Rủi ro thanh khoản của các ngân hàng Việt Nam: Tác động của các yếu tố bên trong và bên ngoài

Bài viết này tập trung phân tích rủi ro thanh khoản ngân hàng tại Việt Nam, một vấn đề quan trọng… 71 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Lê Nhật Quân Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Rủi Ro Thanh Khoản Của Các Ngân Hàng Việt Nam: Sự Tác Động Của Các Yếu Tố Bên Trong Và Bên Ngoài Ngân Hàng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Tổng quan rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm về rủi ro thanh khoản
• 2.1.2. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản
• 2.1.2.1. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản dựa vào khe hở tài trợ
• 2.1.2.2. Phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản dựa vào các chỉ số thanh khoản
• 2.2. Cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản
• 2.3.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tiến trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Các biến độc lập
• 3.2.2.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 3.2.2.2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP)
• 3.2.2.3. Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA)
• 3.2.2.4. Tỷ lệ nợ xấu (NPL)
• 3.2.2.5. Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• 3.2.2.6. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 3.2.2.7. Tỷ lệ lạm phát (INF)
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Lựa chọn phương pháp ước lượng phù hợp cho mô hình
• 3.6. Kiểm định sự vi phạm của các giả định của mô hình hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN KẾT QUẢ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO THANH KHOẢN TẠI CÁC NGÂN HÀNG
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Ma trận tương quan
• 4.3. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.3.1. Kiểm định lựa chọn mô hình bình phương dữ liệu gộp (Pooled OLS) và mô hình hồi quy tác động cố định (FEM)
• 4.3.2. Kiểm định lựa chọn mô hình hồi quy tác động cố định (FEM) và mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM)
• 4.4. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.5. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.6. Kiểm định tự tương quan
• 4.7. Khắc phục mô hình bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS)
• 4.8. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng Việt Nam Hiện Nay

Bài viết này tập trung phân tích rủi ro thanh khoản ngân hàng tại Việt Nam, một vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống tài chính. Thanh khoản ngân hàng Việt Nam chịu tác động bởi nhiều yếu tố, cả nội sinh và ngoại sinh. Việc hiểu rõ các yếu tố này là chìa khóa để quản lý và phòng ngừa khủng hoảng thanh khoản. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào các yếu tố đó, sử dụng dữ liệu từ các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2012-2021. Bài viết sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về vấn đề, làm cơ sở cho các phân tích và giải pháp tiếp theo. Theo Gup và Kolari (2005), rủi ro thanh khoản xảy ra khi ngân hàng không đủ tiền mặt đáp ứng nhu cầu thanh khoản, hoặc không thể chuyển đổi tài sản thành tiền mặt kịp thời. Đây là một định nghĩa quan trọng để hiểu rõ bản chất của vấn đề.

1.1. Định nghĩa Rủi ro thanh khoản và tầm quan trọng

Rủi ro thanh khoản xảy ra khi ngân hàng không thể đáp ứng nhu cầu tiền mặt ngắn hạn, ảnh hưởng đến khả năng chi trả các nghĩa vụ tài chính. Rủi ro này không chỉ ảnh hưởng đến ổn định tài chính của từng ngân hàng mà còn có thể lan rộng ra toàn bộ hệ thống. Theo Duttweiler (2009), rủi ro thanh khoản có thể buộc ngân hàng phải bán tài sản với giá thấp hoặc vay với chi phí cao. Vì vậy, quản lý rủi ro thanh khoản là vô cùng quan trọng.

1.2. Các phương pháp đo lường Rủi ro thanh khoản ngân hàng

Có hai phương pháp chính để đo lường rủi ro thanh khoản: sử dụng khe hở tài trợ (funding gap) và sử dụng các chỉ số thanh khoản. Khe hở tài trợ phản ánh sự chênh lệch giữa tài sản và nợ phải trả, cho thấy nhu cầu vốn ngắn hạn của ngân hàng. Các chỉ số thanh khoản như tỷ lệ tài sản lỏng trên tổng tài sản, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi, cho biết khả năng đáp ứng nhu cầu thanh khoản của ngân hàng. Vodova (2011) cho rằng mỗi phương pháp có ưu điểm và hạn chế riêng và cần được sử dụng kết hợp.

II. Thách Thức Yếu Tố Nội Sinh Ảnh Hưởng Thanh Khoản Ngân Hàng

Các yếu tố nội sinh, xuất phát từ bên trong ngân hàng, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và khuếch đại rủi ro thanh khoản. Quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, khả năng sinh lời và quản trị rủi ro là những yếu tố chính. Ngân hàng có quy mô lớn thường phức tạp hơn trong quản lý thanh khoản. Nợ xấu cao làm giảm giá trị tài sản và hạn chế khả năng huy động vốn. Lợi nhuận thấp khiến ngân hàng khó có thể tích lũy vốn dự trữ thanh khoản. Quản trị rủi ro yếu kém dẫn đến các quyết định sai lầm và gia tăng rủi ro. Diamond và Dybvig (1983) trong giả thuyết về sự hấp thụ rủi ro nhấn mạnh rằng vốn ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ các cú sốc thanh khoản.

2.1. Tác động của quy mô ngân hàng đến rủi ro thanh khoản

Quy mô ngân hàng (SIZE) có thể ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản. Ngân hàng lớn thường có cấu trúc phức tạp hơn, khó quản lý thanh khoản hiệu quả. Tuy nhiên, ngân hàng lớn cũng có thể tiếp cận nhiều nguồn vốn hơn, giảm bớt áp lực thanh khoản. Nghiên cứu cần xem xét tác động ròng của quy mô đến thanh khoản ngân hàng.

2.2. Ảnh hưởng của chất lượng tài sản Nợ xấu đến thanh khoản

Tỷ lệ nợ xấu (NPL) cao là dấu hiệu cảnh báo rủi ro thanh khoản. Nợ xấu làm giảm giá trị tài sản, hạn chế khả năng chuyển đổi thành tiền mặt. Ngân hàng có nợ xấu cao thường khó huy động vốn từ thị trường. Tỷ lệ nợ xấu cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo ổn định thanh khoản.

2.3. Vai trò của quản trị rủi ro thanh khoản hiệu quả

Quản trị rủi ro hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo thanh khoản ngân hàng. Quản trị rủi ro bao gồm việc xác định, đo lường, giám sát và kiểm soát rủi ro. Ngân hàng cần xây dựng các quy trình và công cụ phù hợp để quản lý thanh khoản trong mọi tình huống. Việc stress testing thanh khoản cũng vô cùng quan trọng.

III. Yếu Tố Ngoại Sinh Tác Động Đến Thanh Khoản Ngân Hàng

Các yếu tố ngoại sinh, bao gồm tình hình kinh tế vĩ mô và các chính sách của chính phủ, có ảnh hưởng đáng kể đến thanh khoản ngân hàng. Tăng trưởng kinh tế (GDP) chậm lại có thể làm giảm nhu cầu tín dụng và gia tăng nợ xấu, ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của ngân hàng. Lạm phát (INF) cao có thể làm giảm giá trị tiền gửi và khuyến khích người dân rút tiền. Chính sách tiền tệ thắt chặt làm giảm thanh khoản trên thị trường và gia tăng chi phí huy động vốn. Aspachs và cộng sự (2005) đã nghiên cứu sâu về ảnh hưởng của các yếu tố vĩ mô đến tính thanh khoản tại Việt Nam.

3.1. Tác động của tăng trưởng kinh tế đến thanh khoản ngân hàng

Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) ảnh hưởng đến nhu cầu tín dụng và khả năng trả nợ của doanh nghiệp và cá nhân. Khi kinh tế tăng trưởng chậm lại, nhu cầu tín dụng giảm và nợ xấu có thể gia tăng, ảnh hưởng tiêu cực đến thanh khoản ngân hàng.

3.2. Ảnh hưởng của Lạm phát và chính sách tiền tệ tới thanh khoản

Lạm phát (INF) có thể làm giảm giá trị tiền gửi và khuyến khích người dân rút tiền, gây áp lực lên thanh khoản ngân hàng. Chính sách tiền tệ thắt chặt, như tăng lãi suất, làm giảm thanh khoản trên thị trường và tăng chi phí huy động vốn.

3.3. Vai trò của chính sách hỗ trợ thanh khoản từ Ngân hàng Nhà nước

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Các công cụ như nghiệp vụ thị trường mở, tái cấp vốn và giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc có thể được sử dụng để hỗ trợ thanh khoản trong trường hợp khẩn cấp. Chính sách tiền tệ của NHNN có tác động lớn đến thanh khoản ngân hàng.

IV. Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng Việt Nam

Để giảm thiểu rủi ro thanh khoản, các ngân hàng Việt Nam cần áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro toàn diện. Cần tăng cường kiểm soát nợ xấu, đa dạng hóa nguồn vốn huy động, xây dựng các kịch bản stress testing thanh khoản và nâng cao năng lực quản trị rủi ro. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như Basel III cũng rất quan trọng. Theo Arif & Anees (2012), quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả có thể cải thiện lợi nhuận và tăng cường sự ổn định của ngân hàng.

4.1. Tăng cường kiểm soát nợ xấu và nâng cao chất lượng tài sản

Kiểm soát nợ xấu là ưu tiên hàng đầu để đảm bảo thanh khoản ngân hàng. Các biện pháp bao gồm đánh giá rủi ro tín dụng chặt chẽ, giám sát và thu hồi nợ hiệu quả, và trích lập dự phòng đầy đủ. Nâng cao chất lượng tài sản giúp tăng khả năng chuyển đổi thành tiền mặt khi cần thiết.

4.2. Đa dạng hóa nguồn vốn huy động và quản lý dòng tiền hiệu quả

Ngân hàng cần đa dạng hóa nguồn vốn huy động, bao gồm tiền gửi, phát hành trái phiếu và vay vốn liên ngân hàng. Quản lý dòng tiền hiệu quả giúp ngân hàng dự đoán và đáp ứng nhu cầu thanh khoản. Cần xây dựng các kế hoạch dự phòng thanh khoản để đối phó với các tình huống bất ngờ.

4.3. Áp dụng Basel III và nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như Basel III, đặc biệt là các quy định về tỷ lệ thanh khoản LCR (Liquidity Coverage Ratio) và NSFR (Net Stable Funding Ratio), giúp nâng cao khả năng chống chịu rủi ro thanh khoản của ngân hàng. Cần đầu tư vào đào tạo và nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho đội ngũ cán bộ.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Tác Động Yếu Tố Đến Rủi Ro Thanh Khoản

Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ 24 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2012-2021 để đánh giá tác động của các yếu tố nội sinh và ngoại sinh đến rủi ro thanh khoản. Mô hình hồi quy FGLS được sử dụng để khắc phục các vấn đề về tự tương quan và phương sai thay đổi. Kết quả cho thấy quy mô ngân hàng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản và tỷ lệ lạm phát có tác động tích cực đến rủi ro thanh khoản, trong khi tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu có tác động tiêu cực.

5.1. Mô hình nghiên cứu và phương pháp phân tích dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy FGLS (Feasible Generalized Least Squares) để phân tích dữ liệu bảng từ 24 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2021. Mô hình này cho phép kiểm soát các yếu tố cố định theo thời gian và khắc phục các vấn đề về tự tương quan và phương sai thay đổi, đảm bảo tính chính xác của kết quả.

5.2. Kết quả nghiên cứu và thảo luận về tác động của các yếu tố

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô ngân hàng, tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản và tỷ lệ lạm phát có tác động tích cực đến rủi ro thanh khoản, trong khi tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu có tác động tiêu cực. Các kết quả này phù hợp với lý thuyết và các nghiên cứu trước đây.

5.3. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có một số hạn chế, bao gồm việc sử dụng dữ liệu thứ cấp và giới hạn trong giai đoạn 2012-2021. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi thời gian và sử dụng các phương pháp phân tích khác nhau để kiểm chứng kết quả. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào các yếu tố cụ thể hơn, như tác động của Fintech đến thanh khoản ngân hàng.

VI. Kết Luận Tương Lai Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng

Quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Việc hiểu rõ và kiểm soát các yếu tố nội sinh và ngoại sinh có tác động đến thanh khoản là vô cùng quan trọng. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động, các ngân hàng cần chủ động nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này giúp xây dựng một hệ thống ngân hàng vững mạnh, đóng góp vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

6.1. Tóm tắt các phát hiện chính và ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định và phân tích các yếu tố nội sinh và ngoại sinh ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Kết quả cho thấy việc quản lý hiệu quả các yếu tố này là chìa khóa để đảm bảo sự ổn định và phát triển của hệ thống ngân hàng.

6.2. Khuyến nghị chính sách để tăng cường quản lý thanh khoản

Các khuyến nghị chính sách bao gồm tăng cường giám sát và kiểm soát rủi ro thanh khoản, khuyến khích các ngân hàng áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, hỗ trợ sự phát triển của thị trường vốn và tiền tệ, và nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho đội ngũ cán bộ ngân hàng.

6.3. Hướng phát triển trong nghiên cứu quản lý rủi ro thanh khoản

Các hướng phát triển trong nghiên cứu bao gồm việc sử dụng các phương pháp phân tích dữ liệu tiên tiến, nghiên cứu tác động của Fintech đến thanh khoản ngân hàng, và phát triển các mô hình dự báo rủi ro thanh khoản chính xác hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Rủi ro thanh khoản là một trong những rủi ro trọng yếu đối với hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại, ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn, khả năng tồn tại của từng tổ chức tín dụng cũng như tính ổn định của toàn bộ nền kinh tế (Eichberger và cộng sự, 2005). Trong bối cảnh kinh tế vĩ mô sau khủng hoảng tài chính toàn cầu có nhiều biến động phức tạp, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc cân đối giữa tăng trưởng tín dụng, tìm kiếm lợi nhuận và duy trì dự trữ thanh khoản. Các yếu tố nội tại của ngân hàng cũng như các biến số vĩ mô bên ngoài liên tục tác động đến trạng thái thanh khoản, đòi hỏi phải có những nghiên cứu thực nghiệm cụ thể để lượng hóa các mối quan hệ này.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là xác định và phân tích các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Cụ thể, đề tài thực hiện 3 mục tiêu:

1. Phân tích sự ảnh hưởng của các yếu tố đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
2. Kiểm định ảnh hưởng của các yếu tố đến rủi ro thanh khoản cho các ngân hàng thương mại Việt Nam.
3. Đề xuất khuyến nghị nhằm hạn chế rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

Để giải quyết các mục tiêu trên, khóa luận đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố nào tác động đến rủi ro thanh khoản ở các ngân hàng thương mại tại Việt Nam?
2. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam như thế nào?
3. Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đưa ra những khuyến nghị nào để hạn chế rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là ảnh hưởng của các yếu tố bên trong và yếu tố bên ngoài đến rủi ro thanh khoản ở các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Về phạm vi không gian, nghiên cứu thu thập dữ liệu từ 24 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam (loại trừ một số ngân hàng chưa niêm yết hoặc thiếu dữ liệu như SCB, PvcomBank, DongA Bank, Vietbank, BAOVIET Bank, OCB). Về phạm vi thời gian, đề tài phân tích dữ liệu thứ cấp trong giai đoạn 10 năm, từ năm 2012 đến năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về mặt lý luận, rủi ro thanh khoản được tiếp cận theo quan điểm của Gup và Kolari (2005), Duttweiler (2009), phát sinh khi ngân hàng không cung ứng đủ lượng tiền mặt/tài sản tương đương tiền cho nhu cầu tức thời hoặc chịu chi phí quá cao để đáp ứng các nghĩa vụ tài chính do sự chênh lệch kỳ hạn giữa tài sản có và tài sản nợ. Để đo lường rủi ro thanh khoản, tác giả căn cứ trên phân loại của Vodova (2011), bao gồm phương pháp khe hở tài trợ (Shen và cộng sự, 2009) và phương pháp các chỉ số thanh khoản (Aspachs và cộng sự, 2005; Praet & Herzberg, 2008). Trong mô hình định lượng, tác giả lựa chọn chỉ số Khe hở tài trợ (FGAP) làm biến phụ thuộc:

$$\text{FGAP} = \frac{\text{Tổng dư nợ tín dụng} - \text{Tổng nguồn vốn huy động}}{\text{Tổng tài sản}}$$

Khung lý thuyết giải thích tác động của các nhân tố bao gồm:

• Giả thuyết sự hấp thụ rủi ro (Risk absorption hypothesis) (Diamond & Dybvig, 1983; Bryant, 1980; Bhattacharya & Thakor, 1993; Allen & Gale, 2004; Al-Khouri, 2012; Bouwman, 2013): Vốn chủ sở hữu đóng vai trò là bộ đệm hấp thụ tổn thất phát sinh từ việc thanh lý tài sản để đáp ứng nhu cầu thanh khoản.
• Lý thuyết tín hiệu (Signalling theory) (Spence, 1973; Akhtar và cộng sự, 2011; Greg, 2009): Quy mô ngân hàng mang lại tín hiệu tích cực giúp mở rộng nguồn vốn và gia tăng thanh khoản.
• Lý thuyết ưa thích tính thanh khoản của Keynes (Keynes Liquidity Preference Theory) (Keynes, 1936; Berger, 1995): Sự đánh đổi giữa nắm giữ tài sản thanh khoản cao (ít sinh lời) và đầu tư tài sản sinh lời (kém thanh khoản).
• Lý thuyết chu kỳ kinh tế (Aspachs và cộng sự, 2005; Bordo và cộng sự, 2001): Tác động của chu kỳ kinh tế vĩ mô và lạm phát đến nhu cầu tín dụng và dự trữ thanh khoản của hệ thống ngân hàng.

Tên biến	Ký hiệu	Phương pháp đo lường	Kỳ vọng dấu
Biến phụ thuộc
Khe hở tài trợ	FGAP	(Tổng dư nợ tín dụng - Tổng nguồn vốn huy động) / Tổng tài sản	-
Biến độc lập nội tại
Quy mô ngân hàng	SIZE	$\log(\text{Tổng tài sản})$	-
Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản	CAP	$\text{Vốn chủ sở hữu} / \text{Tổng tài sản}$	+
Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản	TLA	$\text{Tổng dư nợ cho vay} / \text{Tổng tài sản}$	+
Tỷ lệ nợ xấu	NPL	$\text{Tổng nợ xấu} / \text{Tổng dư nợ cho vay}$	+
Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu	ROE	$\text{Lợi nhuận sau thuế} / \text{Vốn chủ sở hữu bình quân}$	+
Biến độc lập vĩ mô
Tốc độ tăng trưởng kinh tế	GDP	$(GDP_t - GDP_{t-1}) / GDP_{t-1}$	+
Tỷ lệ lạm phát	INF	$(CPI_t - CPI_{t-1}) / CPI_{t-1}$	+

Phương pháp nghiên cứu sử dụng là phương pháp định lượng với dữ liệu bảng cân bằng gồm 240 quan sát (24 ngân hàng $\times$ 10 năm) xử lý trên phần mềm Stata. Tiến trình ước lượng và kiểm định được thực hiện tuần tự qua các mô hình: Pooled OLS, Mô hình tác động cố định (FEM), Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Tác giả sử dụng kiểm định F-test để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định Hausman (1978) để lựa chọn giữa FEM và REM; kiểm định hệ số nhân tử phóng đại phương sai (VIF) để phát hiện đa cộng tuyến; kiểm định Breusch-Pagan / Wald kiểm tra phương sai sai số thay đổi; kiểm định Wooldridge (2002) phát hiện tự tương quan. Khi mô hình vi phạm các giả định, phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) được áp dụng để khắc phục triệt để phương sai thay đổi và tự tương quan.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán và báo cáo thường niên của 24 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2012–2021; các chỉ tiêu vĩ mô (GDP, CPI/INF) được thu thập từ Tổng cục Thống kê Việt Nam và Ngân hàng Thế giới (The World Bank).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu về nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể, trình bày tính cấp thiết và lý do lựa chọn đề tài rủi ro thanh khoản ngân hàng. Tác giả xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, xây dựng 3 câu hỏi nghiên cứu định hướng, xác định đối tượng nghiên cứu (các yếu tố bên trong và bên ngoài ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản) và phạm vi nghiên cứu (24 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012–2021). Đồng thời, chương này khái quát phương pháp nghiên cứu định lượng, đóng góp thực nghiệm của đề tài đối với công tác quản trị rủi ro ngân hàng và cấu trúc tổng thể gồm 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan về lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý luận về thanh khoản và rủi ro thanh khoản ngân hàng, phân tích chi tiết 2 phương pháp đo lường thanh khoản: phương pháp khe hở tài trợ (FGAP) và phương pháp hệ số thanh khoản (L1: Tài sản thanh khoản/Tổng tài sản; L2: Tài sản thanh khoản/Tiền gửi; L3: Dư nợ cho vay/Tổng tài sản; L4: Dư nợ cho vay/Tiền gửi). Tác giả trình bày các nền tảng lý thuyết nền tảng (Giả thuyết hấp thụ rủi ro, Lý thuyết tín hiệu, Lý thuyết ưa thích thanh khoản của Keynes, Lý thuyết chu kỳ kinh tế) và tổng thuật các công trình nghiên cứu thực nghiệm quốc tế (Aspachs và cộng sự, 2005; Shen và cộng sự, 2009; Bonfim & Kim, 2011; Arif & Anees, 2012; Vodova, 2013; Moussa, 2015) cùng các công trình tại Việt Nam (Trương Quang Thông, 2013; Đặng Văn Dân, 2015; Vũ Thị Hồng, 2015; Phan Thị Mỹ Hạnh & Tống Lâm Vỹ, 2019) nhằm nhận diện khoảng trống nghiên cứu và thiết lập danh mục các biến độc lập.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng mô hình hồi quy và diễn giải chi tiết các giả thuyết nghiên cứu từ H1 đến H8 (tác động của SIZE, CAP, TLA, NPL, ROE, GDP, INF đến FGAP). Tác giả mô tả chi tiết phương pháp thu thập và làm sạch bộ dữ liệu bảng gồm 240 quan sát từ 24 ngân hàng trong 10 năm. Chương này trình bày quy trình ước lượng kinh tế lượng: thiết lập các bước kiểm định chọn mô hình (F-test và Hausman test), kiểm tra các khuyết tật mô hình (kiểm định đa cộng tuyến qua VIF, kiểm định Wooldridge phát hiện tự tương quan bậc một, kiểm định kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi) và đưa ra giải pháp ước lượng hồi quy bằng phương pháp FGLS (Greene, 2012) khi mô hình vi phạm các giả định OLS truyền thống.

Chương 4: Kết quả và thảo luận kết quả yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 4 công bố toàn bộ số liệu phân tích thực nghiệm và các kiểm định kinh tế lượng:

• Thống kê mô tả dữ liệu mẫu (240 quan sát):
  • FGAP: Giá trị trung bình đạt -17,11% (độ lệch chuẩn 11,19%); giá trị nhỏ nhất là -53,53% (TPBank, 2015), lớn nhất là 8,5% (VietinBank, 2019).
  • SIZE: Giá trị trung bình là 8,12 (độ lệch chuẩn 0,5%); nhỏ nhất là 7,17 (Saigonbank, 2013), lớn nhất là 9,25 (BIDV, 2021).
  • CAP: Giá trị trung bình đạt 9,06% (độ lệch chuẩn 3,71%); nhỏ nhất là 4,06% (BIDV, 2017), lớn nhất là 23,84% (Saigonbank, 2013).
  • TLA: Giá trị trung bình đạt 59,11% (độ lệch chuẩn 12,03%); nhỏ nhất là 22,52% (MSB, 2014), lớn nhất là 92,84% (VIB, 2018).
  • NPL: Giá trị trung bình đạt 2,15% (độ lệch chuẩn 1,32%); nhỏ nhất là 0,11% (Bac A Bank), lớn nhất là 8,81% (SHB, 2016).
  • ROE: Giá trị trung bình đạt 10,18% (độ lệch chuẩn 7,4%); nhỏ nhất là 0,003% (Navibank/Nam A Bank, 2020), lớn nhất là 30,33% (VIB, 2021).
  • GDP: Giá trị trung bình đạt 5,59% (độ lệch chuẩn 1,55%); nhỏ nhất là 2,19% (năm 2020), lớn nhất là 7,08% (năm 2018).
  • INF: Giá trị trung bình đạt 3,81% (độ lệch chuẩn 2,33%); nhỏ nhất là 0,63% (năm 2015), lớn nhất là 9,21% (năm 2012).

Biến	Số quan sát	Giá trị trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất
FGAP	240	-17,11%	11,19%	-53,53%	8,50%
SIZE	240	8,12	0,50%	7,17	9,25
CAP	240	9,06%	3,71%	4,06%	23,84%
TLA	240	59,11%	12,03%	22,52%	92,84%
NPL	240	2,15%	1,32%	0,11%	8,81%
ROE	240	10,18%	7,40%	0,003%	30,33%
GDP	240	5,59%	1,55%	2,19%	7,08%
INF	240	3,81%	2,33%	0,63%	9,21%

• Kết quả kiểm định lựa chọn mô hình và khuyết tật:
  • Kiểm định F-test lựa chọn Pooled OLS và FEM: Giá trị kiểm định $F = 10,0000$ có $P\text{-value} \le 0,05$, bác bỏ $H_0$, xác nhận mô hình FEM phù hợp hơn Pooled OLS.
  • Kiểm định Hausman lựa chọn FEM và REM: Giá trị thống kê $\chi^2(8) = 14,0405$ có $\text{Prob} < 0,05$, bác bỏ $H_0$, xác nhận mô hình FEM là mô hình phù hợp.
  • Kiểm định đa cộng tuyến: Hệ số VIF của biến SIZE đạt 2,64 và tất cả các biến đều có $\text{VIF} < 10$, kết luận không tồn tại hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
  • Kiểm định phương sai sai số thay đổi: Kiểm định Wald đối với FEM cho $\chi^2(24) = 318,0000$ với $\text{Prob} = 0,0000 < 0,05$, bác bỏ $H_0$, kết luận mô hình có hiện tượng phương sai thay đổi.
  • Kiểm định tự tương quan: Kiểm định Wooldridge cho kết quả $F(1, 23) = 115,0000$ với $\text{Prob} = 0,0000 < 0,05$, bác bỏ $H_0$, kết luận mô hình tồn tại tự tương quan bậc một.
  • Ước lượng FGLS: Tác giả tiến hành hồi quy FGLS để xử lý triệt để hai khuyết tật phương sai sai số thay đổi và tự tương quan.
• Thảo luận kết quả: Tác giả giải thích chi tiết cơ chế tác động của SIZE (+), CAP (+), TLA (+), INF (+), GDP (+) đến khe hở tài trợ và so sánh với các nghiên cứu trước đây.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 đúc kết kết quả nghiên cứu định lượng từ mô hình FGLS, xếp hạng mức độ tác động của các biến độc lập và đưa ra hệ thống khuyến nghị thực tiễn cho các NHTMCP Việt Nam nhằm kiểm soát rủi ro thanh khoản. Đồng thời, chương này chỉ ra các hạn chế của đề tài về quy mô mẫu (24 ngân hàng), số lượng biến số và chỉ tiêu đo lường, từ đó vạch ra hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả hồi quy mô hình FGLS

Kết quả ước lượng mô hình FGLS cuối cùng được tổng hợp trong bảng đối chiếu giả thuyết và thực nghiệm:

Biến	Giả thuyết ban đầu	Dấu kỳ vọng	Kết quả hồi quy FGLS	Mức ý nghĩa thống kê
SIZE	Quy mô ngân hàng	-	+	1% (***)
CAP	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	+	+	1% (***)
TLA	Dư nợ cho vay / Tổng tài sản	+	+	1% (***)
NPL	Tỷ lệ nợ xấu	+	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa
ROE	Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu	+	Không có ý nghĩa	Không có ý nghĩa
GDP	Tăng trưởng kinh tế	+	+	10% (*)
INF	Tỷ lệ lạm phát	+	+	5% (**)

Ghi chú: (***), (**), (*) lần lượt biểu thị mức ý nghĩa thống kê 1%, 5% và 10%.

Các phát hiện cụ thể từ kết quả định lượng:

1. Quy mô ngân hàng (SIZE): Có tác động cùng chiều (+) đến khe hở tài trợ (FGAP) ở mức ý nghĩa 1%. Ngân hàng có quy mô tài sản lớn hơn có xu hướng mở rộng hoạt động tài trợ vượt quá nguồn vốn huy động do lợi thế tiếp cận vốn và niềm tin vào sự hỗ trợ của cơ quan quản lý nhà nước khi xảy ra sự cố, làm gia tăng khe hở tài trợ.
2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP): Có tác động cùng chiều (+) đến FGAP ở mức ý nghĩa 1%. Khi vốn chủ sở hữu tăng nhưng tốc độ tăng trưởng tín dụng và doanh thu dịch vụ không theo kịp, hiệu quả sinh lời giảm khiến ngân hàng tìm kiếm các tài sản rủi ro cao hơn, dẫn tới gia tăng FGAP.
3. Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA): Có tác động cùng chiều (+) mạnh nhất trong các biến nội tại đến FGAP ở mức ý nghĩa 1%. Khi tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản tăng 1 đơn vị thì khe hở tài trợ tăng 0,054 đơn vị. Cho vay nhiều làm giảm tỷ trọng tài sản thanh khoản cao, khiến ngân hàng đối mặt với rủi ro thanh khoản lớn hơn khi phát sinh nhu cầu rút tiền đột ngột.
4. Tỷ lệ lạm phát (INF): Có tác động cùng chiều (+) đến FGAP ở mức ý nghĩa 5%. Lạm phát gia tăng thúc đẩy nhu cầu vốn và gây áp lực lên chi phí huy động, làm mất cân bằng cung cầu thanh khoản.
5. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP): Có tác động cùng chiều (+) đến FGAP ở mức ý nghĩa 10%.
6. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Không có ý nghĩa thống kê trong mô hình ước lượng FGLS đối với mẫu nghiên cứu 24 ngân hàng giai đoạn 2012–2021.

Xét theo hệ số hồi quy chuẩn hóa:

• Nhóm yếu tố bên trong: Mức độ tác động giảm dần lần lượt là TLA $\rightarrow$ SIZE $\rightarrow$ CAP.
• Nhóm yếu tố vĩ mô bên ngoài: Mức độ tác động giảm dần lần lượt là INF $\rightarrow$ GDP.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Dựa trên kết quả FGLS, tác giả đề xuất 4 nhóm khuyến nghị chính sách:

• Chính sách nguồn vốn: Xây dựng cơ chế tăng trưởng và sử dụng vốn phù hợp, giảm sự phụ thuộc quá mức vào các nguồn tài trợ bên ngoài ngắn hạn, cân đối kỳ hạn giữa tài sản có và tài sản nợ.
• Phân loại quản trị theo quy mô:
  • Các ngân hàng quy mô nhỏ cần có chiến lược mở rộng tổng tài sản an toàn, thu hút vốn đầu tư dài hạn, nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng mạng lưới khách hàng.
  • Các ngân hàng quy mô vừa và lớn cần chủ động duy trì lượng tiền mặt dự trữ và danh mục tài sản thanh khoản đệm, tránh lạm dụng quy mô để đầu tư quá mức vào các tài sản kém thanh khoản.
• Đa dạng hóa danh mục tài sản: Tăng cường nắm giữ các tài sản có tính thanh khoản cao và rủi ro thấp như trái phiếu chính phủ, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước; đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu thu nhập thông qua phát triển dịch vụ ngân hàng điện tử (Internet banking, Mobile banking, SMS-banking, dịch vụ ủy thác).
• Chủ động thích ứng chính sách tiền tệ: Xây dựng mô hình dự báo biến động vĩ mô và lạm phát nhằm dự báo các đợt thắt chặt tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước (tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, nâng lãi suất chiết khấu, áp trần lãi suất), từ đó chủ động điều chỉnh lãi suất cho vay và huy động linh hoạt.

Đóng góp của đề tài

Nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tác động của các nhân tố vi mô và vĩ mô đến rủi ro thanh khoản của 24 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 10 năm hậu khủng hoảng (2012–2021). Đề tài chỉ ra sự vi phạm giả định phương sai thay đổi và tự tương quan trong mô hình dữ liệu bảng tĩnh (FEM/REM), đồng thời áp dụng thành công kỹ thuật ước lượng FGLS để cung cấp các ước lượng không chệch và hiệu quả.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tự chỉ ra 3 hạn chế chính:

1. Phạm vi mẫu nghiên cứu: Bộ dữ liệu chỉ thu thập được tại 24 NHTMCP do các ngân hàng còn lại chưa niêm yết hoặc thiếu tính minh bạch, nhất quán về dữ liệu giai đoạn 2012–2021, chưa bao quát toàn bộ 31 NHTMCP trong hệ thống.
2. Phạm vi biến số: Do giới hạn thời gian nghiên cứu, mô hình chưa đưa vào kiểm định một số yếu tố quản trị nội bộ khác (cơ cấu cổ đông, tỷ lệ an toàn vốn CAR, chi phí hoạt động) cũng như các biến số vĩ mô khác (lãi suất chính sách, cung tiền M2).
3. Thước đo rủi ro thanh khoản: Đề tài chỉ sử dụng duy nhất chỉ số Khe hở tài trợ (FGAP) mà chưa kết hợp kiểm chứng đồng thời với các tỷ số thanh khoản khác (L1, L2, L3, L4).

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất:

• Mở rộng quy mô mẫu sang toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng tại Việt Nam khi dữ liệu công bố đầy đủ hơn.
• Bổ sung thêm các biến giải thích vi mô và vĩ mô vào mô hình.
• Ứng dụng đồng thời nhiều phương pháp đo lường thanh khoản khác nhau và sử dụng các phương pháp ước lượng nâng cao để đối chiếu kết quả.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng (panel data), từ thu thập dữ liệu báo cáo tài chính, thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm định Hausman, kiểm tra khuyết tật mô hình (VIF, Wooldridge, Wald test) đến kỹ thuật xử lý hồi quy FGLS trên phần mềm Stata.
• Nhà nghiên cứu về rủi ro ngân hàng: Cung cấp bộ tham chiếu số liệu thực nghiệm giai đoạn 2012–2021 tại 24 NHTMCP Việt Nam về mối quan hệ giữa khe hở tài trợ, quy mô tài sản, tỷ lệ dư nợ, vốn chủ sở hữu và lạm phát.
• Cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp cơ sở dữ liệu để đánh giá mức độ nhạy cảm của khe hở tài trợ trước các cú sốc tăng trưởng tín dụng và lạm phát, hỗ trợ xây dựng hạn mức thanh khoản nội bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số nào được sử dụng để đo lường rủi ro thanh khoản trong khóa luận?
Khóa luận sử dụng chỉ số Khe hở tài trợ (FGAP), được tính bằng công thức: (Tổng dư nợ tín dụng - Tổng nguồn vốn huy động) chia cho Tổng tài sản.

2. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ bao nhiêu ngân hàng và trong giai đoạn nào?
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng cân bằng từ 24 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm, từ năm 2012 đến năm 2021, tạo thành tổng cộng 240 quan sát.

3. Tại sao tác giả phải sử dụng mô hình FGLS thay vì giữ nguyên mô hình FEM?
Mặc dù kiểm định F-test và Hausman test ($P\text{-value} < 0,05$) xác định mô hình tác động cố định (FEM) phù hợp hơn Pooled OLS và REM, nhưng kiểm định Wald ($\chi^2(24) = 318,0000; \text{Prob} = 0,0000$) và kiểm định Wooldridge ($F(1, 23) = 115,0000; \text{Prob} = 0,0000$) cho thấy mô hình FEM mắc phải hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan bậc một. Tác giả sử dụng phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục triệt để hai khuyết tật này.

4. Những biến số nào có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến khe hở tài trợ (FGAP)?
Kết quả hồi quy FGLS cho thấy có 5 biến có tác động cùng chiều (+) có ý nghĩa thống kê đến FGAP: Quy mô ngân hàng (SIZE, ý nghĩa 1%), Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP, ý nghĩa 1%), Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA, ý nghĩa 1%), Tỷ lệ lạm phát (INF, ý nghĩa 5%) và Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP, ý nghĩa 10%).

5. Biến số nào không có ý nghĩa thống kê trong kết quả hồi quy cuối cùng?
Hai biến nội tại là Tỷ lệ nợ xấu (NPL) và Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy FGLS.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Nhật Quỳnh Linh đã thực hiện nghiên cứu định lượng về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của 24 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2012–2021 thông qua thước đo khe hở tài trợ (FGAP). Bằng việc sử dụng phương pháp FGLS để xử lý hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan, nghiên cứu đã chứng minh các biến SIZE, CAP, TLA, INF và GDP có tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê đến rủi ro thanh khoản, trong khi NPL và ROE không có ý nghĩa thống kê. Các kết quả thực nghiệm này cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng để tác giả đề xuất hệ thống giải pháp về tái cấu trúc danh mục vốn, quản trị tín dụng và đa dạng hóa dịch vụ nhằm kiểm soát rủi ro thanh khoản trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH ---------- NHẬT QU NH INH RỦI RO TH NH HOẢN CỦ CÁC NGÂN HÀNG VIỆT N S TÁC ĐỘNG CỦ CÁC U T B N TRONG VÀ U T B N NGOÀI NGÂN HÀNG HÓ UẬN T T NGHIỆP CHU N NGÀNH TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG ÃS 7 34 02 01 THÀNH PH HỒ CHÍ MINH, NĂ 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HCM ---------- Họ và tên sinh viên NHẬT QU NH INH ã số sinh viên 030805170384 ớp sinh hoạt HQ5-GE08 RỦI RO TH NH HOẢN CỦ CÁC NGÂN HÀNG VIỆT N S TÁC ĐỘNG CỦ CÁC U T B N TRONG VÀ U T B N NGOÀI NGÂN HÀNG HÓ UẬN T T NGHIỆP CHU N NGÀNH TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG ÃS 7 34 02 01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS. NGU ỄN TRUNG HI U THÀNH PH HỒ CHÍ INH, NĂ 2023 i TÓ TẮT Đề tài “Rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam: tác động của các nhân tố bên trong và bên ngoài” đƣợc thực hiện dựa trên các nghiên cứu trƣớc đây về các nhân tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thƣơng mại trong và ngoài nƣớc.

Nghiên cứu sử dụng thông tin từ báo cáo tài chính và báo cáo thƣờng niên của 24 ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam từ năm 2012 đến năm 2021. Các thông tin này bao gồm Quy mô ngân hàng (SIZE), Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP), Dƣ nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA), Nợ xấu Tỷ lệ nợ xấu (NPL), Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), Tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP) và Tỷ lệ lạm phát (INF). Đề tài nghiên cứu sử dụng chỉ số chênh lệch tài trợ (FGAP) để đo lƣờng RRTK và các mô hình hồi quy Pooled OLS, FEM, REM. Tuy nhiên, kết quả cho thấy mô hình nghiên cứu có hiện tƣợng tự tƣơng quan và sai số phƣơng pháp thay đổi nên tác giả tiếp tục sử dụng mô hình FGLS để khắc phục vấn đề.

Nghiên cứu cho thấy các nhân tố nghiên cứu ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản tại ngân hàng. Các biến Quy mô ngân hàng (SIZE), Vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP), Tỷ lệ dƣ nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA) và Tỷ lệ lạm phát (INF) có tác động tích cực đến RRTK, trong khi tỷ lệ nợ xấu (NPL) và Tỷ lệ hoàn vốn trên Vốn chủ sở hữu (ROE) có tác động tiêu cực. và Tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP) không có ý nghĩa gì cả. Sau khi thu đƣợc kết quả từ mô hình FGLS, tác giả trình bày về tác động của kết quả nghiên cứu đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam từ 2012 đến 2021 và đề xuất các giải pháp để các ngân hàng hạn chế rủi ro thanh khoản giai đoạn 2012 - 2021 và đƣa ra khuyến nghị cho ngân hàng nhằm hạn chế RRTK.

ii ABSTRACT The thesis "Factors affecting liquidity risk at Vietnamese commercial banks" is based on previous research related to factors affecting the liquidity risk of domestic and foreign commercial banks. The variables Bank Size (SIZE), Equity to Total Assets (CAP), Loans to Total Assets (TLA), Bad Debt Ratio (NPL), Profitability-to-Equity Variables (ROE), Economic Growth Rate (GDP), and Inflation Rate (INF) were collected from the financial statements and annual reports of 24 commercial banks in Vietnam from 2012 to 2021. Although the research topic employs the liquidity gap index (FGAP) and the Pooled OLS, FEM, and REM regression models to gauge liquidity risk, findings indicate that the research model experiences autocorrelation and the phenomenon of autocovariance change; consequently, the author employs the FGLS model to compensate for this shortcoming. Bank Size (SIZE), Equity to Total Assets (CAP), Loans to Total Assets (TLA), and Inflation Rate (INF) were found to have a positive impact on liquidity risk, while Bad Debt Ratio (NPL), Profitability-to-Equity Variables (ROE), and Economic Growth Rate (GDP) were found to be statistically insignificant.

The author then addresses the research findings that affect liquidity risk at Vietnamese commercial banks in the period 2012-2021 using the findings from the FGLS model, and gives recommendations for banks to control liquidity risk. iii ỜI CAM ĐO N Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp với đề tài này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó có các nội dung đã đƣợc công bố trƣớc đây hoặc các nội dung do ngƣời khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn dƣợc dẫn nguồn đầy đủ trong khóa luận. Tác giả Lê Nhật Qu nh Linh iv ỜI CẢ ƠN Để bắt đầu, tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn đến tất cả những ngƣời đóng góp cho sự giáo dục của sinh viên tại Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là trong khi học tập hoặc nghiên cứu. Tiến sĩ Nguyễn Trung Hiếu đã tận tình hƣớng dẫn, động viên tôi, cho tôi những lời khuyên vô giá mà tôi mãi mãi biết ơn.

Sẽ có một số khoảng trống trong báo cáo nghiên cứu do tác giả thiếu kinh nghiệm và thiếu thông tin cơ bản liên quan. Vì vậy, tôi rất mong nhận đƣợc sự góp ý từ các thầy cô để tôi có thể tối ƣu hóa chất lƣợng học tập, học hỏi thêm và phát triển chuyên môn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Tác giả Lê Nhật Qu nh Linh v ỤC ỤC R I RO THANH KHOẢN C A C C NG N H NG VI T NAM: S T C Đ NG C A C C Y U T B N TRONG V Y U T B N NGO I NG N H NG. 1 R I RO THANH KHOẢN C A C C NG N H NG VI T NAM: S T C Đ NG C A C C Y U T B N TRONG V Y U T B N NGO I NG N H NG.

2 LỜI CAM ĐOAN. GIỚI THI U VỀ NGHI N CỨU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài. Bố cục khóa luận .13 TÓM TẮT CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ LÝ THUY T V C CNGHI N CỨU TH C NGHI M.

Tổng quan rủi ro thanh khoản của ngân hàng thƣơng mại. Khái niệm về rủi ro thanh khoản. Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro thanh khoản. Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro thanh khoant dựa vào khe hở tài trợ.

Phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro thanh khoản dựa vào các chỉ số thanh khoản. Cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thƣơng mại. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản. Nghiên cứu trên thế giới.

Nghiên cứu trong nƣớc .21 TÓM TẮT CHƢƠNG 2. Tiến trình nghiên cứu. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu. Biến phụ thuộc.

Các biến độc lập. Quy mô ngân hàng (SIZE). Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP). Tỷ lệ dƣ nợ cho vay trên tổng tài sản (TLA).

Tỷ lệ nợ xấu (NPL). Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sỡ hữu (ROE). Tốc độ tăng trƣởng kinh tế (GDP). Tỷ lệ lạm phát (INF).

Dữ liệu nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Lựa chọn phương pháp ước lượng phù hợp cho mô hình. Kiểm định sự vi phạm của các giả định của mô hình hồi quy .30 TÓM TẮT CHƢƠNG 3 .32 vii CHƢƠNG 4.

K T QUẢ V THẢO LUẬN K T QUẢ Y U T ẢNH HƢỞNG Đ N R I RO THANH KHOẢN TẠI C C. Thống kê mô tả. Ma trận tƣơng quan. Kiểm định lựa chọn mô hình.

Kiểm định lựa chọn mô hình bình phƣơng dữ liệu gộp (PooledOLS) và mô hình hồi quy tác động cố định (FEM). Kiểm định lựa chọn mô hình hồi quy tác động cố định (FEM) và mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM). Kiểm định đa cộng tuyến. Kiểm định phƣơng sai sai số thay đổi.

Kiểm định tự tƣơng quan. Khắc phục mô hình bằng phƣơng pháp bình phƣơng nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS). Thảo luận kết quả nghiên cứu .41 TÓM TẮT CHƢƠNG 4. K T LUẬN V KHUY N NGHỊ.

Kết luận của đề tài. 44 T I LI U THAM KHẢO. 47 Tài liệu tiếng anh .48 viii DANH ỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Bảng tổng hợp nghiên cứu trong và ngoài nƣớc.

Mô tả các giả thuyết nghiên cứu. Danh sách 24 NHTMCP Việt Nam trong bài nghiên cứu. Thống kê mô tả các biến trong mô hình. Ma trận tƣơng quan giữa các biến.

Kết quả hồi quy Pooled OLS, FEM và REM. Kết quả lựa chọn mô hình Pooled OLS và FEM. Kết quả kiểm định Hausman. Hệ số VIF.

Kết quả kiểm định phƣơng sai của sai số thay đổi mô hình. Kết quả kiểm định tự tƣơng quan của mô hình. Kết quả ƣớc lƣợng mô hình bằng phƣơng pháp FGLS .40 ix DANH ỤC PHỤ ỤC “Phụ lục 1. Thống kê mô tả.

Ma trận tƣơng quan giữa các biến độc lập. Kiểm định hiện tƣợng đa cộng tuyến. Kiểm định mô hình Pooled OLS. Kiểm định mô hình FEM.

Kiểm định mô hình REM. Kiểm định Hausman. Kiểm định hiện tƣợng phƣơng sai sai số thay đổi. Kiểm định hiện tƣợng tự tƣơng quan.

Mô hình hồi quy bằng phƣơng pháp FGLS. Bảng dữ liệu tính toán từ báo cáo tài chính của 24 NHTM giai đoạn2012 2021”. 58 x DANH ỤC TỪ VI T TẮT Tiếng việt STT Từ viết tắt Nguyên nghĩa 1 NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc 2 NHTM Ngân hàng Thƣơng mại 3 NHTMCP Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần 4 RRTK Rủi ro thanh khoản Tiếng anh STT ý kiệu Tiếng anh Tiếng việt 1 FEM Fixed Effects Model Mô hình tác động cố định 2 FGLS Feasible Generalised Least Phƣơng pháp bình phƣơng bé Squares nhất tổng quát khả thi 3 Pooled Pooled Ordinary Least Square Phƣơng pháp bình phƣơng tối OLS thiểu 4 REM Random Effects Model Mô hình tác động ngẫu nhiên 11 CHƢƠNG 1. GIỚI THIỆU VỀ NGHI N CỨU 1.

ý do chọn đề tài Một trong những mối nguy hiểm trong ngành ngân hàng là RRTK, rủi ro này không chỉ ảnh hƣởng đến mức độ ổn định của từng ngân hàng thƣơng mại mà còn ảnh hƣởng đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng (Eichberger và cộng sự, 2005). Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và phạm vi của rủi ro tín dụng, một số hoặc tất cả các ngân hàng có thể không thể tiếp tục hoạt động.