Luận văn: Thực trạng và giải pháp sử dụng đất nông nghiệp tại Tuy An, Phú Yên

Luận văn phân tích thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại Tuy An, Phú Yên. Đề xuất giải pháp khai thác và sử dụng đất bền vững, hiệu quả trong tương lai.

• Tác giả: Nguyễn Thế Châu
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Huỳnh Văn Chương
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp sử dụng đất sản xuất nông nghiệp hợp lý trên địa bàn huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Toàn cảnh sử dụng đất nông nghiệp huyện Tuy An Phú Yên

Huyện Tuy An, một huyện ven biển của tỉnh tỉnh Phú Yên, sở hữu một quỹ đất tự nhiên đa dạng với tổng diện tích 41.437 ha, bao gồm cả vùng đồi núi, đồng bằng và ven biển. Vị trí địa lý này tạo nên tiềm năng to lớn cho việc phát triển một nền nông nghiệp đa ngành. Tuy nhiên, việc khai thác và sử dụng quỹ đất này, đặc biệt là đất sản xuất nông nghiệp, vẫn còn nhiều vấn đề cần được xem xét và cải thiện. Thực trạng cho thấy, kinh tế huyện vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nhưng hiệu quả mang lại chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có. Các loại hình sử dụng đất chính bao gồm đất trồng lúa, đất trồng cây hàng năm khác, đất trồng cây lâu năm và đất nuôi trồng thủy sản Tuy An. Giai đoạn 2012-2016 ghi nhận sự biến động đáng kể về cơ cấu sử dụng đất, phản ánh quá trình chuyển dịch kinh tế và áp lực từ đô thị hóa. Bài viết này, dựa trên các số liệu và phân tích khoa học, sẽ đi sâu vào thực trạng, chỉ ra những thách thức trong công tác quản lý đất đai và đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

1.1. Vị trí địa lý và tiềm năng tài nguyên đất đai

Huyện Tuy An có vị trí chiến lược, phía Đông giáp Biển Đông, phía Bắc giáp Thị xã Sông Cầu, tạo điều kiện thuận lợi cho cả nông nghiệp và kinh tế biển. Địa hình đa dạng từ Tây sang Đông, chia thành ba vùng rõ rệt: vùng đồi núi (An Lĩnh, An Xuân), vùng đồng bằng (An Dân, An Định) và vùng ven biển (An Hòa, An Hải). Tài nguyên đất của huyện rất phong phú, từ nhóm đất cát ven biển, đất phù sa màu mỡ ven sông Cái, đến nhóm đất đỏ vàng trên đá bazan ở vùng đồi. Theo tài liệu nghiên cứu, nhóm đất đỏ vàng chiếm tỷ lệ lớn nhất (52,66%), tiếp theo là nhóm đất đen (15,92%) và đất phù sa (11,55%). Sự đa dạng này là nền tảng để phát triển nhiều loại cơ cấu cây trồng vật nuôi, từ cây lương thực, cây công nghiệp ngắn ngày, cây ăn quả đến các mô hình nông-lâm kết hợp. Tuy nhiên, việc khai thác tiềm năng này đòi hỏi một kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp khoa học và phù hợp với đặc điểm từng tiểu vùng.

1.2. Điều kiện kinh tế xã hội ảnh hưởng đến sử dụng đất

Kinh tế - xã hội là yếu tố có tác động trực tiếp đến phương thức sử dụng đất. Năm 2016, dân số toàn huyện là 132.880 người, với mật độ trung bình 319 người/km², tạo ra áp lực lớn về nhu cầu lương thực và việc làm. Lao động trong ngành nông - lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ lệ cao (59.624 người), cho thấy sự phụ thuộc lớn vào tài nguyên đất. Mặc dù huyện đã có những bước tiến trong phát triển công nghiệp - dịch vụ, nhưng nông nghiệp vẫn là trụ đỡ chính. Cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống giao thông và thủy lợi (như hệ thống đập Tam Giang, hồ Đồng Tròn), đã được đầu tư nhưng chưa đồng bộ. Các chính sách đất đai của nhà nước và chỉ đạo từ UBND huyện Tuy An đã và đang định hình lại bức tranh sử dụng đất, khuyến khích chuyển đổi cơ cấu sản xuất nhằm tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, trình độ canh tác của người dân và khả năng tiếp cận thị trường vẫn là những rào cản cần được tháo gỡ.

II. 5 Thách thức lớn trong sử dụng đất nông nghiệp Tuy An

Mặc dù sở hữu nhiều lợi thế, công tác quản lý đất đai và sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tuy An đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Những vấn đề này không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng đất mà còn đe dọa đến mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững trong dài hạn. Thách thức lớn nhất là tình trạng sử dụng đất còn manh mún, nhỏ lẻ, gây khó khăn cho việc áp dụng khoa học kỹ thuật và cơ giới hóa. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp diễn ra nhanh chóng dưới áp lực đô thị hóa, làm suy giảm quỹ đất canh tác, đặc biệt là đất trồng lúa. Các mô hình sản xuất truyền thống, lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đang gây ra tình trạng ô nhiễm đất nông nghiệp và thoái hóa đất. Các chính sách đất đai đôi khi chưa theo kịp thực tiễn, cùng với việc nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, đã tạo ra những bất cập trong quản lý. Việc giải quyết triệt để những thách thức này là yêu cầu cấp bách để tối ưu hóa nguồn tài nguyên đất quý giá của huyện.

2.1. Tình hình biến động và chuyển đổi mục đích sử dụng đất

Giai đoạn 2012 – 2016 chứng kiến sự biến động mạnh mẽ về diện tích đất nông nghiệp tại Tuy An. Theo số liệu thống kê, diện tích đất nông nghiệp có xu hướng giảm do quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp. Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất diễn ra ở nhiều xã, đặc biệt là các khu vực gần trung tâm thị trấn Chí Thạnh và dọc Quốc lộ 1A. Diện tích đất trồng lúa bị thu hẹp để nhường chỗ cho các dự án xây dựng và phát triển hạ tầng. Trong khi đó, diện tích đất trồng cây lâu năm và đất nuôi trồng thủy sản Tuy An có xu hướng tăng, phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu cây trồng vật nuôi. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này ở một số nơi còn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ, dẫn đến nguy cơ phá vỡ cấu trúc sản xuất truyền thống và ảnh hưởng đến an ninh lương thực.

2.2. Hiệu quả sử dụng đất chưa tương xứng với tiềm năng

Mặc dù có điều kiện tự nhiên thuận lợi, hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Tuy An vẫn còn thấp. Nghiên cứu tại 3 tiểu vùng (An Lĩnh, An Dân, An Hòa) cho thấy sự chênh lệch lớn về hiệu quả kinh tế giữa các loại hình sử dụng đất. Các mô hình canh tác truyền thống trên đất trồng cây hàng năm thường cho giá trị gia tăng (VA) không cao. Nguyên nhân chính là do quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết “4 nhà”, và kỹ thuật canh tác lạc hậu. Vấn đề tích tụ ruộng đất để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn còn gặp nhiều khó khăn do vướng mắc trong chính sách đất đai và tập quán của người dân. Giá đất nông nghiệp Tuy An tuy có tăng nhưng chưa đủ hấp dẫn để người dân đầu tư lớn vào sản xuất, thay vào đó là tâm lý chờ đợi chuyển đổi mục đích.

2.3. Nguy cơ ô nhiễm và suy thoái tài nguyên đất

Việc thâm canh tăng vụ, đặc biệt là trên đất trồng lúa và rau màu, đã dẫn đến tình trạng lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Kết quả điều tra cho thấy mức độ đầu tư phân hóa học ở nhiều nơi còn cao, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm đất nông nghiệp và nguồn nước ngầm. Ở các vùng đồi núi, việc canh tác trên đất dốc không có biện pháp bảo vệ phù hợp đã làm gia tăng xói mòn, rửa trôi, dẫn đến suy thoái đất. Các hoạt động khai thác khoáng sản, vật liệu xây dựng cũng tác động tiêu cực đến môi trường đất. Vấn đề cải tạo đất bạc màu, đất phèn, đất cát ven biển chưa được quan tâm đúng mức, ảnh hưởng lâu dài đến sức sản xuất của đất và mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.

III. Phương pháp quy hoạch sử dụng đất huyện Tuy An tối ưu

Để giải quyết các thách thức hiện hữu, việc xây dựng một quy hoạch sử dụng đất huyện Tuy An khoa học, linh hoạt và có tầm nhìn dài hạn là giải pháp nền tảng. Quy hoạch không chỉ là việc phân bổ các loại đất mà còn phải tích hợp các yếu tố về kinh tế, xã hội và môi trường. Trọng tâm của giải pháp này là phải dựa trên kết quả đánh giá tiềm năng và mức độ thích nghi của từng đơn vị đất đai. Cần xác định rõ các vùng chuyên canh cho các loại cây trồng chủ lực như lúa, mía, sắn, và các vùng phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Đồng thời, kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp phải gắn liền với thị trường tiêu thụ, chuỗi giá trị sản phẩm và lợi thế cạnh tranh của huyện. Việc áp dụng các công cụ hiện đại như Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS) trong quản lý đất đai sẽ giúp tăng cường tính chính xác và minh bạch. Yếu tố quan trọng nhất là phải đảm bảo sự tham gia của cộng đồng dân cư trong quá trình lập và thực hiện quy hoạch, tuân thủ nghiêm ngặt Luật Đất đai để quy hoạch thực sự đi vào cuộc sống.

3.1. Xây dựng kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp theo tiểu vùng

Huyện Tuy An có thể được chia thành 3 tiểu vùng sinh thái với các định hướng phát triển riêng biệt. Vùng đồi núi (An Lĩnh, An Xuân, An Thọ): Ưu tiên phát triển đất trồng cây lâu năm có giá trị kinh tế cao như hồ tiêu, điều, cây ăn quả, kết hợp với các mô hình nông-lâm để chống xói mòn và bảo vệ môi trường. Vùng đồng bằng (An Dân, An Định, An Nghiệp): Tập trung thâm canh, ổn định diện tích đất trồng lúa chất lượng cao để đảm bảo an ninh lương thực. Đồng thời, linh hoạt luân canh với các loại cây màu, rau củ có giá trị kinh tế cao trên đất trồng cây hàng năm khác. Vùng ven biển và ven đầm Ô Loan (An Hòa, An Cư, An Hải): Phát triển mạnh đất nuôi trồng thủy sản Tuy An (tôm, cá), kết hợp với du lịch sinh thái. Cần quy hoạch các vùng nuôi trồng tập trung, áp dụng công nghệ sạch để giảm thiểu tác động đến môi trường đầm Ô Loan. Cách tiếp cận này giúp khai thác tối đa lợi thế của từng vùng.

3.2. Tăng cường công tác quản lý đất đai theo Luật Đất đai

Hiệu quả của quy hoạch phụ thuộc rất lớn vào công tác quản lý. UBND huyện Tuy An cần tăng cường năng lực cho cán bộ địa chính, đẩy mạnh việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để người dân yên tâm đầu tư. Cần xử lý nghiêm các trường hợp sử dụng đất sai mục đích, lấn chiếm, đặc biệt là các hành vi tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp. Công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quy hoạch sử dụng đất huyện Tuy An phải được tiến hành thường xuyên. Việc công khai, minh bạch các thông tin quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nông nghiệp giúp người dân và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, giám sát và tuân thủ. Áp dụng triệt để các quy định của Luật Đất đai hiện hành là chìa khóa để lập lại trật tự trong quản lý đất đai.

IV. Bí quyết phát triển nông nghiệp bền vững tại Tuy An

Để phát triển nông nghiệp bền vững, Tuy An cần một chiến lược toàn diện, không chỉ tập trung vào năng suất mà còn phải chú trọng đến các yếu tố xã hội và môi trường. Giải pháp cốt lõi là chuyển đổi từ nền nông nghiệp truyền thống, dựa vào số lượng sang nền nông nghiệp hiện đại, dựa vào chất lượng và công nghệ. Điều này đòi hỏi phải thay đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi một cách hợp lý, lựa chọn các giống cây, con có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và có giá trị kinh tế cao. Đẩy mạnh ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao như tưới tiết kiệm, nhà màng, nhà lưới, và các quy trình sản xuất sạch (VietGAP, GlobalGAP) là hướng đi tất yếu. Song song đó, việc bảo vệ và cải tạo đất phải được xem là nhiệm vụ hàng đầu, giảm thiểu sử dụng hóa chất độc hại, tăng cường phân bón hữu cơ để bảo vệ độ phì nhiêu của đất. Liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu cho nông sản Tuy An cũng là một mắt xích quan trọng để đảm bảo đầu ra ổn định và nâng cao thu nhập cho người nông dân.

4.1. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi phù hợp

Việc rà soát và điều chỉnh lại cơ cấu cây trồng vật nuôi là bước đi tiên quyết. Dựa trên đánh giá đất đai, cần xác định rõ những diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả để chuyển đổi sang trồng ngô, lạc, vừng hoặc các loại rau màu khác cho thu nhập cao hơn. Đối với vùng gò đồi, cần mở rộng diện tích các loại cây ăn quả đặc sản, cây công nghiệp dài ngày. Trong chăn nuôi, cần chuyển dịch từ chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán sang các mô hình trang trại tập trung, áp dụng quy trình an toàn sinh học. Ở vùng ven biển, đa dạng hóa các đối tượng nuôi trồng thủy sản ngoài con tôm truyền thống, phát triển các mô hình nuôi lồng bè trên biển. Sự chuyển đổi này phải dựa trên tín hiệu thị trường và có sự hỗ trợ về kỹ thuật, vốn từ các cơ quan chuyên môn.

4.2. Ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao và sản xuất sạch

Ứng dụng khoa học công nghệ là đòn bẩy để tạo ra sự đột phá. Huyện cần có chính sách đất đai ưu đãi để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao. Khuyến khích nông dân áp dụng các biện pháp tưới tiên tiến (nhỏ giọt, phun sương) để tiết kiệm nước trên đất trồng cây hàng năm. Xây dựng các mô hình sản xuất rau an toàn trong nhà lưới, nhà màng để chủ động sản xuất, hạn chế sâu bệnh và tác động của thời tiết. Đối với đất nuôi trồng thủy sản Tuy An, cần áp dụng công nghệ nuôi tuần hoàn, vi sinh để xử lý môi trường nước, giảm thiểu dịch bệnh. Việc này không chỉ tăng năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn góp phần bảo vệ môi trường, hướng tới một nền nông nghiệp xanh và bền vững.

4.3. Các chính sách khuyến khích tích tụ ruộng đất

Tình trạng ruộng đất manh mún là rào cản lớn nhất đối với sản xuất hàng hóa. Cần có những chính sách đất đai đột phá để khuyến khích và tạo điều kiện cho tích tụ ruộng đất. Các cơ chế như cho thuê, góp vốn bằng quyền sử dụng đất cần được đơn giản hóa về thủ tục. Nhà nước có thể đứng ra làm trung gian, hỗ trợ nông dân liên kết thành lập các hợp tác xã kiểu mới, tổ hợp tác để hình thành các cánh đồng mẫu lớn. Chính sách hỗ trợ về vốn vay, miễn giảm thuế, và đào tạo nghề cho lao động nông nghiệp sau khi dồn điền đổi thửa cũng rất quan trọng. Khi có quỹ đất đủ lớn, việc đầu tư máy móc, công nghệ và xây dựng thương hiệu sản phẩm sẽ trở nên khả thi và hiệu quả hơn, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

V. TOP 3 mô hình sử dụng đất nông nghiệp Tuy An hiệu quả

Dựa trên kết quả phân tích hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường tại các tiểu vùng nghiên cứu, có thể xác định các mô hình sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả cao, có tiềm năng nhân rộng tại huyện Tuy An. Các mô hình này không chỉ mang lại giá trị kinh tế vượt trội so với canh tác truyền thống mà còn phù hợp với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất của từng vùng. Mô hình lúa - cá ở vùng trũng, mô hình chuyên canh cây màu giá trị cao ở vùng đồng bằng chủ động tưới tiêu, và mô hình nông-lâm kết hợp ở vùng đồi dốc là những ví dụ điển hình. Việc nhân rộng các mô hình này sẽ là động lực quan trọng để tái cơ cấu ngành nông nghiệp của huyện. Đây là những minh chứng thực tiễn cho thấy khi có sự lựa chọn đúng đắn về cơ cấu cây trồng vật nuôi và phương thức canh tác, hiệu quả sử dụng đất sẽ được cải thiện một cách rõ rệt. UBND huyện Tuy An và các cơ quan khuyến nông cần có kế hoạch hỗ trợ, chuyển giao kỹ thuật để các mô hình này lan tỏa rộng rãi.

5.1. Mô hình chuyên màu giá trị cao tại tiểu vùng đồng bằng

Tại các xã đồng bằng như An Dân, nơi có đất phù sa màu mỡ và hệ thống thủy lợi tương đối tốt, mô hình luân canh 3 vụ (ví dụ: lúa - lúa - màu hoặc màu - lúa - màu) đang cho hiệu quả kinh tế rất cao. Thay vì độc canh đất trồng lúa, người dân đã mạnh dạn đưa các loại cây như dưa hấu, ớt, đậu phộng vào vụ Đông Xuân hoặc Hè Thu. Các loại cây này có chu kỳ sinh trưởng ngắn, nhu cầu thị trường lớn và mang lại lợi nhuận cao gấp 2-3 lần trồng lúa. Mô hình này không chỉ tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích, giải quyết việc làm mà còn giúp cải tạo đất, phá vỡ vòng đời sâu bệnh hại. Đây là hướng đi hiệu quả để tối ưu hóa việc sử dụng đất trồng cây hàng năm.

5.2. Mô hình nông lâm kết hợp tại tiểu vùng đồi núi

Ở các xã miền núi như An Lĩnh, với địa hình dốc và nguy cơ xói mòn cao, mô hình nông-lâm kết hợp là giải pháp tối ưu cho phát triển nông nghiệp bền vững. Mô hình này kết hợp trồng các loại cây lâm nghiệp (keo, bạch đàn) để phủ xanh đất trống, giữ đất, giữ nước với việc trồng xen các loại đất trồng cây lâu năm có giá trị kinh tế như tiêu, cà phê, cây ăn quả ở tầng thấp hơn. Cách làm này vừa tạo ra nguồn thu nhập đa dạng (ngắn ngày từ cây nông nghiệp, dài ngày từ cây lâm nghiệp) vừa có tác dụng bảo vệ môi trường sinh thái. So với việc độc canh cây sắn hay phát nương làm rẫy, mô hình này mang lại hiệu quả tổng hợp cao hơn hẳn và là hướng đi phù hợp cho vùng đất dốc.

5.3. Mô hình lúa tôm cá tại vùng ven biển ven đầm

Tại các xã ven biển và ven đầm Ô Loan như An Hòa, An Cư, mô hình kết hợp một vụ lúa và một vụ nuôi tôm/cá trên cùng một diện tích đang chứng tỏ hiệu quả vượt trội. Trong mùa mưa, khi độ mặn giảm, người dân trồng lúa để rửa mặn, cải tạo đất và thu hoạch lương thực. Sau khi thu hoạch lúa, gốc rạ phân hủy tạo nguồn thức ăn tự nhiên, người dân sẽ đưa nước mặn vào để nuôi tôm sú hoặc cua. Mô hình này tận dụng được lợi thế của cả hai hệ sinh thái ngọt và lợ, giảm chi phí thức ăn cho tôm, hạn chế dịch bệnh và mang lại nguồn thu nhập kép. Đây là một điển hình về sử dụng đất thông minh, thích ứng với điều kiện tự nhiên, góp phần nâng cao giá trị trên đất nuôi trồng thủy sản Tuy An.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Đất đai Trong nền sản xuất, đất đai giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đất đai là điều kiện vật chất mà mọi sản xuất và sinh hoạt đều cần tới. Đất đai là khởi điểm tiếp xúc và sử dụng tự nhiên ngay sau khi nhân loại xuất hiện.

Trong quá trình phát triển của xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần, tất cả các kỹ thuật vật chất và văn hóa khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản là sử dụng đất đai. Luật đất đai hiện hành đã khẳng định “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công tình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng”. Như vậy, đất đai là điều kiện chung nhất đối với mọi quá trình sản xuất và hoạt động của con người. Nói cách khác, không có đất sẽ không có sản xuất cũng như không có sự tồn tại của chính con người.

Do vậy, để có thể sử dụng đúng, hợp lý và có hiệu quả toàn bộ quỹ đất thì việc hiểu rõ khái niệm về đất đai là vô cùng cần thiết. Về mặt thuật ngữ khoa học “Đất” và “Đất đai” có sự phân biệt nhất định. Theo các nhà khoa học thì “Đất” tương đương với từ “Soil” trong tiếng Anh, nó có nghĩa trùng với thổ hay thổ nhưỡng bao hàm ý nghĩa về tính chất của nó. Còn “Đất đai” tương đương với từ “Land” trong tiếng Anh, nó có nghĩa về phạm vi không gian của đất hay có thể hiểu là lãnh thổ.

Giả thuyết Trái đất được hình thành như thế nào và có từ bao giờ cũng là vấn đề con người đã từng dày công nghiên cứu. Sự sống xuất hiện trên Trái đất và tác động vào nó là một quá trình tiến hóa không ngừng. Theo nghĩa hẹp hơn, từ khi có sự xuất hiện của con người, con người cùng với sự tiến hóa của mình cũng không ngừng tác động vào đất (chủ yếu là lớp vỏ địa lý) và làm thay đổi nó một cách nhất định. Theo tiến trình này, con người cũng nhận thức về đất đai một cách đầy đủ hơn.

Ví dụ: “Đất đai là một tổng thể vật chất gồm cả sự kết hợp giữa địa hình và không gian tự nhiên của thực thể vật chất đó”; hoặc: “Một vạt đất là một diện tích cụ thể của bề mặt Trái đất. Xét về mặt địa lý, có những đặc tính tương đối ổn định hoặc những tính chất biến đổi theo chu kỳ có thể dựa đoán được của sinh quyển theo chiều thẳng đứng phía trên và phía dưới của phần mặt đất này. Nó bao gồm các đặc tính của phần không khí, thổ nhưỡng địa 8 chất, thủy văn, cây cối, động vật sinh sống trên đó và tất cả các hoạt động trong quá khứ và hiện tại của con người ở chừng mực mà những đặc tính đó có ảnh hưởng tới sử dụng vạt đất này trước mắt và trong tương lai” (Brink man và Smyth, 1976). Tuy nhiên, khái niệm PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 đầy đủ và phổ biến nhất hiện nay về đất đai như sau: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó như: khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm vá khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường sá, nhà cửa.

Như vậy, đất đai là một khoảng không gian có thời hạn theo chiều thẳng đứng (gồm khí hậu của bầu khí quyển, lớp đất phủ bề mặt, thảm động thực vật, nước mặt, nước ngầm và tài nguyên khoáng sản trong lòng đất) theo chiều ngang - trên mặt đất (là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa hình, thủy văn cùng nhiều thành phần khác) giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người. Đất nông nghiệp Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng (Luật đất đai, 2013). Đất nông nghiệp bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản và đất nông nghiệp khác. Đất sản xuất nông nghiệp Đất sản xuất nông nghiệp là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp; bao gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm.

Đất trồng cây hằng năm Đất trồng cây hằng năm bao gồm đất trồng lúa, đất cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác. Cây hàng năm là loại cây trồng chu kỳ sản xuất không quá một năm (bao gồm cả cây có thể lưu gốc nhiều năm) như lúa, ngô, khoai các loại, sắn, rau, đậu các loại, đậu tương, lạc, vừng, mía. Đất trồng lúa, là đất thực tế đang được dùng để trồng lúa một cách ổn định, tức là trong điều kiện bình thường luôn được trồng lúa. Đất trồng lúa trong một năm, có thể cho phép luân canh 3 vụ lúa, 3 vụ lúa màu (cây màu vụ đông- lúa chiêm xuân- lúa mùa hoặc cây màu vụ đông- cây màu vụ xuân- lúa mùa), 2 vụ lúa (lúa chiêm xuân- lúa mùa), 2 vụ lúa (cây màu vụ xuân- lúa mùa hoặc lúa chiêm xuân- cây màu vụ mùa), 1 vụ lúa (lúa chiêm xuân- vụ mùa ngập úng hoặc vụ chiêm khô hạn- lúa mùa).

Đất trồng cây lâu năm Đất trồng cây lâu năm: thực tế đang được dùng để chuyên trồng cây lâu năm (bao gồm cả diên tích gieo ươm cây giống, đất đang chờ vào chu kỳ gieo trồng, đất tạm thời trồng xen, gối cây hàng năm). Cây lâu năm là loại cây trồng có chu kỳ sản PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 xuất trên một năm như chè, cà phê, sơn, các loại cây ăn quả xoài, chuối, dứa, na, đu đủ, cam, quýt, chanh, bưởi, táo, nhãn, vải. Đất nuôi trồng thủy sản Đất nuôi trồng thuỷ sản là đất được sử dụng chuyên vào mục đích nuôi, trồng thuỷ sản; Bao gồm đất nuôi trồng nước lợ, mặn và đất chuyên nuôi trồng nước ngọt. Đất sản xuất nông nghiệp khác Đất nông nghiệp khác là đất tại nông thôn sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép; xây dựng trạm, trại nghiên cứu thí nghiệm nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, thủy sản, xây dựng cơ sở ươm tạo cây giống, con giống; xây dựng kho, nhà của hộ gia đình, cá nhân để chứa nông sản, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, máy móc, công cụ sản xuất nông nghiệp.

Hiệu quả sử dụng đất Khái quát về hiệu quả sử dụng đất Đánh giá đất cho các vùng sinh thái hoặc các vùng lãnh thổ khác nhau là nhằm tạo ra một sức sản xuất mới, ổn định, bền vững và hợp lý. Trong đó đánh giá hiệu quả sử dụng đất là một nội dung hết sức quan trọng. Vậy hiệu quả sử dụng đất là gì? Theo các nhà khoa học kinh tế Smuel-Norhuas: “Hiệu quả không có nghĩa là lãng phí. Nghiên cứu hiệu quả sản xuất phải xét đến chi phí cơ hội.

Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng số lượng một loại hàng hoá này mà không cắt giảm số lượng một loại hàng hoá khác”. Theo Trung tâm từ điển ngôn ngữ, hiệu quả chính là kết quả cũng như yêu cầu của việc làm mang lại. Theo khái niệm trên thì hiệu quả sử dụng đất phải là kết quả của quá trình sử dụng đất. Trong đó ta quan tâm nhiều tới kết quả hữu ích, một đại lượng vật chất tạo ra do mục đích của con người, được biểu hiện bằng những chỉ tiêu cụ thể, xác định.

Do tính chất mâu thuẫn giữa nguồn tài nguyên đất đai là hữu hạn với nhu cầu ngày càng tăng của con người mà ta phải xem xét kết quả sử dụng đất được tạo ra như thế nào? Chi phí bỏ ra để tạo ra kết quả đó là bao nhiêu? Có đưa lại kết quả hữu ích hay không? Chính vì thế khi đánh giá hoạt động sản xuất nông nghiệp không chỉ dừng lại ở việc đánh giá kết quả mà còn phải đánh giá chất lượng các hoạt động sản xuất tạo ra sản phẩm đó. Đánh giá chất lượng của hoạt động sản xuất là nội dung đánh giá hiệu quả. Sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp là một trong những vấn đề bức xúc hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới. Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là sự mong muốn của nông dân, những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp.

Căn cứ vào nhu cầu của thị trường, thực hiện đa dạng hoá cây trồng vật nuôi trên cơ sở lựa chọn các sản phẩm có ưu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao. Đó là một trong những điều kiện vô cùng quan trọng để phát triển nền nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá vừa mang tính ổn định vừa đảm bảo sự bền vững. Ngày nay, nhiều nhà khoa học cho rằng: Xác định đúng khái niệm, bản chất hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm triết học của Mác và những nhận thức lí luận của lí thuyết hệ thống, nghĩa là hiệu quả phải được xem xét trên 3 mặt: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường. Hiệu quả về kinh tế Theo Các Mác thì quy luật kinh tế đầu tiên trên cơ sở sản xuất tổng thể là quy luật tiết kiệm thời gian và phân phối một cách có kế hoạch thời gian lao động theo các ngành sản xuất khác nhau.