phần mở đầu, nội dung, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục. Phần nội dung gồm 2 chƣơng và 6 tiết.XVIII TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.XVIII NỘI DUNG CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DÒNG TÊN VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM 1.1 Khái quát về Công giáo và dòng Tên Công giáo (Kitô giáo, Cơ Đốc giáo) là một tôn giáo độc thần ra đời từ khoảng đầu Công nguyên ở Palestin – vùng đất phía đông đế quốc La Mã, nơi tiếp giáp giữa ba châu Á, Phi, Âu – do một nhân vật lịch sử có thật Giê- su Kitô (Jesus Christ) sáng lập. Ở La Mã thời tiền Công giáo, tình hình tín ngƣỡng tôn giáo cũng đã có một diện mạo đa sắc màu, nhiều tôn giáo tín ngƣỡng đan xen tồn tại, phản ánh một tầng diện của văn hóa Hy Lạp vốn chi phối toàn khu vực đế quốc La Mã mà điển hình của văn hóa Hy Lạp cổ đại là tín ngƣỡng thờ đa thần. Đối tƣợng thờ tín của văn hóa Hy Lạp đã đi vào thần thoại nhƣ thần Dớt, thần chiến tranh, thần sắc đẹp, thần lửa, thần rƣợu, thần tình ái… Trong văn hóa Hy Lạp, mỗi mặt nhu cầu của cuộc sống con ngƣời đều do một vị thần chi phối.
Khi xã hội còn ở giai đoạn nguyên thủy, tiền giai cấp, những vị thần đó tô điểm và làm giàu cho đời sống tinh thần của con ngƣời. Tuy nhiên, khi xã hội đã phân chia giai cấp và mâu thuẫn giữa nô lệ và chủ nô trở nên ngày càng sâu sắc, hiện thực đau khổ của những ngƣời nô lệ cho thấy sự “bất lực” của những vị thần. Khi mà những nhu cầu tối thiểu của họ cũng bị vùi dập, niềm tin đối với những vị thần cũ trở nên lung lay, ngƣời nô lệ mong muốn có một vị thần toàn năng, có thể cứu vớt cuộc đời họ khỏi những bế tắc đang gặp phải. Từ chỗ đa thần, tôn giáo có xu hƣớng chuyển sang độc thần, tôn giáo phải có một hệ thống giáo lý sâu sắc đi kèm mới đủ sức thuyết phục.
Một tôn giáo độc thần với hệ thống quan điểm, lập luận chặt chẽ về giáo thuyết thực tế đã có mặt ở La Mã thời kì này, phổ biến trong cộng đồng ngƣời Do Thái, đó chính là tôn giáo mang cùng cái tên của dân tộc này. Do Thái giáo lấy Cựu Ƣớc làm nền tảng và gọi là Kinh Thánh, đề cao 7 (LUAN.XVIII TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.XVIII đức tin vào thƣợng đế đƣợc gọi là Thiên Chúa. Tuy là tôn giáo độc thần với nội dung giáo thuyết rất hấp dẫn, song Do Thái giáo lại không thể phổ biến trong toàn cộng đồng các dân tộc ở La Mã do chỗ một mặt, tôn giáo này nặng tính bảo thủ về vấn đề dân tộc, hầu nhƣ chỉ gói gọn trong phạm vi những ngƣời Do Thái, mặt khác, Do Thái giáo đề cao đức tin nhƣng lại không có cơ quan trung ƣơng tôn giáo điều khiển, không hình thành cơ cấu phẩm trật một cách chặt chẽ, ngƣời diễn giảng Kinh Thánh, dẫn dắt đức tin cho tín đồ chỉ là các thầy giảng (Rabbi). Những diễn giảng đó, vì nguyên nhân này khác, rất dễ nảy sinh khác biệt giữa Rabbi này và Rabbi khác mà họ không chấp nhận lẫn nhau, và gọi những ngƣời theo quan điểm khác mình là những ngƣời lạc giáo, từ đó hình thành các giáo phái khác nhau trong nội bộ Do Thái giáo, gây nên sự phân rẽ.
Chẳng hạn, một số giáo phái đáng chú ý có phái Xaducai (The Sadducess), phái Farixai (The Pharisees), Đảng Nhuệ Khí hay còn gọi là phái Cohiarat (The Zealots), phái Aixaini hay “phái thành kính”(The Essenes),… Công giáo có khả năng phát sinh từ phái Aixaini [Dẫn theo 38, tr. Nhƣ vậy, Do Thái giáo chƣa đủ để đáp ứng nhu cầu giải phóng về mặt tinh thần của ngƣời dân La Mã bị áp bức, nên họ rất cần đến một tôn giáo gần gũi hơn, phổ biến hơn. Công giáo khi mới ra đời là tôn giáo của tầng lớp nô lệ, những ngƣời bị áp bức, những ngƣời đấu tranh chống giai cấp thống trị La Mã. Tính chất nổi bật của Công giáo là tƣ tƣởng về sự tự do, bình đẳng, tình yêu thƣơng.
Giáo lý của tôn giáo này là sự nối tiếp tƣ tƣởng của Do Thái giáo. Những luận thuyết về sự sáng thế, về hạnh phúc và khổ đau, về thiên đƣờng và địa ngục, về Đấng Cứu Thế, về ngày phán xét cuối cùng, sự cứu rỗi… đã hấp dẫn những ngƣời nô lệ đang bế tắc trƣớc cuộc sống. Buổi đầu, giai cấp thống trị tìm mọi cách bức hại và đàn áp Công giáo. Ngƣời sáng lập là Giesu chịu án tử hình đóng đinh trên thập giá, những môn đồ đầu tiên cũng bị bức hại.
Song, khó khăn và bức hại giống nhƣ lửa thử vàng, tôn giáo này không những không bị tiêu diệt, mà còn ngày một lan rộng trong đế quốc 8 (LUAN.XVIII TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.XVIII La Mã, Giesu trở thành một hình tƣợng lý tƣởng trong lòng tín đồ, ông đƣợc coi nhƣ con Thiên Chúa, đƣợc tôn vinh và gán cho nhiều huyền thoại về thần tính linh thiêng. Sau một thời gian cấm cách Công giáo, nhà cầm quyền của đế quốc La Mã đã thay đổi thái độ khi nhận thấy trong hệ thống giáo lý của tôn giáo này, những điều có lợi cho họ và yếu tố ru ngủ quần chúng, tuyên truyền cho những điều đó, và dần dần biến tôn giáo này thành công cụ trong tay giai cấp thống trị. Công giáo từ chỗ là tôn giáo của một bộ phận dân cƣ, trở thành quốc giáo của đế chế La Mã, và tiếp tục phát triển ngày càng mạnh mẽ, đỉnh cao là thời kì Trung Cổ sau này, gắn liền với chế độ phong kiến. Theo quy luật, quá trình phát triển một tôn giáo bất kì luôn dẫn tới sự phân rẽ trong tôn giáo đó.
Kitô giáo không nằm ngoài quy luật này. Danh từ Công giáo (Catholicism) là tên gọi của nhánh gốc của Kitô giáo tồn tại cho tới ngày nay, sau những lần Kitô giáo phân ly hình thành giáo phái độc lập khác là Chính Thống giáo (Orthodox) vào thế kỉ XI, Tin Lành giáo (hay Thệ Phản giáo, Protestantism) cùng với Anh giáo thế kỉ thứ XVI. Nếu nhƣ trong buổi sơ kì, các tín đồ đạo Kitô cùng sinh hoạt tôn giáo với nhau một cách tập trung và thống nhất, thì với việc hình thành dòng tu, mối quan hệ nội bộ dòng và quan hệ với dòng khác lại có sự độc lập nhất định. Nó bị giới hạn bởi những quy định của từng dòng tu biểu hiện trong việc tuyên thề, tu trì trong môi trƣờng tách biệt với bên ngoài, và việc vĩnh cƣ, không bao giờ sang dòng khác.
Việc phân chia dòng có nhiều cách: Dòng quốc tế hay dòng địa phƣơng, dòng tu kín hay dòng truyền giáo (sống đời sống tông đồ)… Hình thành các dòng tu là đòi hỏi của sự phát triển nội tại của Công giáo, trong đó sự hình thành dòng Tên phản ánh một phần lịch sử phát triển Công giáo trong bối cảnh chống cuộc cải cách tôn giáo hồi thế kỉ XVI của giáo hội. Dòng Tên (The society of Jesus) là cách gọi của ngƣời Việt Nam để chỉ một dòng tu của Công giáo lấy tên Đức Chúa làm tên dòng do thói quen kiêng kị của ngƣời Việt, tránh gọi tên những ngƣời tôn kính. Dòng Tên là 9 (LUAN.XVIII TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.XVIII một giáo đoàn quốc tế bao gồm những tu sỹ từ bỏ cuộc sống trần tục để phục vụ cho việc sống đạo, đời sống tông đồ, hoạt động chủ yếu là mở mang nƣớc Chúa, mời gọi ngƣời tân tòng, mở các giáo điểm mới. Dòng Tên hình thành là một hiện tƣợng lịch sử mang tính tất yếu, nó là kết quả của sự kết hợp giữa những yêu cầu của điều kiện thực tiễn cơ sở hạ tầng xã hội với vai trò của chủ thể sáng lập dòng.
Yêu cầu khách quan của lịch sử dẫn tới sự hình thành dòng Tên là sự xuất hiện và phát triển của chủ nghĩa tƣ bản trong thời kì Cận Đại ở Tây Âu đƣa tới những hệ quả về mặt hệ tƣ tƣởng và tôn giáo, cụ thể là một tôn giáo mới ra đời – Tin Lành giáo, đe doạ đến địa vị và lợi ích của giáo hội. Để bảo vệ lợi ích của mình, giáo hội đƣa ra những biện pháp thực tế để chống lại mối đe doạ đó. Cùng lúc với bối cảnh khách quan nhƣ vậy, nhân tố chủ quan dẫn tới sự hình thành dòng Tên là vai trò tích cực của Ignace de Loyola (I-nhã) cùng những ngƣời bạn của mình sáng lập dòng Tên và tích cực tác động để giáo hoàng phê chuẩn. Trƣớc hết, nói về sự đổi thay về mặt cơ sở kinh tế xã hội tạo nên bối cảnh ra đời của dòng Tên phải kể đến bƣớc chuyển từ xã hội phong kiến sang xã hội Tƣ bản chủ nghĩa ở Tây Âu.
Thời kì phong kiến Trung cổ, tƣ tƣởng thần học của giáo hội bao trùm toàn bộ đời sống vật chất cũng nhƣ tinh thần trong xã hội. Về kinh tế, tài chính: Giáo hội đƣợc vua chúa phong kiến dâng cúng nhiều ruộng đất, đƣợc quyền thu thuế. Giáo hội đại diện cho pháp luật, chính trị, là công cụ thống trị về mặt tinh thần quần chúng, thần quyền lấn át thế quyền. Đánh giá vị trí của tầng lớp tăng lữ trong thời trung cổ, trong tác phẩm Chiến tranh nông dân ở Đức, Ăngghen viết: “Giới tăng lữ cũng chia thành hai cấp hoàn toàn khác nhau.
Hệ tôn ti của giáo hội phong kiến hình thành nên giai cấp quý tộc: Giám mục và tổng giám mục, trƣởng tu viện, giáo chủ và các giáo chức cao cấp khác. Các giáo chức cao cấp đó của giáo hội đều hoặc giả tự mình là những vƣơng công của đế chế, hoặc giả là những chúa phong kiến phục tùng chính quyền tối cao của những vƣơng công khác và chiếm hữu những vùng đất đai rộng lớn có 10 (LUAN.XVIII TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.XVIII nhiều nông nô và dân cƣ lệ thuộc” [3; tr. Rõ ràng là dƣới chế độ phong kiến, Công giáo có vị trí tối cao trong đời sống xã hội, nhà thờ đứng trên nhà nƣớc, đây là thời kì hoàng kim của Công giáo. Tuy nhiên, từ thế kỉ XIV trở đi, cùng với sự khủng hoảng xã hội phong kiến Tây Âu, giáo hội mất đi vị thế tối cao, bắt đầu bƣớc vào thời kì suy thoái, quần chúng bất bình và mất niềm tin.
Nền móng của chế độ phong kiến dần dần bị rạn nứt trƣớc sự phát triển của sản xuất, sự phát triển mạnh mẽ của thành thị, giai cấp tƣ sản ra đời, quan hệ tƣ bản chủ nghĩa thay thế dần quan hệ phong kiến.