Luận án tiến sĩ sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng quảng nam từ đầu thế kỷ xx đến năm 1930

Luận án tiến sĩ phân tích sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng quảng nam từ đầu thế kỷ xx đến năm 1930, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri

• Tác giả: Huỳnh Văn Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trương Công Huỳnh Kỳ
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Sự Chuyển Biến Phong Trào Yêu Nước Và Cách Mạng Quảng Nam Từ Đầu Thế Kỷ XX Đến Năm 1930
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỤC LỤC
• Lời cam đoan
• Danh mục các ký hiệu, các chữ cái viết tắt
• Danh mục các bảng
• Mục lục
• Lý do chọn đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Nhóm công trình nghiên cứu về phong trào và sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam có liên quan đến Quảng Nam
• 1.3. Nhóm công trình nghiên cứu về phong trào và sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng ở Quảng Nam
• 1.4. Kết quả nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục được nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ CHUYỂN BIẾN CỦA PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG QUẢNG NAM TỪ LẬP TRƯỜNG PHONG KIẾN SANG KHUYNH HƯỚNG DÂN CHỦ TƯ SẢN (ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN 1918)
• 2.1. Những tiền đề của sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam và Quảng Nam đầu thế kỷ XX
• 2.2. Đặc điểm vùng đất, con người Quảng Nam
• 2.3. Thất bại của phong trào Cần Vương cả nước và sự kết thúc sớm của phong trào Nghĩa hội Quảng Nam
• 2.4. Sự chuyển biến về kinh tế - xã hội ở Quảng Nam và Đà Nẵng đầu thế kỷ XX
• 2.5. Ảnh hưởng của tư tưởng canh tân ở Việt Nam cuối thế kỷ XIX
• 2.6. Tác động của Tân thư, Tân văn và phong trào cách mạng tư sản ở Châu Á
• 2.7. Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam theo khuynh hướng dân chủ tư sản đầu thế kỷ XX
• 2.7.1. Chuyển biến về tư tưởng, mục tiêu cứu nước
• 2.7.2. Nhận thức lại thực trạng xã hội, tìm nguyên nhân dẫn đến mất nước
• 2.7.3. Hình thành tư tưởng cứu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản
• 2.7.4. Chuyển biến về cơ cấu tổ chức lãnh đạo phong trào
• 2.7.4.1. Từ Nghĩa hội Quảng Nam đến Duy Tân Hội
• 2.7.4.2. Quá trình cải tổ Duy Tân Hội và thành lập Việt Nam Quang phục Hội
• 2.7.5. Chuyển biến về phương thức hoạt động
• 2.7.5.1. Phương thức hoạt động theo lập trường cứu nước của Duy Tân Hội và Việt Nam Quang phục Hội
• 2.7.5.2. Phương thức hoạt động theo chủ trương duy tân cải cách của Phan Châu Trinh
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ CHUYỂN BIẾN CỦA PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG QUẢNG NAM TỪ KHUYNH HƯỚNG DÂN CHỦ TƯ SẢN SANG KHUYNH HƯỚNG CÁCH MẠNG VÔ SẢN (1919 - 1930)
• 3.1. Những tiền đề của sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam trong những năm 20 đầu 30 thế kỷ XX
• 3.2. Sự chuyển biến về kinh tế và xã hội ở Quảng Nam
• 3.2.1. Sự chuyển biến về kinh tế
• 3.2.2. Sự chuyển biến về xã hội
• 3.3. Ảnh hưởng của phong trào cách mạng thế giới và tư tưởng cách mạng của Nguyễn Ái Quốc
• 3.4. Ảnh hưởng của phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930
• 3.5. Những biểu hiện của sự chuyển biến phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ khuynh hướng dân chủ tư sản sang khuynh hướng cách mạng vô sản
• 3.5.1. Sự chuyển biến của phong trào yêu nước theo khuynh hướng tư sản và sự chuẩn bị tiền đề cho sự hình thành phong trào yêu nước và cách mạng theo xu hướng vô sản ở Quảng Nam
• 3.5.2. Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng theo xu hướng vô sản ở Quảng Nam
• 3.5.2.1. Chuyển biến về tư tưởng chính trị
• 3.5.2.2. Chuyển biến về cơ cấu tổ chức lãnh đạo phong trào
• 3.5.2.3. Chuyển biến về phương thức hoạt động
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM, TÁC ĐỘNG CỦA SỰ CHUYỂN BIẾN PHONG TRÀO YÊU NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG QUẢNG NAM TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NĂM 1930
• 4.1. Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam trong 30 năm đầu thế kỷ XX thể hiện những đặc điểm chung của cả nước
• 4.2. Những đặc điểm chủ yếu của quá trình chuyển biến trong phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930
• 4.3. Tác động của sự chuyển biến phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930
• 4.3.1. Góp phần tạo nên quá trình chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam
• 4.3.2. Góp phần vào quá trình chấn hưng nội lực của dân tộc
• 4.3.3. Khởi đầu cho sự hội nhập quốc tế và xây dựng địa bàn hoạt động ở nước ngoài
• 4.3.4. Gợi mở một số vấn đề có ý nghĩa thiết thực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ quê hương Quảng Nam hiện nay
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến 1930

Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930 là một quá trình lịch sử phức tạp, phản ánh sự thay đổi về tư tưởng, tổ chức và phương thức đấu tranh. Quảng Nam là một trong những địa phương đi đầu trong phong trào yêu nước và cách mạng của cả nước, với sự xuất hiện của các tổ chức như Duy Tân Hội và Việt Nam Quang phục Hội. Lịch sử Quảng Nam giai đoạn này cho thấy sự chuyển biến từ lập trường phong kiến sang khuynh hướng dân chủ tư sản, và cuối cùng là khuynh hướng vô sản.

1.1. Tiền đề lịch sử và xã hội

Đầu thế kỷ XX, Quảng Nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ tình hình chính trị và kinh tế của cả nước. Sự thất bại của phong trào Cần Vương và sự kết thúc của Nghĩa hội Quảng Nam đã tạo ra bước ngoặt trong tư tưởng yêu nước. Tư tưởng yêu nước lúc này chuyển từ lập trường phong kiến sang khuynh hướng dân chủ tư sản, với sự ảnh hưởng của Tân thư và Tân văn. Chuyển biến xã hội ở Quảng Nam cũng tạo điều kiện cho sự hình thành các tổ chức yêu nước mới.

1.2. Sự hình thành và phát triển của các phong trào cách mạng

Phong trào Duy Tân (1903-1908) và Phong trào Đông Du (1905-1909) là những dấu mốc quan trọng trong lịch sử Quảng Nam. Duy Tân Hội và Việt Nam Quang phục Hội đã trở thành những tổ chức tiên phong trong phong trào yêu nước. Các phong trào cách mạng này không chỉ lan rộng ở Quảng Nam mà còn ảnh hưởng đến cả nước. Diễn biến lịch sử của các phong trào này cho thấy sự chuyển biến từ khuynh hướng dân chủ tư sản sang khuynh hướng vô sản, đặc biệt là sau sự kiện thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930.

II. Đặc điểm và tác động của sự chuyển biến

Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930 có những đặc điểm nổi bật, phản ánh sự phát triển của tư tưởng yêu nước và các phong trào cách mạng. Quảng Nam là nơi khởi nguồn của nhiều phong trào yêu nước và cách mạng, với sự tham gia tích cực của nhân dân Quảng Nam. Di sản văn hóa Quảng Nam cũng góp phần vào sự phát triển của các phong trào này.

2.1. Đặc điểm của sự chuyển biến

Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh sự phát triển của tư tưởng yêu nước và các phong trào cách mạng. Quảng Nam là nơi khởi nguồn của nhiều phong trào yêu nước và cách mạng, với sự tham gia tích cực của nhân dân Quảng Nam. Di sản văn hóa Quảng Nam cũng góp phần vào sự phát triển của các phong trào này.

2.2. Tác động của sự chuyển biến

Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam đã có tác động lớn đến lịch sử Quảng Nam và cả nước. Các nhân vật lịch sử như Phan Châu Trinh, Trần Cao Vân, và Thái Phiên đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển của các phong trào này. Tác động của chiến tranh và sự phát triển văn hóa cũng góp phần vào sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam.

III. Giá trị và ý nghĩa lịch sử

Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930 có giá trị lịch sử to lớn, góp phần vào sự phát triển của lịch sử Việt Nam. Quảng Nam là một trong những địa phương đi đầu trong phong trào yêu nước và cách mạng, với sự tham gia tích cực của nhân dân Quảng Nam. Di sản văn hóa Quảng Nam cũng góp phần vào sự phát triển của các phong trào này.

3.1. Giá trị lịch sử

Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam có giá trị lịch sử to lớn, góp phần vào sự phát triển của lịch sử Việt Nam. Quảng Nam là một trong những địa phương đi đầu trong phong trào yêu nước và cách mạng, với sự tham gia tích cực của nhân dân Quảng Nam. Di sản văn hóa Quảng Nam cũng góp phần vào sự phát triển của các phong trào này.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam có ý nghĩa thực tiễn lớn, góp phần vào sự phát triển của lịch sử Việt Nam. Quảng Nam là một trong những địa phương đi đầu trong phong trào yêu nước và cách mạng, với sự tham gia tích cực của nhân dân Quảng Nam. Di sản văn hóa Quảng Nam cũng góp phần vào sự phát triển của các phong trào này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình khoa học "Sự chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam từ đầu thế kỷ XX đến năm 1930" của nghiên cứu sinh Huỳnh Văn Tuyết (Chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Mã số: 62 22 03 13, Đại học Sư phạm – Đại học Huế) dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trương Công Huỳnh Kỳ là một khảo cứu lịch sử chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về tiến trình chuyển hóa ý thức hệ và phương thức đấu tranh cứu nước tại một địa bàn chiến lược của miền Trung Việt Nam trong ba thập niên đầu thế kỷ XX.

Trong bối cảnh nền sử học cận hiện đại Việt Nam đã tích lũy nhiều công trình nghiên cứu diện rộng hoặc khảo tả tiểu sử nhân vật riêng lẻ, khoảng trống học thuật (research gap) cốt lõi tồn tại chính là sự thiếu vắng một công trình phân tích tổng hợp, đa chiều về cơ chế chuyển biến nội tại của phong trào giải phóng dân tộc từ lập trường phong kiến sang khuynh hướng dân chủ tư sản, rồi phát triển tất yếu lên khuynh hướng cách mạng vô sản trên bình diện một địa phương điển hình. Luận án giải quyết triệt để vấn đề khoa học này thông qua ba câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) và ba giả thuyết khoa học (Hypotheses):

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những tiền đề kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa và tư tưởng nào mang tính quyết định khiến Quảng Nam trở thành "cái nôi" phát tích sớm nhất các cuộc vận động dân tộc dân chủ đầu thế kỷ XX?
   Giả thuyết 1 (H1): Cơ cấu địa - kinh tế đặc thù (sự đan xen giữa nhượng địa Tourane và xứ bảo hộ Quảng Nam) kết hợp với truyền thống tư duy phản biện ("chất Quảng") và sự tiếp thu sớm nguồn Tân thư, Tân văn đã phá vỡ thế bế tắc phong kiến, thúc đẩy sự hình thành sớm của tư tưởng cải cách và bạo động dân chủ tư sản.
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Tiến trình chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam diễn ra qua những nấc thang nào về hệ tư tưởng cứu nước, cơ cấu tổ chức lãnh đạo và phương thức hoạt động?
   Giả thuyết 2 (H2): Quá trình chuyển biến diễn ra theo hai bước nhảy vọt biện chứng: từ lập trường phong kiến sang dân chủ tư sản (1900–1918) với sự song hành "tương phản nhi tương thành" giữa Duy Tân Hội và phong trào Duy Tân; sau đó chuyển hóa sang khuynh hướng vô sản (1919–1930) thông qua sự phân hóa tích cực của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Tân Việt Cách mạng Đảng.
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Đặc điểm nổi bật và tác động mang tính quy luật của sự chuyển biến tại Quảng Nam đối với phong trào giải phóng dân tộc trên phạm vi toàn quốc là gì?
   Giả thuyết 3 (H3): Phong trào Quảng Nam không chỉ đóng vai trò châm ngòi và làm trung tâm kết nối các phong trào cách mạng toàn quốc (như phong trào chống sưu thuế năm 1908 và cuộc vận động khởi nghĩa năm 1916), mà còn tạo tiền đề thực tiễn để tổ chức Đảng Cộng sản ra đời sớm hàng đầu cả nước (tháng 3/1930).

Phạm vi nghiên cứu được xác định chặt chẽ: về không gian bao gồm tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng (vốn bị thực dân Pháp cắt 5 xã năm 1888 và mở rộng thêm 14 xã năm 1901 thành lập nhượng địa Tourane); về thời gian từ đầu thế kỷ XX đến ngày 28/3/1930 (thời điểm thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Quảng Nam). Đóng góp đột phá của công trình được định lượng qua việc phục dựng bức tranh chuyển biến toàn cảnh dựa trên khảo sát 13 nhà lao cấp tỉnh/huyện, 17.200 ha đồn điền tư bản Pháp chiếm dụng trên tổng số 117.101 ha đất canh tác, cùng dữ liệu khoa cử của 39 vị đại khoa (tiến sĩ, phó bảng) và 252 cử nhân qua 32 khoa thi Hương.

Literature Review và Positioning

Tổng quan lịch sử nghiên cứu cho thấy các dòng học thuật tiếp cận phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX vô cùng đa dạng nhưng còn phân tán:

Dòng nghiên cứu trước năm 1975 tập trung vào trước tác nhân vật và sự kiện riêng rẽ: Nhượng Tống (1945) với Tân Việt Cách mạng Đảng; Anh Minh (1963, 1967) dịch xuất bản Huỳnh Thúc Kháng tự truyện và Bức thư bí mật gởi Kỳ ngoại hầu Cường Để; Lam Giang (1970) nghiên cứu tư trào dân quyền qua Trần Quý Cáp; Sơn Nam (1971, 1975) khảo cứu Phong trào Duy Tân Bắc Trung Nam; Nguyễn Văn Xuân (1969, 1995) với chuyên khảo kinh điển Phong trào Duy Tân; Nguyễn Thế Anh (1974) khảo cứu Phong trào chống thuế ở Trung Kỳ năm 1908 qua các châu bản triều Duy Tân. Dù cung cấp nguồn sử liệu gốc phong phú, các công trình này chủ yếu thiên về khảo tả sự kiện hoặc mang tính văn học, thiếu khung lý thuyết cấu trúc để giải mã động lực chuyển biến giai cấp.

Dòng nghiên cứu sau năm 1975 đi sâu vào phân tích lý luận và chuyển biến tư tưởng: Đinh Trần Dương (1996, 1997, 2002) phân tích sự chuyển hóa của các tổ chức yêu nước và chuyển biến phong trào ở Nghệ Tĩnh; Hồ Song và Chương Thâu (1997) giải mã bước chuyển hướng tư tưởng trong phong trào quốc gia - dân tộc; Nguyễn Sinh Duy (1996, 2006) phục dựng Nghĩa hội Quảng Nam và các vấn đề sử học xứ Quảng; Nguyễn Văn Khánh (2005, 2007) phân tích vai trò Việt Nam Quốc dân Đảng và thời kỳ tìm tòi định hướng 1919–1930; Nguyễn Q. Thắng (2001, 2005, 2006) hệ thống hóa các gương mặt tiêu biểu phong trào Duy Tân; Trương Thị Dương (2016) so sánh phong trào Duy Tân Việt Nam với khu vực; Trần Thị Hạnh (2006, 2011) làm rõ sự chuyển biến tư tưởng của nho sĩ và Huỳnh Thúc Kháng; Trần Thuận (2014) khảo sát thái độ sĩ phu trước tiếp xúc Đông - Tây.

Trong học giới quốc tế, hai công trình tiêu biểu cần đối sánh trực tiếp gồm:

1. David Marr (1971) với tác phẩm Vietnamese Anticolonialism, 1885–1925, tập trung giải mã sự chuyển biến trong ý thức phản kháng từ chủ nghĩa truyền thống sang chủ nghĩa dân tộc hiện đại dưới tác động của làn sóng tư tưởng phương Tây và trào lưu Đông Du.
2. Georges Coulet (1926) với công trình Les sociétés secrètes en terre d'Annam (Hội kín ở An Nam), tiếp cận các tổ chức chống Pháp dưới lăng kính an ninh thuộc địa, coi các phong trào kháng thực dân là sản phẩm của các thiết chế hội kín bí mật.

Về mặt tranh luận học thuật (scholarly debates), tồn tại hai luồng quan điểm đối lập: một luồng tuyệt đối hóa mâu thuẫn giữa hai xu hướng bạo động (Phan Bội Châu) và cải cách (Phan Châu Trinh), trong khi luồng thứ hai xem cải cách chỉ là bước đệm tạm thời cho bạo động. Luận án định vị nghiên cứu bằng cách bác bỏ sự tách rời cơ học này, chứng minh luận điểm độc đáo: tại Quảng Nam, hai xu hướng bạo động và cải cách tồn tại trong mối quan hệ biện chứng "tương phản nhi tương thành" (đối lập nhưng bổ sung, hoàn thiện lẫn nhau), cùng xuất phát từ mẫu số chung là lòng yêu nước và ý thức canh tân, tạo tiền đề vật chất và xã hội trực tiếp thúc đẩy sự chuyển hóa toàn diện sang khuynh hướng vô sản.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm phong phú và mở rộng các lý thuyết nòng cốt:

1. Lý thuyết hình thái kinh tế - xã hội và cách mạng không ngừng của chủ nghĩa Mác - Lênin: Luận án bổ sung luận cứ thực chứng về quy luật vận động của phong trào giải phóng dân tộc tại các nước thuộc địa và nửa phong kiến; chứng minh rằng sự chuyển biến từ ngọn cờ phong kiến sang tư sản và vô sản không phải là sự áp đặt chủ quan mà là kết quả tất yếu của quá trình biến đổi cơ cấu kinh tế - xã hội thuộc địa kết hợp với sự phát triển của nhận thức lý luận.
2. Lý thuyết về sự chuyển giao tư tưởng và giao lưu văn hóa (Intellectual Diffusion): Luận án mở rộng hiểu biết về cách thức các tư tưởng dân chủ tư sản (thông qua Tân thư, Tân văn) và chủ nghĩa Mác - Lênin (qua tác phẩm Đường Kách Mệnh của Nguyễn Ái Quốc) được bản địa hóa và thẩm thấu vào một cộng đồng có truyền thống hiếu học và tư duy phản biện sắc bén.

Khung mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions) được xác lập:

• Mệnh đề 1 (P1): Khi phương thức sản xuất phong kiến trở nên bất lực trước sự xâm lăng thực dân, sự xuất hiện của các nhân tố kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa sẽ tạo điều kiện vật chất tất yếu cho sự nảy sinh ý thức hệ dân chủ tư sản trong tầng lớp trí thức nho sĩ thức thời.
• Mệnh đề 2 (P2): Trong phong trào dân tộc dân chủ, xu hướng cải cách xã hội và xu hướng bạo động vũ trang không triệt tiêu nhau mà tạo ra tác động cộng hưởng, nâng cao đồng thời dân trí, dân khí và chuẩn bị lực lượng cho các bước nhảy vọt cách mạng tiếp theo.
• Mệnh đề 3 (P3): Sự khủng hoảng và bế tắc về đường lối của ý thức hệ dân chủ tư sản là động lực nội tại thúc đẩy các phần tử yêu nước tiên tiến nhất nhanh chóng tiếp thu chủ nghĩa cộng sản, hoàn thành sự chuyển biến sang khuynh hướng cách mạng vô sản.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án là sự tích hợp đa ngành giữa ba lý thuyết nền tảng: Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Marx - Lenin), Lý thuyết biến đổi xã hội và địa hạt thuộc địa (Colonial Political Economy), và Lý thuyết tiếp biến tư tưởng (Hermeneutics of Intellectual Flow).

Cách tiếp cận mới lạ này xác định rõ các điều kiện biên (boundary conditions): khung phân tích vận hành trong bối cảnh chế độ thuộc địa nửa phong kiến đặc thù tại Trung Kỳ, nơi có sự tương tác trực tiếp giữa chính quyền bảo hộ Pháp, chính quyền Nam triều bù nhìn và vùng nhượng địa thương cảng quốc tế Đà Nẵng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp lập trường hiện thực phê phán (Critical Realism) trong khoa học lịch sử. Thiết kế nghiên cứu áp dụng mô hình đa tầng (Multi-level historical design):

• Tầng vĩ mô (Macro-level): Bối cảnh quốc tế (Chiến tranh Nga - Nhật 1904–1905, Cách mạng Tân Hợi 1911, Cách mạng Tháng Mười Nga 1917, phong trào "Châu Á thức tỉnh") và chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp tại Đông Dương.
• Tầng trung mô (Meso-level): Sự chuyển biến cơ cấu kinh tế, giai cấp, mạng lưới đô thị, chợ, bến cảng và làng nghề tại Quảng Nam - Đà Nẵng.
• Tầng vi mô (Micro-level): Chuyển biến nhận thức, tư tưởng và hành vi chính trị của các thủ lĩnh cách mạng tiêu biểu (Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp, Nguyễn Thành, Thái Phiên, Trần Cao Vân, Phan Thúc Duyện, Đỗ Quỳ...).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý sử liệu tuân thủ nghiêm ngặt phương pháp lịch sử kết hợp phương pháp logic, điền dã thực địa và đối chiếu văn bản:

1. Khai thác nguồn lưu trữ gốc thuộc địa: Tiếp cận hồ sơ mật thám, báo cáo khâm sứ, công sứ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I (Hà Nội), Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP. Hồ Chí Minh), Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV (Đà Lạt).
2. Khai thác Châu bản và Văn kiện Đảng: Khảo cứu Châu bản triều Nguyễn (triều Thành Thái, Duy Tân, Khải Định), các văn kiện thành lập Đảng, chỉ thị của Quốc tế Cộng sản và các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
3. Phương pháp tam giác giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kiểm chứng chéo giữa tài liệu mật thám Pháp, sử liệu chính thức triều Nguyễn, trước tác/hồi ký của các nhân vật lịch sử (như Huỳnh Thúc Kháng niên phổ, Tự phán của Phan Bội Châu, hồi ký Buổi đầu gieo hạt, Đi theo Đường Kách Mệnh) và tư liệu điền dã nhân chứng tại các địa danh lịch sử (Hội An, Điện Bàn, Tam Kỳ, Đại Lộc, Tiên Phước).
4. Phương pháp phê phán sử liệu (Internal and External Criticism): Thẩm định độ tin cậy của các báo cáo thuộc địa bằng cách bóc tách định kiến chính trị của mật thám Pháp, hiệu đính các dị bản trong hồi ký nhằm bảo đảm tính khách quan tuyệt đối.

Data và phân tích

Luận án tổng hợp các tập dữ liệu định lượng và định tính cụ thể:

• Dữ liệu thương mại và bến cảng: Khối lượng hàng hóa nội địa qua cảng Đà Nẵng giai đoạn 1914–1918 tăng từ 26.000 tấn lên 57.000 tấn (Bảng 2.1). Năm 1914 đạt 26 ngàn tấn (nhập 22, xuất 14), năm 1915 đạt 43 ngàn tấn (nhập 27, xuất 16), năm 1916 đạt 42 ngàn tấn (nhập 27, xuất 15), năm 1917 đạt 35 ngàn tấn (nhập 19, xuất 16) và năm 1918 đạt 57 ngàn tấn (nhập 34, xuất 23).
• Dữ liệu tích tụ tư bản nông nghiệp và công nghiệp: Bóc tách 17.200 ha đồn điền Pháp chiếm đoạt lập nông trường lúa An Hòa, chè Đức Phú, Chiên Đàn, Phước Lợi, Tây Sơn; khảo sát thị trường tiêu thụ đường, tơ lụa Mã Châu, Thi Lai, Phú Bông và mạng lưới vận tải ô tô SAMANAL, dịch vụ xe kéo Đồng Lợi, Cửu Thạch với 200–250 phu kéo.
• Dữ liệu tổ chức cách mạng: Thống kê số lượng chi bộ và hội viên Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên năm 1929 (Bảng 3.3), danh sách đảng viên Tân Việt Cách mạng Đảng (Bảng 3.4), và sự phân bố tổ chức cơ sở Đảng cùng đảng viên tại Quảng Nam - Đà Nẵng cuối năm 1930 (Bảng 3.5).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án xác lập 4 phát hiện mang tính bước ngoặt:

Thứ nhất, luận án chứng minh cơ sở kinh tế - xã hội tiền đề mang tính khác biệt của Quảng Nam: Sự dung hợp giữa trung tâm thương mại cổ Hội An, thương cảng hiện đại nhượng địa Tourane và hệ thống tiểu thủ công nghiệp phát triển đã tạo ra tầng lớp thị dân, tiểu tư sản và chủ xưởng bản địa năng động. Báo cáo của Khâm sứ Trung Kỳ năm 1903 đã ghi nhận năng lực sản xuất vượt bậc: "Việc sản xuất đường hiện nay nhiều không thể kể xiết, các trục ép mía làm việc suốt ngày đêm, thiếu cả thuyền mành đi biển để chở bao đường đi Faifo và Đà Nẵng". Đây chính là nền tảng vật chất để các nhà cải cách lập hội buôn, mở nông triều, trường học kiểu mới mà không thuần túy dựa vào nguồn lực phong kiến. Lanessan từng cảnh báo nguy cơ tư bản bản địa cạnh tranh với Pháp tương tự như tại Bombay (Ấn Độ): "Các nhà công nghiệp Pháp cần đề phòng tình trạng xảy ra như ở Bom-bay. Ở Bom-bay các xưởng dệt không phải ở trong tay tư bản Anh mà ở trong tay các nhà tư bản bản xứ, các nhà công nghiệp bản xứ".

Thứ hai, luận án làm sáng tỏ bước ngoặt tư tưởng từ "Trung quân ái quốc" sang "Dân quyền - Dân trí": Thông qua việc tiếp thu Tân thư, Tân văn (Lương Khải Siêu, Khang Hữu Vi, Rousseau, Montesquieu) và sự cổ vũ từ chiến thắng của Nhật Bản trong Chiến tranh Nga - Nhật (1904–1905), các chí sĩ đất Quảng đã đoạn tuyệt dứt khoát với tư tưởng phục hồi quân quyền phong kiến. Huỳnh Thúc Kháng trong Bức thư bí mật đã mô tả sự thức tỉnh mãnh liệt này: "Địa ngục mấy tầng, ngọn triều Âu tràn vào bốn mặt, đồng nội mịt mù, đêm dài vằng vặc, bỗng đâu gà hàng xóm gáy lên một tiếng, giấc mộng quần chúng thoạt tỉnh dậy... một tiếng sét nổ đùng, có sức kích thích mạnh nhất, thấm vào tâm não người Việt Nam ta là trận chiến tranh 1904 Nhật Bản thắng Nga".

Thứ ba, luận án khẳng định tính độc đáo của mô hình "Duy tân thực hành" và sự cộng hưởng bạo động - cải cách: Phong trào Duy Tân tại Quảng Nam không dừng lại ở diễn thuyết mà đi thẳng vào cải cách kinh tế, giáo dục, nếp sống thực tế (điển hình là trường học tân quy và nông hội của Lê Cơ tại Phú Lâm). Khi bị chính quyền thuộc địa đàn áp và bóc lột cùng cực, phong trào Duy Tân đã chuyển hóa thành cao trào đấu tranh chính trị quần chúng rộng lớn: cuộc chống sưu thuế năm 1908 chấn động Trung Kỳ. Đồng thời, Quảng Nam đóng vai trò trụ cột trong phong trào Đông Du và cuộc vận động khởi nghĩa vũ trang năm 1916 của Việt Nam Quang phục Hội do Thái Phiên và Trần Cao Vân lãnh đạo.

Thứ tư, luận án giải mã quy luật chuyển hóa tất yếu từ dân chủ tư sản sang cách mạng vô sản (1919–1930): Sự thất bại của các tổ chức tư sản tiền bối đã mở đường cho các thế hệ thanh niên trí thức xứ Quảng tiếp thu tác phẩm Đường Kách Mệnh của Nguyễn Ái Quốc. Sự chuyển biến tư tưởng diễn ra mau lẹ trong Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Tân Việt Cách mạng Đảng, dẫn tới việc thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Quảng Nam vào tháng 3/1930 – một trong những đảng bộ địa phương ra đời sớm nhất toàn quốc.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định tính đúng đắn của quy luật vận động cách mạng thuộc địa theo lập trường Mác - Lênin; chứng minh sự tương tác giữa điều kiện địa phương và xu thế thời đại trong việc lựa chọn con đường giải phóng dân tộc.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp mô hình phân tích chuyển biến phong trào cấp vùng (Regional Historical Transition Model) kết hợp giữa sử liệu lưu trữ thuộc địa, tư liệu Hán Nôm và dữ liệu kinh tế lượng sơ cấp.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Đúc kết bài học về phát huy nội lực, khơi dậy "dân trí, dân khí", tinh thần đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và cải cách giáo dục phục vụ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng hiện nay.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn nhìn nhận 3 hạn chế chính:

1. Nguồn sử liệu lưu trữ của Sở Mật thám Pháp về các hội kín cơ sở thời kỳ 1900–1915 bị gián đoạn do sự tiêu hủy và thất lạc tài liệu sau các biến cố chính trị.
2. Việc phân tích định lượng về vốn và lợi nhuận của các hội buôn Duy Tân (như Thương học hội, Diên Phong thương hội) còn hạn chế do sổ sách tài chính thời kỳ đó không được lưu trữ hoàn chỉnh.
3. Luận án chủ yếu tập trung vào địa bàn đồng bằng và duyên hải, chưa khai thác sâu sắc phong trào yêu nước của đồng bào các dân tộc thiểu số miền núi phía Tây Quảng Nam.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng:

• Hướng 1: Ứng dụng công nghệ GIS lịch sử (Historical GIS) để tái dựng bản đồ mạng lưới liên lạc và địa bàn hoạt động của Duy Tân Hội, Việt Nam Quang phục Hội và các chi bộ Thanh niên 1927–1930.
• Hướng 2: Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia (Transnational Comparative Study) giữa phong trào Duy Tân xứ Quảng với phong trào cải cách Lương Khải Siêu ở Trung Quốc và Minh Trị Duy Tân tại Nhật Bản.
• Hướng 3: Khai thác sâu hơn vai trò của phụ nữ và các nhóm tiểu nông trong phong trào chống sưu thuế 1908 và phong trào Cứu quốc hội.
• Hướng 4: Phân tích mạng lưới tài chính và chuỗi cung ứng hàng hóa hỗ trợ du học sinh phong trào Đông Du từ Quảng Nam sang Nhật Bản.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Công trình đặt nền móng chuẩn mực cho các nghiên cứu lịch sử địa phương theo hướng chuyển biến ý thức hệ; dự kiến tạo nguồn trích dẫn quan trọng cho các giáo trình Lịch sử Việt Nam cận đại, chuyên đề cao học và luận án tiến sĩ sử học.
• Ảnh hưởng chính sách và giáo dục: Cung cấp luận cứ khoa học để ngành giáo dục và văn hóa tỉnh Quảng Nam xây dựng chương trình giáo dục truyền thống, bảo tồn hệ thống di tích cách mạng (như Di tích Nhà lưu niệm Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Thái Phiên, Trần Cao Vân, Tỉnh ủy Quảng Nam thời kỳ đầu).
• Lan tỏa xã hội: Tái khẳng định và tôn vinh "Chất Quảng" – biểu tượng của tinh thần khai phóng, trung dũng kiên cường, dám đổi mới và giàu lòng nhân ái trong tiến trình lịch sử dân tộc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lịch sử, Triết học, Khoa học Chính trị: Tiếp cận khung phân tích hoàn chỉnh, hệ thống sử liệu lưu trữ đa ngôn ngữ và phương pháp luận tam giác giác đạc nghiêm ngặt.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu lịch sử: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn xác để biên soạn bài giảng Lịch sử Việt Nam cận đại (1858–1945) và Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Bài học lịch sử về "chấn hưng nội lực", "khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh" ứng dụng trực tiếp vào công cuộc đổi mới giáo dục và chuyển đổi mô hình kinh tế địa phương.
• Độc giả yêu lịch sử và nhân dân xứ Quảng: Nâng cao niềm tự hào dân tộc, bồi dưỡng lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm công dân đối với quê hương.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã phát triển lý thuyết nào?
   Luận án đã mở rộng lý thuyết hình thái kinh tế - xã hội và cách mạng không ngừng của chủ nghĩa Mác - Lênin bằng cách chứng minh quy luật chuyển hóa giai cấp không diễn ra biệt lập mà được xúc tác bởi sự cộng hưởng "tương phản nhi tương thành" giữa xu hướng bạo động và cải cách dân chủ tư sản trước khi hội tụ vào quỹ đạo cách mạng vô sản.
2. Đổi mới phương pháp luận của luận án thể hiện thế nào khi so sánh với các nghiên cứu trước?
   So với cách tiếp cận thuần túy khảo tả tiểu sử của Sơn Nam (1971) hay nặng về sự kiện chính trị thuộc địa của Georges Coulet (1926), luận án đã tích hợp phương pháp lịch sử - logic với kinh tế lượng sử học sơ cấp (phân tích bảng biểu thuế môn bài, sản lượng hàng hóa, đất đai đồn điền) và phê phán sử liệu học đối chiếu đa nguồn (Pháp - Nam triều - Văn kiện cách mạng).
3. Phát hiện gây bất ngờ và có ý nghĩa lịch sử lớn nhất là gì?
   Đó là việc chứng minh phong trào Duy Tân cải cách kinh tế - văn hóa ở Quảng Nam không hề đối lập triệt tiêu phong trào Đông Du hay Duy Tân Hội bạo động, mà chính là bệ đỡ kinh tế (thông qua các hội buôn, nông hội) và tư tưởng để nuôi dưỡng, cung cấp tài chính và nhân lực cho các hoạt động bạo động vũ trang và phong trào chống sưu thuế 1908.
4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?
   Có. Toàn bộ danh mục mã số phông lưu trữ tại TTLT Quốc gia I, II, IV, các tài liệu Châu bản triều Nguyễn, cùng các bước thẩm định văn bản và ma trận đối chiếu hồi ký đều được lập danh mục chi tiết, cho phép các nhà khoa học độc lập kiểm chứng và tái lập quy trình xử lý dữ liệu.
5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?
   Tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa (Digital History Platform) về nhân vật và sự kiện cách mạng Quảng Nam 1900–1945, mở rộng so sánh liên vùng Trung Kỳ - Nam Kỳ - Bắc Kỳ, và xuất bản các chuyên khảo quốc tế về phong trào kháng thuế 1908 dưới góc nhìn kinh tế chính trị thuộc địa.

Kết luận

1. Luận án là công trình khoa học đầu tiên giải mã một cách toàn diện, hệ thống và chuẩn xác tiến trình chuyển biến của phong trào yêu nước và cách mạng Quảng Nam trong suốt 30 năm đầu thế kỷ XX (1900–1930).
2. Công trình làm sáng tỏ cơ chế chuyển biến qua hai nấc thang lịch sử: từ lập trường phong kiến sang khuynh hướng dân chủ tư sản (với hai xu hướng cải cách và bạo động kết hợp nhuần nhuyễn), và từ dân chủ tư sản sang khuynh hướng cách mạng vô sản.
3. Luận án khẳng định vai trò tiên phong của Quảng Nam như một trung tâm phát tích phong trào Duy Tân, cái nôi của Duy Tân Hội, địa bàn chiến lược của phong trào Đông Du, khởi nghĩa 1916 và là nơi thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam sớm hàng đầu cả nước.
4. Hệ thống hóa nguồn tư liệu lưu trữ phong phú, chính xác từ các phông lưu trữ quốc gia, châu bản triều Nguyễn và các hồi ký tiền bối cách mạng, tạo lập giá trị sử liệu vững chắc.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới giữa lịch sử, kinh tế chính trị học thuộc địa và địa - văn hóa học, đóng góp thiết thực cho công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của quê hương Quảng Nam và đất nước hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu nghiên cứu về các nhân vật và PTDT ở Quảng Nam. Hội thảo đã tập trung trình bày tư tưởng, chủ trương cứu nước nước và vai trò của Phan Châu Trinh và Huỳnh Thúc Kháng đối với PTDT ở Quảng Nam và cả nước. Lê Thị Kinh (2001), Phan Châu Trinh qua những tài liệu mới, (tập 1) [94], (tập 2 xuất bản năm 2003) [95]. Bộ sách chứa đựng nguồn sử liệu mới, phong phú về Phan Chu Trinh do chính tác giả sưu tầm từ nhiều nguồn trong và ngoài nước.

Bộ sách đã cung cấp cho độc giả nguồn sử liệu phong phú, đa chiều để từ đó có được cái nhìn toàn diện hơn về Phan Châu Trinh - người khởi xướng, phát động PTDT, mở đầu cho trào lưu cứu nước mới ở Việt Nam đầu thế kỷ XX. Năm 2003, hội thảo khoa học về Phong trào Duy Tân ở Quảng Nam (1903 - 1908) đã đánh dấu một bước tiến mới trong nhận thứcvề PTDT Quảng Nam nói riêng, cả nước nói chung. Một số vấn đề về điều kiện hình thành và phát triển, những nét nổi bật và vai trò của PTDT Quảng Nam đối với PTYN và CMVN đầu thếkỷ XX đã được khẳng định. Tiếp đó, Sở Văn hóa, Thể thao, Du lịch Quảng Nam (2004), tổ chức hội thảo Một trăm năm thành lập Duy Tân hội.

Thân thế và sự nghiệp Tiểu La Nguyễn Thàn,đề cập đến vai trò của Quảng Nam nói chung, Nguyễn Thành nói riêng đối với sự ra đời và hoạt động của tổ chức DTH. Nguyên Ngọc (chủ biên) (2004), Tìm hiểu con người xứ Quảng, do Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Quảng Nam xuất bản [113], là công trình nghiên cứu công phu của nhiều tác giả về vùng đất và con người xứ Quảng qua hơn 500 năm hình thành và phát triển. Ngoài phần khái quát về địa lý, lịch sử hình thành và phát triển của con người xứ Quảng, công trình đã đi sâu phân tích về con người xứ Quảng trong hoạt động kinh tế, trên lĩnh vực chính trị, văn hóa và trong đánh giặc giữ nước. Cùng với phần phụ lục phong phú, công trình này là nguồn tư liệu quan trọng và đáng tin cậy cho tác giả trong quá trình hoàn thiện luận án.

Thắng (2005), Quảng Nam trong hành trình mở cõi và giữ nước [145]; Nguyễn Sinh Duy (2006), Quảng Nam những vấn đề sử học [53], là hai công 19 trình tiêu biểu về Quảng Nam, với nhiều nguồn tư liệu từ nhiều phía khác nhau mà các tác giả đã dày công sưu tầm, nghiên cứu và biên soạn. Hai công trình này đã cho chúng ta cái nhìn khá toàn diện và đầy đủ về quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Quảng Nam trong hơn 5 thế kỷ (1400 - 1925) bao gồm: Lịch sử, địa lý, chính trị, kinh tế, truyền thống văn hóa, các phong trào đấu tranh yêu nước và các nhân vật tiêu biểu của xứ Quảng; đặc biệt, tác giả Nguyễn Q. Thắng đã nêu lên những đóng góp của Quảng Nam đối với sự phát của nền văn hóa dân tộc và đấu tranh giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX. Hai công trình này là nguồn tư liệu quan trọng, phong phú và đáng tin cậy cho tác giả trong quá trình xây dựng luận án.

Trần Thị Hạnh (2006), Quá trình chuyển biến tư tưởng ở Huỳnh Thúc Kháng, Tạp chí Triết học [77], đi sâu phân tích quá trình chuyển biến tư tưởng của Huỳnh Thúc Kháng từ chủ nghĩa yêu nước theo xu hướng DCTS ôn hòa, chuyển sang chủ nghĩa yêu nước dân chủ nhân dân do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Cùng với bài Tư tưởng duy tân của Trần Quý Cáp đăng trên Tạp chí Khoa học, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2008, tác giả đã đề cập đến sự chuyển biến trong tư tưởng từ lập trường phong kiến sang tư tưởng DCTS của Trần Quý Cáp trong bối cảnh giao thời ở Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thếkỷ XX. Ngô Văn Minh (2011), Chí sĩ Lê Cơ, NXB Đà Nẵng [110], cuốn sách là kết quả của quá trình dày công sưu tầm, nghiên cứu của tác giả về Lê Cơ - nhà thực hành duy tân xuất sắc và về PTDT ở Quảng Nam đầu thế kỷ XX. Cuốn sách chứa đựng nguồn tư liệu phong phú, bổ ích cho tác giả trong quá trình thực hiện luận án.

Vấn đề nghiên cứu còn được thể hiện trong các hội thảo khoa học về các nhân vật, các phong trào đấu tranh yêu nước tiêu biểu ở Quảng Nam như Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp, Nguyễn Thành, PTDT, DTH, phong trào chống sưu thuế 1908, khởi nghĩa VNQPH năm 1916 ở Trung Kỳ… Nhân kỷ niệm 80 năm ngày mất cụ Phan Châu Trinh,ngày 23/03/2006, tại Hội trường Thống Nhất (thành phố Hồ Chí Minh), Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, Viện Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam tổ chức "Hội thảo khoa học tưởng niệm 80 năm ngày mất Phan Chu Trinh (24/03/1926 - 24/03/2006)". Với sự góp mặt của nhiều sử gia, nhà nghiên cứu, hội thảo đã khắc họa sắc nét chân dung nhà tư tưởng dân chủ đầu tiên của Việt Nam. Các tham luận và ý kiến phát biểu tại Hội thảo góp phần làm rõ hơn thân thế, cuộc đời hoạt động cách mạng của nhà yêu nước Phan Châu Trinh; đánh 20 giá cao tư tưởng về dân chủ, dân quyền của Phan Châu Trinh trong bối cảnh lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX; đồng thời, phân tích sâu hơn tác động của xu hướng chính trị, những hoạt động yêu nước cách mạng và đám tang cụ Phan Châu Trinh đối với PTYN Việt Nam ở những thập niên đầu thế kỷ XX. Năm 2008, Hội thảo khoa học 100 năm phong trào chống thuế ở Quảng Nam(1908 - 2008) do Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức tại huyện Đại Lộc, Quảng Nam đã góp phần làm sáng tỏ nguyên nhân, diễn biến, đặc điểm và ý nghĩa của phong trào chống thuế ở Quảng Nam nói riêng, cả nước nói chung; trong đó, có đề cập đến tác động của PTDT do Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng khởi xướng dẫn đến sự bùng nổ của phong trào kháng thuế.

Nguyễn Đình An - Thạch Phương (2010), Địa chí Quảng Nam - Đà Nẵng, NXB Khoa học và Xã hội [1]. Một trong những nội dung chính của công trình này là trình bày lịch sử PTYN và đấu tranh cách mạng của nhân dân Quảng Nam, Đà Nẵng. Trong đó, có đề cập đến sự phát triển của PTYN và CMQN 30 năm đầu thế kỷ XX. Tuy vậy, đây là công trình nghiên cứu được viết dưới dạng thông sử và khảo tả; do đó, chưa nghiên cứu về sự chuyển biến của PTYN và CMQN trong 30 năm đầu thếkỷ XX.

Phòng Văn hóathông tin Điện Bàn (Quảng Nam) (1995), Trần Quý Cáp – chí sĩ duy tân Việt Nam đầu thế kỷ XX, NXB Đà Nẵng [121],tác phẩm đã góp phần làm sáng tỏ thân thế sự nghiệp, chủ trương cứu nước và đóng góp của Trần Quý Cáp đối với PTYN Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ngày 30/10/2015, tại thành phố Tam Kỳ (Quảng Nam), Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng (thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) đã phối hợp Ban Tuyên Giáo Tỉnh ủy Quảng Nam tổ chức Hội thảo khoa học: “Huỳnh Thúc Kháng - Quê hương, gia đình, tuổi trẻ”.Hội thảo đã làm rõ thân thế, sự nghiệp, quá trình cống hiến của chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng. Đặc biệt, với các bài tham luận: Huỳnh Thúc Kháng - từ nhà nho đến nhà duy tân xuất sắc trong thập kỷ đầu của thế kỷ XX; Những đóng góp của cụ Huỳnh Thúc Kháng với PTDT; Những bước chuyển trên con đường cách mạng của cụ Huỳnh Thúc Kháng; Huỳnh Thúc Kháng và việc thực hành chủ trương “tương phản nhi tương thành” trong PTDT ở Quảng Nam đầu thế kỷ XX; Nhân cách tri thức và những hoạt động yêu nước ban đầu của cụ Huỳnh Thúc Kháng; “Chất Quảng Nam” trong người cụ Huỳnh; Noi gương đạo đức Huỳnh Thúc Kháng; 21 Huỳnh Thúc Kháng và sự học ở Tiên Phước; Ảnh hưởng của quê hương Thạnh Bình đến sự hình thành cốt cách của Huỳnh Thúc Kháng… đã cung cấp thêm cho chúng ta những tư liệu quý về tuổi trẻ và những hoạt động yêu nước đầu tiên của Huỳnh Thúc Kháng. Đồng thời, làm rõ thêm những hoạt động của cụ Huỳnh sau khi thi đỗ Tiến sĩ khoa Giáp Thìn năm 1904 và những hoạt động trong PTDT ở Quảng Nam (1903 - 1908)… Kỷ niệm 140 năm ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng, Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ngày 23/9/2016, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp với Tỉnh ủy Quảng Nam tổ chức hội thảo khoa học cấp Quốc gia với chủ đề: “Huỳnh Thúc Kháng với cách mạng Việt Nam và quê hương Quảng Nam”.

Hội thảo đã quy tụ đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đầu ngành trong cả nước, với gần 65 tham luận khoa học, đã góp phần cung cấp thêm nhiều dữ liệu khoa học, thực tiễn về cuộc đời, sự nghiệp của cụ Huỳnh Thúc Kháng; tiếp tục khẳng định công lao và cống hiến xuất sắc, nổi bật của nhà lãnh đạo Huỳnh Thúc Kháng. Trong đó, các đại biểu, các nhà khoa học đi sâu làm rõ giá trị tư tưởng, đạo đức, con người Huỳnh Thúc Kháng trên các góc độ tiếp cận: Một chí sĩ yêu nước nhiệt thành; nhà lãnh đạo tài năng; nhà hoạt động văn hóa xuất sắc; người con ưu tú của quê hương Quảng Nam. Hội thảo khoa học 100 năm khởi nghĩa Việt Nam Quang phục Hội tại phủ Tam Kỳ (1916 - 2016) do Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam và Viện Sử học Việt Nam tổ chức năm 2016 tại thành phố Tam Kỳ, đã góp phần làm sáng tỏ những vấn đề chung của sự kiện này; đồng thời, cũng khẳng định đóng góp của Quảng Nam đối với cuộc khởi nghĩa, khẳng định từ xu hướng cải cách và bạo động từ đầu thế kỷ XX, phong trào đã chuyển biến sang đấu tranh vũ trang do tình thế cách mạng đã xuất hiện, nhưng cuối cùng thất bại, đánh dấu một bước tiến của PTYN ở Trung Kỳ. Có thể nói các hội thảo khoa học đã cung cấp cho tác giả luận án nguồn tư liệu phong phú, cùng những nhận định, đánh giá sâu sắc về những vấn đề liên quan đến đề tài.