CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN 1. TÊN SÁNG KIẾN: “Tạo hứng thú và nâng cao chất lượng học tập cho học sinh thông qua phương pháp trò chơi trong môn Giáo dục công dân lớp 6”. NGÀY SÁNG KIẾN ĐƢỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU: Ngày 20/9/2022 3. CÁC THÔNG TIN CẦN BẢO MẬT: Bảo vệ bản quyền của tác giả.
CÁC GIẢI PHÁP CŨ THƢỜNG LÀM: Trong 14 năm giảng dạy môn Giáo dục công dân (chữ viết tắt: GDCD) tại trường THCS, nhiều năm là giáo viên cốt cán của Phòng Giáo dục và Đào tạo Lạng Giang, và trực tiếp bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi cấp tỉnh môn GDCD của huyện, qua theo dõi việc sử dụng các phương pháp giảng dạy tại đơn vị công tác và quan sát trong quá trình tham gia các đoàn kiểm tra chuyên đề, chuyên ngành tại một số trường trong huyện, tôi nhận thấy: - Trước đây, khi sử dụng các phương pháp dạy học tích cực thì có rất nhiều giáo viên đã lựa chọn phương pháp tổ chức trò chơi vào giảng dạy môn Giáo dục công dân 6 và cũng đã có những hiệu quả nhất định, tuy nhiên phần lớn giáo viên vẫn thường sử dụng một số trò chơi đơn giản, quen thuộc, lặp đi lặp lại, hoặc tổ chức mang tính ngẫu hứng, chưa có kế hoạch chi tiết và sự đầu tư kĩ lưỡng. - Đặc biệt, bắt đầu từ năm học 2021 - 2022 Bộ GD&ĐT triển khai chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và đổi mới sách giáo khoa đối với lớp 6 với nhiều bộ sách khác nhau, thì giáo viên giảng dạy môn GDCD 6 gặp nhiều khó khăn, bỡ ngỡ, bối rối trong việc áp dụng phương pháp dạy học sao cho hiệu quả, băn khoăn không biết sử dụng những trò chơi nào sẽ phù hợp với mục tiêu, nội dung của từng phần, từng bài học, phù hợp với mục tiêu phát triển năng lực, phẩm chất cho người học theo chương trình mới…Vì thế họ rụt rè, lúng túng trong việc sử dụng phương pháp tổ chức trò chơi học tập. - Bên cạnh đó, có nhiều giáo viên dạy môn GDCD rất ngại khi sử dụng phương pháp tổ chức trò chơi vì phương pháp này đòi hỏi giáo viên phải đầu tư 1 thời gian nghiên cứu, thiết kế trò chơi, họ gặp khó khăn trong việc kiểm soát thời gian, nội dung kiến thức cần truyền tải, khó khăn trong việc quản lý học sinh, dễ gây ra tình trạng ồn ào, ảnh hưởng đến lớp khác, nhất là đối với đối tượng học sinh lớp 6 mới từ Tiểu học lên vẫn còn bỡ ngỡ, nhút nhát, phải mất nhiều thời gian hướng dẫn, rèn kỹ năng, khơi gợi hứng thú, kích thích các em tích cực, mạnh dạn…Vì thế nhiều giáo viên không sử dụng phương pháp dạy học tích cực, trong đó có phương pháp trò chơi, khiến các tiết học trở nên nhàm chán, khô khan, học sinh mệt mỏi, không có hứng thú với môn học. - Ngoài ra một số giáo viên sử dụng trò chơi chưa phù hợp với nội dung học tập, đặc điểm, đối tượng, mục đích dạy học, nên không đem lại hiệu quả cho giờ học, hoặc giáo viên và học sinh quá sa đà vào việc chơi mà quên đi mục tiêu chính của bài học, vì thế mà chất lượng dạy và học chưa được nâng cao.
SỰ CẦN THIẾT PHẢI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN Môn Giáo dục công dân trong nhà trường là môn khoa học xã hội có vị trí rất quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Môn Giáo dục công dân cung cấp cho học sinh hệ thống tri thức toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, pháp luật…. Thế nhưng hiện nay, chất lượng và hiệu quả dạy học môn Giáo dục công dân vẫn chưa cao, vẫn còn tình trạng học sinh chán học môn Giáo dục công dân. Nhiều phụ huynh học sinh, các em học sinh và ngay cả một số giáo viên còn có suy nghĩ coi môn GDCD là môn học phụ, nên giáo viên thì chưa dành nhiều thời gian đầu tư, nghiên cứu phương pháp dạy học, phụ huynh và học sinh thì chưa coi trọng, tỏ thái độ thờ ơ…Cụ thể tôi đã tiến hành điều tra khảo sát mức độ hứng thú, yêu thích đối với môn GDCD của các em học sinh lớp 6, trường THCS Quang Thịnh, và một số trường trong và ngoài huyện Lạng Giang, cho thấy: Trường THCS Quang Thịnh, Lạng Giang - Trước khi áp dụng sáng kiến Tổng Kết quả điều tra mức độ hứng thú đối với môn giáo dục công dân số Rất thích Thích Bình thƣờng Không thích HS lớp 6 SL % SL % SL % SL % 185 14 7 42 23 83 45 46 25 2 Tỉ lệ học sinh hứng thú, yêu thích môn GDCD 6: 30%; Tỉ lệ học sinh không có hứng thú với môn học là 70% (mức độ hứng thú thấp) Trường THCS An Hà, Lạng Giang - Trước khi áp dụng sáng kiến Kết quả điều tra mức độ hứng thú đối với môn giáo dục công dân Tổng Rất thích Thích Bình thƣờng Không thích số HS SL % SL % SL % SL % 171 15 8,8 35 20,5 95 55,5 26 15,2 Tỉ lệ học sinh hứng thú, yêu thích môn GDCD 6: 29,3%; Tỉ lệ học sinh không có hứng thú với môn học là 70,7% (mức độ hứng thú thấp) Trường THCS TT Kép, Lạng Giang - Trước khi áp dụng sáng kiến Kết quả điều tra mức độ hứng thú đối với môn giáo dục công dân Tổng Rất thích Thích Bình thƣờng Không thích số HS SL % SL % SL % SL % 218 21 9,6 52 24 112 51,3 33 15,1 Tỉ lệ học sinh hứng thú, yêu thích môn GDCD 6: 33,6%; Tỉ lệ học sinh không có hứng thú với môn học là 66,4% (mức độ hứng thú thấp) Trường THCS Yên Mỹ, Lạng Giang - Trước khi áp dụng sáng kiến Kết quả điều tra mức độ hứng thú đối với môn giáo dục công dân Tổng Rất thích Thích Bình thƣờng Không thích số HS SL % SL % SL % SL % 80 8 10 14 17,5 42 52,5 16 20 Tỉ lệ học sinh hứng thú, yêu thích môn GDCD 6: 27,5%; Tỉ lệ học sinh không có hứng thú với môn học là 72,5% (mức độ hứng thú thấp) Trường THCS Lý Tự Trọng, TP Bắc Giang - Trước khi áp dụng sáng kiến Kết quả điều tra mức độ hứng thú đối với môn giáo dục công dân Tổng Rất thích Thích Bình thƣờng Không thích số HS SL % SL % SL % SL % 85 12 14,1 27 31,8 39 45,9 7 8,2 Tỉ lệ học sinh hứng thú, yêu thích môn GDCD 6: 45,9%; Tỉ lệ học sinh không có hứng thú với môn học là 54,1% (mức độ hứng thú thấp) Trường THCS Hòa Phú, TP Hà Nội - Trước khi áp dụng sáng kiến Kết quả điều tra mức độ hứng thú đối với môn giáo dục công dân Tổng Rất thích Thích Bình thƣờng Không thích số HS SL % SL % SL % SL % 145 18 12,4 32 22,1 80 55,2 15 10,3 3 Tỉ lệ học sinh hứng thú, yêu thích môn GDCD 6: 34,5%; Tỉ lệ học sinh không có hứng thú với môn học là 65,5% (mức độ hứng thú thấp) Từ thực tế điều tra ở trên, cùng với việc nghiên cứu, tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của học sinh, tôi nhận thấy việc sử dụng phương pháp tổ chức trò chơi một cách hiệu quả sẽ tạo được sự hứng thú, tạo tâm lý thoải mái cho học sinh, làm cho tiết học trở nên nhẹ nhàng, kích thích hứng thú và lôi cuốn các em, nhất là những học sinh lớp 6 mới từ cấp Tiểu học lên, từ đó tạo cho các em ấn tượng tốt đẹp và sự yêu thích lâu bền dành cho môn GDCD trong suốt quá trình các em học tập ở bậc THCS và các bậc học cao hơn, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học.
Năm học 2022-2023 là năm thứ hai Bộ GD&ĐT áp dụng chương trình GDPT mới 2018 và đổi mới sách giáo khoa đối với học sinh lớp 6 với nhiều bộ sách khác nhau, cả giáo viên giảng dạy môn GDCD 6 và đối tượng học sinh lớp 6 mới từ bậc Tiểu học lên vẫn còn gặp nhiều bỡ ngỡ và bối rối, mất nhiều thời gian để nghiên cứu, làm quen, tìm hiểu nội dung chương trình môn học, phương pháp dạy học hiệu quả thì việc áp dụng sáng kiến “Tạo hứng thú và nâng cao chất lượng học tập cho học sinh thông qua phương pháp trò chơi trong môn Giáo dục công dân lớp 6” vào thực tế giảng dạy môn GDCD lớp 6 tại các trường THCS hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu thực tế của của việc dạy và học hiện nay, với các biện pháp cụ thể, chi tiết, sáng kiến giúp giáo viên dạy môn GDCD 6 ở các nhà trường ứng dụng một cách thuận lợi, hiệu quả vào tình hình thực tế giảng dạy của mình. Ứng dụng phương pháp trò chơi là một trong những hình thức dạy học tích cực. Thông qua các trò chơi học tập, có thể phát triển ở học sinh nhiều năng lực chung và năng lực đặc thù bộ môn, quan trọng nhất là tạo hứng thú cho học sinh. Mà “hứng thú học tập có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc chiếm lĩnh tri thức.
Nếu người học có hứng thú với môn học nào đó, nghĩa là người học rất mong muốn nắm vững tri thức môn học. Hứng thú còn là nguồn kích thích mạnh mẽ làm cho các quá trình nhận thức diễn ra với tốc độ nhanh, có chiều sâu và có hiệu quả. Trong hoạt động học tập, hứng thú làm cho các quá trình cảm giác, 4 tri giác, trí nhớ, tưởng tượng và tư duy diễn ra tập trung hơn và đạt được hiệu quả cao hơn.” trích Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 10, Số 4, 2021, 88-97. Như vậy, nếu tạo được hứng thú học tập ngay từ đầu đối với đối tượng học sinh lớp 6 - lứa tuổi đang có sự thay đổi mạnh mẽ về tâm sinh lý, bắt đầu làm quen với các môn học mới ở trường THCS - lớp đầu cấp, “nền móng yêu thương” của các môn học, bậc học thì không chỉ nâng cao chất lượng học tập lâu dài mà còn mở ra tương lai cho học sinh, nhà trường, cộng đồng và dân tộc vì có hứng thú thì các em mới có mong muốn, say mê chiếm lĩnh tri thức của nhân loại.