Tác Động Của Các Hiệp Định Đầu Tư Song Phương Đến Dòng Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Vào Việt Nam

Bài viết phân tích tác động của các hiệp định đầu tư song phương đến dòng vốn FDI vào Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về xu hướng đầu tư.

• Tác giả: Trương Ngọc Cung Như
• Người hướng dẫn: TS. Mai Hương Giang
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh doanh Quốc tế
• Đề tài: Tác Động Của Các Hiệp Định Đầu Tư Song Phương Đến Dòng Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Vào Việt Nam
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC HIỆP ĐỊNH ĐẦU TƯ SONG PHƯƠNG (BITS) VÀ DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰ TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI)
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về các Hiệp định đầu tư song phương và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.1. Cơ sở lý thuyết về các Hiệp định đầu tư song phương
• 1.1.2. Cơ sở lý thuyết về dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.3. Lý thuyết về tác động của Hiệp định đầu tư song phương đến dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.3.1. Góp phần bảo hộ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.3.2. Góp phần tự do hóa dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.1.3.3. Đảm bảo tính minh bạch, có thể dự đoán trước và tính ổn định của môi trường pháp lý về đầu tư
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH ĐẦU TƯ SONG PHƯƠNG (BITs) TỚI DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI) VÀO VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng tình hình tham gia các Hiệp định đầu tư song phương tại Việt Nam
• 2.2. Thực trạng tình hình ký kết các Hiệp định đầu tư song phương của Việt Nam
• 2.3. Các yếu tố trong nền kinh tế Việt Nam thu hút các Hiệp định đầu tư song phương
• 2.4. Thực trạng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam
• 2.5. Đánh giá tác động của các Hiệp định đầu tư quốc tế song phương đến dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam
• 2.5.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.5.2. Số liệu nghiên cứu
• 2.5.3. Kết quả mô hình cơ sở
• 2.5.4. Kết luận mô hình
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ THÚC ĐẨY DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI) THÔNG QUA CÁC HIỆP ĐỊNH ĐẦU TƯ SONG PHƯƠNG (BITs)
• 3.1. Định hướng thúc đẩy dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3.2. Cơ hội và thách thức của các Hiệp định đầu tư song phương đối với Việt Nam
• 3.2.1. Cơ hội của các Hiệp định đầu tư song phương đối với Việt Nam
• 3.2.2. Thách thức của các Hiệp định đầu tư song phương đối với Việt Nam
• 3.3. Giải pháp thúc đẩy dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam thông qua các Hiệp định đầu tư quốc tế song phương
• 3.3.1. Khuyến nghị với Chính phủ
• 3.3.2. Khuyến nghị với các Bộ ban ngành
• 3.3.3. Khuyến nghị với doanh nghiệp
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG III
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hiệp Định Đầu Tư Song Phương FDI Vào VN

Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế đang thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được xem là yếu tố quan trọng đo lường mức độ hội nhập và tiềm năng kinh tế của một quốc gia. Các quốc gia nỗ lực cải thiện thể chế, chính sách và môi trường đầu tư để thu hút dòng vốn FDI. Việt Nam đã chủ động mở cửa, hội nhập kinh tế sâu rộng, trở thành một trong những nước có tiềm năng phát triển lớn nhất trong khu vực Đông Á Thái Bình Dương. Việt Nam đã có những bước tiến rõ rệt với tăng trưởng kinh tế bình quân 6,8% một năm (2016-2019). GDP tăng 2,91% so với năm 2019, thuộc nhóm nước có tăng trưởng cao nhất thế giới. Theo đó, Việt Nam được xem là một nền kinh tế có nhiều tiềm năng đầu tư. Việc ký kết nhiều Hiệp định thương mại và đầu tư song phương, cùng với việc chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi.

1.1. Vai Trò Quan Trọng của FDI Đối Với Sự Phát Triển VN

Nguồn vốn FDI đóng vai trò quan trọng đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Việt Nam coi FDI là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Do đó, Việt Nam luôn cố gắng thúc đẩy dòng vốn đầu tư bằng nhiều cách khác nhau. Cụ thể, việc thúc đẩy FDI theo hướng đẩy mạnh thu hút BITs, định hướng nền kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài kết hợp các thành phần kinh tế khác để tạo ra sự lâu dài và bền vững là yếu tố quan trọng cũng như nhiệm vụ chiến lược trong việc phát triển của Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ góp phần giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa Hiệp định đầu tư song phương (BITs) và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

1.2. Tình Hình Ký Kết Hiệp Định Đầu Tư Song Phương ở Việt Nam

Việc ký kết ngày càng nhiều các Hiệp định thương mại và đầu tư đa phương và song phương là một trong những biểu hiện rõ ràng nhất cho sự mở cửa kinh tế của Việt Nam. Tính đến ngày 18 tháng 12 năm 2019, Việt Nam đã ký kết 67 BITs với các nước đối tác khác nhau, trong đó có 49 BITs đã có hiệu lực (theo UNCTAD). Với số lượng lớn các hiệp định đã được ký kết và thực hiện, Việt Nam đang cho thấy sự quan tâm đặc biệt đến việc sử dụng BITs như một công cụ để thu hút FDI. Việc này đặt ra câu hỏi liệu BITs thực sự có hiệu quả trong việc thúc đẩy dòng vốn FDI vào Việt Nam hay không.

II. Thách Thức Tác Động Trái Chiều Của BITs Đến FDI ở VN

Mặc dù số lượng Hiệp định đầu tư song phương (BITs) được ký kết ngày càng tăng, tác động thực tế của chúng đến dòng vốn FDI vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi. Các nghiên cứu trước đây đã đưa ra những kết quả không nhất quán. Một số tác giả, như Egger, P. (2004), nhận định rằng BITs có tác động tích cực đến dòng vốn FDI. Tuy nhiên, các tác giả khác, chẳng hạn như Hallward-Driemeier, M. (2004), lại cho rằng BITs không có tác động đáng kể, thậm chí có thể gây ra tác động tiêu cực. Sự không đồng nhất trong các kết quả nghiên cứu này cho thấy cần có một phân tích kỹ lưỡng và toàn diện hơn về tác động của BITs đến FDI.

2.1. Mâu Thuẫn Trong Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của BITs

Sự khác biệt trong kết quả nghiên cứu về tác động của BITs đến FDI có thể xuất phát từ nhiều yếu tố. Các yếu tố này bao gồm sự khác biệt trong phương pháp nghiên cứu, dữ liệu sử dụng, và phạm vi thời gian được xem xét. Do đó, việc đánh giá tác động của BITs đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện, kết hợp cả phân tích định tính và định lượng. Mục tiêu là để hiểu rõ hơn về cơ chế tác động của BITs và các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến dòng vốn FDI.

2.2. Sự Cần Thiết Của Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Tác Động BITs Đến FDI

Do sự không chắc chắn về tác động của BITs, việc tiến hành nghiên cứu chuyên sâu là cần thiết để cung cấp bằng chứng rõ ràng hơn cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà đầu tư. Nghiên cứu này nên tập trung vào việc phân tích các yếu tố cụ thể có thể ảnh hưởng đến tác động của BITs, chẳng hạn như chất lượng của các điều khoản trong hiệp định và môi trường đầu tư tại nước sở tại. Kết quả của nghiên cứu có thể giúp các chính phủ đưa ra các quyết định sáng suốt hơn về việc ký kết và thực thi BITs.

III. Phương Pháp Phân Tích Tác Động BITs Với Mô Hình Trọng Lực

Để phân tích tác động của Hiệp định đầu tư song phương (BITs) đến dòng vốn FDI vào Việt Nam, nghiên cứu này sử dụng mô hình Trọng lực (Gravity model) và phương pháp nghiên cứu dựa trên hai kỹ thuật chính (Random Effect và Fixed Effect) sử dụng cơ sở dữ liệu dạng Bảng. Mô hình Trọng lực được sử dụng lần đầu tiên và phát triển bởi Jan Tinbergen (1962) và phương pháp nghiên cứu dựa trên hai kỹ thuật chính. Bên cạnh đó, việc xem xét tác động của các BITs đến FDI dựa trên bộ dữ liệu lớn mà nhóm tác giả đã thu thập trong khoảng thời gian 13 năm từ 2007 đến 2019, là khoảng thời gian số lượng các BITs được ký kết và thực thi tăng lên rõ rệt sau khi Việt Nam gia nhập WTO. Kết quả nghiên cứu dựa trên bộ số liệu cập nhật giúp đưa ra các giải pháp và khuyến nghị phù hợp.

3.1. Ưu Điểm Của Mô Hình Trọng Lực Trong Nghiên Cứu FDI

Mô hình Trọng lực là một công cụ phổ biến để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến các dòng thương mại và đầu tư, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Mô hình này dựa trên ý tưởng rằng các dòng đầu tư giữa hai quốc gia tỷ lệ thuận với quy mô kinh tế của hai quốc gia và tỷ lệ nghịch với khoảng cách giữa chúng. Bằng cách sử dụng mô hình Trọng lực, nghiên cứu này có thể kiểm soát các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến FDI, như quy mô thị trường, khoảng cách địa lý, và các yếu tố thể chế.

3.2. Dữ Liệu Bảng và Kỹ Thuật Random Effect Fixed Effect

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng trong khoảng thời gian 13 năm từ 2007 đến 2019. Các kỹ thuật Random Effect và Fixed Effect được sử dụng để kiểm soát các yếu tố không quan sát được có thể ảnh hưởng đến kết quả. Kỹ thuật Random Effect giả định rằng các yếu tố không quan sát được là ngẫu nhiên và không tương quan với các biến giải thích, trong khi kỹ thuật Fixed Effect giả định rằng các yếu tố không quan sát được là cố định và có thể tương quan với các biến giải thích. Việc sử dụng cả hai kỹ thuật này giúp đảm bảo tính mạnh mẽ của kết quả.

IV. Nghiên Cứu Chất Lượng Thể Chế Ảnh Hưởng Đến Dòng Vốn FDI

Một điểm mới trong đề tài nghiên cứu là xem xét đến các tác động các biến phản ánh về “chất lượng thể chế” trong phần phân tích mô hình. Biến “chất lượng thể chế” được phản ánh thông qua năm nhân tố: Sự ổn định chính trị và trật tự xã hội, Kiểm soát tham nhũng, Hiệu quả của chính phủ và Hiệu quả của các văn bản pháp quy, dựa trên cơ sở Bộ chỉ số quản trị Thế giới của World Governance Indicators–WGI của Ngân hàng Thế giới (World Bank). Tầm quan trọng của thể chế trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang ngày càng được khẳng định. Nhóm tác giả chưa thấy nghiên cứu nào xem xét đến yếu tố phản ánh chất lượng thể chế trong mối quan hệ giữa BITs và vốn FDI.

4.1. Vai Trò Của Chất Lượng Thể Chế Trong Thu Hút FDI

Chất lượng thể chế đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Một thể chế mạnh mẽ, minh bạch và hiệu quả có thể tạo ra một môi trường đầu tư ổn định và có thể dự đoán được, từ đó thu hút các nhà đầu tư nước ngoài. Các yếu tố chất lượng thể chế, như sự ổn định chính trị, kiểm soát tham nhũng, và hiệu quả của chính phủ, có thể giúp giảm thiểu rủi ro và chi phí giao dịch cho các nhà đầu tư nước ngoài.

4.2. Đo Lường Chất Lượng Thể Chế Thông Qua Bộ Chỉ Số WGI

Nghiên cứu sử dụng Bộ chỉ số quản trị Thế giới (World Governance Indicators - WGI) của Ngân hàng Thế giới (World Bank) để đo lường chất lượng thể chế. Bộ chỉ số WGI bao gồm sáu chỉ số: (1) Tiếng nói và trách nhiệm giải trình, (2) Sự ổn định chính trị và không bạo lực, (3) Hiệu quả của chính phủ, (4) Chất lượng pháp lý, (5) Kiểm soát tham nhũng, và (6) Nhà nước pháp quyền. Nghiên cứu này sử dụng các chỉ số liên quan đến sự ổn định chính trị, kiểm soát tham nhũng, hiệu quả của chính phủ và hiệu quả của các văn bản pháp quy để đánh giá tác động của chất lượng thể chế đến FDI.

V. Kết Luận Giải Pháp Thúc Đẩy FDI Thông Qua Hiệp Định BITs

Việc thúc đẩy FDI theo hướng đẩy mạnh thu hút BITs, định hướng nền kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài kết hợp các thành phần kinh tế khác để tạo ra sự lâu dài và bền vững là yếu tố quan trọng cũng như nhiệm vụ chiến lược trong việc phát triển của Việt Nam. Từ kết quả nghiên cứu cho thấy BITs đảm bảo tính ổn định và có thể dự đoán được của các chính sách FDI của nước nhận đầu tư ở mức cao hơn. Nghiên cứu này có thể giúp các nhà nghiên cứu, nhà kinh tế học hiểu rõ hơn mối quan hệ của Hiệp định đầu tư Quốc tế song phương (BITs) và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam nhằm đưa ra các chính sách hợp lý để thu hút vốn đầu tư FDI cũng như hoàn thiện các chính sách đối ngoại với các quốc gia có và chưa có Hiệp định BITs với Việt Nam.

5.1. Đảm Bảo Tính Ổn Định và Dự Đoán Được Của Chính Sách FDI

Hiệp định BITs có thể giúp đảm bảo tính ổn định và có thể dự đoán được của các chính sách FDI của nước nhận đầu tư. Điều này có thể giúp giảm thiểu rủi ro và chi phí giao dịch cho các nhà đầu tư nước ngoài. Để đạt được điều này, các chính phủ cần đảm bảo rằng các điều khoản trong BITs được thực thi một cách hiệu quả và minh bạch.

5.2. Hoàn Thiện Chính Sách Thu Hút FDI và Đối Ngoại

Kết quả nghiên cứu này có thể giúp các nhà hoạch định chính sách và các nhà kinh tế học hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa BITs và FDI, từ đó đưa ra các chính sách hợp lý để thu hút vốn FDI. Các chính sách này nên tập trung vào việc cải thiện chất lượng thể chế, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình, và đảm bảo rằng các điều khoản trong BITs được thực thi một cách hiệu quả. Ngoài ra, các chính phủ cần hoàn thiện các chính sách đối ngoại với các quốc gia có và chưa có Hiệp định BITs với Việt Nam.

Nội dung chính

Phân Tích Chuyên Sâu: Tác Động Của Hiệp Định Đầu Tư Song Phương Đến Dòng Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài (FDI) Vào Việt Nam

---

{
  "document_type": "research_report",
  "confidence": 0.98,
  "reasoning": "Nội dung tài liệu nêu rõ đây là 'BÁO CÁO TỔNG KẾT ĐỀ TÀI THAM DỰ CUỘC THI SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC' cấp Học viện, có cấu trúc chuẩn của một báo cáo khoa học gồm mục tiêu nghiên cứu, tính mới/sáng tạo, phương pháp mô hình trọng lực (Gravity Model) và hệ thống kiểm định thực nghiệm."
}

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Việc ký kết và thực thi các Hiệp định Đầu tư Song phương (Bilateral Investment Treaties – BITs) có thực sự tạo ra đòn bẩy thúc đẩy dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam hay không, và mức độ tác động định lượng diễn ra như thế nào trong giai đoạn hậu gia nhập WTO (2007–2019)?
• Phương pháp luận (Methodology snapshot): Nghiên cứu ứng dụng Mô hình Trọng lực (Gravity Model) mở rộng trên bộ cơ sở dữ liệu bảng (Panel Data) xuyên suốt 13 năm (2007–2019). Nhóm tác giả triển khai hai kỹ thuật kinh tế lượng chủ đạo là Mô hình Tác động Ngẫu nhiên (Random Effects – RE) và Mô hình Tác động Cố định (Fixed Effects – FE), kết hợp cùng các kiểm định thống kê chuẩn mực như Breusch-Pagan LM và kiểm định Hausman.
• Phát hiện chính (Key findings): Kết quả thực nghiệm khẳng định việc ký kết và có hiệu lực của các hiệp định BITs mang lại tác động tích cực, có ý nghĩa thống kê rõ rệt đối với việc gia tăng dòng vốn FDI vào Việt Nam. Bên cạnh đó, quy mô nền kinh tế (GDP), độ mở thương mại, hạ tầng viễn thông (Internet, mạng di động) và đặc biệt là Chất lượng thể chế (WGI) đóng vai trò trợ lực cốt lõi; trong khi tỷ lệ lạm phát và biến động tỷ giá hối đoái tạo ra lực cản tiêu cực đối với dòng vốn ngoại.
• Hàm ý nghiên cứu (Implications): BITs không chỉ dừng lại ở cam kết ngoại giao thuần túy mà thực sự là công cụ thể chế ràng buộc quốc tế, nâng cao tính minh bạch, hạn chế rủi ro phi thương mại và gia tăng mức độ bảo hộ cho nhà đầu tư nước ngoài.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

1. Tổng quan thực trạng học thuật

Trong lý thuyết kinh tế quốc tế, Thuyết chiết trung OLI của John Dunning (2001) đã khẳng định Lợi thế địa điểm (Location advantages - L) là trụ cột quyết định dòng vốn FDI của các tập đoàn xuyên quốc gia (TNCs/MNCs). Để củng cố lợi thế địa điểm, các quốc gia tiếp nhận đầu tư thường áp dụng song song: (1) Chính sách khuyến khích đơn phương trong nước mang tính tự nguyện và (2) Các Hiệp định Đầu tư Quốc tế (IIAs/BITs) mang tính ràng buộc pháp lý quốc tế.

Tuy nhiên, y văn thực nghiệm trên thế giới vẫn tồn tại những luồng quan điểm trái chiều sâu sắc:

• Nhóm nghiên cứu của Egger & Pfafferamayr (2004, 2010) và Guerin (2011) kết luận BITs tạo ra tác động tích cực mạnh mẽ giúp thu hút FDI.
• Ngược lại, Hallward-Driemeier (2004) cùng Aisbett (2009) cho rằng BITs không có tác động rõ ràng, thậm chí có thể gây bất lợi hoặc chỉ mang tính hình thức thay thế nếu môi trường thể chế nội tại của nước chủ nhà kém hiệu quả.

2. Khoảng trống nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, phần lớn các công trình trước đây chỉ phân tích định tính hoặc tập trung vào các Hiệp định Thương mại Tự do đa phương (FTA thế hệ mới như EVFTA, CPTPP) mà chưa có một công trình định lượng chuyên biệt, hệ thống nào đánh giá tác động riêng rẽ của các BITs song phương đối với dòng vốn FDI. Đồng thời, việc tích hợp đồng thời các chiều kích Chất lượng thể chế quản trị (World Governance Indicators - WGI) vào mô hình phân tích FDI tại Việt Nam vẫn còn là một khoảng trống học thuật lớn.

3. Tính cấp thiết và giá trị thực tiễn

Giai đoạn 2007–2019 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của Việt Nam sau khi gia nhập WTO, gắn liền với việc ký kết 67 BITs (trong đó có 49 hiệp định có hiệu lực). Việc làm rõ cơ chế tác động định lượng của BITs và thể chế vĩ mô là cơ sở khoa học cấp thiết giúp Chính phủ, các bộ ban ngành hoàn thiện chiến lược đàm phán các hiệp định đầu tư thế hệ mới, tối ưu hóa môi trường pháp lý trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu hậu đại dịch.

---

Phương pháp tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu (Methodology & Approach)

1. Thiết kế nghiên cứu và Khung phương trình

Nghiên cứu ứng dụng Mô hình Trọng lực mở rộng (Gravity Model) – mô hình khởi xướng bởi Jan Tinbergen (1962), dựa trên nguyên lý lực hấp dẫn kinh tế tỷ lệ thuận với quy mô thị trường và tỷ lệ nghịch với khoảng cách địa lý. Phương trình hồi quy tổng quát được thiết lập như sau:

$$\operatorname{Ln}(FDI_{ivnt}) = \alpha DummyBITs_{ivnt} + \beta_1 \operatorname{Ln}(GDP_{it}) + \beta_2 \operatorname{Ln}(GDP_{vnt}) + \beta_3 \operatorname{Ln}(Dist_{ivn}) + \beta_4 Contig_{ivn} + \gamma_j W_{ivnt} + \phi_t + \epsilon_{ivnt}$$

Trong đó:

• $FDI_{ivnt}$: Giá trị dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ quốc gia đối tác $i$ vào Việt Nam tại năm $t$.
• $DummyBITs_{ivnt}$: Biến giả đại diện cho Hiệp định BITs (nhận giá trị $1$ nếu BIT giữa đối tác $i$ và Việt Nam đang có hiệu lực tại năm $t$, nhận giá trị $0$ nếu ngược lại). Hệ số $\alpha$ chính là trọng tâm đánh giá của nghiên cứu.
• $GDP_{it}, GDP_{vnt}$: Quy mô tổng sản phẩm quốc nội của nước đối tác $i$ và Việt Nam (đo lường quy mô kinh tế).
• $Dist_{ivn}, Contig_{ivn}$: Khoảng cách địa lý giữa hai thủ đô và biến giả đường biên giới chung.
• $W_{ivnt}$: Vector các nhóm biến kiểm soát chuyên sâu bao gồm:
  • Độ mở kinh tế: Biến $Open_{it}$, $Open_{vnt}$ và biến giả thành viên khối $Asean_i$.
  • Ổn định kinh tế vĩ mô: Tỷ lệ lạm phát ($Inflation_{it}$, $Inflation_{vnt}$, $Diffinflation_{ivn}$) và logarit tỷ giá hối đoái thực ($Lnexchangerate$).
  • Cơ sở hạ tầng số: Mật độ thuê bao di động ($Cellular$) và tỷ lệ dân số sử dụng Internet ($Internet$).
  • Chất lượng thể chế (WGI - World Bank): 4 chỉ số chuẩn hóa gồm Hiệu quả chính phủ ($Prsge$), Kiểm soát tham nhũng ($Prscc$), Ổn định chính trị & trật tự xã hội ($Prspv$), và Thượng tôn pháp luật ($Prsrl$).

2. Kỹ thuật phân tích và Quy trình kiểm định độ vững

Để giải quyết triệt để các vấn đề nội sinh, phương sai sai số thay đổi và tự tương quan đặc trưng của dữ liệu bảng:

1. Kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier (LM): Đánh giá sự tồn tại của hiệu ứng ngẫu nhiên giữa các quốc gia so với ước lượng OLS gộp thông thường.
2. Kiểm định Hausman: So sánh tính chệch và tính hiệu quả giữa ước lượng tác động cố định (FE) và tác động ngẫu nhiên (RE), nhằm xác định mô hình tối ưu cho từng nhóm biến.
3. Phân tích độ nhạy từng bước (Stepwise Robustness Check): Kiểm tra độ vững của hệ số $\alpha$ ($DummyBITs$) thông qua việc đưa tuần tự các nhóm biến kiểm soát vĩ mô, biến hạ tầng viễn thông và từng biến thành phần của bộ chỉ số quản trị thể chế WGI vào mô hình.

---

Phát hiện chính từ nghiên cứu (Key Research Findings)

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                              CÁC KẾT QUẢ ĐỊNH LƯỢNG NỔI BẬT                                       |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------+
| Yếu tố phân tích                   | Tác động thực nghiệm đến dòng vốn FDI vào Việt Nam           |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------+
| 1. Hiệp định BITs (DummyBITs)      | (+) Tác động TÍCH CỰC rất mạnh, có ý nghĩa thống kê cao      |
| 2. Quy mô thị trường (GDP)         | (+) Cả GDP đối tác và GDP Việt Nam đều kích thích FDI        |
| 3. Khoảng cách địa lý (LnDist)     | (-) Rào cản khoảng cách làm suy giảm dòng vốn đầu tư         |
| 4. Đường biên giới & Khối ASEAN    | (+) Gia tăng đáng kể dòng vốn đầu tư nội khối & láng giềng   |
| 5. Bất ổn vĩ mô (Lạm phát/Tỷ giá)  | (-) Lạm phát cao và biến động tỷ giá tạo lực cản tiêu cực    |
| 6. Cơ sở hạ tầng Viễn thông/Số     | (+) Mật độ Internet & di động giúp tối ưu chi phí vận hành   |
| 7. Chất lượng Thể chế (WGI)        | (+) Thượng tôn pháp luật, kiểm soát tham nhũng thúc đẩy FDI  |
+------------------------------------+--------------------------------------------------------------+

1. Hiệp định BITs là đòn bẩy pháp lý thực chất đối với dòng vốn FDI

Kết quả ước lượng mô hình cơ sở khẳng định hệ số của biến $DummyBITs$ luôn dương và có ý nghĩa thống kê ở mức $1%$ và $5%$. Điều này bác bỏ giả thuyết cho rằng BITs chỉ mang tính hình thức ngoại giao.

Tại Việt Nam, BITs hoạt động như một cơ chế bảo hiểm thể chế quốc tế, đảm bảo 3 chức năng trụ cột:

• Bảo vệ nhà đầu tư khỏi nguy cơ bị trưng thu/quốc hữu hóa tài sản trực tiếp hoặc gián tiếp mà không được bồi thường thỏa đáng;
• Tạo lập cơ chế giải quyết tranh chấp độc lập giữa Nhà nước và Nhà đầu tư (ISDS) thông qua trọng tài quốc tế (như ICSID, UNCITRAL);
• Cam kết nguyên tắc Đãi ngộ quốc gia (NT) và Đãi ngộ tối huệ quốc (MFN), giúp nhà đầu tư giảm thiểu chi phí bù đắp rủi ro chính trị.

2. Kiểm chứng quy luật Lực hấp dẫn cổ điển

• Quy mô kinh tế ($GDP_{it}$ và $GDP_{vnt}$): Đóng vai trò lực kéo chủ đạo. Khi GDP của đối tác tăng $1%$, dòng vốn FDI đổ vào Việt Nam tăng tương ứng từ $0,8%$ đến hơn $1,2%$. Thị trường nội địa Việt Nam ngày càng mở rộng giúp kích thích dòng vốn FDI tìm kiếm thị trường (market-seeking FDI).
• Khoảng cách địa lý ($LnDist$): Mang hệ số âm có ý nghĩa thống kê, phản ánh chi phí giao dịch, vận tải và rào cản thông tin tăng lên khi khoảng cách địa lý xa hơn.
• Biên giới chung ($Contig$) và Thành viên ASEAN: Tác động tích cực rõ rệt, chứng minh tính liên kết chuỗi giá trị và dòng vốn luân chuyển nội khối năng động tại khu vực Đông Nam Á.

3. Thể chế là "chất xúc tác" phóng đại hiệu quả của BITs

Một điểm mới mang tính đột phá của nghiên cứu là phân tích chiều sâu biến Thể chế (WGI):

• Hiệu quả chính phủ ($Prsge$) & Thượng tôn pháp luật ($Prsrl$): Tác động đồng biến mạnh nhất đến FDI. Hệ thống tư pháp minh bạch và khả năng thực thi hợp đồng chuẩn xác giúp các điều khoản trong BITs phát huy tối đa giá trị thực tế.
• Kiểm soát tham nhũng ($Prscc$): Giảm thiểu chi phí phi chính thức, củng cố niềm tin giải ngân các dự án quy mô lớn dài hạn.
• Ổn định chính trị ($Prspv$): Là nền tảng tiên quyết giúp duy trì tính ổn định và khả năng dự báo trước của môi trường đầu tư.

4. Yếu tố hạ tầng và Các lực cản kinh tế vĩ mô

• Hạ tầng công nghệ thông tin ($Internet$, $Cellular$): Sự phát triển vượt bậc về tỷ lệ phủ sóng Internet và mạng di động tại Việt Nam trong giai đoạn 2007–2019 đã hỗ trợ đắc lực cho hoạt động quản lý chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp đa quốc gia, qua đó thu hút dòng vốn đầu tư công nghệ cao.
• Lực cản vĩ mô: Biến tỷ lệ lạm phát ($Inflation$) và biến động tỷ giá ($Lnexchangerate$) mang dấu âm đúng như kỳ vọng lý thuyết. Lạm phát làm xói mòn lợi nhuận thực tế, trong khi tỷ giá mất ổn định gia tăng rủi ro chuyển đổi ngoại tệ khi nhà đầu tư muốn chuyển lợi nhuận về nước.

---

Đóng góp khoa học và Giá trị học thuật (Scientific Contributions)

1. Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

Công trình góp phần làm phong phú thêm cơ sở lý thuyết về kinh tế đối ngoại tại các quốc gia đang phát triển:

• Bổ sung minh chứng thực nghiệm vững chắc ủng hộ trường phái Egger et al. trong cuộc tranh luận học thuật quốc tế về vai trò tích cực của BITs.
• Tích hợp lý thuyết thể chế vào Thuyết chiết trung (OLI Paradigm), khẳng định rằng Khung khổ pháp lý quốc tế (BITs) có khả năng bù đắp và nâng đỡ những khoảng trống thể chế nội tại ở các nền kinh tế chuyển đổi.

2. Cải tiến về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations)

• Xây dựng bộ dữ liệu bảng đa quốc gia chuẩn hóa kéo dài 13 năm (2007–2019), bao phủ toàn bộ giai đoạn bùng nổ của dòng vốn FDI sau khi Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của WTO.
• Kết hợp đồng thời kỹ thuật ước lượng mô hình trọng lực với hệ thống kiểm định đa tầng (Hausman, Breusch-Pagan LM) và đo lường định lượng cấu trúc thể chế thông qua ma trận chỉ số quản trị toàn cầu WGI.

3. Giá trị thực tiễn và Ứng dụng chính sách (Policy Applications)

• Cung cấp luận cứ thực nghiệm định lượng để Chính phủ chuyển đổi định hướng từ ký kết BITs diện rộng sang đàm phán các BITs/IIAs thế hệ mới với các điều khoản bảo hộ cân bằng, minh bạch, gắn với phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.
• Đưa ra khuyến nghị lộ trình đồng bộ: Đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao tính độc lập của cơ quan tư pháp và minh bạch hóa các quy định nội luật nhằm tương thích hoàn toàn với các cam kết quốc tế.

---

Đối tượng thụ hưởng và Giá trị ứng dụng (Target Audience)

• Nhà nghiên cứu học thuật & Giảng viên kinh tế:
  • Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về mô hình Trọng lực (Gravity Model) ứng dụng trong dữ liệu bảng;
  • Nguồn dữ liệu thứ cấp giá trị phục vụ các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về kinh doanh quốc tế, luật đầu tư quốc tế và kinh tế lượng ứng dụng.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao):
  • Nắm bắt được độ co giãn của dòng vốn FDI đối với từng điều khoản hiệp định để định hình chiến lược đàm phán đối tác chiến lược;
  • Thiết kế các chính sách ưu đãi FDI có chọn lọc, kết hợp đồng bộ giữa chính sách vĩ mô (kiềm chế lạm phát, ổn định tỷ giá) và cải cách thể chế.
• Cộng đồng Doanh nghiệp FDI & Chuyên gia Tư vấn Pháp lý Đầu tư:
  • Hiểu rõ hành lang pháp lý, cơ chế bảo hộ tài sản và phòng ngừa rủi ro tranh chấp Nhà nước – Nhà đầu tư (ISDS) khi thực hiện các dự án đầu tư trực tiếp tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Việc thực thi các Hiệp định Đầu tư Song phương (BITs) tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê mạnh mẽ đến dòng vốn FDI vào Việt Nam trong giai đoạn 2007–2019. Đặc biệt, hiệu quả thu hút vốn của BITs sẽ được nhân lên gấp bội nếu môi trường thể chế nội tại (kiểm soát tham nhũng, hiệu quả chính phủ, thượng tôn pháp luật) được cải thiện đồng bộ.

2. Phương pháp nghiên cứu trong đề tài có điểm gì đặc biệt?

Trả lời: Đề tài sử dụng Mô hình Trọng lực (Gravity Model) mở rộng trên dữ liệu bảng (Panel Data) 13 năm, kết hợp kiểm định Hausman và Breusch-Pagan LM để lựa chọn giữa mô hình tác động cố định (FE) và ngẫu nhiên (RE). Điểm nổi bật nhất là việc tích hợp ma trận 4 biến chất lượng thể chế chuẩn hóa của Ngân hàng Thế giới (WGI) để kiểm định độ nhạy mô hình.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (Generalize) cho các quốc gia khác không?

Trả lời: Kết quả có tính khái quát hóa cao cho các quốc gia đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi (Emerging Markets) có đặc điểm chuyển đổi tương đồng với Việt Nam – nơi mà việc ký kết BITs đóng vai trò là "tín hiệu bảo chứng thể chế" bù đắp cho hệ thống pháp lý nội địa đang trong quá trình hoàn thiện.

4. Hướng phát triển tiếp theo (Next Steps) của chủ đề nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Các nghiên cứu tiếp theo có thể: (1) Phân rã dòng vốn FDI theo từng ngành công nghiệp (chế biến chế tạo, công nghệ cao, dịch vụ) để đánh giá tác động không đồng nhất của BITs; (2) Đo lường định lượng mức độ sâu rộng của các điều khoản cụ thể trong BITs (chỉ số chiều sâu hiệp định); và (3) Đánh giá tác động của các cơ chế giải quyết tranh chấp ISDS thế hệ mới trong bối cảnh các FTA hiện đại.

5. Những ứng dụng thực tiễn (Practical Applications) trực tiếp của đề tài là gì?

Trả lời: Đề tài là căn cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chính sách rà soát lại 67 BITs hiện hữu, xác định đối tác ưu tiên ký mới/sửa đổi, đồng thời giúp cơ quan xúc tiến đầu tư xây dựng gói chính sách cải thiện chỉ số quản trị thể chế, hạ tầng số nhằm đón đầu dòng vốn FDI chất lượng cao từ các nước phát triển.

---

Kết luận (Conclusion)

Công trình nghiên cứu khoa học "Tác động của các Hiệp định đầu tư song phương đến dòng vốn FDI vào Việt Nam" của nhóm tác giả Học viện Ngân hàng đã giải quyết thành công một câu hỏi kinh tế lượng then chốt với phương pháp luận mẫu mực và bộ dữ liệu vững chắc. Nghiên cứu khẳng định rõ ràng rằng: BITs là đòn bẩy pháp lý quốc tế hữu hiệu, nhưng chính chất lượng thể chế quản trị, sự ổn định kinh tế vĩ mô và hạ tầng số mới là nền tảng cốt lõi quyết định tính bền vững của dòng vốn FDI.

Trong kỷ nguyên mới, Việt Nam cần tiếp tục kiên định con đường cải cách thể chế sâu rộng, nâng cao tính minh bạch của hệ thống tư pháp và chủ động nâng cấp các hiệp định đầu tư song phương theo chuẩn mực quốc tế tiên tiến, bảo đảm sự hài hòa giữa thu hút ngoại lực và bảo vệ lợi ích chiến lược quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I : TỔNG QUAN VỀ CÁC HIỆP ĐỊNH ĐẦU TƯ SONG PHƯƠNG (BITS) VÀ DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰ TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI) 1.1 Cơ sở lý thuyết về các Hiệp định đầu tư song phương và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Cơ sở lý thuyết về các Hiệp định đầu tư song phương 1.1 Định nghĩa về Hiệp định đầu tư song phương Theo UNCTAD, Hiệp định đầu tư song phương (Bilateral Investment Treaties), viết tắt là BITs. Hiệp định đầu tư song phương là thỏa thuận được ký kết giữa hai quốc gia, nước đầu tư và nước nhận đầu tư, nhằm khuyến khích, xúc tiến và bảo hộ đầu tư trên lãnh thổ của nhau. Những ưu đãi điển hình trong đầu tư song phương liên quan đến lĩnh vực ưu tiên đầu tư, cấp giấy phép và thành lập, đối xử quốc gia, đối xử tối huệ quốc, bồi thường, bảo hiểm đầu tư.

Nội dung các Hiệp định đầu tư song phương Về nội dung, các điều khoản của BITs phải được soạn thảo phù hợp với chính sách và pháp luật của các nước ký kết. Những điều khoản của BITs tập trung vào hai vấn đề cơ bản sau đây: Một là, những điều khoản nhằm mục đích tự do hoá đầu tư. Việc áp dụng nhóm điều khoản này kéo theo việc giảm hoặc loại bỏ dần các biện pháp hạn chế hoạt động của các doanh nghiệp FDI, xoá bỏ sự phân biệt đối xử đối với các doanh nghiệp nước ngoài và thúc đẩy sự vận hành đúng hướng của thị trường. Hai là, những điều khoản nhằm mục đích bảo hộ các nhà đầu tư nước ngoài và các hoạt động đầu tư chống lại các biện pháp của nước tiếp nhận đầu tư gây thiệt hại một cách vô lý cho chúng.

Bên cạnh đó, một số BITs còn đề cập những vấn đề không được coi là trọng tâm nhưng có liên quan đến hoạt động FDI, ví dụ như vấn đề đánh thuế, môi trường, việc làm và lao động v.v… Theo Bellack và Chaisse (2011), các BITs thường bao gồm 11 điều khoản với các nội dung sau: (1) Định nghĩa đầu tư; (2) Tiếp nhận và Thành lập (Admission vs. Trong những năm vừa qua, phạm vi và nội dung của BITs được tiêu chuẩn hoá. Do đó, các hiệp định đầu tư song phương trên thế giới có những điều khoản giống nhau cơ bản, tức là cùng có một số điểm chung nhất định. Nói cách khác, đặc điểm của các hiệp định đầu tư song phương có sự thống nhất đáng kể về nguyên tắc chung của Hiệp định và thể hiện thông qua những điểm giống nhau cơ bản.

Chúng sẽ bao gồm nội dung cơ bản sau đây: - Xác định đối tượng đầu tư là các tài sản hữu hình và vô hình đang tồn tại hoặc có thể được tạo ra trong tương lai. Khái niệm “đầu tư” được định nghĩa rất rộng và còn để mở để có thể đưa vào những hình thức đầu tư nước ngoài mới. - Khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực của nền kinh tế. - Đảm bảo thực hiện các nguyên tắc không phân biệt đối xử (NT, MFN).

- Việc quy định chế độ “đối xử công bằng và thỏa đáng” thường được xác định bởi các chuẩn mực cụ thể hơn, như cấm áp dụng các biện pháp tùy tiện hoặc phân biệt đối xử hoặc quy định trách nhiệm tuân thủ các cam kết đối với đầu tư. - Khi có nhiều các hiệp định, chính sách, luật pháp liên quan đến đầu tư nước ngoài thì sẽ ưu tiên áp dụng những điều khoản có lợi nhất cho các nhà đầu tư. - Không tịch thu, quốc hữu hoá tài sản hợp pháp của các nhà đầu tư nước ngoài. Quy định quyền của nước tiếp nhận đầu tư được quốc hữu hoá hoặc trưng thu tài sản của nhà đầu tư nước ngoài, với điều kiện việc quốc hữu hoá hoặc trưng thu vì lợi ích công cộng, không phân biệt đối xử, theo thủ tục hợp lệ và phải được bồi thường.

- Tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư chuyển vốn, tài sản hợp pháp của mình về nước. Đảm bảo quyền của nhà đầu tư nước ngoài được chuyển tiền ra nước ngoài. Tuy nhiên, ngoại lệ được áp dụng trong các giai đoạn mà dự trữ ngoại tệ của nước tiếp nhận đầu tư ở mức thấp. 10 - Giải quyết tranh chấp phát sinh phù hợp với pháp luật của hai nước.

Quy định về giải quyết tranh chấp liên quan đến FDI, bao gồm các tranh chấp giữa các nhà đầu tư nước ngoài với các tư nhân khác, giữa các quốc gia tiếp nhận đầu tư và các quốc gia khác, giữa các nhà đầu tư nước ngoài và quốc gia tiếp nhận đầu tư. Ngoài ra, tùy theo từng đối tác ký kết mà BITs còn có thêm một hoặc một số quy định như: nước chủ nhà phải cung cấp đầy đủ các thông tin về luật pháp cho các nhà đầu tư, các quy định về tiêu thụ sản phẩm, lao động, cam kết tạo điều kiện cho các nhà đầu tư nước ngoài trong hoạt động xuất nhập cảnh v. Cơ sở lý thuyết về dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Định nghĩa về đầu tư Có thể định nghĩa “Đầu tư” theo nhiều cách Theo Luật Đầu tư năm 2020: “Đầu tư kinh doanh là việc nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư để thực hiện hoạt động kinh doanh.”3 Khái niệm đầu tư theo nghĩa hẹp là việc sử dụng các nguồn lực ở hiện tại để nhận lại kết quả như kỳ vọng sau một khoảng thời gian nhất định.

Khái niệm đầu tư theo nghĩa rộng là những hoạt động sử dụng các nguồn lực ở thời điểm hiện tại bao gồm tài chính, trí tuệ, sức lao động hay tài nguyên thiên nhiên của các nhà đầu tư để nhận về kết quả ở thời điểm tương lai mà kết quả đó được kỳ vọng là lớn hơn so với nguồn lực đã bỏ ra. Ngoài ra, định nghĩa “Đầu tư” có thể linh hoạt đủ để áp dụng cho các hình thức đầu tư mới có thể xuất hiện trong tương lai. Một số quốc gia đã đưa ra định nghĩa đầu tư “vòng tròn” hoặc “lặp lại” để giải quyết nhu cầu này. Một số lớn các BITs được ký kết bởi Mỹ sử dụng phương thức này như BITs với Bahrain năm 1999.

Trong đó “Đầu tư” được định nghĩa là “tất cả các hình thức đầu tư”. Tính đến thời điểm hiện tại, chưa có BITs nào của Việt Nam được áp dụng theo định nghĩa đầu tư này. Định nghĩa về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài Có rất nhiều định nghĩa về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ở trên Thế giới, mỗi một định nghĩa lại tiếp cận và nhìn nhận FDI ở một góc độ, khía cạnh và phương diện khác nhau. Theo Luật đầu tư Việt Nam: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ các tài sản nào để tiến hành các hoạt động đầu tư.”4 Theo Quỹ tiền tệ Quốc tế IMF: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là vốn đầu tư được thực hiện để thu được lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động ở một nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu tư.”5 Từ đây, ta có thể hiểu rằng: Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là việc một cá nhân hoặc công ty ở một quốc gia đầu tư vào các lợi ích kinh doanh ở một quốc gia khác nhằm đạt được những mục đích của mình.

Phân loại vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Các loại hình đầu tư theo hình thức góp vốn Hợp đồng kinh doanh (Contractual business Co-operation) là hợp đồng được ký kết giữa các nhà đầu tư trong đó quy định rõ trách nhiệm cho mỗi bên tham gia nhằm hợp tác để phân chia lợi nhuận, phân chia sản phẩm. Doanh nghiệp liên doanh (Joint Venture Enterprise) được hình thành dựa trên liên kết bằng hợp đồng liên doanh giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước và tuân theo luật pháp của nước chủ nhà; trong đó các bên tham gia liên doanh sẽ cùng góp vốn, quản lý, cùng chia sẻ lợi nhuận và rủi ro. Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (Enterprise with one hundred percent foreign owned capital) là một doanh nghiệp độc lập được thành lập theo Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư Việt Nam, trong đó nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 100% vốn, tự quản lý và chịu trách nhiệm hoàn toàn về kết quả kinh doanh.

4 Luật đầu tư Việt Nam (2005), NXB Tư pháp, tr. 5 Martinus Nijhoff, Foreign direct investment in 90’s (1990), p. Các loại hình đầu tư theo hình thức thâm nhập: Đầu tư mới (Greenfield investment): là việc nhà đầu tư nước ngoài tạo ra một công ty con hoặc một cơ sở sản xuất kinh doanh mới ở một quốc gia khác để phục vụ mục đích kinh doanh thu lợi nhuận. Mua lại và sáp nhập (M&A): là việc nhà đầu tư nước ngoài mua lại hoặc hợp nhất công ty hoặc tài sản với một doanh nghiệp đang hoạt động ở một quốc gia khác.

Các nhân tố tác động đến dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài Từ những năm 1960 đã có nhiều nghiên cứu lý giải về các nhân tố ảnh hưởng đến dòng vốn FDI vào. Các nghiên cứu thường tìm cách trả lời các câu hỏi: (i) Những nhà đầu tư nào có thể đầu tư ra nước ngoài? (ii) Nhà đầu tư chọn địa điểm nào ở nước ngoài để đầu tư? Và (iii) Tại sao các nhà đầu tư lại chọn FDI chứ không phải các hình thức khác (xuất khẩu, cấp giấy phép sản xuất, nhượng quyền thương mại, .)? Các nghiên cứu nhằm trả lời cho các câu hỏi trên được chia thành một số nhóm như sau: Nhóm thứ nhất xem xét ảnh hưởng của các yếu tố của doanh nghiệp (lợi thế sở hữu, tổ chức doanh nghiệp.) được gọi là các nhân tố vi mô (Ownership advantages). Các tác giả tiêu biểu trong nhóm này là Caves (1971), Knickerbocker (1973) với lý thuyết về lợi thế sở hữu. Nhóm thứ hai xét đến các yếu tố vĩ mô của nước nhận đầu tư như khung chính sách, tính sẵn có của tài nguyên thiên nhiên, rào cản gia nhập thị trường, quy mô thị trường, rủi ro quốc gia,.

Các nhân thuộc nhóm này được biết đến với tên gọi lợi thế về địa điểm (Location advantages). Các tác giả tiêu biểu cho nhóm này là Horst (1972), Dunning và Lundan (2008), Faeth (2009). Kết hợp 2 nhóm trên còn có một nhóm yếu tố thứ 3 ảnh hưởng đến FDI đó là các yếu tố lợi thế nội bộ.