BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------------------- HUỲNH JAPAN TÁC ĐỘNG CỦA ĐA DẠNG HÓA DANH MỤC CHO VAY ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ------------------------------------- HUỲNH JAPAN TÁC ĐỘNG CỦA ĐA DẠNG HÓA DANH MỤC CHO VAY ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ Chuyên Ngành: Tài Chính − Ngân Hàng Mã số: 8.01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PSG. ĐẶNG VĂN DÂN TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018 TÓM TẮT Với cơ chế trung gian huy động tiền gửi từ ngƣời tiết kiệm và cung cấp vốn cho khách hàng vay, các ngân hàng từ lâu luôn đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế.
Chiến lƣợc tiếp cận đa dạng hóa danh mục cho vay mà các ngân hàng nên theo đuổi để tối ƣu hóa hiệu quả hoạt động và từ đó đóng góp vào sự ổn định tài chính là một vấn đề không kém phần quan trọng trong bối cảnh này. Trong nghiên cứu này, tác giả cố gắng trả lời một khía cạnh của vấn đề này bằng cách ƣớc tính tác động của mức độ đa dạng hóa danh mục cho vay đến lợi nhuận ngân hàng, sử dụng số liệu hàng năm từ 25 ngân hàng thƣơng mại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2017. Dữ liệu đƣợc sử dụng là dữ liệu bảng không cân bằng và các phƣơng pháp phân tích hồi quy Pooled OLS, FEM và REM đƣợc sử dụng để kiểm định. Mô hình đƣợc xây dựng bao gồm biến đƣợc giải thích là lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) đại diện cho lợi nhuận ngân hàng, các biến giải thích ngoài biến chính HHI đại diện mức độ đa dạng hóa danh mục cho vay còn có các biến kiểm soát là logarit tự nhiên tổng tài sản (Size), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (Eq) và tỷ lệ chi phí nhân sự trên tổng tài sản (Per).
Kết quả hồi quy của mô hình FEM là mô hình phù hợp nhất đã cho thấy việc đa dạng hóa danh mục cho vay có tác động nghịch biến đến lợi nhuận ngân hàng. Nhƣ vậy tại điều kiện hoạt động của thị trƣờng ngân hàng Việt Nam, danh mục cho vay đa dạng hóa sẽ không mang lại lợi nhuận tốt hơn so với các danh mục cho vay tập trung tại các ngân hàng. Một sự tập trung danh mục cho vay cao hơn vào những ngành nghề sinh lời cao sẽ đem lại hiệu quả lợi nhuận tốt hơn cho các ngân hàng, trong bối cảnh các ngân hàng giám sát chặt chẽ đƣợc ngành nghề cho vay. LỜI CAM ĐOAN Tôi tên: Huỳnh Japan Sinh ngày: 09 tháng 09 năm 1994, tại huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre Là học viên cao học khóa XVIII của Trƣờng Đại học Ngân hàng TP.
Hồ Chí Minh Mã số học viên: 020118160089 Cam đoan đề tài: “Tác động của đa dạng hóa danh mục cho vay đến lợi nhuận của ngân hàng thƣơng mại Việt Nam” Chuyên ngành: Tài chính − Ngân hàng Mã số: 8.01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Đặng Văn Dân Luận văn đƣợc thực hiện tại: Trƣờng Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh Luận văn này chƣa từng đƣợc trình nộp để lấy học vị thạc sỹ tại bất cứ một trƣờng đại học nào. Luận văn này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã đƣợc công bố trƣớc đây hoặc các nội dung do ngƣời khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn đƣợc dẫn nguồn đầy đủ trong luận văn.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan danh dự của tôi. Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 12 năm 2018 Ký tên Huỳnh Japan MỤC LỤC TÓM TẮT LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH CHƢƠNG 1.1 Lý do chọn đề tài .2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu.3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .4 Phƣơng pháp và nội dung nghiên cứu .5 Tổng quan các nghiên cứu trƣớc đây .6 Đóng góp của đề tài .7 Bố cục bài nghiên cứu .7 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.1 Cơ sở lý luận về danh mục cho vay của ngân hàng thƣơng mại .1 Khái niệm hoạt động cho vay .2 Danh mục cho vay .1 Khái niệm danh mục cho vay.2 Phân loại danh mục cho vay .3 Đa dạng hóa danh mục cho vay .1 Nội dung đa dạng hoá danh mục cho vay .2 Chỉ số đánh giá mức độ đa dạng hóa .2 Cơ sở lý luận về lợi nhuận của ngân hàng thƣơng mại .2 Các chỉ tiêu đánh giá lợi nhuận của của ngân hàng .1 Giá trị lợi nhuận tuyệt đối .2 Giá trị lợi nhuận tƣơng đối .3 Sự cần thiết phải gia tăng lợi nhuận của ngân hàng thƣơng mại .3 Cơ sở lý luận về rủi ro liên quan đến danh mục cho vay trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại .2 Hậu quả của rủi ro liên quan đến danh mục cho vay .3 Biện pháp hạn chế rủi ro liên quan đến danh mục cho vay .4 Cơ sở lý luận về tác động của đa dạng hóa danh mục cho vay đến lợi nhuận của ngân hàng thƣơng mại .1 Lý thuyết ngân hàng truyền thống .2 Lý thuyết tài chính doanh nghiệp .3 Lý thuyết danh mục đầu tƣ hiện đại .4 Lý thuyết về hiệu ứng đa dạng hóa phi tuyến tính .5 Các nghiên cứu thực nghiệm đánh giá tác động của danh mục cho vay đến lợi nhuận của ngân hàng thƣơng mại .1 Nghiên cứu của Andreas Behr, Andreas Kamp, Christoph Memmel và Andreas Pfingsten (2007) .2 Nghiên cứu của Benjamin M.Fazio và Daniel O.3 Nghiên cứu của Sigve Aarflot và Lars Arnegård (2017) .35 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Mô hình nghiên cứu .2 Dữ liệu nghiên cứu .3 Các biến nghiên cứu .1 Biến đo lƣờng lợi nhuận hoạt động của ngân hàng .2 Biến đo lƣờng mức độ đa dạng hóa danh mục cho vay .3 Các biến kiểm soát .4 Phƣơng pháp nghiên cứu .1 Các mô hình nghiên cứu .1 Mô hình bình phƣơng tối thiểu gộp (Pooled OLS) .2 Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model) .3 Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model) .2 Lựa chọn mô hình hồi quy .3 Kiểm định sự phù hợp của mô hình .48 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Thống kê mô tả và phân tích tƣơng quan .1 Thống kê mô tả .2 Phân tích tƣơng quan .2 Kết quả hồi quy.1 Kiểm định và lựa chọn mô hình.2 Kiểm định và xử lý các khuyết tật mô hình .1 Kiểm định khuyết tật mô hình .2 Xử lý khuyết tật mô hình .3 Thảo luận kết quả thực nghiệm .59 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4.
KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý .2 Một số hàm ý trong xây dựng danh mục cho vay .3 Hạn chế của đề tài và hƣớng nghiên cứu tƣơng lai .66 KẾT LUẬN CHƢƠNG 5.69 DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT FEM Fixed Effects Model - Mô hình tác động cố định Feasible Generalized Least Squares - Bình phƣơng tối thiểu tổng quát FGLS khả thi GMM General Moment Method - Phƣơng pháp moment tổng quán HHI Herfindahl Hirschman Index - Chỉ số Hirschman Herfindahl NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc NHTM Ngân hàng thƣơng mại OLS Ordinary Least Squares - Bình phƣơng tối thiểu thông thƣờng Pooled OLS Pooled Ordinary Least Squares - Bình phƣơng tối thiểu gộp REM Random Effects Model - Mô hình tác động ngẫu nhiên ROA Return On Asset - Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản ROE Return On Equity - Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu SE Shannon Entropy - Chỉ số Shannon Entropy TCTD Tổ chức tín dụng TNHH Trách nhiệm hữu hạn VIF Variance Inflation Factor - Nhân tử phóng đại phƣơng sai DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Cơ cấu danh mục cho vay của ngân hàng thƣơng mại Việt Nam .1 Thống kê mô tả các biến trong mô hình .2 Hệ số tƣơng quan giữa các biến độc lập trong mô hình .3 Hệ số nhân tử phóng đại phƣơng sai của các biến nghiên cứu.4 Kết quả hồi quy theo các mô hình Pooled OLS, FEM và REM .5 Kết quả kiểm định F và Hausman để lựa chọn mô hình.6 Kết quả kiểm định các khuyết tật của mô hình FEM .7 Kết quả hồi quy theo mô hình FEM có hiệu chỉnh phƣơng sai sai số thay đổi và tự tƣơng quan .58 DANH MỤC HÌNH Hình 4.1 ROA bình quân của hệ thống ngân hàng thƣơng mại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2017 .2 Chỉ số HHI bình quân của hệ thống ngân hàng thƣơng mại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2017 .1 Lý do chọn đề tài Một hệ thống tài chính hiệu quả là nền tảng quan trọng để mỗi quốc gia có điều kiện ổn định và thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế, mang lại sự thịnh vƣợng cho toàn xã hội. Với tính chất trung gian trong các giao dịch tài chính, ngân hàng đóng vai trò hết sức quan trọng trong mắc xích luân chuyển vốn từ ngƣời tiết kiệm sang ngƣời vay với cơ hội đầu tƣ sinh lời hiệu quả. Trong xu thế hiện đại hóa của hoạt động ngân hàng, các mảng nghiệp vụ kinh doanh của hệ thống ngân hàng đang dần chuyển dịch sang hƣớng dịch vụ, nhằm đa dạng hóa các hoạt động sinh lời của mình và giảm đi rủi ro từ nghiệp vụ cho vay truyền thống. Tuy nhiên, với bản chất là trung gian luân chuyển vốn – vừa huy động và vừa cho vay thì có thể thấy rằng với hầu hết các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) tại Việt Nam hiện nay, cho vay vẫn luôn là hoạt động kinh doanh có tầm quan trọng bậc nhất.
Thời gian gần đây ngƣời ta đã chứng kiến rất nhiều khó khăn đối với hoạt động của ngành ngân hàng Việt Nam, mà một trong những nguyên nhân chi phối chủ yếu xuất phát từ việc vốn vay đƣợc rót vào những ngành nghề, những đối tƣợng không đem lại hiệu quả, hay nói cách khác là danh mục cho vay của ngân hàng lúc này không sinh lời cho ngân hàng sở hữu. Có thể xét rộng hơn trên thị trƣờng tài chính toàn cầu, câu hỏi về việc các ngân hàng nên đa dạng hay chuyên môn hóa các hoạt động cho vay của họ là điều rất quan trọng để xem xét trong bối cảnh mà hậu quả từ cuộc khủng hoảng tài chính 2008 – 2009 đã minh chứng cho sự phơi nhiễm quá mức của các ngân hàng đối với thị trƣờng nhà ở Mỹ, từ đó khơi màu thành một cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng quy mô toàn cầu.