phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khoá luận đƣợc chia thành ba chƣơng. Cơ sở lý luận về tác động của biến đổi khí hậu đến quản lý đô thị ở Việt Nam Chƣơng 2. Thực trạng tác động biến đổi khí hậu đến quản lý đô thị trên địa bàn thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam Chƣơng 3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đô thị trên địa bàn thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN QUẢN LÝ ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM 1.
Khái quát chung về tác động của biến đổi khí hậu đến quản lý đô thị ở Việt Nam 1. Biến đổi khí hậu và nguyên nhân của biến đổi khí hậu tại các đô thị Việt Nam - Một số khái niệm cơ bản: Khí hậu được định nghĩa là tổng hợp các yếu tố thời tiết bao gồm nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, áp suất khí quyển, gió, và các hiện tượng khác xảy ra trong khí quyển, cũng như nhiều yếu tố khí tượng khác qua một khoảng thời gian dài tại một khu vực cụ thể. Khí hậu và thời tiết là hai khái niệm khác nhau vì thời tiết chỉ đề cập diễn biến khí tƣợng trong một thời gian ngắn. Khí hậu của một khu vực đƣợc ảnh hƣởng bởi vị trí địa lý, địa hình, độ cao và mức độ ổn định của lớp băng tuyết phủ bề mặt.
Khí hậu trên thế giới đƣợc phân loại thành các kiểu khác nhau dựa trên nhiệt độ và lƣợng mƣa cụ thể. Có năm vùng đai nhiệt độ chính phản ánh năm loại khí hậu: một loại khí hậu nhiệt đới nóng, hai loại khí hậu ôn đới và hai loại khí hậu hàn đới lạnh. Khí hậu là một hệ thống phức tạp bao gồm nhiều yếu tố và biến số khác nhau, hoạt động và tương tác với nhau theo những cách rất đa dạng. Để hiểu rõ hơn về khí hậu, chúng ta cần xem xét các yếu tố nhƣ nhiệt độ trung bình, độ ẩm không khí, lƣợng mƣa hàng năm, áp suất khí quyển, hƣớng và tốc độ gió, cũng nhƣ các hiện tƣợng khí tƣợng khác nhƣ bão, hạn hán, và lũ lụt, qua một khoảng thời gian dài và trong một khu vực địa lý cụ thể [15].
Khí hậu thƣờng đƣợc mô tả thông qua các mô hình thống kê dựa trên các dữ liệu lịch sử, từ đó giúp dự đoán và mô tả các xu hƣớng thời tiết trong tƣơng lai. Trái ngƣợc với khí hậu, thời tiết là những biến đổi ngắn hạn trong khí quyển và thƣờng thay đổi từ ngày này sang ngày khác hoặc thậm chí từ giờ này sang giờ khác. 7 Các yếu tố nhƣ vị trí địa lý (gần xích đạo hay các cực), địa hình (núi hay đồng bằng), độ cao (cao nguyên hay vùng thấp), và sự hiện diện của băng tuyết đều có ảnh hƣởng đến khí hậu của một khu vực. Ví dụ, vùng núi cao thƣờng có khí hậu lạnh hơn so với vùng đồng bằng ở cùng một vĩ độ.
Trên phạm vi toàn cầu, khí hậu đƣợc phân thành năm kiểu chính dựa trên các tiêu chí nhƣ nhiệt độ và lƣợng mƣa. Các kiểu khí hậu bao gồm: Khí hậu nhiệt đới: Nóng và ẩm quanh năm với lƣợng mƣa cao; Khí hậu cận nhiệt đới: Nóng và khô, thƣờng gặp ở các vùng lân cận sa mạc; Khí hậu ôn đới: Có bốn mùa rõ rệt, với mùa hè ấm áp và mùa đông lạnh giá; Khí hậu lục địa: Khô và lạnh, với mùa đông dài và khắc nghiệt; Khí hậu cực: Lạnh quanh năm, với mùa hè ngắn và mát mẻ. Mỗi loại khí hậu này đều có đặc điểm riêng và ảnh hƣởng đến đời sống, sinh hoạt, và nền kinh tế của con ngƣời cũng nhƣ các hệ sinh thái tự nhiên. Hiểu biết về khí hậu không chỉ giúp chúng ta dự báo thời tiết mà còn hỗ trợ trong việc quy hoạch và phát triển bền vững Biến đổi khí hậu đƣợc hiểu là sự biến đổi trong các đặc điểm thống kê của hệ thống khí hậu qua các chu kỳ dài, hàng thập kỷ hoặc thậm chí lâu hơn, mà không xét đến nguyên nhân.
Các thay đổi bất thƣờng trong chu kỳ ngắn, nhƣ El Niño, không đƣợc coi là biến đổi khí hậu. Thuật ngữ này cũng thƣờng ám chỉ sự biến đổi khí hậu do ảnh hƣởng của con ngƣời; chẳng hạn, Công ƣớc khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu định nghĩa nó là "sự thay đổi khí hậu do tác động trực tiếp hoặc gián tiếp của hoạt động con người làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu, cùng với các biến thiên tự nhiên của khí hậu qua các chu kỳ thời gian dài."Theo định nghĩa này, biến đổi khí hậu bao gồm cả hiện tƣợng ấm lên toàn cầu [15]. Biến đổi khí hậu là cụm từ chỉ sự biến đổi trong khí hậu, chủ yếu do ảnh hƣởng của hoạt động con ngƣời, dẫn đến sự thay đổi trong các thành phần của khí quyển trái đất. Sự thay đổi này, khi kết hợp với các yếu tố tự nhiên biến động, dẫn đến sự biến đổi của khí hậu qua nhiều thời kỳ.
Để hiểu một cách đơn 8 giản, biến đổi khí hậu là sự thay đổi trong hệ thống khí hậu bao gồm sinh quyển, khí quyển, thủy quyển và thạch quyển, cả trong hiện tại và tƣơng lai. Tác động của biến đổi khí hậu đến quản lý đô thị: Biến đổi khí hậu có tác động nghiêm trọng đến quản lý đô thị, đặc biệt là tại các khu vực ven biển. Việt Nam, với hơn 300 đô thị duyên hải và hơn 50% dân số sống tại các khu vực có địa hình thấp ven biển, đang phải đối mặt với những thách thức này. Dƣới đây là một số điểm quan trọng: Tăng nhiệt độ và mực nước biển dâng: Biến đổi khí hậu gây tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu và mực nƣớc biển dâng.
Điều này ảnh hƣởng đến đô thị bằng việc làm thay đổi địa hình, tạo ra nguy cơ lũ lụt, xâm nhập mặn, và thiệt hại về hạ tầng Phát thải khí nhà kính: Sự phát triển kinh tế và đô thị hóa tại các khu vực đô thị tập trung nhiều hoạt động nhất. Điều này dẫn đến phát thải khí nhà kính, góp phần vào biến đổi khí hậu Tăng nguy cơ thiên tai: Biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ thiên tai nhƣ bão, lũ lụt, và sự cạn kiệt nƣớc. Đô thị phải đối mặt với việc phải xây dựng hạ tầng chống lũ và tăng cƣờng hệ thống thoát nƣớc. Ảnh hưởng đến sức khỏe: Nhiệt độ cao và ô nhiễm không khí ảnh hƣởng đến sức khỏe của cƣ dân đô thị.
Điều này đòi hỏi các biện pháp thích ứng nhƣ cây xanh, hệ thống thoát nhiệt tự nhiên, và quản lý ô nhiễm. - Nguyên nhân của biến đổi khí hậu: Biến đổi khí hậu có hai nguyên nhân cơ bản. Nguyên nhân đầu tiên là do tác động của điều kiện tự nhiên, hoặc sự thay đổi của tự nhiên. Nguyên nhân thứ hai là do hoạt động của con ngƣời.
Nguyên nhân tự nhiên gây ra biến đổi khí hậu bao gồm sự thay đổi trong các tham số quỹ đạo của trái đất, biến đổi trong phân bố của lục địa và đại dƣơng trên bề mặt trái đất, sự biến đổi trong phát xạ của mặt trời và hấp thụ bức xạ của trái đất, cùng với hoạt động của núi lửa. Nguyên nhân do con người: Về vấn đề biến đổi khí hậu do con ngƣời gây ra, các hoạt động của chúng ta đã khiến cho "lƣợng khí nhà kính đƣợc phát thải 9 quá mức vào bầu khí quyển". Quá trình "phát thải khí nhà kính vào bầu khí quyển gây ra hiệu ứng nhà kính, làm tăng nhiệt độ của trái đất". Để hiểu rõ hơn về điều này, chúng ta có thể xem xét cách mà khí nhà kính tác động đến sự cân bằng năng lƣợng của trái đất và khí hậu nhƣ sau: Mặt trời là nguồn năng lƣợng chủ yếu cho khí hậu của trái đất.
Ánh sáng mặt trời khi đến trái đất, một phần đƣợc phản xạ trở lại không gian, nhất là bởi các bề mặt sáng nhƣ băng và mây, còn lại thì bị bề mặt và khí quyển hấp thụ. Năng lƣợng mặt trời hấp thụ đƣợc phát lại dƣới dạng nhiệt. Bầu khí quyển hấp thụ và tái bức xạ nhiệt này, với một phần thoát ra ngoài không gian. Mọi thay đổi trong sự cân bằng năng lƣợng này đều ảnh hƣởng đến khí hậu.
Ví dụ, biến đổi nhỏ trong lƣợng năng lƣợng từ mặt trời có thể ảnh hƣởng đến cân bằng. Nếu nhiệt từ bề mặt thoát hết vào không gian, nhiệt độ trung bình của trái đất sẽ lạnh hơn nhiều. Khí nhà kính nhƣ hơi nƣớc, carbon dioxide, metan và oxit nitơ giữ cho bề mặt ấm hơn bằng cách hấp thụ và phát nhiệt ra mọi hƣớng, giữ nhiệt cho bề mặt và tầng khí quyển thấp hơn. Không có hiệu ứng nhà kính, sự sống nhƣ chúng ta biết không thể phát triển.
Thêm khí nhà kính vào khí quyển làm tăng hiệu quả ngăn nhiệt thoát ra, khiến trái đất ấm lên cho đến khi cân bằng mới đƣợc thiết lập. Khí nhà kính do con ngƣời tạo ra làm thay đổi cân bằng năng lƣợng của trái đất và từ đó ảnh hƣởng đến khí hậu. Con ngƣời ảnh hƣởng đến khí hậu bằng cách thay đổi đặc tính của bề mặt đất, ví dụ nhƣ việc phá rừng để canh tác, và qua việc phát thải các chất ô nhiễm làm thay đổi số lƣợng và loại hạt trong khí quyển. Các nhà khoa học đã xác định rằng, khi xem xét tất cả các yếu tố của con ngƣời và tự nhiên, cân bằng khí hậu của trái đất đã bị thay đổi theo hƣớng nóng lên, với nguyên nhân chính là sự gia tăng của CO2.
Báo cáo cập nhật năm 2021 của IPCC cho thấy những thay đổi trong khí quyển, đại dƣơng, băng quyển và sinh quyển cung cấp bằng chứng rõ ràng về một thế giới đã ấm lên. Trong vài thập kỷ qua, các chỉ số quan trọng của hệ thống khí hậu đã đạt mức không thể thấy đƣợc trong nhiều thế kỷ đến nhiều thiên niên kỷ và đang thay đổi với tốc độ chƣa từng có trong ít nhất 2000 năm qua. Nồng độ carbon dioxide (CO2) toàn cầu hiện nay cao hơn bất kỳ thời điểm nào trong ít nhất hai 10 triệu năm qua. Về nguyên nhân của sự nóng lên toàn cầu do tác động của các điều kiện tự nhiên hay biến đổi tự nhiên, các nhà khoa học chỉ ra rằng các quá trình tự nhiên nhƣ thay đổi năng lƣợng mặt trời và quỹ đạo của trái đất quanh mặt trời, núi lửa phun trào, và những biến động trong hệ thống khí hậu nhƣ El Niño và La Niña cũng góp phần ảnh hƣởng đến khí hậu của trái đất.