Khóa Luận Tốt Nghiệp Về Rủi Ro Thanh Toán Quốc Tế Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Sài Gòn – Hà Nội

Rủi ro thanh toán quốc tế là một trong những vấn đề quan trọng mà các ngân hàng thương mại phải đối mặt. 106 trang · Học viện Ngân hàng · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Quốc Cường
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Rủi Ro Thanh Toán Quốc Tế Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Sài Gòn – Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC KÝ TỰ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THANH TOÁN QUÔC TẾ VÀ RỦI RO THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái niệm thanh toán quốc tế
• 1.3. Các điều kiện thanh toán quốc tế
• 1.4. Các phương thức thanh toán quốc tế thông dụng
• 1.5. Vai trò thanh toán quốc tế. Rủi ro thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại
• 1.6. Khái niệm rủi ro
• 1.7. Các loại rủi ro thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại
• 1.8. Các biện pháp hạn chế rủi ro thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại
• 1.8.1. Tìm hiểu kỹ về khách hàng
• 1.8.2. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát rủi ro thanh toán quốc tế
• 1.8.3. Hiện đại hóa công nghệ hoạt động thanh toán quốc tế
• 1.8.4. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ nhân viên thanh toán quốc tế
• 1.8.5. Tăng cường công tác đối ngoại với các ngân hàng nước ngoài
• 1.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THANH TOÁN QUỐC TẾ VÀ RỦI RO THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN SÀI GÒN – HÀ NỘI
• 2.1. Tổng quan về ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội
• 2.2. Quá trình hình thành và phát triển ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội
• 2.3. Kết quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội giai đoạn 2012-2014
• 2.4. Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế và rủi ro thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội giai đoạn 2012-2014
• 2.4.1. Thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội giai đoạn 2012-2014
• 2.4.2. Thực trạng rủi ro trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội giai đoạn 2012-2014
• 2.4.3. Đánh giá hoạt động hạn chế rủi ro trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội
• 2.4.3.1. Kết quả đạt được
• 2.4.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HẠN CHẾ RỦI RO THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN SÀI GÒN – HÀ NỘI
• 3.1. Định hướng hoạt động thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội tới năm 2020
• 3.2. Định hướng hoạt động kinh doanh chung của ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội tới năm 2020
• 3.3. Giải pháp hạn chế rủi ro thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn – Hà Nội
• 3.3.1. Giải pháp chung
• 3.3.2. Giải pháp cụ thể trong từng phương thức
• 3.3.3. Đối với chính phủ
• 3.3.4. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 3.4. KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Rủi Ro Thanh Toán Quốc Tế Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Sài Gòn Hà Nội

Rủi ro thanh toán quốc tế là một trong những vấn đề quan trọng mà các ngân hàng thương mại phải đối mặt. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn – Hà Nội (SHB), việc hiểu rõ về rủi ro này không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của ngân hàng mà còn đảm bảo an toàn cho khách hàng. Rủi ro thanh toán quốc tế có thể phát sinh từ nhiều yếu tố như biến động tỷ giá, rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản. Việc phân tích và đánh giá các rủi ro này là cần thiết để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

1.1. Khái niệm Rủi Ro Thanh Toán Quốc Tế

Rủi ro thanh toán quốc tế được định nghĩa là khả năng xảy ra thiệt hại tài chính do không thực hiện được nghĩa vụ thanh toán trong các giao dịch quốc tế. Điều này có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân như sự thay đổi trong chính sách tiền tệ, sự không ổn định của thị trường tài chính, hoặc sự thiếu hụt thông tin về đối tác.

1.2. Các loại Rủi Ro Thanh Toán Quốc Tế

Có nhiều loại rủi ro thanh toán quốc tế, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro tỷ giá, và rủi ro thanh khoản. Rủi ro tín dụng xảy ra khi bên đối tác không thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Rủi ro tỷ giá liên quan đến sự biến động của tỷ giá hối đoái, trong khi rủi ro thanh khoản liên quan đến khả năng thanh toán của ngân hàng.

II. Vấn đề và Thách thức trong Rủi Ro Thanh Toán Quốc Tế tại SHB

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn – Hà Nội đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro thanh toán quốc tế. Những thách thức này không chỉ đến từ yếu tố bên ngoài như biến động kinh tế toàn cầu mà còn từ chính nội bộ ngân hàng. Việc thiếu hụt thông tin và kinh nghiệm trong giao dịch quốc tế có thể dẫn đến những quyết định sai lầm.

2.1. Thách thức từ Biến Động Tỷ Giá

Biến động tỷ giá là một trong những thách thức lớn nhất mà SHB phải đối mặt. Sự thay đổi đột ngột của tỷ giá có thể làm tăng chi phí thanh toán và ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng. Việc quản lý rủi ro tỷ giá là cần thiết để bảo vệ lợi ích của ngân hàng và khách hàng.

2.2. Thiếu Thông Tin và Kinh Nghiệm

Nhiều nhân viên tại SHB chưa có đủ kinh nghiệm trong việc xử lý các giao dịch thanh toán quốc tế. Điều này có thể dẫn đến việc đánh giá sai rủi ro và quyết định không chính xác trong các giao dịch. Đào tạo và nâng cao năng lực cho nhân viên là một giải pháp quan trọng.

III. Phương Pháp Giải Quyết Rủi Ro Thanh Toán Quốc Tế Tại SHB

Để giảm thiểu rủi ro thanh toán quốc tế, SHB cần áp dụng một số phương pháp quản lý rủi ro hiệu quả. Việc xây dựng quy trình thanh toán rõ ràng và minh bạch sẽ giúp giảm thiểu rủi ro. Ngoài ra, việc sử dụng các công cụ tài chính như hợp đồng kỳ hạn cũng là một giải pháp hữu hiệu.

3.1. Xây Dựng Quy Trình Thanh Toán Minh Bạch

Quy trình thanh toán rõ ràng giúp các bên tham gia hiểu rõ nghĩa vụ và quyền lợi của mình. Điều này không chỉ giảm thiểu rủi ro mà còn tăng cường sự tin tưởng giữa các bên trong giao dịch.

3.2. Sử Dụng Công Cụ Tài Chính

Sử dụng các công cụ tài chính như hợp đồng kỳ hạn và bảo hiểm rủi ro tỷ giá có thể giúp SHB bảo vệ mình khỏi những biến động không lường trước. Những công cụ này giúp ngân hàng quản lý rủi ro một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Tại SHB

Việc áp dụng các giải pháp quản lý rủi ro thanh toán quốc tế tại SHB đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Ngân hàng đã giảm thiểu được các rủi ro phát sinh và nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện quy trình và đào tạo nhân viên đã giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn.

4.1. Kết Quả Hoạt Động Thanh Toán Quốc Tế

Hoạt động thanh toán quốc tế tại SHB đã có sự tăng trưởng đáng kể trong những năm qua. Sự cải thiện trong quy trình và công nghệ đã giúp ngân hàng phục vụ khách hàng tốt hơn và giảm thiểu rủi ro.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Giải Pháp

Các giải pháp đã được áp dụng tại SHB đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Việc giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ đã giúp ngân hàng thu hút được nhiều khách hàng hơn.

V. Kết Luận và Tương Lai của Rủi Ro Thanh Toán Quốc Tế Tại SHB

Rủi ro thanh toán quốc tế là một vấn đề không thể tránh khỏi trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, với những giải pháp quản lý hiệu quả, SHB có thể giảm thiểu được các rủi ro này. Tương lai của ngân hàng phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải tiến quy trình thanh toán quốc tế.

5.1. Tương Lai của Hoạt Động Thanh Toán Quốc Tế

Hoạt động thanh toán quốc tế tại SHB sẽ tiếp tục phát triển và mở rộng. Ngân hàng cần phải không ngừng cải tiến quy trình và công nghệ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

SHB cần xây dựng một chiến lược phát triển bền vững trong hoạt động thanh toán quốc tế. Điều này không chỉ giúp ngân hàng tăng trưởng mà còn bảo vệ lợi ích của khách hàng và cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế quốc tế hóa và hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, hoạt động thanh toán quốc tế giữ vị trí cầu nối thiết yếu giữa nền kinh tế quốc gia với thị trường toàn cầu. Hoạt động này đảm nhận chức năng luân chuyển các dòng tiền, thúc đẩy thương mại xuất nhập khẩu hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đồng thời tạo tiền đề giải ngân vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp nước ngoài, cũng như điều tiết nguồn kiều hối. Tại các ngân hàng thương mại, thanh toán quốc tế không chỉ đóng góp trực tiếp vào nguồn thu dịch vụ mà còn gắn kết chặt chẽ với các hoạt động kinh doanh ngoại hối, bảo lãnh ngoại thương, tài trợ thương mại và huy động vốn ngoại tệ. Tuy nhiên, hoạt động này cũng đối mặt với nhiều rủi ro phức tạp do khác biệt về ngôn ngữ, địa lý, thể chế chính trị và hệ thống pháp luật giữa các quốc gia. Thực tế ghi nhận các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam thời điểm này còn non trẻ về kinh nghiệm quản trị giao dịch quốc tế, dẫn đến nguy cơ phát sinh những tổn thất tài chính lên tới hàng triệu USD khi phát sinh tranh chấp. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thùy Hương được thực hiện nhằm nhận diện và phân tích toàn diện các rủi ro trong thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn – Hà Nội (SHB).

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định theo 3 nội dung cụ thể:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về thanh toán quốc tế và rủi ro thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại.
2. Khảo sát, phân tích thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế và các loại hình rủi ro thanh toán quốc tế phát sinh tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn – Hà Nội trong giai đoạn 2012–2014, từ đó xác định các nguyên nhân chủ quan và khách quan.
3. Đề xuất hệ thống các giải pháp nghiệp vụ và kiến nghị quản lý đối với cơ quan điều hành nhằm hạn chế rủi ro thanh toán quốc tế tại SHB trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2020.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động thanh toán quốc tế và rủi ro thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại.
• Phạm vi không gian: Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn – Hà Nội, trọng tâm là Hội sở chính và Trung tâm Nghiệp vụ Ngân hàng quốc tế cùng mạng lưới chi nhánh.
• Phạm vi thời gian: Tập trung phân tích dữ liệu thực trạng trong giai đoạn 2012–2014, kết hợp chuỗi dữ liệu tổng hợp về quy mô tài chính giai đoạn 2010–2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về mặt cơ sở lý thuyết, công trình tiếp cận thanh toán quốc tế dưới góc độ là việc thực hiện nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các chủ thể ở các quốc gia khác nhau, hoặc giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua hệ thống ngân hàng trung gian. Khóa luận tổng kết 6 đặc điểm bản chất của thanh toán quốc tế:

• Chịu sự điều chỉnh đồng thời của luật quốc gia và các tập quán thương mại quốc tế.
• Được thực hiện chủ yếu qua hệ thống ngân hàng thương mại với sự tham gia của tối thiểu hai ngân hàng đại diện cho bên mua và bên bán.
• Hầu như không sử dụng tiền mặt trực tiếp mà lưu thông thông qua các công cụ thanh toán như hối phiếu, kỳ phiếu, séc.
• Chịu tác động trực tiếp từ biến động tỷ giá hối đoái và chính sách dự trữ ngoại hối do có sự tham gia của ngoại tệ.
• Ngôn ngữ giao dịch quy chuẩn chủ yếu là tiếng Anh.
• Cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài thương mại quốc tế hoặc tòa án theo luật thỏa thuận.

Các văn bản pháp lý và tập quán quốc tế do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành được sử dụng làm chuẩn mực tham chiếu bao gồm:

• Quy tắc và thực hành thống nhất Tín dụng chứng từ (UCP, cụ thể là phiên bản UCP 600).
• Quy tắc thống nhất về nhờ thu (URC 522).
• Các điều kiện thương mại quốc tế (INCOTERMS).
• Hệ thống viễn thông liên ngân hàng và tài chính quốc tế (SWIFT).

Về phân loại rủi ro thanh toán quốc tế, nghiên cứu hệ thống hóa theo hai tiêu chí:

• Phân loại theo nguyên nhân phát sinh: Rủi ro quốc gia (bất ổn chính trị, cấm vận, phong tỏa tài khoản, thâm hụt cán cân thanh toán), rủi ro tác nghiệp (lỗi kỹ thuật, thao tác nghiệp vụ của nhân viên, hạn chế công nghệ), rủi ro tỷ giá (biến động giá trị đồng tiền đối với trạng thái trường ròng ngoại tệ), rủi ro tín dụng (khách hàng hoặc ngân hàng đối tác mất khả năng chi trả), và rủi ro đạo đức (cố tình vi phạm cam kết hợp đồng).
• Phân loại theo phương thức thanh toán: Rủi ro gắn liền với phương thức chuyển tiền (M/T, T/T), phương thức nhờ thu (nhờ thu phiếu trơn, nhờ thu kèm chứng từ theo điều kiện D/P, D/A, D/OT), và phương thức tín dụng chứng từ (L/C).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng bao gồm phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể như thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh đối chiếu số liệu qua các năm và minh họa thông qua hệ thống bảng số liệu, biểu đồ tài chính. Nguồn dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu là số liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính kiểm toán thường niên giai đoạn 2010–2014 của SHB, các báo cáo hoạt động nghiệp vụ của Trung tâm Nghiệp vụ Ngân hàng quốc tế SHB, kết hợp giáo trình chuyên ngành và các văn bản thông lệ quốc tế của ICC.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về thanh toán quốc tế và rủi ro thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại

Chương này tập trung xây dựng nền tảng lý luận toàn diện về nghiệp vụ thanh toán quốc tế và quản trị rủi ro tại ngân hàng thương mại. Tác giả làm rõ vai trò của thanh toán quốc tế trên ba bình diện: đối với nền kinh tế (thúc đẩy xuất nhập khẩu, kích thích vốn đầu tư nước ngoài, gia tăng tích lũy kiều hối); đối với ngân hàng thương mại (đa dạng hóa nguồn thu từ phí, thúc đẩy hoạt động tín dụng tài trợ thương mại, kinh doanh ngoại tệ, bảo lãnh, nâng cao tính thanh khoản và mở rộng mạng lưới ngân hàng đại lý toàn cầu); đối với khách hàng doanh nghiệp (đảm bảo tính an toàn, giảm thiểu chi phí, được tư vấn kỹ thuật và tiếp cận nguồn tài trợ vốn).

Nội dung chương đi sâu phân tích 4 điều kiện cốt lõi trong hợp đồng ngoại thương: điều kiện tiền tệ (đồng tiền tính toán, đồng tiền thanh toán và các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá như hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn, tương lai), điều kiện địa điểm thanh toán, điều kiện thời hạn thanh toán (trả trước, trả ngay, trả sau hoặc kết hợp), và điều kiện phương thức thanh toán. Ba phương thức thanh toán thông dụng được phân tích kỹ lưỡng về khái niệm, quy trình luân chuyển chứng từ và các bên tham gia:

• Phương thức chuyển tiền: Gồm chuyển tiền bằng thư (Mail Transfer - M/T) và chuyển tiền bằng điện (Telegraphic Transfer - T/T qua mạng SWIFT).
• Phương thức nhờ thu: Căn cứ Điều 2 của URC 522, phân định rõ nhờ thu phiếu trơn (Clean Collection - chỉ kèm chứng từ tài chính) và nhờ thu kèm chứng từ (Documentary Collection - kèm chứng từ thương mại với các điều kiện trao chứng từ D/P, D/A, D/OT).
• Phương thức tín dụng chứng từ: Bản chất là cam kết thanh toán không hủy ngang của ngân hàng phát hành (NHPH) khi người thụ hưởng xuất trình bộ chứng từ phù hợp quy định UCP 600. Tác giả phân tích quyền và nghĩa vụ của các bên: người yêu cầu mở L/C, người thụ hưởng, ngân hàng phát hành, ngân hàng thông báo, ngân hàng xác nhận, ngân hàng được chỉ định, ngân hàng chuyển nhượng và ngân hàng hoàn trả.

Về rủi ro thanh toán quốc tế, tác giả chỉ ra các điểm yếu kỹ thuật trong từng phương thức. Đáng chú ý trong phương thức tín dụng chứng từ, ngân hàng phát hành gặp rủi ro nếu thanh toán cho bộ chứng từ có sai sót mà nhà nhập khẩu từ chối nhận nợ, hoặc khi từ chối chứng từ nhưng không tuân thủ Điều 16 UCP 600 (như không thông báo đầy đủ các lỗi bất hợp lệ, thông báo từ chối vượt quá thời hạn 5 ngày làm việc của ngân hàng, không xử lý chỉ thị định đoạt chứng từ hoặc làm thất lạc chứng từ gốc). Ngân hàng chiết khấu (NHCK) đối mặt rủi ro tín dụng khi chiết khấu miễn truy đòi mà NHPH phá sản, hoặc chiết khấu có truy đòi nhưng nhà xuất khẩu mất khả năng hoàn trả. Trên cơ sở đó, chương 1 khái quát các biện pháp hạn chế rủi ro về mặt lý thuyết: tìm hiểu và phân loại khách hàng (tốt, trung bình, xấu để áp mức ký quỹ từ 0% đến bắt buộc ký quỹ), tăng cường kiểm tra giám sát giao dịch, hiện đại hóa công nghệ thanh toán, nâng cao năng lực nhân sự và củng cố quan hệ đối ngoại với hệ thống ngân hàng đại lý.

Chương 2: Thực trạng thanh toán quốc tế và rủi ro thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn – Hà Nội

Chương 2 trình bày bức tranh tổng thể về quá trình hình thành, phát triển và kết quả kinh doanh của SHB, làm cơ sở thực chứng để đánh giá nghiệp vụ thanh toán quốc tế giai đoạn 2012–2014. SHB tiền thân là Ngân hàng TMCP Nông thôn Nhơn Ái, thành lập theo Giấy phép số 0041/NH/GP ngày 13/11/1993, hoạt động từ 12/12/1993 tại Cần Thơ với vốn điều lệ ban đầu 400 triệu đồng và 8 cán bộ nhân viên. Đến ngày 20/01/2006, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ký Quyết định số 93/QĐ-NHNN cho phép chuyển đổi sang mô hình đô thị và đổi tên thành Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội. Sau dấu mốc nhận sáp nhập Ngân hàng TMCP Nhà Hà Nội (Habubank), tính đến cuối năm 2014, SHB có vốn điều lệ gần 9.000 tỷ đồng, hơn 2 triệu khách hàng, trên 5.000 nhân sự và mạng lưới 408 điểm giao dịch (gồm 3 chi nhánh tại Lào và Campuchia).

Bảng tổng hợp dưới đây phản ánh sự biến động của một số chỉ tiêu tài chính và hoạt động chủ yếu của SHB giai đoạn 2010–2014 được trích xuất từ văn bản:

Chỉ tiêu tài chính / hoạt động	Năm 2010	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013	Năm 2014
Tổng tài sản (tỷ đồng)	Không nêu	Không nêu	Không nêu	143.625,8	169.035,5
Tổng vốn huy động (tỷ đồng)	45.031	62.126	104.131	130.952	155.496
Huy động vốn thị trường I (tỷ đồng)	-	-	-	-	127.353,1
Dư nợ cho vay khách hàng (tỷ đồng)	24.376	29.162	56.940	76.510	104.095,7
Tỷ lệ nợ xấu (%)	-	-	-	4,06%	2,02%
Lợi nhuận trước thuế (tỷ đồng)	-	-	-	1.000,00	1.012,35
Mạng lưới điểm giao dịch (điểm)	116	158	317	386	408

Về cơ cấu huy động vốn năm 2014, tiền gửi kỳ hạn dài chiếm 89,9% tổng tiền gửi của khách hàng; trong đó tiền gửi tiết kiệm dân cư chiếm 56% vốn huy động thị trường I. Cơ cấu tiền gửi khách hàng theo kỳ hạn ghi nhận: năm 2012 tiền gửi có kỳ hạn đạt 71.400 tỷ đồng (không kỳ hạn 6.079 tỷ đồng); năm 2013 tiền gửi có kỳ hạn đạt 81.891 tỷ đồng (không kỳ hạn 8.555 tỷ đồng); năm 2014 tiền gửi có kỳ hạn đạt 109.780 tỷ đồng (không kỳ hạn 12.380 tỷ đồng). Về cơ cấu dư nợ theo ngành năm 2014, ngành Xây dựng chiếm tỷ trọng cao nhất với 49%, Nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 22%, Công nghiệp chế biến chế tạo chiếm 15%, và Hoạt động khác chiếm 14%. Tổng dự phòng rủi ro tín dụng trích lập đến cuối năm 2014 đạt hơn 2.600 tỷ đồng (số dư xử lý rủi ro hơn 1.100 tỷ đồng). Tổng thu nhập năm 2014 đạt 11.396,49 tỷ đồng (thu lãi đạt 10.312,85 tỷ đồng, thu dịch vụ 440,32 tỷ đồng, kinh doanh ngoại hối 282 tỷ đồng); tổng chi phí là 10.384,14 tỷ đồng (chi phí lãi 7.586,88 tỷ đồng, chi phí hoạt động 1.624,35 tỷ đồng, dự phòng rủi ro tín dụng 620 tỷ đồng).

Về tổ chức nghiệp vụ thanh toán quốc tế, Trung tâm Nghiệp vụ Ngân hàng quốc tế của SHB được thành lập ngày 12/03/2007 (tiền thân là Phòng Thanh toán quốc tế), trực thuộc Khối Khách hàng doanh nghiệp, kết nối với mạng lưới hơn 300 ngân hàng đại lý toàn cầu. Trung tâm được cơ cấu thành 4 phòng chuyên môn:

• Phòng Xử lý nghiệp vụ: Đầu mối tiếp nhận, xử lý các giao dịch chuyển tiền đi/đến, nhờ thu xuất nhập khẩu, L/C xuất nhập khẩu; soạn thảo và truyền nhận điện qua mạng SWIFT.
• Phòng Kiểm tra chứng từ: Thực hiện kiểm tra toàn bộ chứng từ thanh toán L/C xuất nhập khẩu và tư vấn điều khoản L/C cho khách hàng xuất khẩu.
• Phòng Quản lý và phát triển các dịch vụ thanh toán quốc tế: Phụ trách quản lý nhân sự nghiệp vụ trên toàn hệ thống và lập báo cáo định kỳ.
• Phòng nghiệp vụ Hedging: Được thành lập vào cuối năm 2014 nhằm phòng ngừa rủi ro phái sinh nhưng tại thời điểm nghiên cứu chưa đi vào vận hành thực tế.

Khóa luận phân tích chi tiết quy trình tác nghiệp tại SHB:

• Quy trình chuyển tiền đi và chuyển tiền đến: Kiểm tra tính hợp lệ của lệnh, tra soát tài khoản, xác thực chữ ký mẫu dấu; đối với chuyển tiền đến không có tài khoản, chi nhánh gửi giấy báo lần 1 trong ngày làm việc, gửi giấy báo lần 2 sau 2 tuần nếu chưa có phản hồi; sau 2 tuần tiếp theo nếu không có người nhận sẽ thu phí thoái hối và hoàn trả điện.
• Quy trình L/C nhập khẩu: Phân cấp trách nhiệm giữa Chi nhánh và Hội sở; chi nhánh tiếp nhận hồ sơ, tính ký hiệu mật truyền về Hội sở; Hội sở kiểm tra chuẩn SWIFT và phát hành; tiếp nhận chứng từ từ ngân hàng thương lượng, lập phiếu kiểm tra gửi chi nhánh để đối soát trước khi duyệt điện thanh toán.
• Quy trình L/C xuất khẩu: Hội sở nhận điện L/C qua SWIFT xác thực TEST key, chữ ký chuyển chi nhánh; chi nhánh kiểm tra bộ chứng từ giao hàng từ doanh nghiệp xuất khẩu gửi Hội sở xử lý; áp dụng nguyên tắc chiết khấu bảo lưu quyền truy đòi đối với nhà xuất khẩu.
• Quy trình nhờ thu xuất nhập khẩu: Tiếp nhận, phân loại chứng từ theo chỉ thị nhờ thu, thực hiện thu hộ và ghi có.

Về đánh giá hoạt động quản lý rủi ro, SHB đạt tỷ lệ điện thanh toán chuẩn trên 98%, nhiều năm nhận giải thưởng chất lượng từ Bank of New York Mellon và Wells Fargo. Tuy nhiên, rủi ro tác nghiệp và rủi ro tín dụng trong các giao dịch tài trợ thương mại vẫn tiềm ẩn do khoảng cách kiểm soát giữa Hội sở và chi nhánh, cùng với việc Phòng nghiệp vụ Hedging chưa hoạt động khiến công tác phòng ngừa biến động tỷ giá chưa đồng bộ.

Chương 3: Giải pháp hạn chế rủi ro thanh toán quốc tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn – Hà Nội

Chương 3 xây dựng định hướng và hệ thống giải pháp xuất phát từ mục tiêu chiến lược của SHB đến năm 2020: phấn đấu trở thành tập đoàn tài chính đa năng theo chuẩn quốc tế, gia tăng tỷ trọng thu ngoài lãi từ dịch vụ ngân hàng hiện đại. Tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp tại ngân hàng cùng các kiến nghị vĩ mô:

Nhóm giải pháp chung tại SHB:

• Hoàn thiện công tác thẩm định và xếp hạng tín nhiệm khách hàng xuất nhập khẩu: Phân định rõ ba nhóm khách hàng (tốt, trung bình, xấu). Nhóm khách hàng tốt được áp dụng chính sách ưu đãi hạn mức và tỷ lệ ký quỹ mở L/C ở mức 0%; nhóm trung bình áp dụng tỷ lệ ký quỹ theo quy định và chiết khấu có truy đòi; nhóm xếp hạng xấu kiên quyết không cấp tín dụng hoặc phải thông qua Hội đồng tín dụng phê duyệt.
• Kiện toàn bộ máy quản lý rủi ro: Nhanh chóng đưa Phòng nghiệp vụ Hedging đi vào hoạt động chính thức nhằm triển khai các công cụ phái sinh tiền tệ (kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn), giảm thiểu rủi ro tỷ giá cho ngân hàng và khách hàng.
• Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Đào tạo định kỳ cho cán bộ thanh toán quốc tế về các quy tắc quốc tế (UCP 600, URC 522, ISBP), nâng cao trình độ ngoại ngữ tiếng Anh và kỹ năng nhận diện sai sót chứng từ.
• Tăng cường kiểm soát tác nghiệp: Thắt chặt quy trình kiểm soát chéo giữa Hội sở và các chi nhánh, đảm bảo phân định rõ trách nhiệm xử lý hồ sơ và thời gian luân chuyển chứng từ.
• Mở rộng hợp tác ngân hàng đại lý: Chọn lọc đối tác có xếp hạng tín dụng cao và lịch sử giao dịch uy tín để hạn chế rủi ro quốc gia và rủi ro đối tác.

Nhóm giải pháp cụ thể theo từng phương thức:

• Phương thức chuyển tiền: Kiểm soát chặt chẽ quy trình lập và duyệt điện T/T qua SWIFT, đối chiếu chính xác tên và số tài khoản người hưởng; thẩm định kỹ năng lực tài chính của bên mua trước khi cấp tín dụng phục vụ chuyển tiền nhập khẩu.
• Phương thức nhờ thu: Tuân thủ nghiêm ngặt chỉ thị trong Lệnh nhờ thu; tuyệt đối không giao bộ chứng từ cho nhà nhập khẩu khi chưa thanh toán (đối với D/P) hoặc chưa ký chấp nhận hối phiếu (đối với D/A); theo dõi chặt chẽ tiến độ thu hồi tiền từ các ngân hàng thu hộ nước ngoài.
• Phương thức tín dụng chứng từ: Nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ Phòng Kiểm tra chứng từ; tuân thủ quy định thời hạn thông báo từ chối chứng từ tối đa 5 ngày làm việc theo Điều 16 UCP 600; kiểm tra tính chân thực của L/C qua hệ thống khóa mã SWIFT; chỉ thực hiện chiết khấu chứng từ xuất khẩu có bảo lưu quyền truy đòi.

Kiến nghị đối với cơ quan quản lý:

• Đối với Chính phủ: Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về thương mại quốc tế, đồng bộ hóa luật pháp trong nước với các thông lệ và công ước quốc tế; đẩy mạnh cung cấp thông tin thị trường ngoại thương và hỗ trợ giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước: Hoàn thiện khuôn khổ quản lý ngoại hối, tạo cơ chế linh hoạt để các NHTM triển khai sản phẩm phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá; tăng cường giám sát an toàn thanh toán liên ngân hàng và cung cấp thông tin cảnh báo rủi ro về hệ thống ngân hàng quốc tế.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu, khóa luận đã phản ánh trung thực kết quả kinh doanh và thực trạng hoạt động thanh toán quốc tế của SHB trong giai đoạn chuyển dịch cơ cấu 2012–2014. Các chỉ tiêu tài chính phản ánh tốc độ tăng trưởng quy mô: tổng tài sản năm 2014 đạt 169.035,5 tỷ đồng (tăng 17,7% so với năm 2013), tổng vốn huy động đạt 155.496 tỷ đồng (vốn thị trường I tăng 17,8%), dư nợ cho vay đạt 104.095,7 tỷ đồng (tăng 36,1%), lợi nhuận trước thuế đạt 1.012,35 tỷ đồng. Công tác xử lý nợ xấu ghi nhận kết quả cụ thể khi tỷ lệ nợ xấu giảm từ 4,06% (2013) xuống 2,02% (2014), tỷ lệ nợ quá hạn giảm từ 7,5%.

Về đóng góp chuyên môn, đề tài hệ thống hóa rõ nét mô hình vận hành tập trung của Trung tâm Nghiệp vụ Ngân hàng quốc tế SHB với 4 phòng chuyên trách, chỉ rõ cơ chế phân định trách nhiệm giữa Hội sở chính và chi nhánh trong việc kiểm soát điện SWIFT, ký hiệu mật và thẩm định chứng từ. Nghiên cứu phát hiện lỗ hổng thực tế khi Phòng nghiệp vụ Hedging đã được thành lập vào cuối năm 2014 nhưng chưa đi vào vận hành, từ đó đặt ra cơ sở thực tiễn để đề xuất kích hoạt nghiệp vụ bảo hiểm rủi ro tỷ giá. Bên cạnh đó, tác giả đưa ra các lưu ý pháp lý quan trọng khi áp dụng Điều 16 UCP 600 trong từ chối thanh toán L/C và cơ chế chiết khấu có bảo lưu quyền truy đòi nhằm phòng vệ rủi ro tín dụng cho ngân hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế gắn liền với phạm vi dữ liệu được tiếp cận tại thời điểm nghiên cứu:

• Dữ liệu nghiên cứu thực chứng chỉ tập trung chủ yếu vào giai đoạn 2012–2014 tại một ngân hàng đơn lẻ là SHB, chưa mở rộng so sánh tương quan với các ngân hàng thương mại cổ phần khác trong cùng phân khúc quy mô vốn.
• Tại thời điểm hoàn thành khóa luận (tháng 5/2015), Phòng nghiệp vụ Hedging của SHB mới được thành lập và chưa đi vào vận hành thực tế, do đó đề tài chưa thể đánh giá hiệu quả tác nghiệp của phòng này trên số liệu thực tế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung:

• Tiếp tục khảo sát, đánh giá hiệu quả hoạt động của Phòng nghiệp vụ Hedging sau khi đi vào vận hành thực tế đối với việc phòng ngừa rủi ro tỷ giá và lãi suất tại SHB.
• Mở rộng phân tích rủi ro thanh toán quốc tế trong bối cảnh các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới có hiệu lực và các cập nhật mới trong tập quán ngân hàng tiêu chuẩn quốc tế.

Giá trị tham khảo

Nội dung khóa luận mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế quốc tế: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận chi tiết về các phương thức thanh toán quốc tế (chuyển tiền, nhờ thu, tín dụng chứng từ), hệ thống hóa các điều khoản trong UCP 600, URC 522 và minh họa sinh động về mô hình tổ chức nghiệp vụ ngân hàng quốc tế tại một NHTM đô thị quy mô lớn.
• Cán bộ tác nghiệp thanh toán quốc tế tại các ngân hàng thương mại: Tham khảo quy trình phân cấp kiểm soát chứng từ giữa chi nhánh và Hội sở, quy trình luân chuyển chứng từ L/C, kỹ thuật kiểm tra bộ chứng từ và quy tắc tuân thủ thời hạn từ chối thanh toán để tránh tổn thất pháp lý.
• Doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu: Hiểu rõ các yêu cầu về tính hoàn hảo của chứng từ, thời hạn tra soát điện chuyển tiền và các điều kiện trao chứng từ trong nhờ thu để chủ động giảm thiểu rủi ro thanh toán khi giao thương quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Trung tâm Nghiệp vụ Ngân hàng quốc tế của SHB được tổ chức gồm những bộ phận nào và chức năng của từng bộ phận ra sao?
Trung tâm Nghiệp vụ Ngân hàng quốc tế SHB gồm 4 phòng chuyên môn: Phòng Xử lý nghiệp vụ (thực hiện các khâu giao dịch chuyển tiền đi/đến, nhờ thu xuất nhập khẩu, L/C xuất nhập khẩu, truyền nhận điện SWIFT); Phòng Kiểm tra chứng từ (kiểm tra chứng từ L/C xuất nhập khẩu, tư vấn điều kiện L/C); Phòng Quản lý và phát triển các dịch vụ TTQT (quản lý nhân sự và lập báo cáo định kỳ); và Phòng nghiệp vụ Hedging (thành lập cuối năm 2014 với chức năng phòng ngừa rủi ro nhưng chưa đi vào vận hành tại thời điểm nghiên cứu).

2. Ngân hàng phát hành (NHPH) đối mặt với những rủi ro pháp lý nào nếu từ chối bộ chứng từ L/C không đúng quy định của UCP 600?
Theo Điều 16 UCP 600, NHPH sẽ mất quyền từ chối và buộc phải thanh toán cho chính bộ chứng từ có sai sót nếu: thông báo từ chối không nêu rõ và đầy đủ tất cả các điểm bất hợp lệ; thời gian gửi thông báo từ chối vượt quá thời hạn 5 ngày làm việc của ngân hàng kể từ ngày nhận chứng từ; không đưa ra chỉ thị rõ ràng về việc định đoạt bộ chứng từ; hoặc làm thất lạc, chuyển giao chứng từ cho người yêu cầu mở L/C mà không trả lại nguyên vẹn bộ chứng từ cho bên xuất trình.

3. Quy định xử lý lệnh chuyển tiền đến cho người hưởng không có tài khoản tại SHB được thực hiện theo thời hạn nào?
Khi nhận điện chuyển tiền đến, chi nhánh SHB gửi giấy báo lĩnh tiền cho khách hàng trong ngày làm việc. Nếu sau 2 tuần kể từ ngày gửi giấy báo lần 1 mà khách hàng không đến nhận, chi nhánh sẽ gửi giấy báo lần 2. Sau 2 tuần tiếp theo kể từ ngày gửi giấy báo lần 2 (tổng thời gian 4 tuần), nếu vẫn không có người nhận hoặc thư bị bưu điện hoàn trả, chi nhánh sẽ thu phí thoái hối theo quy định và hoàn trả lại điện chuyển tiền cho ngân hàng chuyển.

4. Kết quả kinh doanh và tình hình xử lý nợ xấu của SHB năm 2014 có những biến chuyển cụ thể nào?
Năm 2014, SHB đạt lợi nhuận trước thuế 1.012,35 tỷ đồng (tăng 12,35 tỷ đồng so với năm 2013). Tổng tài sản đạt 169.035,5 tỷ đồng (tăng 17,7%). Dư nợ cho vay đạt 104.095,7 tỷ đồng (tăng 36,1%). Vốn huy động thị trường I đạt 127.353,1 tỷ đồng (tăng 17,8%). Công tác kiểm soát rủi ro ghi nhận tỷ lệ nợ xấu giảm mạnh từ 4,06% (cuối năm 2013) xuống còn 2,02% (cuối năm 2014), hoàn thành mục tiêu đưa nợ xấu về dưới 3%; tỷ lệ nợ quá hạn cũng giảm từ mức 7,5%.

5. Vì sao SHB thành lập Phòng nghiệp vụ Hedging vào cuối năm 2014 và giải pháp tác giả kiến nghị là gì?
Phòng nghiệp vụ Hedging được thành lập nhằm quản lý và phòng ngừa các rủi ro tỷ giá và lãi suất phát sinh từ các hợp đồng thanh toán quốc tế và kinh doanh ngoại tệ. Tuy nhiên, do mới thành lập nên phòng này chưa đi vào hoạt động thực tế. Tác giả kiến nghị SHB cần nhanh chóng hoàn thiện cơ chế, bố trí nhân sự chuyên trách để đưa phòng đi vào hoạt động chính thức, triển khai các công cụ phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi và quyền chọn tiền tệ nhằm chủ động bảo hiểm rủi ro cho ngân hàng và khách hàng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thùy Hương đã hệ thống hóa một cách có cơ sở lý luận về hoạt động thanh toán quốc tế và các loại hình rủi ro tại ngân hàng thương mại, dựa trên các tập quán quốc tế chuẩn mực như UCP 600 và URC 522. Công trình cung cấp bức tranh chi tiết về thực trạng tài chính, mô hình tổ chức Trung tâm Nghiệp vụ Ngân hàng quốc tế và quy trình nghiệp vụ thanh toán tại SHB giai đoạn 2012–2014 sau quá trình tái cơ cấu sáp nhập Habubank. Các giải pháp và kiến nghị được tác giả xây dựng xuất phát trực tiếp từ các tồn tại nội tại của ngân hàng, mang tính định hướng ứng dụng thực tế cho công tác quản trị rủi ro thanh toán quốc tế tại SHB đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ THANH TOÁN QUÔC TẾ VÀ RỦI RO THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm thanh toán quốc tế Quan hệ quốc tế giữa các nước bao gồm nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, ngoại giao, văn hóa, khoa học kỹ thuật. trong đó, quan hệ kinh tế mà chủ yếu là ngoại thương chiếm vị trí chủ đạo, là cơ sở cho các quan hệ quốc tế khác tồn tại và phát triển.

Quá trình tiến hành các hoạt động quốc tế dẫn đến nhu cầu chi trả, thanh toán giữa các chủ thể ở các nước khác nhau, từ đó hình thành và phát triển hoạt động thanh toán quốc tế. Do các chủ thể ở các nước khác nhau nên họ có khác biệt về mặt ngôn ngữ và khoảng cách về mặt địa lý, vì vậy việc thanh toán trực tiếp khó có thể tiến hành mà cần thông qua tổ chức trung gian là ngân hàng thương mại. Thanh toán quốc tế có thể được định nghĩa như sau: “Thanh toán quốc tế là việc thực hiện nghĩa vụ chi trả và quyền hưởng lợi phát sinh trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức, cá nhân giữa nước này với tổ chức, cá nhân nước khác, hay giữa một quốc gia với tổ chức quốc tế, thông qua quan hệ giữa các ngân hàng của các nước.”[1, tr14] TTQT là một khâu rất quan trọng trong quá trình thực hiện buôn bán – trao đổi hàng hóa – dịch vụ giữa các nước. Nó phản ánh sự vận động có tính chất quy luật của giá trị trong quá trình chu chuyển hàng hóa tiền tệ giữa các quốc gia và được xem là khâu cuối cùng trong một giao dịch kinh tế.

TTQT không đơn thuần giống hoạt động thanh toán trong quan hệ giao dịch mua bán trong nước, nó có một số đặc điểm nổi bật sau đây: Thứ nhất, TTQT chịu sự điều chỉnh của luật pháp và các tập quán quốc tế. Hoạt động TTQT liên quan đến các chủ thể ở hai hay nhiều quốc gia, do đó, các chủ thể khi tham gia vào hoạt động TTQT không những chịu sự điều chỉnh của pháp luật quốc gia, mà còn phải tuân thủ các văn bản pháp lý quốc tế, các tập quán quốc tế do phòng Thương mại quốc tế ban hành như: Quy tắc và thực hành thống nhất Tín dụng chứng 5 từ (UCP), Quy tắc thống nhất về nhờ thu (URC), Các điều kiện thương mại quốc tế (INCOTERMS). Những văn bản này tạo ra một khung pháp lý bình đẳng, công bằng cho các chủ thể khi tham gia vào hoạt động thương mại và TTQT, tránh những hiểu lầm và tranh chấp đáng tiếc xảy ra. Thứ hai, hoạt động TTQT được thực hiện phần lớn thông qua hệ thống ngân hàng, sẽ có ít nhất hai ngân hàng tham gia, một ngân hàng phục vụ người xuất và một ngân hàng phục vụ người nhập ở hai nước khác nhau.

Việc thanh toán qua ngân hàng đảm bảo cho các khoản chi trả được thực hiện an toàn, nhanh chóng, hiệu quả. Thứ ba, trong TTQT, tiền mặt hầu như không được sử dụng trực tiếp, mà thay vào đó là các phương tiện thanh toán như hối phiếu, kỳ phiếu và séc. Thứ tư, trong TTQT, ít nhất một trong hai bên (hoặc người XK hoặc người NK) có liên quan đến ngoại tệ (trừ khu vực đồng tiền chung). Do đó, hoạt động TTQT chịu sự ảnh hưởng của tỷ giá hối đoái và dự trữ ngoại hối quốc gia.

Thứ năm, ngôn ngữ trong TTQT được sử dụng chủ yếu là tiếng Anh.