Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học Trồng cây ngoài đồng ruộng và trồng trong điều kiện nhà có mái che có sự khác nhau về chế độ chăm sóc bón phân, sâu bệnh hại,. ngoài đồng ruộng cây trồng phụ thuộc vào thời tiết rất nhiều, sâu bệnh hại phức tạp. Trong khi đó trồng cây trong nhà có mái che chúng ta có thể kiểm tra các thông số về khí hậu, nguồn nước, phân bón, sâu bệnh,… để có biện pháp xử lý kịp thời.
Cây dưa vàng có thể sản xuất trong điều kiện nhà lưới có mái che sẽ thuận lợi sinh trưởng, phát triển tốt. Nhà có lưới có mái che có những ưu điểm sau: - Tăng hiệu quả kinh tế trong điều kiện sản xuất thâm canh, nhất là trong vụ mưa (Hè thu). - Ít sâu bệnh, hạn chế sử dụng thuốc hóa học, giảm lây lan nguồn sâu bệnh từ môi trường xung quanh, dễ chủ động trong khâu bảo vệ thực vật. - Tăng hiệu quả sử dụng phân bón.
- Chủ động điều khiển được độ ẩm đất (rất có ý nghĩa đối với sinh trưởng cây trồng) không phụ thuộc vào thời tiết nhất là vụ mưa. - Trong nhà có mái che có thể kết hợp trang bị một số dây chuyền thiết bị tự động trong canh tác: Hệ thống tưới phun mưa, phun sương tự động, cung cấp phân bón hỗn hợp dạng lỏng qua hệ thống ống dẫn, sử dụng đèn chiếu sáng điều khiển sinh trưởng cây trồng, nhựa phủ luống trồng phân trộn (compost)… - Rút ngắn thời gian sinh trưởng cây trồng, làm tăng hệ số sử dụng đất. Quá trình canh tác dưa vàng trong nhà lưới có mái che có thể làm tăng năng suất và chất lượng dưa vàng một cách rõ rệt nhất là vụ mưa, Những yếu tố như khí hậu, nước tưới, sâu bệnh hoặc thụ phấn thì con người có thể kiểm soát và điều chỉnh sao cho năng suất cao nhất. Giống đóng một vai trò quan trọng trong trồng trọt.
Giống tốt đã nâng cao được hiệu quả kinh tế, giảm chi phí sản xuất góp phần nâng cao được sản lượng và chất lượng cây trồng. 5 Ngày nay do nhu cầu về rau quả nói chung và dưa vàng nói riêng của con người ngày càng cao, các giống cũ chưa đáp ứng đủ thì việc tìm ra các giống mới một cách kịp thời và nghiên cứu để xác định tính khác biệt, độ đồng đều, độ ổn định, khả năng thích nghi, khả năng chống chịu, khả năng cho năng suất và chất lượng là việc làm rất cần thiết. Những năm gần đây bằng tiến bộ của khoa học kỹ thuật hàng loạt các giống cây trồng mới đã được ra đời bằng nhiều biện pháp khác nhau như: lai tạo, chọn lọc, gây đột biến, chuyển nạp gen,… và các biện pháp kỹ thuật khác nhau. Các giống mới sau khi được tìm ra để biết được các giống đó có thực sự tốt hơn các giống hiện đang sử dụng rộng rãi ở ngoài sản xuất thì công tác so sánh giống để có kết luận chính xác về tiềm năng năng suất, chất lượng và khả năng thích nghi của các giống để từ đó tìm ra được những giống tốt nhất thích hợp với từng vùng sản xuất và hình thức luân canh là công việc hết sức cần thiết.
Nếu các giống chưa được kiểm tra kỹ lưỡng bằng công tác so sánh, khảo nghiệm và chưa được công nhận là giống đạt tiêu chuẩn mà đã đưa vào sản xuất trên diện rộng thì sẽ gây ra tình trạng loạn giống, gây khó khăn cho việc sản xuất thâm canh tăng năng suất cây trồng. Phân bón có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống của thực vật nói chung và cây dưa nói riêng. Nó không những có tác dụng làm cho cây sinh trưởng nhanh mà còn là nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển cơ thể thực vật. Sự sinh trưởng phát triển và năng suất của cây trồng phụ thuộc rất lớn vào giống, kỹ thuật chăm sóc, trong đó bón phân cân đối hợp lý là nhân tố quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển của cây trồng.
Bón đủ phân và bón hợp lý sẽ phát huy hết tiềm năng của cây. Thực tế cho thấy bón phân có tác động rất lớn đến sinh trưởng và chất lượng cây. Một nguyên tắc quan trọng trong việc bón phân cho cây trồng là phải cân đối NPK. Đây là các nguyên tố đa lượng cây cần nhiều nhất, nếu thiếu một chất nào cũng đều ảnh hưởng không tốt đến sinh trưởng và năng suất của cây.
Ngược lại 6 nếu bị thừa cũng không có lợi cho cây, lại tốn thêm chi phí. Nhu cầu các chất NPK khác nhau tùy theo loại cây và giai đoạn sinh trưởng của cây. Việc kết hợp cân đối các nguồn phân, khả năng cung cấp của đất, hệ thống canh tác, giống cây trồng, điều kiện thời tiết thích hợp sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững. Cây trồng cần cung cấp các chất dinh dưỡng để sinh trưởng và phát triển.
Các chất dinh dưỡng này bao gồm các nguyên tố đa lượng, trung lượng, vi lượng và các nguyên tố khoáng cần thiết cho cây, chúng đều có trong đất và được cây trồng hấp thụ qua hệ thống rễ. Tuy nhiên số lượng các nguyên tố này đất không có khả năng cung cấp đủ cho cây trồng trong quá trình sinh trưởng, do đó phải bón phân bổ sung. Hiện tượng cây thiếu các nguyên tố vi lượng vẫn xảy ra do trong đất quá nghèo hoặc bón không đủ phân hữu cơ, nhu cầu dinh dưỡng của cây cao mà đất không cung cấp đủ. Viêc bón phân cho cây trồng phải tiến hành thường xuyên và được chú trọng để tạo điều kiện cho cây sinh trưởng tốt và nâng cao sức sống cho cây trồng [12].
Bón phân cũng như những biện pháp kỹ thuật canh tác khác nhau, thường không chỉ gây ra một tác động trực tiếp dẫn đến một kết quả nào đó mà thường có nhiều tác động lên các thành tố trong hệ sinh thái và có thể dẫn đến những kết quả khác nhau. Do đặc điểm của quá trình phản ứng dây chuyền và quá trình tiếp nhận các tác động từ bên ngoài vào các hệ sinh thái mà có thể có những tác động rất mạnh nhưng không gây ra hiệu quả gì đáng kể, trong khi đó, có những tác động nhẹ nhàng, nhưng được nhân lên trong phản ứng dây chuyền và tạo nên những hiệu quả rất lớn [12]. Phân bón là một trong các biện pháp kỹ thuật được sử dụng phổ biến thường xuyên đem lại hiệu quả lớn. Tuy nhiên bón phân cần phải cân đối để cung cấp cho cây trồng các chất dinh dưỡng thiết yếu, đủ liều lượng, tỷ lệ thích hợp, thời gian bón hợp lý theo từng đối tượng cây trồng, từng loại đất và mùa vụ cụ thể sẽ đảm bảo năng suất cao, chất lượng tốt, do đó việc tìm ra 7 những tổ hợp phân bón thích hợp để nâng cao năng suất chất lượng của cây dưa đồng thời đảm bảo tiết kiệm chi phí về phân bón cho người dân.
Từ đó xây dựng một chế độ phân bón hợp lý cho cây dưa vàng. Mật độ trồng có ảnh hưởng rất lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng nói chung và cây dưa vàng nói riêng. Mật độ trồng quá dày sẽ có sự cạnh tranh về dinh dưỡng lớn, làm cho cây không có khả năng phát triển hết tiềm năng năng suất giống. Dưa là loại cây khả năng phân cành, vươn nhánh và khả năng phát triển thân lá rất mạnh, nếu trồng ở mật độ dày cây sẽ không đủ dinh dưỡng để phát triển, nhưng nếu trồng ở mật độ quá thưa, tiểu khí hậu tại vùng cây sinh trưởng không đảm bảo, do cây dưa vàng thường được trồng tại vùng đất cát, nên với mật độ thưa vùng đất tại cây sẽ bị mất nước nhiều, không đảm bảo được độ ẩm cho cây phát triển, đồng thời nhiệt độ sẽ tăng cao, không thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của cây dưa.
Do vậy, việc lựa chọn mật độ thích hợp cho cây dưa vàng là cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của cây dưa. Nguồn gốc và phân loại * Nguồn gốc: Dưa vàng có nguồn gốc từ Ấn Độ và Châu Phi. Người Ai Cập là những người đầu tiên trồng loài cây này, sau đó là người Hy Lạp và La Mã. Và ngày nay cây dưa vàng được trồng nhiều nơi trên thế giới [13].
Theo một số tài liệu nghiên cứu (Tạ thị Thu Cúc, Hồ Hữu An, Nghiêm Thị Bích Hà). Cây dưa có nguồn gốc ở Châu Phi, người Ai Cập mô tả và sử dụng dưa hấu ít nhất là 4000 năm. Nhà truyền giáo David Livingstone (1857) đã phát hiện thấy cả 2 loài dưa Melon đắng và ngọt hoang dại sinh trưởng ở Châu Phi. Ông để ý thấy người địa phương dùng chúng như nguồn nước trong mùa khô.
Vì vậy Châu Phi được xác định là trung tâm nguồn gốc của dưa lê. Ở vùng cận nhiệt đới Châu Phi vẫn còn những vùng dưa hấu rộng lớn tồn tại cho tới ngày nay [1, tr 20- 22]. 8 Tên dưa đã được xuất hiện trong ngôn ngữ văn chương của nhiều dân tộc trên thế giới như: Ả Rập, tiếng Phạm, tiếng Tây Ban Nha,. Dưa được đưa đến Trung Quốc và miền Đông Liên Xô cũ vào thế kỷ thứ 10 và đến Anh năm 1600.
Những đoàn khách lữ hành đã mang dưa đến các vùng ấm áp của Châu Phi. Các thương gia Châu Phi đã mang hạt dưa đến bán ở nhiều vùng của Châu Mỹ, nhưng năm 1640 dưa được trồng rộng rãi ở Mỹ, giống tốt đã được sản xuất tại Mỹ đó là Alabama sweet(1850), Peerless(1960) và 22 giống Phinney early và Gerogia Rattlenake(1870), sau đó là giống Charleston Gray(1954) và Crim sweet, Jubibe(1964),. Cây dưa vàng có nguồn gốc từ ấn Độ, ở nước ta dưa vàng mới xuất hiện khoảng mười năm trở lại đây, dưa vàng là cây mới nhập nội và trong một số năm gần đây nó đã thích nghi với khí hậu của nước ta, cho kết quả tốt, nhân dân ta tự để giống được. Tuy vậy trong một vài năm nay phẩm chất của dưa vàng đã kém đi, quả to ra, mùi thơm và vị ngọt giảm, màu sắc quả không thuần.
Đó là do người trồng chưa chú ý chọn và giữ giống. Dưa vàng Kim Cô Nương có nguồn gốc từ Đài Loan là giống mới được nhập nội và trồng tại Việt Nam trong một vài năm gần đây và đã cho kết quả khá khả quan về năng suất, chất lượng quả, giá thành bán cao do đó được người trồng rất quan tâm.