So sánh đặc điểm sinh trưởng phát triển của một số giống cà chua vụ thu đông năm 2017 tại vườn ươm trường đại học lâm nghiệp

Chuyên khảo phân tích So sánh đặc điểm sinh trưởng phát triển của một số giống cà chua vụ thu đông năm 2017 tại vườn ươm, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Quỳnh Trang
• Người hướng dẫn: Th.S Bùi Thị Cúc
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khuyến Nông
• Đề tài: So sánh đặc điểm sinh trưởng phát triển của một số giống Cà chua vụ Thu Đông năm 2017 tại vườn ươm Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá đặc điểm sinh trưởng các giống cà chua vụ thu đông

Nghiên cứu về đặc điểm sinh trưởng và phát triển của các giống cây trồng là nền tảng cho sự phát triển nông nghiệp bền vững. Đề tài “So sánh đặc điểm sinh trưởng phát triển của một số giống Cà chua vụ Thu Đông năm 2017 tại vườn ươm Trường Đại học Lâm Nghiệp” là một nghiên cứu khoa học nông nghiệp tiêu biểu, cung cấp những dữ liệu quan trọng. Nghiên cứu này không chỉ so sánh các chỉ tiêu sinh trưởng của cây cà chua mà còn đánh giá tiềm năng năng suất và chất lượng của ba giống: Beef (đối chứng), RM 679 và Hilmar. Việc lựa chọn được giống phù hợp cho vụ Thu Đông có ý nghĩa lớn, giúp nông dân tối ưu hóa sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường về một loại rau quả có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Nghiên cứu được thực hiện trong điều kiện nhà lưới, nhà màng, cho phép kiểm soát các yếu tố ngoại cảnh, đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả. Các phương pháp nghiên cứu hiện đại và quy trình kỹ thuật chuẩn đã được áp dụng, từ khâu ươm cây, bón phân, tưới nước đến theo dõi các chỉ tiêu hình thái, sinh trưởng và năng suất. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích kết quả của luận văn thạc sĩ nông nghiệp này, làm rõ đặc tính nông sinh học cà chua của từng giống và đưa ra những khuyến nghị thực tiễn có giá trị.

1.1. Mục tiêu cốt lõi của việc so sánh các giống cà chua

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá một cách toàn diện khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng của các giống cà chua nhập nội trong điều kiện vụ Thu Đông 2017. Từ đó, lựa chọn ra giống có ưu thế vượt trội, năng suất cao, phẩm chất tốt để bổ sung vào cơ cấu giống cà chua tại khu vực. Việc đánh giá giống cây trồng không chỉ dừng lại ở năng suất mà còn xem xét đến khả năng thích nghi của giống với điều kiện khí hậu đặc thù của miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện thời tiết bất lợi. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở khoa học tin cậy cho các đơn vị sản xuất và người nông dân trong việc lựa chọn giống cà chua phù hợp để canh tác, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp.

1.2. Giới thiệu vật liệu và phương pháp thí nghiệm đồng ruộng

Thí nghiệm sử dụng ba giống cà chua: Cà chua Beef (Đức) làm giống đối chứng, RM 679 (Israel) và Cà chua Hilmar (Đức). Đây đều là những giống cà chua lai F1 có tiềm năng. Thí nghiệm đồng ruộng được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn toàn (RCBD) với ba lần lặp lại để đảm bảo độ tin cậy của số liệu. Quy trình kỹ thuật sản xuất rau an toàn được áp dụng nghiêm ngặt, từ khâu làm đất, ươm cây, trồng, bón phân theo các giai đoạn, làm giàn và phòng trừ sâu bệnh. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm đặc điểm hình thái (thân, lá, hoa, quả), đặc điểm sinh trưởng (thời gian ra hoa, đậu quả, chín), động thái tăng trưởng chiều cao cây và số lá, các yếu tố cấu thành năng suất và chất lượng quả cảm quan. Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng như IRRISTAT 5.0 để phân tích và so sánh.

II. Thách thức trong kỹ thuật canh tác cà chua vụ đông 2017

Vụ Thu Đông tại miền Bắc Việt Nam mang đến cả thuận lợi và thách thức cho việc trồng cà chua. Mặc dù nhiệt độ ôn hòa hơn so với vụ hè, nhưng sự biến động về nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa vẫn là những yếu tố cần quan tâm. Kỹ thuật canh tác cà chua vụ đông đòi hỏi sự chính xác cao để cây có thể sinh trưởng tối ưu. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phát triển của sâu bệnh hại trên cây cà chua, đặc biệt là trong điều kiện độ ẩm cao. Các bệnh như héo xanh, sương mai, và các loại virus có thể gây thiệt hại nghiêm trọng nếu không có biện pháp phòng trừ kịp thời. Nghiên cứu được tiến hành tại vườn ươm trường Đại học Lâm Nghiệp, nơi có điều kiện khí hậu đặc trưng của khu vực Xuân Mai, Hà Nội. Việc phân tích điều kiện thời tiết trong suốt quá trình thí nghiệm là cực kỳ quan trọng để lý giải sự khác biệt trong sinh trưởng giữa các giống. Bên cạnh đó, việc lựa chọn được giống cà chua chịu lạnh và có khả năng kháng bệnh tốt sẽ là chìa khóa để đảm bảo một vụ mùa thành công, mang lại năng suất và chất lượng cao, đáp ứng được yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường tiêu dùng.

2.1. Phân tích điều kiện thời tiết tại khu vực nghiên cứu

Theo số liệu từ Trạm khí tượng thủy văn Trường Đại học Lâm Nghiệp, điều kiện thời tiết vụ Thu Đông 2017 nhìn chung khá thuận lợi. Nhiệt độ trung bình dao động từ 26,4°C (tháng 9) xuống 12,76°C (tháng 1), phù hợp với các giai đoạn sinh trưởng của cây cà chua. Lượng mưa tập trung chủ yếu vào đầu vụ (tháng 9) và giảm dần về cuối vụ, giúp hạn chế tình trạng ngập úng và sự lây lan của một số bệnh do nấm. Độ ẩm không khí biến động, có những tháng khá cao (tháng 1 và 2), tạo điều kiện cho một số loại bệnh phát triển. Tuy nhiên, việc trồng trong nhà lưới đã giúp hạn chế phần nào tác động tiêu cực của thời tiết, tạo môi trường ổn định hơn cho cây phát triển và cho kết quả đánh giá giống cây trồng khách quan hơn.

2.2. Đặc điểm hình thái và dạng sinh trưởng của các giống

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt về đặc điểm hình thái giữa ba giống. Giống RM 679 có thân cây con màu xanh tím đặc trưng, trong khi hai giống còn lại có màu xanh. Cả ba giống đều thuộc dạng sinh trưởng bán hữu hạn (BHH), phù hợp với mô hình canh tác thâm canh, dễ chăm sóc và thu hoạch tập trung. Về hình thái quả, cả ba giống đều có quả dạng tròn, màu sắc khi chín là đỏ tươi, hấp dẫn người tiêu dùng. Cụ thể, giống Beef có quả dẹt, RM 679 có quả tròn dài, và Hilmar có quả tròn. Những khác biệt về hình thái này là cơ sở quan trọng để nhận dạng giống và cũng ảnh hưởng đến các đặc tính nông sinh học cà chua khác như khả năng đậu quả và khối lượng quả trung bình.

III. Phương pháp đánh giá chỉ tiêu sinh trưởng của cây cà chua

Việc đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng của cây cà chua là bước quan trọng để hiểu rõ khả năng thích nghi của giống và tiềm năng phát triển. Nghiên cứu này đã theo dõi một cách chi tiết và có hệ thống các chỉ tiêu quan trọng, từ thời gian các giai đoạn phát triển đến động thái tăng trưởng về kích thước. Thời gian sinh trưởng cà chua được ghi nhận cẩn thận, bao gồm các mốc từ khi trồng đến ra hoa, đậu quả và bắt đầu chín. Các chỉ số này không chỉ phản ánh đặc tính di truyền của giống mà còn cho thấy phản ứng của chúng với điều kiện canh tác cụ thể. Động thái tăng trưởng chiều cao và ra lá được đo đạc định kỳ 7 ngày/lần, cung cấp một bức tranh toàn cảnh về tốc độ phát triển của từng giống qua từng giai đoạn. Phân tích các dữ liệu này giúp xác định được giống nào có tốc độ sinh trưởng nhanh, bộ lá phát triển mạnh mẽ, tạo tiền đề cho khả năng quang hợp tốt và năng suất cao sau này. So sánh các chỉ tiêu này giữa các giống là cơ sở để đưa ra kết luận về sự phù hợp của từng giống đối với vụ Thu Đông tại khu vực nghiên cứu.

3.1. So sánh thời gian sinh trưởng cà chua qua các giai đoạn

Kết quả cho thấy có sự chênh lệch về thời gian sinh trưởng giữa các giống. Giống Beef (Đ/c) ra hoa sớm nhất (50 ngày sau trồng) và đậu quả sớm nhất (60 ngày). Trong khi đó, giống RM 679 ra hoa muộn nhất (55 ngày) và đậu quả muộn nhất (64 ngày). Về thời gian thu hoạch, giống Hilmar lại chín sớm nhất (90 ngày), cho thấy tiềm năng là một giống ngắn ngày. Sự khác biệt về thời gian sinh trưởng cà chua là một yếu tố quan trọng để nông dân có thể lên kế hoạch sản xuất, bố trí thời vụ gieo trồng hợp lý nhằm né tránh các điều kiện thời tiết bất lợi và đáp ứng kịp thời nhu cầu của thị trường tại các thời điểm khác nhau.

3.2. Phân tích động thái tăng trưởng chiều cao và số lá

Động thái tăng trưởng chiều cao và số lá phản ánh sức sống và khả năng phát triển của cây. Trong suốt 42 ngày theo dõi, giống Beef (Đ/c) cho thấy tốc độ tăng trưởng chiều cao vượt trội nhất, đạt 61,87 cm. Ngược lại, giống RM 679 có tốc độ tăng trưởng chiều cao chậm nhất, chỉ đạt 45,61 cm. Tương tự, về động thái ra lá, giống Beef cũng dẫn đầu với 17,26 lá sau 42 ngày. Bộ lá khỏe mạnh và phát triển tốt là tiền đề cho quá trình quang hợp hiệu quả, tích lũy dinh dưỡng để nuôi quả, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng cà chua sau này. Các số liệu này là những chỉ dẫn quan trọng trong kỹ thuật canh tác cà chua vụ đông, giúp điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và chăm sóc phù hợp với tốc độ phát triển của từng giống.

IV. Bí quyết đánh giá năng suất và chất lượng cà chua hiệu quả

Năng suất và chất lượng là hai chỉ tiêu cuối cùng và quan trọng nhất để quyết định sự thành công của một giống cây trồng. Một nghiên cứu khoa học nông nghiệp hiệu quả phải lượng hóa được các yếu tố này một cách chính xác. Nghiên cứu đã phân tích kỹ lưỡng các yếu tố cấu thành năng suất và chất lượng cà chua, bao gồm số chùm hoa, tỷ lệ đậu quả, tổng số quả trên cây, và khối lượng trung bình quả. Năng suất không chỉ được tính toán trên lý thuyết mà còn được đo đạc thực tế thông qua năng suất thực thu (NSTT) trên đơn vị diện tích. Việc so sánh năng suất giữa các giống cà chua lai F1 cung cấp cái nhìn trực diện về hiệu quả kinh tế. Bên cạnh năng suất, chất lượng quả là yếu tố quyết định giá trị thương phẩm. Nghiên cứu đã sử dụng phương pháp đánh giá cảm quan để phân tích các chỉ tiêu như độ dày thịt quả, đặc điểm thịt quả (mềm, chắc), độ ướt, khẩu vị (chua, ngọt) và hương vị. Những thông tin này giúp xác định giống nào không chỉ cho năng suất cao mà còn phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.

4.1. Phân tích các yếu tố cấu thành năng suất của từng giống

Kết quả cho thấy sự khác biệt đáng kể. Giống RM 679 vượt trội về số chùm hoa trên cây (21,11 chùm) và tổng số quả trên cây (53,96 quả). Mặc dù tỷ lệ đậu quả của giống này không phải cao nhất (53,34%), nhưng nhờ số lượng hoa và quả vượt trội, nó đã tạo ra một tiềm năng năng suất rất lớn. Giống Hilmar có khối lượng trung bình quả lớn nhất (57,91 gam), trong khi giống đối chứng Beef có tỷ lệ đậu quả cao nhất (58,75%). Sự kết hợp của các yếu tố này quyết định đến năng suất cuối cùng. Rõ ràng, số lượng quả trên cây là một trong những đặc tính nông sinh học cà chua quan trọng nhất ảnh hưởng đến năng suất.

4.2. So sánh năng suất thực thu và chất lượng quả cảm quan

Năng suất thực thu đã khẳng định ưu thế của giống RM 679. Giống này đạt năng suất cá thể cao nhất (3,37 kg/cây) và năng suất thực thu trên hecta cao vượt trội (678,73 tạ/ha). Con số này cao hơn đáng kể so với giống Hilmar (551,19 tạ/ha) và giống đối chứng Beef (419,07 tạ/ha). Về chất lượng quả (độ Brix, độ cứng) và cảm quan, cả ba giống đều có đặc điểm thịt quả 'chắc mịn' và có hương thơm đặc trưng. Giống Beef có vị ngọt dịu và độ dày thịt quả cao nhất (6,22 mm), thích hợp cho ăn tươi. Trong khi đó, giống RM 679 và Hilmar có vị chua nhẹ, phù hợp hơn cho chế biến. Những kết quả này cung cấp thông tin đa chiều để lựa chọn giống theo mục đích sử dụng.

V. Kết luận Giống cà chua nào có khả năng thích nghi tốt nhất

Sau quá trình thí nghiệm đồng ruộng và phân tích số liệu một cách toàn diện, nghiên cứu đã đưa ra những kết luận khoa học có giá trị cao. Mỗi giống cà chua tham gia thí nghiệm đều thể hiện những ưu và nhược điểm riêng, phản ánh khả năng thích nghi của giống với điều kiện vụ Thu Đông tại khu vực nghiên cứu. Giống Beef (Đ/c) tuy có chất lượng ăn tươi tốt nhưng năng suất lại thấp nhất. Giống Hilmar có năng suất khá và thời gian chín sớm. Tuy nhiên, giống RM 679 từ Israel đã chứng tỏ sự vượt trội rõ rệt về các chỉ tiêu năng suất. Mặc dù có tốc độ sinh trưởng chiều cao chậm hơn, nhưng giống này lại cho số lượng hoa và quả trên cây cao nhất, dẫn đến năng suất thực thu đứng đầu. Đây là minh chứng cho thấy một giống cà chua chịu lạnh và thích nghi tốt không nhất thiết phải có sinh trưởng thân lá mạnh nhất, mà quan trọng là khả năng chuyển hóa dinh dưỡng để tạo ra năng suất kinh tế. Dựa trên kết quả này, nghiên cứu đã lựa chọn được giống cà chua triển vọng nhất cho sản xuất.

5.1. Lựa chọn giống triển vọng Giống cà chua RM 679

Giống cà chua RM 679 được lựa chọn là giống triển vọng nhất để đưa vào sản xuất tại địa điểm nghiên cứu và các vùng có điều kiện tương tự. Ưu điểm nổi bật của giống này là năng suất cá thể và năng suất thực thu trên đơn vị diện tích cao vượt trội so với các giống còn lại. Với năng suất thực thu đạt 678,73 tạ/ha, RM 679 hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người nông dân. Mặc dù có vị chua nhẹ, giống này vẫn rất phù hợp cho cả thị trường ăn tươi và đặc biệt là ngành công nghiệp chế biến (sốt cà chua, tương cà). Việc lựa chọn giống RM 679 là một kết quả quan trọng của công tác đánh giá giống cây trồng.

5.2. Đề xuất ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất

Từ kết quả của đề tài, các khuyến nghị thực tiễn được đưa ra. Thứ nhất, cần đưa giống cà chua RM 679 vào các mô hình sản xuất thử nghiệm ở quy mô lớn hơn để tiếp tục đánh giá và khẳng định tiềm năng. Thứ hai, cần xây dựng quy trình kỹ thuật canh tác cà chua vụ đông hoàn chỉnh, tối ưu cho giống RM 679, đặc biệt là chế độ dinh dưỡng và nước tưới để tối đa hóa năng suất. Cuối cùng, kết quả của nghiên cứu khoa học nông nghiệp này nên được phổ biến rộng rãi đến các cơ quan khuyến nông và người dân để họ có thêm lựa chọn giống chất lượng cao, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành trồng trọt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Rau là một thực phẩm thiết yếu của cơ thể mỗi ngƣời. Khi đời sống ngày càng đƣợc nâng lên thì nhu cầu về rau càng cao và khắt khe hơn. Để đáp ứng đƣợc yêu cầu tiêu dùng cần có những loại rau giàu chất dinh dƣỡng, dễ chế biến và có thể sử dụng lâu dài, liên tục. Cà chua là một trong những loại rau đáp ứng đƣợc các yêu cầu trên.

Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill) thuộc họ cà (Solanaceae), có nguồn gốc từ Nam Mỹ là loại rau quả đƣợc nhiều ngƣời tiêu dùng trên toàn thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam rất đƣợc ƣa chuộng. Cà chua là một loại rau quả làm thực phẩm. Quả ban đầu có màu xanh, chín ngả màu từ vàng đến đỏ. Cà chua có vị hơi chua và là một loại thực phẩm bổ dƣỡng, giàu vitamin C và A, đặc biệt là giàu lycopeme tốt cho sức khỏe.

Cà chua có thể sử dụng theo nhiều phƣơng thức khác nhau nhƣ: Ăn sống (làm salat, ăn quả tƣơi, chế biến các món ăn); chế biến (nƣớc sốt cà chua, tƣơng cà chua, mứt cà chua, nƣớc quả). Tuy nhiên thực trạng sản xuất Cà chua ở Việt Nam còn nhiều bất cập, mới chỉ tập trung vào một số vùng chuyên canh rau và vụ Đông Xuân là chính vụ trong khi cà chua là một loài cây có tính thích ứng khá rộng. Việc trồng tập trung và chính vụ Đông Xuân gây nên tình trạng dƣ thừa cà chua trong vụ Đông Xuân và khan hiếm trong thời kỳ trái vụ. Với mục tiêu đa dạng hoá sản phẩm, đáp ứng đƣợc nhu cầu và thị hiếu ngày càng cao của ngƣời tiêu dùng, phục vụ ăn tƣơi và chế biến, bổ sung thêm vào nguồn giống trong nƣớc những giống cà chua cho năng suất cao, chất lƣợng tốt, có khả năng chống chịu với các điều kiện bất thuận của môi trƣờng, tiếp tục hƣớng nghiên cứu của các đề tài đi trƣớc tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “So sánh đặc điểm sinh trƣởng phát triển của một số giống Cà chua vụ Thu Đông năm 2017 tại vƣờn ƣơm Trƣờng Đại học Lâm Nghiệp” 1 1.2 MỤC TIÊU, PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1.1 Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá khả năng sinh trƣởng, phát triển, năng suất và chất lƣợng của một số giống Cà chua nhập nội trong điều kiện vụ Thu Đông 2017 nhằm lựa chọn một số giống Cà chua có năng suất cao, phẩm chất tốt để bổ sung vào cơ cấu giống Cà chua.2 Phạm vi nghiên cứu - Địa điểm: Thí nghiệm đƣợc tiến hành tại Trƣờng Đại học Lâm Nghiệp Xuân Mai- Chƣơng Mỹ- Hà Nội - Thời gian: Vụ Thu Đông từ 9/2017 2 PHẦN 2.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 NGUỒN GỐC PHÂN LOẠI, GIÁ TRỊ CỦA CÀ CHUA 2.1 Nguồn gốc Học thuyết về trung tâm phát sinh cây trồng của N. Valilov đề xƣớng và P. Zukovxki bổ sung, cho rằng quê hƣơng của cây Cà chua ở vùng Nam Mỹ (Peru, Bolovia, Ecuador). Tại đây, ngày nay còn tìm thấy nhiều loài Cà chua hoang dại gần gũi với loài cà chua trồng.

Các nghiên cứu sinh học phân tử và di truyền phân tử (nghiên cứu các izoenzyme, các marker phân tử, nghiên cứu khoảng cách di truyền) cũng đã xác định điều đó, đồng thời khẳng định rằng Mexico là nơi đầu tiên thuần hoá, trồng trọt cà chua (Mai Thị Phƣơng Anh, 2003) Có 3 chứng cứ đáng tin cậy để khẳng định Mexico là trung tâm khởi nguyên trồng trọt hóa cây cà chua: - Cà chua trồng đƣợc bắt nguồn từ Châu Mỹ. - Đƣợc trồng trọt hóa trƣớc khi chuyển xuống Châu Âu và Châu Á. - Tổ tiên của cà chua trồng ngày nay là cà chua anh đào (L.cerasiforme) đƣợc tìm thấy từ vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới Châu Mỹ, sau đó đến vùng nhiệt đới Châu Á và Châu Phi. (Tạ Thu Cúc, 1985) Các nhà nghiên cứu có nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc của cây cà chua trồng.

Tuy nhiên nhiều tác giả khác nhận định L.cerasiforme (cà chua anh đào) là tổ tiên của loài cà chua trồng. Theo Luckwill, 1943, cà chua từ Nam Mỹ đƣợc đƣa vào Châu Âu từ thế kỷ 16. Đầu tiên đƣợc trồng ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và từ đó cà chua đƣợc lan truyền đi các nơi khác nhờ các thƣơng nhân và thực dân khai thác thuộc địa. Tuy nhiên, thời gian này cây cà chua chỉ đƣợc trồng nhƣ cây cảnh vì màu sắc, hình dạng quả đẹp mắt.

Ngƣời ta cho rằng trong cà chua có chứa chất độc vì nó có họ với cà độc dƣợc (Mai Thị Phƣơng Anh, 2003) 3 Vào thế kỷ 18 cà chua đƣợc đƣa vào Châu Á nhờ các lái buôn ngƣời Châu Âu và thực dân Hà Lan, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha. Đầu tiên là Philippin, đảo Java và Malaysia, sau đó đến các nƣớc khác và trở nên phổ biến (Kaloo G, R. Chadhatel, 1993) Cà chua du nhập vào Việt Nam từ thời thực dân Pháp chiếm đóng, tức là vào khoảng hơn 100 năm trƣớc và đƣợc ngƣời dân thuần hóa trở thành cây bản địa. Mãi đến cuối thế kỷ 18 - đầu thế kỷ 19, cà chua mới đƣợc xếp vào cây rau thực phẩm có giá trị và từ đó ngày càng phát triển rộng khắp trên thế giới.

Phân loại Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill) thuộc họ cà (Solaneceae), chi (Lycopersicon). Có bộ nhiễm sắc thể 2n=24 và gồm có 12 loài. Cà chua đƣợc nghiên cứu và lập thành hệ thống phân loại theo quan điểm riêng của nhiều tác giả: H. Ở Mỹ thƣờng dùng phân loại của Muller, ở Châu Âu, Liên Xô (cũ) thƣờng dùng phân loại của Bzezhnev.

Đã có nhiều tác giả đƣa ra nhiều quan điểm khác nhau về phân loại cho cà chua, nhƣng hiện nay hệ thống phân loại của Breznev (1964) đƣợc sử dụng đơn giản và rộng rãi nhất đó là Eulycopersicon (chi phụ 1) và Eriopersicon (chi phụ 2) ( Nguyễn Hồng Minh, 2000) * Chi phụ 1 (Eulycopersicon): là dạng cây 1 năm, gồm các dạng quả không có lông, màu đỏ hoặc màu đỏ vàng, hạt mỏng, rộng… Chi phụ này có một loài là L. Loài này gồm 3 loài phụ là: - L. Cultum (cà chua trồng): là loại lớn nhất, có các biến chủng có khả năng thích ứng rộng, đƣợc trồng khắp thế giới. Breznep đã chia loài phụ này thành biến chủng sau: + L.

Vulgare (cà chua thông thƣờng): biến chủng này chiếm 75% cà chua trồng trên thế giới. Bao gồm các giống có thời gian sinh 4 trƣởng khác nhau với trọng lƣợng quả từ 50 đến trên 100g. Hầu hết những giống cà chua đang đƣợc trồng ngoài sản xuất đều thuộc nhóm này. Grandifolium: Cà chua lá to, cây trung bình, lá láng bóng, số lá trên cây từ ít đến trung bình.

Validum: cà chua anh đào cà chua thân bụi, thân thấp, thân có lông tơ, lá trung bình, cuống ngắn, mép cong.Pyriform: Cà chua hình quả lê, sinh trƣởng vô hạn. * Chi phụ 2 ( Eriopersicon ): là dạng cây 1 năm hoặc nhiều năm, gồm các dạng quả có lông màu trắng, xanh lá cây hoặc vàng nhạt, có các vệt màu antoxyan hay xanh thẫm. Hạt dày không có lông, màu nâu…chi phụ này có 2 loài gồm 5 loại hoang dại: L. - Lycopersicun hisrutum Humb: Đây là loại cây ngày ngắn, quả chỉ hình thành trong điều kiện chiếu sáng trong ngày 8-10 h/ngày, quả chín xanh, có mùi đặc trƣng.

Loài này thƣờng sống ở độ cao 2200 – 2500 m, ít khi ở độ cao 1100m so với mặt nƣớc biển nhƣ các loài cà chua khác. - Lycopersicum peruviarum Mill: loại này thƣờng mọc ở miền Nam Pêru, bắc Chilê, có xu hƣớng thụ phấn chéo cao hơn so với loài Lycopersicon esculentum Mill. Trong điều kiện ngày ngắn cây ra quả tốt hơn ngày dài, nó không có đặc tính của L. hisrutum, có khả năng chống bệnh cao hơn các loài khác.

Loại này thƣờng sống ở độ cao 300 – 2.000m so với mặt nƣớc biển.3 Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học Cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dƣỡng cao. Trong số các loại rau, củ, quả dùng làm rau thì cà chua là thực phẩm chứa vitamin, chất khoáng và nhiều chất có hoạt tính sinh học nhất, là thực phẩm có lợi cho sức khỏe. Các nhà dinh dƣỡng hằng ngày mỗi ngƣời sử dụng 100- 200g cà chua sẽ thỏa mãn nhu cầu các vitamin cần thiết và các chất khoáng chủ yếu. Thành phần hoá học của 100g cà chua Thành phần Quả chín tự nhiên Nƣớc ép tự nhiên Nƣớc 93,76 g 93,0 g Năng lƣợng 21 Kcal 17 Kcal Chất béo 0,33 g 0,06 g Protein 0,85 g 0,76 g Carbohydrates 4,46 g 4,23 g Chất xơ 1,10 g 0,40 g Kali 223 mg 220 mg Photpho 24 mg 19 mg Magie 11 mg 11 mg Canxi 5 mg 9 mg Vitamin C 19 mg 18,30 mg Vitamin A 623 IU 556 IU Vitamin E 0,38 mg 0,91 mg Niacin 0,628 mg 0,67 mg ( Nguồn: USDA National Nutrient Database for Standard Reference Legacy Release, April 2018) Bên cạnh những giá trị dinh dƣỡng to lớn giúp bổ sung nhiều dƣỡng chất thiết yếu cho cơ thể thì Cà chua còn có ý nghĩa rất lớn về mặt y học.

Có nhiều nghiên cứu trên thế giới đã chứng minh tác dụng đặc biệt của cà chua đối với sức khỏe. Quả cà chua có nhiều vitamin, chất khoáng và vi khoáng dễ hấp thu, giúp cho cơ thể tăng cƣờng khả năng miễn dịch, phòng chống nhiễm trùng. Lycopen và beta-caroten, đây là một chất oxi hóa tự nhiên mạnh gấp 2 lần so với beta-caroten và gấp 100 lần so với vitamin E, có tác dụng chống oxy hóa mạnh, chế độ ăn tăng cƣờng Cà chua đã góp phần làm chậm quá trình lão hoá và làm giảm nguy cơ ung thƣ vú, ung thƣ tuyến tiền liệt, ung thƣ đại tràng, ung thƣ vòm họng… 6 Ngoài ra Cà chua còn chứa nhiều hợp chất hóa thực vật khác và chất xơ giúp cho cơ thể bài xuất cholesterol, giảm cục máu đông, đề phòng các tai biến của bệnh tim mạch, bệnh béo phì. Cà chua ăn tƣơi, làm nƣớc ép thì không bị mất vitamin C nhƣng khi nấu chín nhƣ làm sốt Cà chua, nấu canh với sƣờn, với thịt nạc hay riêu cua, riêu cá… lại làm tăng khả năng hấp thu Lycopen và betacaroten.

Cà chua có lợi cho sức khỏe ở mọi lứa tuổi. Đối với chị em phụ nữ, ăn nhiều Cà chua sẽ có làn da khỏe đẹp, giảm nguy cơ béo phì và giảm nguy cơ ung thƣ vú. Ngoài ra nếu sử dụng nhiều cà chua thì tỉ lệ oxi hóa làm hƣ các cấu trúc sinh hóa của AND giảm xuống thấp nhất.4 Giá trị kinh tế Cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dƣỡng và có nhiều cách sử dụng.