ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI & NHAÂN VAÊN ---[oOo\--- ÑAËNG THANH YEÁN LINH TÖÏ ÑOÄNG TÖØ VAØ THA ÑOÄNG TÖØ TRONG TIEÁNG NHAÄT SO SAÙNH VÔÙI LÓNH VÖÏC TÖÔNG ÖÙNG TRONG TIEÁNG VIEÄT LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ NGÖÕ VAÊN Chuyeân ngaønh: Ngoân ngöõ hoïc so saùnh Maõ soá: 5.27 Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: GS. BUØI KHAÙNH THEÁ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH - 2006 1 MUÏC LUÏC PHAÀN MÔÛ ÑAÀU Trang 1. Lyù do choïn ñeà taøi. Lòch söû vaán ñeà.
Phaïm vi nghieân cöùu vaø giôùi haïn ñeà taøi. Phöông phaùp nghieân cöùu vaø nguoàn tö lieäu. YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn. Boá cuïc cuûa luaän vaên.
14 Chöông 1: Töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø trong tieáng Nhaät. Cô sôû lyù luaän chung .Ñoäng töø trong tieáng Nhaät. Phaân loaïi ñoäng töø theo caáu taïo. Ñoäng töø ñôn.
Ñoäng töø gheùp. Ñoäng töø phaùi sinh. Phaân loaïi ñoäng töø theo chöùc naêng. Phaân loaïi ñoäng töø theo ñaëc ñieåm bieán ñoåi.
Phaân loaïi ñoäng töø theo yù nghóa. Khaùi nieäm töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø trong tieáng Nhaät. Tha ñoäng töø. Tieâu chí nhaän dieän töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø.
Tieâu chí yù nghóa. Tieâu chí hình thöùc. Tieâu chí döïa treân「danh töø + を [wo]」. Tieâu chí “bò ñoäng”.Tieâu chí「~ている」[~teiru] vaø「~てある」[~tearu]35 1.
Töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø trong moái quan heä vôùi chuû theå. Töï ñoäng töø bieåu hieän haønh ñoäng cuûa chuû theå. Töï ñoäng töø bieåu hieän traïng thaùi cuûa chuû theå. Töï ñoäng töø coù chuû theå laø hieän töôïng töï nhieân.
Tha ñoäng töø bieåu hieän söï taùc ñoäng cuûa chuû theå. Tha ñoäng töø bieåu hieän tình caûm cuûa chuû theå. Phaân loaïi töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø. Phaân loaïi töï ñoäng töø – tha ñoäng töø.
Söï ñoái öùng giöõa töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø. Töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø ñoái laäp nhau veà maët hình thaùi 45 1. Söï phaân loaïi cuûa Torio Torami (1954). Söï phaân loaïi cuûa Teramura Hideo (1982).
Söï phaân loaïi cuûa Muramoto Shinjirou (1991). Phuï luïc cuûa quyeån 日本語基本文法辞典 1 (1989). 49 Chöông 2: Töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø trong tieáng Nhaät so saùnh vôùi ñoäng töø noäi ñoäng vaø ñoäng töø ngoaïi ñoäng trong tieáng Vieät 56 2. Ñoäng töø noäi ñoäng vaø ñoäng töø ngoaïi ñoäng trong tieáng Vieät.
Nhaän dieän vaø phaân loaïi .56 1 [Nihongo kihon bunpou jiten] “Töï ñieån ngöõ phaùp tieáng Nhaät cô baûn” 3 2. Ñoäng töø noäi ñoäng. Ñoäng töø ngoaïi ñoäng. Caùc vaán ñeà ñieån hình lieân quan ñeán ñoäng töø noäi ñoäng vaø ñoäng töø ngoaïi ñoäng.
Nhöõng khoù khaên lieân quan ñeán tieâu chí nhaän dieän. Veà ñoäng töø coù 2 caùch duøng noäi ñoäng vaø ngoaïi ñoäng. Töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø trong tieáng Nhaät so saùnh vôùi ñoäng töø noäi ñoäng vaø ñoäng töø ngoaïi ñoäng tieáng Vieät. Veà hình thöùc bieåu hieän.
Veà yeáu toá vaên hoùa. Tha ñoäng töø .73 Chöông 3: Vaán ñeà töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø ñoái vôùi vieäc daïy vaø hoïc tieáng Nhaät. Ñieàu kieän löïa choïn töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø. Ñoái töôïng vaø noäi dung ñieàu tra.
Ñoái töôïng ñieàu tra. Noäi dung ñieàu tra. Keát quaû toång hôïp cuûa cuoäc ñieàu tra vaø söï phaân tích. Töï ñoäng töø: keát quaû phaân tích.
Tha ñoäng töø: keát quaû phaân tích.Toång quaùt veà ñieàu kieän löïa choïn töï ñoäng töø - tha ñoäng töø 85 3.Vaán ñeà töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø ñoái vôùi vieäc daïy vaø hoïc tieáng Nhaät 87 3. Ñoái vôùi giaùo vieân. Ñoái vôùi hoïc vieân. 101 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO.
116 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1. LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI Cuøng vôùi moái quan heä laâu daøi, ngaøy caøng thaân thieát giöõa Vieät Nam vaø Nhaät Baûn, nhöõng naêm gaàn ñaây, nhu caàu veà hôïp taùc khoa hoïc kyõ thuaät veà giaùo duïc, veà tham quan, du lòch, veà hôïp taùc kinh teá, veà nguoàn nhaân löïc laøm vieäc taïi caùc coâng ty Nhaät ñang ñaàu tö taïi Vieät Nam, cuõng nhö nhu caàu veà giao löu vaên hoùa giöõa 2 nöôùc ngaøy caøng taêng nhanh. Ñeå ñaùp öùng nhu caàu naøy, nhieàu tröôøng Ñaïi hoïc ôû Vieät Nam ñaõ xaây döïng, môû roäng hoaëc taêng cöôøng theâm ngaønh Nhaät Baûn hoïc hoaëc khoa tieáng Nhaät trong cô caáu ñaøo taïo cuûa mình. Beân caïnh ñoù, caùc tröôøng chuyeân, caùc trung taâm tieáng Nhaät cuõng gia taêng ñaùng keå.
Ñaëc bieät töø thaùng 9 naêm 2003, Boä Giaùo duïc vaø Ñaøo taïo ñaõ ñöa tieáng Nhaät vaøo daïy thí ñieåm ôû tröôøng Trung hoïc cô sôû Chu Vaên An (Haø Noäi) vaø cho ñeán nay (thaùng 2 naêm 2006) treân caû nöôùc ñaõ coù 8 tröôøng Trung hoïc cô sôû coâng laäp ñaõ ñöa moân hoïc naøy vaøo chöông trình giaûng daïy cuûa mình. Ñieàu ñoù khoâng phaûi laø ngaãu nhieân. Bôûi vì ngoân ngöõ (hieåu theo nghóa soá nhieàu) laø coâng cuï giao tieáp noùi chung, ñoàng thôøi cuõng laø caàu noái giao 5 löu giöõa caùc quoác gia, caùc coäng ñoàng ngöôøi, caùc neàn vaên hoùa. Ñaùng chuù yù hôn, hieän nay Boä Giaùo duïc – Ñaøo taïo ñaõ trình chính phuû ñeà aùn daïy vaø hoïc ngoaïi ngöõ trong heä thoáng giaùo duïc quoác daân giai ñoaïn 2006 – 2015, nhaèm taïo ñieàu kieän ñeå ñeán naêm 2020 phaàn lôùn thanh nieân Vieät Nam coù ñuû naêng löïc söû duïng ngoaïi ngöõ moät caùch ñoäc laäp vaø töï tin (Theo tin Baùo SGGP, 29.
Thieát nghó, trong soá caùc ngoaïi ngöõ maø thanh nieân Vieät Nam nghó ñeán, do nhöõng nguyeân nhaân khaùch quan ñaõ neâu treân, khoâng theå khoâng coù tieáng Nhaät. Tröôùc tình hình cuï theå ñoù, nhieäm vuï cuûa ngöôøi giaûng vieân daïy ngoaïi ngöõ cuõng nhö ngaønh ngoân ngöõ hoïc sö phaïm (pedagogical linguistics) vaø ngoân ngöõ hoïc ñoái chieáu (contrastive linguistics) noùi chung laø tìm caùc giaûi phaùp vaø phöông phaùp toái öu trong vieäc daïy tieáng Nhaät cho hoïc vieân laø ngöôøi Vieät. Muoán ñaït ñöôïc ñieàu ñoù, nhöõng ñaëc ñieåm chung vaø nhaát laø ñaëc ñieåm rieâng cuûa ngoân ngöõ hoïc ñoái töôïng – ngoân ngöõ 2 – trong söï ñoái chieáu vôùi tieáng meï ñeû cuûa ngöôøi hoïc caàn ñöôïc tìm hieåu, caàn ñöôïc phaùt hieän ñeå vaän duïng trong hoaït ñoäng sö phaïm. Lyù thuyeát ngoân ngöõ hoïc ñaïi cöông ñaõ cho chuùng ta bieát tieáng Nhaät vaø tieáng Vieät thuoäc nhöõng loaïi hình ngoân ngöõ khaùc nhau: tieáng Nhaät laø moät ngoân ngöõ ñieån hình thuoäc loaïi hình ngoân ngöõ chaép dính (agglutinating language), tieáng Vieät laø moät ngoân ngöõ ñieån hình thuoäc loaïi hình ngoân ngöõ ñôn laäp (isolating language).
Trong loaïi hình ngoân ngöõ veà traät töï cuù phaùp giöõa caùc thaønh toá kieán taïo caâu, tieáng Nhaät coù traät töï S-O-V, tieáng Vieät coù traät töï S-V-O. Nhöõng ñaëc ñieåm khaùc bieät, khoâng töông ñoàng do söï khaùc nhau veà loaïi hình ngoân ngöõ chaéc haún khoâng khoûi gaây khoù khaên cho ngöôøi 6 Vieät khi hoïc tieáng Nhaät. Nhöõng ñieåm khaùc bieät nhö vaäy ñöôïc theå hieän treân nhieàu maët. Chaúng haïn, veà vaên töï ngöôøi Nhaät hieän nay coù ñeán 4 loaïi chöõ vieát, ngoaøi chöõ Hiragana, Katakana coøn coù caû chöõ Kanji vaø chöõ Romanji.
Caùch duøng, caùch phoái hôïp caùc loaïi chöõ vieát naøy coù nhöõng quy ñònh raát chaët cheõ, ñoù laø chöa noùi ñeán caùc ngoaïi leä maø khi taïo vaên baûn ngöôøi vieát phaûi tuaân thuû. Coøn treân lónh vöïc töø vöïng – ngöõ nghóa, tuy 2 ngoân ngöõ ñeàu coù moät tyû leä töø ngöõ baét nguoàn chung töø tieáng Haùn coå (Haùn – Vieät, Haùn – Nhaät), nhöng laïi coù neùt khaùc bieät khi ngöôøi Nhaät duøng töø ngöõ trong khi noùi naêng giao tieáp maø ngöôøi Vieät – noùi chung laø ngöôøi noùi caùc ngoân ngöõ khaùc – khoâng deã gì vaän duïng thaønh thaïo – nhö caùch duøng kính ngöõ hay noùi chung caùch duøng töø ngöõ, keát caáu ngöõ phaùp thay ñoåi phuï thuoäc vaøo ñoái töôïng vaø boái caûnh giao tieáp. Laø giaùo vieân tieáng Nhaät, chuùng toâi nhaän thaáy moät trong nhöõng caùi khoù hoïc vieân gaëp phaûi laø khi laøm quen vôùi khaùi nieäm 自動詞 [jidoushi] töï ñoäng töø vaø 他動詞 [tadoushi] tha ñoäng töø, nhaát laø khi nhaän dieän vaø duøng nhöõng ñoäng töø naøy ñeå noùi, ñeå vieát. Khoù bôûi trong tieáng Nhaät ñaây laø moät vaán ñeà caàn naém vöõng nhöng söï phaân bieät naøy laïi khoâng ñöôïc theå hieän roõ raøng trong tieáng Vieät, vaø khoù bôûi ñaây khoâng chæ ñôn thuaàn laø ñaëc tröng veà ngöõ phaùp maø coøn laø ñaëc tröng vaên hoùa, tö duy cuûa ngöôøi Nhaät.
Taát caû nhöõng ñaëc tröng ñoù ñeàu ñöôïc bao haøm trong söï phaân bieät töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø. Vôùi ñònh höôùng chuyeân ngaønh cuûa mình laø Ngoân ngöõ hoïc so saùnh, chuùng toâi ñaõ choïn ñeà taøi nghieân cöùu cho luaän vaên cuûa mình laø: “TÖÏ 7 ÑOÄNG TÖØ VAØ THA ÑOÄNG TÖØ TRONG TIEÁNG NHAÄT SO SAÙNH VÔÙI LÓNH VÖÏC TÖÔNG ÖÙNG TRONG TIEÁNG VIEÄT”. Daãu bieát raèng ñaây laø moät vaán ñeà khoâng ñôn giaûn, tuy nhieân chuùng toâi vaãn hy voïng raèng vôùi kinh nghieäm tích luõy ñöôïc trong quaù trình hoïc (tröôùc ñaây) vaø daïy tieáng Nhaät (hieän nay) chuùng toâi coù theå, qua vieäc so saùnh vôùi hieän töôïng töông öùng trong tieáng Vieät, goùp phaàn giuùp ngöôøi hoïc deã daøng hôn trong vieäc nhaän dieän vaø söû duïng nhoùm ñoäng töø naøy cuûa tieáng Nhaät vaø maët khaùc cuõng mong muoán nhaän ñöôïc nhöõng yù kieán trao ñoåi nhaèm laøm phong phuù theâm cho caùch daïy vaø hoïc töï ñoäng töø vaø tha ñoäng töø tieáng Nhaät ôû Vieät Nam hieän nay. LÒCH SÖÛ VAÁN ÑEÀ 2.
Vaán ñeà noäi ñoäng töø – ngoaïi ñoäng töø (töï ñoäng töø – tha ñoäng töø) trong ngoân ngöõ hoïc Thôøi kyø coå Hy Laïp, caùc nhaø trieát hoïc töø khi baét ñaàu chuù yù ñeán vaán ñeà töø loaïi, phaân ñònh voán töø thaønh 8 töø loaïi hoaëc 5 töø loaïi, xem danh töø vaø ñoäng töø laø 2 töø loaïi quan troïng nhaát, ñaõ ñeà caäp ñeán nhoùm noäi ñoäng töø, ngoaïi ñoäng töø trong töø loaïi ñoäng töø. Chaúng haïn Aristotle ñaõ neâu caùc teân goïi truyeàn thoáng veà caùc kieåu loaïi vò töø ñöôïc saép xeáp thaønh caùc lôùp haïng ngöõ phaùp, trong ñoù oâng ghi vaøo muïc (i) laø lôùp haïng “haønh ñoäng (poiein) ñöôïc xem laø bao goàm caû noäi ñoäng töø vaø ngoaïi ñoäng töø (ñaëc bieät laø ôû thì hieän taïi hoaëc thì / theå taùc thuaät – aorist)” [68, 214]. Apollonius Dyscolus trong khi thaûo luaän veà 5 töø loaïi: maïo töø, ñaïi töø, ñoäng töø, giôùi töø vaø traïng töø ñaõ daønh moät ñoaïn thaûo luaän veà caùch xöû lyù cuûa 8 phaùi Stoic ñoái vôùi ñoäng töø. Qua ñoaïn thaûo luaän ta coù theå nhaän ra quan ñieåm veà 4 kieåu loaïi chính trong ñoäng töø: noäi ñoäng nhaân xöng (personal intransitive), ngoaïi ñoäng nhaân xöng (personal transitive) bao goàm caùc ñoäng töø chi phoái danh töø taëng caùch hay sinh caùch, noäi ñoäng voâ nhaân xöng (impersonal intransitive), ngoaïi ñoäng voâ nhaân xöng (impersonal transitive) (daãn theo Householder, 1994a).