn tay hữu hình” là Nhà nước. Trong khi đó, ở từ điển Kinh tế học hiện đại, thì quan niệm “kinh tế thị trường là một hệ thống kinh tế, trong đó các quyết định về việc phân bổ các nguồn lực sản xuất và phân phối sản phẩm được đưa ra trên cơ sở các mức giá, được xác định qua những giao dịch tự nguyện giữa các nhà sản xuất, người tiêu dùng, công nhân và chủ sở hữu các yếu tố sản xuất” [62, tr.
19 Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế tất yếu khách quan của nền sản xuất lưu thông hàng hóa đã phát triển, là kinh tế hàng hóa ở giai đoạn phát triển cao, trở thành hình thức kinh tế phô biến, chi phối nền sản xuất xã hội, khi mọi yếu tố đầu vào của sản xuất và sản pham do sản xuất tạo ra, cả tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng, đều là hàng hóa, các sản phẩm này đến tay người sản xuất hay tiêu dùng đều phải trải qua mua bán, trao đổi, phải thông qua thị trường. Kinh tế thị trường là nền kinh tế vận hành theo sự điều tiết của cơ chế thị trường, lấy sự tồn tại và phát triển của quan hệ hàng hóa - tiền tệ làm cơ sở, việc phân bổ nguồn lực trong kinh tế thị trường chủ yếu dựa vào các lực lượng thị trường, khác với nên kinh tế kế hoạch hóa tập trung, trong đó nhà nước quản lý các hoạt động kinh tế. Tóm lại, kinh tế thị trường là nên kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường. Đó là nên kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó moi quan hệ sản xuất và trao đổi đều được thông qua thị trưởng, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật thị trường.
Sự hình thành kinh tế thị trường là tất yếu khách quan trong lịch sử: từ kinh tế tự nhiên, tự túc, kinh tế hàng hóa rồi từ kinh tế hàng hóa phát triển thành kinh tế thị trường. Kinh tế thị trường cũng trải qua quá trình phát triển ở các trình độ khác nhau từ kinh tế thị trường sơ khai đến kinh tế thị trường hiện đại ngày nay. Kinh tế thị trường là sản phẩm của văn minh nhân loại. Kinh tế thị trường đã phát triển qua nhiều giai đoạn với nhiều mô hình khác nhau, các nền kinh tế thị trường có những đặc trưng chung bao gồm: một là, có sự đa dạng của các chủ thể kinh tế, nhiều hình thức sở hữu.
Các chủ thé kinh tế bình đăng trước pháp luật; hai ià, thị trường đóng vai trò quyết định trong việc phân bổ các nguồn lực xã hội thông qua hoạt động của các thị trường bộ phận như thị trường hàng hóa, thị trường dịch vụ, thị 20 trường sức lao động, thị trường tài chính, thị trường bất động sản, thị trường khoa học công nghệ; ba /à, giá cả được hình thành theo nguyên tắc thị trường; cạnh tranh vừa là môi trường, vừa là động lực thúc day hoat động san xuất kinh doanh; động lực trực tiếp của các chủ thể sản xuất kinh doanh là lợi nhuận và lợi ích kinh tế - xã hội khác; nhà nước là chủ thé thực hiện chức năng quản lý, chức năng kinh tế; thực hiện khắc phục những khuyết tật của thị trường, thúc đây những yếu tổ tích cực, dam bảo sự bình đăng xã hội và sự ồn định của toàn bộ nền kinh tế; bốn ià, nền kinh tế mở, thị trường trong nước quan hệ mật thiết với thị trường quốc tế. Các đặc trưng trên mang tính phổ biến của mọi nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, tùy theo điều kiện lịch sử cụ thể, tùy theo chế độ chính trị xã hội của mỗi quốc gia, ngoài những đặc trưng chung, mỗi nền kinh tế thị trường quốc gia có thể có đặc trưng riêng, tạo nên tính đặc thù và các mô hình kinh tế thị trường khác nhau. Nền kinh tế thị trường có nhiều ưu thế.
7 nhất, nền kinh tế thị trường luôn tạo ra động lực cho sự sáng tạo các chủ thể kinh tế. Trong nền kinh tế thị trường, các chủ thé luôn có cơ hội dé tìm ra động lực cho sự sáng tạo của mình. Thông qua vai trò của thị trường mà nên kinh tế thị trường trở thành phương thức hữu hiệu kích thích sự sáng tạo trong hoạt động của các chủ thé kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tự do của họ, qua đó, thúc đây tăng năng suất lao động, tăng hiệu quả sản xuất, làm cho nền kinh tế hoạt động năng động, hiệu quả. Nền kinh tế thị trường chấp nhận những ý tưởng sáng tạo mới trong thực hiện sản xuất kinh doanh và quản lý.
Nền kinh tế thị trường tạo môi trường rộng mở cho các mô hình kinh doanh mới theo sự phát triển của xã hội. Thứ hai, nền kinh tế thị trưởng luôn phát huy tốt nhất tiềm năng của moi chủ thé, các vùng miền cũng như lợi thé quốc gia. Trong nền kinh tế thị trường, mọi tiềm năng, lợi thế đều có thé được phát huy, đều có thé trở 21 thành lợi ích đóng góp cho xã hội. Thông qua vai trò gắn kết của thị trường mà nén kinh tế thị trường trở thành phương thức hiệu quả hơn han so với nên kinh tế tự cấp tự túc hay nền kinh tế kế hoạch hóa để phát huy tiềm năng, lợi thế của từng thành viên, từng vùng miễn trong quốc gia, của từng quôc gia trong quan hệ kinh tê với phân còn lại của thê giới.
Thứ ba, nền kinh tế thị trường luôn tạo ra các phương thức dé thỏa mãn tối đa nhu cầu của con người, từ đó thúc day tiễn bộ, văn minh xã hội. Trong nền kinh tế thị trường, các thành viên của xã hội luôn có thể tìm thấy cơ hội tối đa dé thỏa mãn nhu cầu của mình. Nền kinh tế thị trường với sự tác động của các quy luật thị trường luôn tạo ra sự phù hợp giữa khối lượng, cơ cau sản xuất với khối lượng, cơ cau nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Nhờ đó, nhu cầu tiêu dùng về các loại hàng hóa, dịch vụ khác nhau được đáp ứng kịp thời; người tiêu dùng được thỏa mãn nhu cầu cũng như đáp ứng đầy đủ mọi chủng loại hàng hóa, dịch vụ.
Thông qua đó, nền kinh tế thị trường trở thành phương thức dé thúc day văn minh, tiến bộ xã hội. Bên cạnh những ưu thế, kinh tế thị trường cũng có những hạn chế. Một la, trong nền kinh tế thị trường luôn tiềm ân những rủi ro khủng hoảng. Sự vận động của cơ chế thị trường không phải khi nào cũng tạo được những cân đối, do đó, luôn tiềm ân những nguy cơ khủng hoảng.
Khủng hoảng có thể diễn ra cục bộ, có thể diễn ra trên phạm vi tổng thể. Khủng hoảng có thé xảy ra đôi với mọi loại hình thi trường, với mọi nền kinh tế thị trường. Sự khó khăn đối với các nền kinh tế thị trường thể hiện ở chỗ, các quốc gia rất khó dự báo chính xác thời điểm xảy ra khủng hoảng. Nền kinh tế thị trường không tự khắc phục được những rủi ro tiềm ấn này.
Hai là, nền kinh tế thị trường không tự khắc phục được xu hướng cạn kiệt tài nguyên không thể tái tạo, suy thoái môi trường tự nhiên, môi trường xã hội. Do phần lớn các chủ thể sản xuất kinh doanh trong nền kinh 22 tế thị trường luôn đặt mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận tối đa nên luôn tạo ra ảnh hưởng tiềm ẩn đối với nguồn lực tài nguyên, suy thoái môi trường. Cũng vì động cơ lợi nhuận, các thủ thé sản xuất kinh doanh có thé vi phạm cả nguyên tắc đạo đức để chạy theo mục tiêu làm giàu thậm chí phi pháp, góp phần gây ra sự xói mòn đạo đức kinh doanh, thậm chí cả đạo đức xã hội. Day là những mặt trái của bản thân nền kinh tế thị trường.
Cũng vi mục tiêu lợi nhuận, các chủ thể hoạt động sản xuất kinh doanh có thể không tham gia vào các lĩnh vực thiết yếu cho nền kinh tế nhưng có lợi nhuận kỳ vọng thấp, rủi ro cao, quy mô đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài. Tự nền kinh tế thị trường không thê khắc phục được các khuyết điểm ` này. Ba là, nền kinh tế thị trường không tự khắc phục được hiện tượng phân hóa sâu sắc trong xã hội. Trong nền kinh tế thị trường, hiện tượng phân hóa xã hội về thu nhập, về cơ hội là tất yếu.
Bản thân nền kinh tế thị trường không thé tự khắc phục được khía cạnh phân hóa có xu hướng sâu sắc. Các quy luật thị trường luôn phân bồ lợi ích theo mức độ và loại hình hoạt động tham gia thị trường, cộng với tác động của cạnh tranh mà dẫn đến sự phân hóa như một tất yếu. Đây là khuyết điểm của nền kinh tế thị trường cân phải có sự bô sung và điêu tiệt bởi vai trò cua nhà nước.