phần mở đầu, kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tác động của đòn bẩy đến rủi ro của công ty Chƣơng 2: Phân tích tác động của đòn bẩy đến rủi ro của các công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh Chƣơng 3: Hàm ý chính sách từ kết quả nghiên cứu 6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Hiện nay ở Việt Nam, vấn đề nghiên cứu về đòn bẩy và tác động của nó đến rủi ro đã đƣợc thực hiện từ lâu. Tuy nhiên, thƣờng các chủ đề chỉ tập trung phân tích về đòn bẩy ở các doanh nghiệp cụ thể, thƣờng là đòn bẩy tài chính và chƣa có cái nhìn tổng quan về tác động của đòn bẩy đến rủi ro trên thị trƣờng. Ở quốc tế, có một số công trình đã nghiên cứu về vấn đề này và đúc kết thành các bài báo khoa học.
[1] Afkar Majeed Bhatti [2010], Affect of Leverage on Risk and Stock Returns: Evidence from Pakistani Companies, International Research Journal of Finance and Economics ISSN 1450-2887. Bài viết nhằm mục đích điều tra tác động của đòn bẩy đến lợi nhuận và rủi ro hệ thống tại các công ty của Pakistan. Nghiên cứu xác định mối quan hệ giữa đòn bẩy và rủi ro với dữ liệu thu thập từ tám ngành công nghiệp của Luan van 5 nƣớc này. Tác giả sử dụng các công cụ thống kê để đo lƣờng rủi ro là độ lệch chuẩn (STD) và hệ số biến thiên (CV).
Kết quả cho thấy độ lớn của đòn bẩy cao gây nên rủi ro hệ thống lớn, dẫn đến sự biến động cao trong giá cổ phiếu. Bài viết đề cập đến vấn đề tác động của đòn bẩy tài chính đến hiệu quả tài chính của các công ty ngành công nghiệp hóa chất tại Pakistan. Kết quả cho thấy các công ty ngành hóa chất có thể nâng cao các chỉ số sinh lời cơ bản (ROE, ROA) bằng việc duy trì một chính sách đòn bẩy tài chính hợp lý. [3] Peyman Akbari and Ehsan Mohammadi [2013], A Study of the Effects of Leverages Ratio on Systematic Risk based on the Capital Asset Pricing Model Among Accepted Companies in Tehran Stock Market, Journal of Educational and Management Studies ISSN 2322-4770 Bài viết nghiên về tác động của đòn bẩy đến rủi ro hệ thống dựa trên mô hình định giá tài sản vốn ở các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Tehran, Iran.
Tác giả sử dụng mô hình hồi quy để xem xét mối quan hệ giữa đòn bẩy (biến độc lập) và hệ số beta đại diện cho rủi ro hệ thống (biến phụ thuộc). Tuy nhiên kết quả nghiên cứu lại chỉ ra hai biến này không có mối quan hệ ý nghĩa với nhau. [4] Lê Thị Hồng [2009], Chính sách đòn bẩy tài chính tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam: Thực trạng và giải pháp, Luận văn ngành Kinh tế đối ngoại, Đại học Ngoại Thƣơng. Luận văn nêu lên chính sách sử dụng đòn bẩy tài chính tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam.
Kết quả cho thấy độ bẩy tài chính của các doanh nghiệp này chƣa cao, các công ty vẫn chƣa tận dụng đƣợc những nguồn vốn huy động để khuếch đại lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu hay thu nhập của Luan van 6 cổ đông thƣờng. Luận văn cũng cho thấy chính sách đòn bẩy tài chính ở các công ty chứa đựng nhiều rủi ro tiềm ẩn bởi sự thay đổi lãi suất ảnh hƣởng đến việc gia tăng chi phí lãi vay. Với cơ sở lý luận về đòn bẩy và kế thừa, phát huy những nghiên cứu trƣớc đã thực hiện, trong đề tài tác giả tính toán độ bẩy hoạt động và độ bẩy tài chính và đo lƣờng rủi ro của các công ty niêm yết trên HSX thông qua các chỉ tiêu liên quan đến mức độ biến thiên của tỷ suất sinh lời. Từ đó tìm ra xu hƣớng tác động của đòn bẩy đến rủi ro, là cơ sở để đƣa ra những hàm ý chính sách hợp lý từ kết quả nghiên cứu của đề tài.
Luan van 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐÒN BẨY ĐẾN RỦI RO CỦA CÔNG TY 1. RỦI RO CỦA CÔNG TY 1. Khái niệm rủi ro Rủi ro là một khái niệm phổ biến, hầu nhƣ ai cũng có thể biết đến phạm trù này. Tuy nhiên lại không có một quan điểm thống nhất nào về rủi ro.
Những trƣờng phái khác nhau, các tác giả khác nhau đƣa ra những định nghĩa rủi ro khác nhau. Những định nghĩa này rất phong phú và đa dạng, có thể kế đến nhƣ: Allan Willett cho rằng: "Rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến việc xuất hiện một biến cố không mong đợi", quan điểm này nhận đƣợc sự ủng hộ của một số học giả nhƣ Hardy, Blanchard, Crobough và Redding, Klup, Anghell,. Trong một nghiên cứu của John Haynes, và đƣợc nhắc lại một lần nữa trong cuốn Lý thuyết Bảo hiểm và Kinh tế của Irving Pfeffer thì rủi ro là : “ khả năng xảy ra tổn thất, là tổng hợp những sự ngẫu nhiên có thể đo lƣờng đƣợc bằng xác suất”. Tuy nhiên, quan điểm đƣợc xem là hiện đại và nhận đƣợc sự đồng tình cao là của Frank H.
Knight khi ông cho rằng : “ Rủi ro là sự không chắc chắn có thể đo lƣờng đƣợc”. Cuốn Kinh tế học hiện đại của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia cũng có đề cập đến quan điểm này. Các định nghĩa trên dù ít nhiều khác nhau song có thể thấy rằng nó cùng đề cập đến hai đặc điểm cơ bản của rủi ro, đó là: “Rủi ro là sự không chắc chắn và là khả năng xảy ra kết quả không mong muốn. Trong các khả năng xảy ra, có ít nhất một khả năng đƣa đến kết quả không mong muốn.
Và Luan van 8 kết quả này có thể đem lại tổn thất hay thiệt hại cho đối tƣợng gặp rủi ro. Nguyên nhân của rủi ro Nguyên nhân khách quan: các nguyên nhân đƣợc coi là khách quan nếu nó độc lập với hoạt động của con ngƣời. Có thể là: - Trƣờng hợp bất khả kháng gắn với tự nhiên, hoặc gắn với đời sống xã hội; - Các trƣờng hợp ngẫu nhiên: gắn liền với hoạt động của con ngƣời nhƣng nguyên nhân không rõ ràng, không xác định đƣợc. Các trƣờng hợp này không ai gây ra các thiệt hại đã phát sinh, các sự cố xẩy ra không có sự tham gia của con ngƣời.
Nguyên nhân chủ quan: Biến cố xẩy ra dƣới sự tác động của con ngƣời. Có thể là: - Trƣờng hợp chính bản thân nạn nhân tự gây ra tổn thất cho mình (sơ xuất. Nạn nhân không thể đòi ai khác bồi thƣờng cho mình (Ở đây chƣa đề cập đến rủi ro đƣợc bảo hiểm). - Trƣờng hợp do ngƣời thứ ba khác gây ra.
Trong trƣờng hợp này, nạn nhân có thể yêu cầu ngƣời thứ ba có trách nhiệm phải bồi thƣờng, tuy nhiên, chỉ giới hạn trong khả năng tài chính của ngƣời đó. Rủi ro của công ty Rủi ro của công ty cũng mang đầy đủ những đặc điểm tổng quát của rủi ro. Rủi ro này thƣờng dễ nhận thấy và đƣợc các nhà quản trị quan tâm nhiều nhất. Trong hoạt động kinh doanh của công ty, lợi nhuận là động lực thúc đẩy công ty phát triển.
Tuy nhiên, trong sự phát triển của công ty thƣờng có nhiều nhân tố tác động, gây ảnh hƣởng đến hoạt động của công ty và tạo ra bất trắc. Những bất trắc xảy ra thƣờng xuyên trong môi trƣờng kinh doanh dẫn đến những sai lệch trong kết quả lợi nhuận mong đợi của công ty. Khác với rủi ro thông thƣờng khác, rủi ro trong công ty thƣờng cụ thể Luan van 9 hơn và có thể đo lƣờng đƣợc. Vì rủi ro gắn liền với lợi nhuận và nhiều công ty chấp nhận mạo hiểm với khả năng xảy ra rủi ro cao để có đƣợc lợi nhuận kỳ vọng lớn.
Phân loại rủi ro của công ty Có nhiều cách để phân loại rủi ro của công ty, nhƣ phân loại theo nguyên nhân của rủi ro ( rủi ro khách quan và rủi ro chủ quan), theo tính chất của rủi ro ( rủi ro tính toán đƣợc và rủi ro không thể tính toán),…Tuy nhiên, ở phạm vi đề tài, tác giả nghiên cứu tác động của đòn bẩy đến rủi ro, vì vậy sẽ lựa chọn cách phân loại theo hƣớng nghiên cứu của đề tài là rủi ro gắn liền với tác động của đòn bẩy; đây là một quan điểm khá độc lập so với các cách phân loại kia và nhằm cụ thể hóa hƣớng nghiên cứu của đề tài. Rủi ro hoạt động (Rủi ro kinh doanh) Rủi ro hoạt động là rủi ro gắn liền với sự bất ổn định của năng suất kinh doanh. Rủi ro hoạt động phụ thuộc chủ yếu vào sự phân bổ giữa chi phí biến đổi và chi phí cố định. Khi nói tới rủi ro hoạt động là nói tới tính biến thiên của lợi nhuận trƣớc thuế và lãi vay (EBIT).
Có nhiều nguyên nhân tác động tới sự thay đổi này nhƣ sự thay đổi về nhu cầu thị trƣờng, về giá cả đầu vào và giá cả đầu ra. (Nguyễn Minh Kiều, 2009) Rủi ro hoạt động là một hàm số của nhiều yếu tố, gồm đòn bẩy hoạt động (DOL) của công ty và tính không chắc chắn của doanh thu. Để đo lƣờng mức độ rủi ro này, ngƣời ta dùng cách tính độ bẩy hoạt động DOL. Một công ty có quy mô chi phí cố định trong kỳ lớn thì đòn bẩy sẽ lớn, biến thiên lợi nhuận sẽ nhiều đồng thời rủi ro cũng tăng và ngƣợc lại.
Để hạn chế những rủi ro tiêu cực trong kinh doanh, cần phải mở rộng thị trƣờng, tiết kiệm chi phí, đổi mới công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm…Đặc biệt, phải duy trì một quy mô kinh doanh hợp lý theo nhu cầu tiêu thụ sản phẩm trên thị trƣờng. Rủi ro tài chính Rủi ro tài chính diễn ra cùng với mức độ sử dụng nợ. Nó gắn liền với cơ cấu tài chính của công ty. Rủi ro tài chính chỉ tính không chắc chắn tăng thêm trong thu nhập của những ngƣời góp vốn, hay thu nhập của cổ đông trong công ty cổ phần (EPS) của một công ty do việc sử dụng đòn bẩy tài chính.
Và để đo lƣờng nó, ngƣời ta sử dụng độ bẩy tài chính DFL. Độ bẩy phụ thuộc vào quy mô vay nợ trong kỳ, nợ vay trong kỳ lớn thì đòn bẩy sẽ lớn và ngƣợc lại. (Nguyễn Minh Kiều, 2009) Những rủi ro có thể gặp phải khi sử dụng nợ vay nhƣ: - Mất khả năng trả nợ dẫn đến phá sản. - Vốn chủ sở hữu giảm nhanh nếu làm ăn thua lỗ.