Khóa luận: Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các NHTMCP niêm yết tại Việt Nam

Bài viết phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Trần Việt Duy
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Quỳnh Anh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Thanh Khoản Của Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.1.5. Đóng góp của đề tài
• 1.1.6. Bố cục đề tài nghiên cứu
• 1.2. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. KHÁI NIỆM THANH KHOẢN NGÂN HÀNG
• 2.2. RỦI RO THANH KHOẢN
• 2.2.1. Định nghĩa rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại
• 2.2.2. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản
• 2.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO THANH KHOẢN
• 2.3.1. Yếu tố khách quan
• 2.3.2. Yếu tố chủ quan
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP ĐO LƯỜNG RỦI RO THANH KHOẢN
• 2.4.1. Khe hở thanh khoản
• 2.4.2. Các phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản
• 2.5. TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.5.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.5.2. Nghiên cứu trong nước
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. CƠ SỞ DỮ LIỆU
• 3.4. MÔ TẢ BIẾN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Biến phụ thuộc – Khe hở thanh khoản (FGAP)
• 3.4.2. Các biến độc lập
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KHÁI QUÁT VỀ THANH KHOẢN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 4.2. THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN SỐ TRONG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 4.3. PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC BIẾN VÀ HIỆN TƯỢNG ĐA CỘNG TUYẾN
• 4.4. KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG PHÂN TÍCH HỒI QUY MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 4.5. KIỂM ĐỊNH VIỆC LỰA CHỌN MÔ HÌNH
• 4.6. KIỂM ĐỊNH CÁC KHIẾM KHUYẾT CỦA MÔ HÌNH LỰA CHỌN
• 4.7. KHẮC PHỤC CÁC KHIẾM KHUYẾT MÔ HÌNH LỰA CHỌN
• 4.8. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. KẾT LUẬN NGHIÊN CỨU
• 5.1.1. Đối với các NHTMCP Việt Nam
• 5.1.2. Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 5.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.2.1. Hạn chế của nghiên cứu
• DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH
• NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

Tóm tắt

I. Tổng quan về Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng tại Việt Nam

Bài viết này tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Thanh khoản ngân hàng là khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính đúng hạn. Khi ngân hàng không thể đáp ứng các nghĩa vụ này, nó phải đối mặt với rủi ro thanh khoản. Nghiên cứu này xem xét các yếu tố vĩ mô và vi mô có thể tác động đến khả năng thanh khoản của các ngân hàng. Việc quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả là rất quan trọng đối với sự ổn định của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế nói chung. Tình trạng rủi ro thanh khoản tác động đến hiệu quả hoạt động cũng như danh tiếng của ngân hàng. Hơn nữa, tình trạng thanh khoản thấp có thể dẫn đến các hình phạt theo quy định. Do đó, việc duy trì cấu trúc thanh khoản hợp lý trở nên quan trọng đối với một ngân hàng.

1.1. Tầm quan trọng của Quản Trị Rủi Ro Thanh Khoản

Quản trị rủi ro thanh khoản là yếu tố then chốt cho sự ổn định của ngân hàng. Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 cho thấy sự nguy hiểm của việc quản lý thanh khoản kém hiệu quả. Các ngân hàng cần có chiến lược quản lý rủi ro phù hợp để đối phó với các cú sốc bên ngoài và duy trì khả năng thanh toán. Một ngân hàng có khả năng thanh khoản kém sẽ không trụ lại trên thị trường cho dù có chất lượng tài sản, vốn ổn và thu nhập ổn định. Hoạt động trong ngành ngân hàng luôn được coi trọng.

1.2. Mối liên hệ giữa Thanh Khoản Ngân Hàng và Kinh Tế Vĩ Mô

Thanh khoản ngân hàng có mối liên hệ chặt chẽ với môi trường kinh tế. Các yếu tố như lãi suất, tỷ giá hối đoái, và cung tiền đều có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của các ngân hàng. Các chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNNVN) cũng có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế tài chính, Việt Nam đang từng bước phát triển trong thời gian qua. Ngành ngân hàng đã phát triển vượt bậc về số lượng các NHTMCP và tổng tài sản trong hệ thống ngân hàng.

II. Xác định Yếu Tố Ảnh Hưởng Rủi Ro Thanh Khoản tại Việt Nam

Nghiên cứu này tập trung xác định các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Các yếu tố này có thể được chia thành hai nhóm chính: yếu tố nội tại (thuộc về ngân hàng đó) và yếu tố bên ngoài (thuộc về môi trường kinh tế). Các yếu tố nội tại bao gồm quy mô ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu, và hiệu quả hoạt động. Các yếu tố bên ngoài bao gồm lãi suất, tỷ giá hối đoái, và tăng trưởng kinh tế. Phân tích các yếu tố này giúp các ngân hàng đưa ra các quyết định quản lý rủi ro hiệu quả hơn. Theo Trần Việt Duy (2023), quản lý rủi ro thanh khoản ngày càng được chú trọng để củng cố niềm tin của khách hàng, tránh được sự sụp đổ của hệ thống ngân hàng.

2.1. Yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến Thanh Khoản Ngân Hàng

Yếu tố chủ quan bao gồm các quyết định và hoạt động bên trong ngân hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thanh khoản. Ví dụ, tỷ lệ nợ xấu cao làm giảm thanh khoản, vì ngân hàng khó thu hồi vốn. Hiệu quả hoạt động kém cũng có thể dẫn đến dòng tiền không ổn định và rủi ro thanh khoản. Để thu hút khách hàng, các ngân hàng thương mại đã phải sử dụng nhiều biện pháp, bao gồm tăng lãi suất, khuyến mãi lãi suất trực tiếp, trả bằng tiền mặt hoặc hiện vật.

2.2. Yếu tố khách quan tác động đến Rủi Ro Thanh Khoản

Yếu tố khách quan là những yếu tố bên ngoài ngân hàng mà ngân hàng khó kiểm soát, nhưng lại có ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản. Môi trường kinh tế, chính sách tiền tệ, và các cú sốc tài chính đều có thể tác động đến dòng tiền và khả năng tiếp cận vốn của ngân hàng. Để đối phó với các yếu tố này, ngân hàng cần phải có chiến lược dự phòng và quản lý rủi ro linh hoạt.

III. Phương Pháp Đo Lường và Đánh Giá Rủi Ro Thanh Khoản

Đo lường rủi ro thanh khoản là một bước quan trọng trong việc quản lý rủi ro hiệu quả. Có nhiều phương pháp đo lường khác nhau, bao gồm các chỉ số tài chính truyền thống và các mô hình phức tạp hơn. Các chỉ số tài chính truyền thống như tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi, và khe hở thanh khoản có thể cung cấp một cái nhìn tổng quan về tình hình thanh khoản của ngân hàng. Các mô hình phức tạp hơn như stress test thanh khoản và phân tích kịch bản có thể giúp ngân hàng đánh giá mức độ ảnh hưởng của các cú sốc khác nhau đến khả năng thanh khoản. Tình trạng thiếu thanh khoản tạm thời xảy ra tại một số ngân hàng ở Việt Nam kể từ năm 2012 (Tran và cộng sự, 2019).

3.1. Sử dụng Khe Hở Thanh Khoản để Đo Lường Rủi Ro

Khe hở thanh khoản là một chỉ số đơn giản nhưng hữu ích để đo lường sự khác biệt giữa tài sản và nợ có kỳ hạn khác nhau. Khe hở dương cho thấy ngân hàng có nhiều tài sản thanh khoản hơn nợ, trong khi khe hở âm cho thấy ngân hàng có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính. Tuy nhiên, chỉ số này cần được sử dụng cẩn thận, vì nó không tính đến các yếu tố khác như khả năng tiếp cận các nguồn vốn khác.

3.2. Ứng dụng Stress Test Thanh Khoản trong Quản Trị Rủi Ro

Stress test thanh khoản là một công cụ mạnh mẽ để đánh giá khả năng thanh khoản của ngân hàng trong các tình huống khắc nghiệt. Stress test bao gồm việc mô phỏng các cú sốc khác nhau như rút tiền hàng loạt, mất khả năng tiếp cận thị trường vốn, hoặc khủng hoảng kinh tế. Kết quả của stress test có thể giúp ngân hàng xác định các điểm yếu trong quản lý rủi ro và đưa ra các biện pháp khắc phục.

IV. Nghiên cứu các Yếu Tố Vĩ Mô Ảnh Hưởng đến Rủi Ro

Môi trường kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng đáng kể đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng. Tăng trưởng kinh tế, lạm phát, lãi suất, và tỷ giá hối đoái đều có thể tác động đến dòng tiền và khả năng tiếp cận vốn của ngân hàng. Khi kinh tế tăng trưởng, nhu cầu tín dụng tăng lên, có thể tạo áp lực lên thanh khoản của ngân hàng. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị của tài sản và tăng chi phí huy động vốn. Lãi suất tăng có thể làm giảm lợi nhuận và tăng chi phí trả nợ. Tỷ giá hối đoái biến động có thể ảnh hưởng đến giá trị của tài sản và nợ bằng ngoại tệ.

4.1. Tác động của Lãi Suất và Tỷ Giá Hối Đoái đến Thanh Khoản

Lãi suất và tỷ giá hối đoái là hai yếu tố vĩ mô quan trọng có thể ảnh hưởng đến thanh khoản ngân hàng. Lãi suất tăng có thể làm giảm nhu cầu vay vốn và tăng chi phí huy động vốn, gây áp lực lên thanh khoản. Tỷ giá hối đoái biến động có thể ảnh hưởng đến giá trị của tài sản và nợ bằng ngoại tệ, gây ra rủi ro thanh khoản nếu ngân hàng không quản lý rủi ro tỷ giá hiệu quả.

4.2. Ảnh hưởng của Chính Sách Tiền Tệ đến Rủi Ro Thanh Khoản

Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNNVN) có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Các công cụ như dự trữ bắt buộc, lãi suất tái cấp vốn, và nghiệp vụ thị trường mở có thể được sử dụng để điều tiết cung tiền và lãi suất, qua đó ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản của các ngân hàng.

V. Giải pháp Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản Hiệu Quả cho Ngân Hàng

Để quản lý rủi ro thanh khoản hiệu quả, các ngân hàng cần phải có một chiến lược toàn diện bao gồm các yếu tố sau: đánh giá rủi ro, kiểm soát rủi ro, và giám sát rủi ro. Đánh giá rủi ro bao gồm việc xác định và đo lường các nguồn gốc của rủi ro thanh khoản. Kiểm soát rủi ro bao gồm việc thiết lập các giới hạn và quy trình để giảm thiểu rủi ro thanh khoản. Giám sát rủi ro bao gồm việc theo dõi tình hình thanh khoản của ngân hàng và thực hiện các hành động cần thiết để duy trì sự ổn định.

5.1. Xây dựng Mô Hình Quản Trị Rủi Ro Thanh Khoản phù hợp

Mô hình quản trị rủi ro thanh khoản cần phải phù hợp với quy mô ngân hàng, mức độ phức tạp của hoạt động, và môi trường kinh tế. Mô hình nên bao gồm các chính sách, quy trình, và hệ thống để đánh giá, kiểm soát, và giám sát rủi ro thanh khoản.

5.2. Áp dụng Công Cụ Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản theo chuẩn quốc tế

Các ngân hàng nên áp dụng các công cụ quản lý rủi ro thanh khoản theo chuẩn quốc tế như Basel III và ICAAP. Basel III đưa ra các yêu cầu về vốn và thanh khoản nghiêm ngặt hơn để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng. ICAAP yêu cầu ngân hàng tự đánh giá rủi ro và xây dựng kế hoạch vốn phù hợp.

VI. Kết luận và Hướng Nghiên Cứu Về Rủi Ro Thanh Khoản

Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có thể giúp các ngân hàng đưa ra các quyết định quản lý rủi ro hiệu quả hơn và góp phần vào sự ổn định của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế. Nghiên cứu trong tƣơng lai có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các yếu tố này đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng và đề xuất các giải pháp cụ thể để quản lý rủi ro thanh khoản.

6.1. Hạn chế và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo về Rủi Ro Thanh Khoản

Nghiên cứu này có một số hạn chế. Đầu tiên, dữ liệu được sử dụng chỉ giới hạn trong các NHTMCP niêm yết trên thị trường chứng khoán. Thứ hai, các yếu tố được xem xét chỉ là một phần trong số nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản. Nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu và xem xét các yếu tố khác.

6.2. Kiến nghị cho Ngân Hàng và Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam

Ngân hàng cần tăng cường quản lý rủi ro thanh khoản, đặc biệt là trong bối cảnh môi trường kinh tế biến động. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và giám sát để đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính quốc gia, ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian huyết mạch kết nối giữa doanh nghiệp và thị trường vốn, đồng thời là kênh truyền dẫn quan trọng phục vụ điều tiết kinh tế vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng, đặc biệt là tình trạng căng thẳng thanh khoản cục bộ và toàn hệ thống trong giai đoạn 2010–2012. Tăng trưởng kinh tế suy giảm, lạm phát tăng cao, nợ xấu gia tăng khiến chất lượng tài sản sụt giảm, dẫn tới cuộc chạy đua lãi suất huy động gay gắt trên thị trường 1 và thị trường liên ngân hàng. Một số ngân hàng thương mại cổ phần rơi vào tình trạng mất thanh khoản nghiêm trọng buộc phải tái cơ cấu, sáp nhập hoặc chuyển giao bắt buộc như Ngân hàng TMCP Đệ Nhất (Ficombank), Ngân hàng TMCP Việt Nam Tín Nghĩa (TinnghiaBank) và Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB). Gần đây nhất, các biến cố rút tiền hàng loạt năm 2022 tiếp tục cho thấy tính chất nhạy cảm và rủi ro lan truyền (hiệu ứng domino) của rủi ro thanh khoản.

Trước yêu cầu cấp thiết về duy trì an toàn hệ thống và ổn định cán cân kinh tế vĩ mô, khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Việt Duy tập trung phân tích các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2012–2022, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách và khuyến nghị nhằm kiểm soát và cải thiện thanh khoản.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam niêm yết trên thị trường chứng khoán giai đoạn 2012–2022.
  2. Đo lường mức độ tác động của các yếu tố nội tại và yếu tố kinh tế vĩ mô đến rủi ro thanh khoản trong giai đoạn nghiên cứu.
  3. Đề xuất hệ thống khuyến nghị và giải pháp chính sách nhằm nâng cao hiệu quả quản trị thanh khoản tại các ngân hàng thương mại cổ phần.

Nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố nào ảnh hưởng tới rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam?
2. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố nội tại ngân hàng và kinh tế vĩ mô tới rủi ro thanh khoản diễn ra như thế nào?
3. Những hàm ý và giải pháp chính sách nào cần được thực thi để cải thiện và kiểm soát rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại cổ phần ở Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố nội tại ngân hàng và yếu tố kinh tế vĩ mô tác động đến rủi ro thanh khoản.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 11 năm từ năm 2012 đến năm 2022 (thời kỳ tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, xử lý nợ xấu và trải qua tác động của đại dịch Covid-19).
• Phạm vi không gian: 24 ngân hàng thương mại cổ phần có dữ liệu tài chính liên tục và niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Mẫu nghiên cứu loại trừ các ngân hàng thuộc diện mua lại bắt buộc (ngân hàng 0 đồng) và các ngân hàng bị sáp nhập, hợp nhất.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm đo lường

Nghiên cứu dựa trên các định nghĩa chuẩn mực quốc tế và nghiên cứu chuyên sâu về thanh khoản ngân hàng:

• Thanh khoản ngân hàng: Theo Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (2008), thanh khoản là khả năng của ngân hàng trong việc gia tăng tài sản và đáp ứng các nghĩa vụ nợ đến hạn mà không phải chịu tổn thất quá mức.

• Rủi ro thanh khoản (RRTK): Phát sinh khi ngân hàng không đáp ứng được nghĩa vụ chi trả tại một thời điểm nhất định hoặc phải huy động vốn bổ sung với chi phí quá cao (Duttweiler, 2009; Nguyễn Thành Đạt, 2019).

• Thước đo rủi ro thanh khoản - Khe hở thanh khoản (FGAP): Nghiên cứu kế thừa quan điểm của Saunders & Cornett (2006), Vodová (2013) và Đặng Văn Dân (2015), sử dụng Khe hở thanh khoản làm biến phụ thuộc: $$\text{FGAP} = \frac{\text{Tổng dư nợ tín dụng} - \text{Tổng huy động vốn}}{\text{Tổng tài sản}} \times 100$$ Khe hở thanh khoản dương và càng lớn thể hiện dư nợ cho vay vượt quá nguồn vốn huy động, ngân hàng phải thu hẹp tài sản dự trữ thanh khoản hoặc vay mượn thêm trên thị trường tiền tệ, làm gia tăng rủi ro thanh khoản.

• Khung pháp lý áp dụng: Thông tư số 02/2013/TT-NHNN và Thông tư số 09/2014/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Thiết kế nghiên cứu: Phương pháp định lượng thực nghiệm với dữ liệu bảng cân bằng (balanced panel data) gồm 264 quan sát (24 ngân hàng $\times$ 11 năm).
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp trích xuất từ Báo cáo tài chính kiểm toán hàng năm của 24 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết và dữ liệu thống kê kinh tế vĩ mô từ Tổng cục Thống kê giai đoạn 2012–2022.
• Công cụ phân tích: Phần mềm thống kê Stata 17.0.
• Quy trình kinh tế lượng 7 bước:
  1. Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước để xác lập mô hình và các biến.
  2. Thiết lập mô hình hồi quy và giả thuyết nghiên cứu ($H_1 - H_8$).
  3. Phân tích ma trận tương quan Pearson và kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF).
  4. Ước lượng hồi quy qua ba mô hình: Bình phương nhỏ nhất dữ liệu gộp (Pooled-OLS), Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
  5. Lựa chọn mô hình tối ưu thông qua các kiểm định thống kê: F-test (so sánh Pooled-OLS và FEM), Breusch-Pagan Lagrange Multiplier test (so sánh Pooled-OLS và REM), và Hausman test (so sánh FEM và REM).
  6. Kiểm định các khuyết tật của mô hình (hiện tượng phương sai sai số thay đổi và hiện tượng tự tương quan); áp dụng mô hình Bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục toàn bộ khiếm khuyết.
  7. Thảo luận kết quả ước lượng thực nghiệm và đề xuất giải pháp, hàm ý chính sách.

STT	Tên biến	Ký hiệu	Vai trò	Cách đo lường	Kỳ vọng tác động
1	Khe hở thanh khoản	FGAP	Biến phụ thuộc	(Tổng dư nợ tín dụng – Tổng vốn huy động) / Tổng tài sản	N/A
2	Tỷ lệ vốn chủ sở hữu	CAP	Biến độc lập	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	(-)
3	Dự phòng rủi ro tín dụng	LLR	Biến độc lập	Chi phí trích lập dự phòng rủi ro / Tổng dư nợ cho vay	(-)
4	Tỷ suất sinh lời trên VCSH	ROE	Biến độc lập	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân	(+)
5	Quy mô ngân hàng	SIZE	Biến độc lập	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản ($\ln(\text{Total Assets})$)	(-)
6	Tỷ lệ nợ xấu	NPL	Biến độc lập	Nợ xấu (Nhóm 3, 4, 5) / Tổng dư nợ cho vay	(+)
7	Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản	TLA	Biến độc lập	Tổng dư nợ cho vay / Tổng tài sản	(+)
8	Tăng trưởng kinh tế	GDP	Biến độc lập	Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm	(-)
9	Tỷ lệ lạm phát	INF	Biến độc lập	Tỷ lệ lạm phát hàng năm	(+)

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu vấn đề nghiên cứu

Chương 1 thiết lập tính cấp thiết của đề tài từ thực tiễn hoạt động ngân hàng sau khủng hoảng 2008 và giai đoạn bất ổn thanh khoản 2010–2012 tại Việt Nam. Tác giả xác định rõ 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản và phạm vi khảo sát gồm 24 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trong giai đoạn 2012–2022. Chương này cũng phân định bố cục 5 chương của khóa luận cùng những đóng góp mới về mặt dữ liệu thực nghiệm.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và lược khảo các nghiên cứu liên quan

Chương 2 hệ thống hóa lý luận về thanh khoản, rủi ro thanh khoản, phân loại nguyên nhân dẫn đến rủi ro thanh khoản (sự mất cân xứng kỳ hạn giữa tài sản nợ và tài sản có, độ nhạy cảm lãi suất, tổn hại niềm tin công chúng, và hiệu ứng domino lây lan liên ngân hàng). Tác giả làm rõ phương pháp đo lường thanh khoản qua chỉ số Khe hở thanh khoản (FGAP). Đồng thời, chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu quốc tế (Aspachs, 2005; Praet & Herzberg, 2008; Vodová, 2011, 2013; Fola, 2015; Mohammed & Saleh, 2022) và các công trình trong nước (Trương Quang Thông, 2013; Vũ Thị Hồng, 2015; Đặng Văn Dân, 2015; Nguyễn Phúc Quý Thạnh, 2020; Đặng Thị Quỳnh Anh & Trần Lê Mai Anh, 2021) nhằm tạo tiền đề xây dựng mô hình kinh tế lượng.

Chương 3: Mô hình và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày quy trình nghiên cứu thực nghiệm 7 bước, cấu trúc dữ liệu bảng 264 quan sát của 24 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên HOSE và HNX giai đoạn 2012–2022. Tác giả định nghĩa công thức đo lường biến phụ thuộc FGAP và 8 biến độc lập (CAP, LLR, ROE, SIZE, NPL, TLA, GDP, INF), đồng thời xây dựng 8 giả thuyết nghiên cứu tương ứng ($H_1$ đến $H_8$) dựa trên các lý thuyết tài chính và bằng chứng thực nghiệm trước đó.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 phân tích diễn biến khe hở thanh khoản giai đoạn 2012–2022, cung cấp bảng thống kê mô tả 9 biến số, ma trận hệ số tương quan Pearson và kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến (Mean VIF = 1,58). Tiếp đó, chương này trình bày kết quả ước lượng của ba mô hình Pooled-OLS, FEM, REM; thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình và kiểm định khuyết tật mô hình (phương sai sai số thay đổi, tự tương quan); cuối cùng áp dụng mô hình FGLS để có được kết quả ước lượng vững, phục vụ việc thảo luận chuyên sâu kết quả thực nghiệm.

Chương 5: Giải pháp và kiến nghị

Dựa trên kết quả định lượng thu được, Chương 5 đúc kết các kết luận nghiên cứu chính, phân tích đối chiếu với giả thuyết ban đầu. Từ đó, tác giả xây dựng hệ thống giải pháp cụ thể cho các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam (quản trị cơ cấu vốn, kiểm soát chất lượng tín dụng, dự phòng rủi ro, kiểm soát tăng trưởng quy mô) và các kiến nghị chính sách đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhằm hoàn thiện khung giám sát an toàn thanh khoản. Cuối cùng, chương nêu rõ các hạn chế chưa giải quyết và gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả thống kê mô tả và kiểm định mô hình

Dữ liệu thống kê mô tả của 24 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trong giai đoạn 2012–2022 (264 quan sát) được trình bày như sau:

Biến	Số quan sát	Trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất	Ghi chú cực trị
FGAP	264	-0,0836	0,1097	-0,3856	0,1925	Min: MSB (2014), Max: VPB (2022)
CAP	264	0,0912	0,0356	0,0406	0,2383	Min: BID (2017), Max: SGB (2013)
LLR	264	0,0136	0,0048	0,0067	0,0322	Min: NAB (2013), Max: VPB (2022)
ROE	264	0,1146	0,0748	0,0003	0,3033	Min: BVB (2016), Max: VIB (2021)
SIZE	264	18,8205	1,1518	16,5023	21,4749	Min: SGB (2013), Max: BID (2022)
NPL	264	0,0213	0,0131	0,0040	0,0880	Min: BAB (2013), Max: SHB (2012)
TLA	264	0,5954	0,1132	0,2224	0,8006	Min: SSB (2012), Max: BID (2020)
GDP	264	0,0550	0,0231	0,0064	0,0802	Min: 2014, Max: 2022
INF	264	0,0375	0,0219	0,0063	0,0909	Min: 2015, Max: 2012

• Kiểm định đa cộng tuyến: Hệ số VIF của các biến dao động từ 1,03 (GDP) đến 2,93 (SIZE), với Mean VIF là 1,58 (< 10), chứng minh mô hình không tồn tại hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Kết quả hồi quy ba mô hình cơ sở:

Biến độc lập	Mô hình Pooled-OLS	Mô hình FEM	Mô hình REM
CAP	0,632*** (p = 0,000)	1,024*** (p = 0,000)	0,959*** (p = 0,000)
LLR	-1,061 (p = 0,417)	-1,742 (p = 0,104)	-1,170 (p = 0,280)
ROE	0,549*** (p = 0,000)	0,187** (p = 0,046)	0,341*** (p = 0,000)
SIZE	-0,00260 (p = 0,732)	0,0709*** (p = 0,000)	0,0349*** (p = 0,001)
NPL	0,266 (p = 0,546)	0,523 (p = 0,169)	0,487 (p = 0,204)
TLA	0,481*** (p = 0,000)	0,567*** (p = 0,000)	0,573*** (p = 0,000)
GDP	0,172 (p = 0,442)	0,0817 (p = 0,609)	0,105 (p = 0,524)
INF	0,164 (p = 0,530)	1,040*** (p = 0,000)	0,680*** (p = 0,002)
Hằng số (Constant)	-0,449*** (p = 0,001)	-1,880*** (p = 0,000)	-1,079*** (p = 0,000)
$R^2$	0,4510	0,6421	0,6307

• Kết quả ước lượng mô hình FGLS: Khắc phục triệt để hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Kết quả cho thấy:
  • Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP), Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), Tỷ lệ nợ xấu (NPL), Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (TLA) và Tỷ lệ lạm phát (INF) tác động làm tăng rủi ro thanh khoản.
  • Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) có tác động ngược chiều đến rủi ro thanh khoản ở mức ý nghĩa 1%.
  • Quy mô ngân hàng (SIZE) và Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) có mối quan hệ cùng chiều với rủi ro thanh khoản nhưng không có ý nghĩa thống kê trong mô hình FGLS.

Đóng góp của đề tài

1. Về mặt học thuật: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm toàn diện về rủi ro thanh khoản của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn kéo dài 11 năm (2012–2022), bao quát thời kỳ hậu khủng hoảng, giai đoạn tái cấu trúc hệ thống và đại dịch Covid-19.
2. Về mặt phương pháp: Ứng dụng quy trình kinh tế lượng dữ liệu bảng chặt chẽ, kiểm định lựa chọn mô hình và áp dụng kỹ thuật FGLS để loại trừ các sai số thống kê phổ biến.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Đối với các NHTMCP Việt Nam:
  • Cân đối tỷ lệ đòn bẩy tài chính và tăng cường đệm vốn tự có an toàn; không lạm dụng đòn bẩy cao để mở rộng tín dụng quá mức.
  • Kiểm soát tốc độ tăng trưởng cho vay (TLA) phù hợp với năng lực huy động vốn thực tế nhằm thu hẹp khe hở thanh khoản.
  • Thực hiện trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) đầy đủ, minh bạch theo đúng quy định để tạo nguồn đệm hấp thụ các cú sốc thanh khoản khi nợ xấu phát sinh.
  • Nâng cao hiệu quả quản trị lợi nhuận (ROE) gắn liền với kiểm soát rủi ro, tránh chạy theo lợi nhuận ngắn hạn thông qua các tài sản rủi ro cao.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam:
  • Tăng cường cơ chế giám sát từ xa các chỉ tiêu an toàn thanh khoản, kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ LDR (cho vay trên huy động) và khe hở thanh khoản tại từng ngân hàng.
  • Điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ và công cụ thị trường mở nhằm hỗ trợ thanh khoản kịp thời khi xuất hiện áp lực lạm phát (INF) hoặc cú sốc kinh tế vĩ mô.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Hạn chế của đề tài

• Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các yếu tố nội sinh và hai biến số vĩ mô cơ bản (GDP, INF), chưa xem xét sâu tác động của các biến số thị trường tiền tệ khác như lãi suất liên ngân hàng, cung tiền M2, tỷ giá hối đoái hoặc các chỉ số chính sách tiền tệ chuyên biệt.
• Mẫu nghiên cứu chỉ bao gồm 24 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết; đã loại trừ các ngân hàng thuộc diện mua lại bắt buộc (ngân hàng 0 đồng) và các ngân hàng hợp nhất, sáp nhập, do đó chưa phản ánh được toàn diện bức tranh thanh khoản của nhóm ngân hàng yếu kém trong hệ thống.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng mẫu nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng (bao gồm ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng liên doanh/nước ngoài) khi có đủ dữ liệu minh bạch.
• Bổ sung thêm các biến số vĩ mô và biến thị trường tài chính (lãi suất điều hành, biên độ lãi suất liên ngân hàng, dự trữ ngoại hối).
• Kéo dài chuỗi thời gian phân tích và áp dụng các mô hình động (Dynamic Panel Data - GMM) để kiểm soát tính nội sinh tiềm ẩn giữa rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng/khả năng sinh lời.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng, Kế toán – Kiểm toán tham khảo phương pháp luận và quy trình xử lý dữ liệu bảng (panel data) bằng Stata 17.0.
  • Chuyên viên quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ và phân tích tài chính tại các ngân hàng thương mại cổ phần tham khảo cách thức tính toán chỉ tiêu Khe hở thanh khoản (FGAP) và các ngưỡng tác động của chỉ số tài chính nội tại.
  • Các nhà nghiên cứu chính sách tiền tệ và an toàn hệ thống ngân hàng.
• Các phần nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao:
  • Phương pháp xác định và tính toán Khe hở thanh khoản (FGAP) theo chuẩn dữ liệu Báo cáo tài chính Việt Nam (Mục 3.4.1).
  • Quy trình 7 bước thực hiện ước lượng kinh tế lượng: từ ma trận tương quan, kiểm định VIF, so sánh Pooled-OLS/FEM/REM qua kiểm định Hausman, F-test, Breusch-Pagan, đến kiểm định khuyết tật và xử lý bằng mô hình FGLS (Chương 3 và Chương 4).
  • Bảng tổng hợp thống kê mô tả chi tiết 9 biến số tài chính - vĩ mô của 24 ngân hàng trong 11 năm (Bảng 4.1).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số Khe hở thanh khoản (FGAP) được tính bằng công thức nào và phản ánh điều gì về rủi ro của ngân hàng?
Chỉ số Khe hở thanh khoản được xác định bằng công thức:
$$\text{FGAP} = \frac{\text{Tổng dư nợ tín dụng} - \text{Tổng vốn huy động}}{\text{Tổng tài sản}} \times 100$$
FGAP phản ánh chênh lệch giữa hoạt động cho vay và nguồn vốn huy động của ngân hàng so với tổng tài sản. Khi FGAP mang giá trị dương và càng lớn, ngân hàng đang cho vay vượt quá nguồn tiền gửi huy động, buộc phải giảm tài sản dự trữ thanh khoản hoặc vay mượn thêm từ thị trường tiền tệ/liên ngân hàng, khiến nguy cơ đối mặt với rủi ro thanh khoản tăng cao.

2. Dữ liệu thực nghiệm của 24 NHTMCP giai đoạn 2012–2022 cho thấy những ngân hàng nào ghi nhận giá trị FGAP cao nhất và thấp nhất?
Theo kết quả thống kê mô tả (Bảng 4.1), giá trị trung bình của FGAP trong mẫu nghiên cứu là -0,0836 (độ lệch chuẩn 0,1097). Giá trị lớn nhất đạt 0,1925 (thuộc về Ngân hàng VPBank vào năm 2022) và giá trị nhỏ nhất đạt -0,3856 (thuộc về Ngân hàng MSB vào năm 2014). Phần lớn giá trị trung bình hàng năm của hệ thống mang dấu âm, cho thấy nhìn chung các ngân hàng vẫn duy trì lượng tiền gửi khách hàng lớn hơn tổng dư nợ cho vay.

3. Kết quả hồi quy mô hình FEM và REM cho thấy những biến số nào có tác động có ý nghĩa thống kê đến rủi ro thanh khoản?

• Trong mô hình FEM ($R^2 = 0,6421$): Biến CAP ($\beta = 1,024; p = 0,000$), SIZE ($\beta = 0,0709; p = 0,000$), TLA ($\beta = 0,567; p = 0,000$), INF ($\beta = 1,040; p = 0,000$) tác động cùng chiều ở mức ý nghĩa 1%; biến ROE ($\beta = 0,187; p = 0,046$) tác động cùng chiều ở mức ý nghĩa 5%.
• Trong mô hình REM ($R^2 = 0,6307$): Biến CAP ($\beta = 0,959; p = 0,000$), ROE ($\beta = 0,341; p = 0,000$), SIZE ($\beta = 0,0349; p = 0,001$), TLA ($\beta = 0,573; p = 0,000$), INF ($\beta = 0,680; p = 0,002$) đều có ý nghĩa thống kê tác động cùng chiều đến FGAP.

4. Vì sao nghiên cứu phải chuyển từ mô hình FEM/REM sang mô hình hồi quy FGLS?
Sau khi lựa chọn mô hình phù hợp thông qua các kiểm định F-test, Breusch-Pagan và Hausman test, tác giả tiến hành kiểm định các khuyết tật của mô hình và phát hiện dữ liệu xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Do đó, phương pháp Bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) được áp dụng để khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật này, đảm bảo các hệ số ước lượng thu được là vững và hiệu quả.

5. Vì sao mẫu nghiên cứu loại trừ các ngân hàng thương mại bị Ngân hàng Nhà nước mua lại bắt buộc hoặc các ngân hàng bị sáp nhập?
Theo giải thích của tác giả tại Chương 3, các ngân hàng bị Ngân hàng Nhà nước mua lại (ngân hàng 0 đồng) và các ngân hàng bị sáp nhập/hợp nhất thường có số liệu tài chính biến động dị biệt, cần thời gian dài để bình thường hóa hoạt động và số liệu thống kê tài chính không có tính liên tục, ổn định. Việc loại trừ nhóm này nhằm đảm bảo tính đồng nhất, khách quan và độ tin cậy của chuỗi dữ liệu bảng nghiên cứu.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Việt Duy đã hoàn thành việc lượng hóa các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản của 24 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2012–2022 thông qua phương pháp hồi quy dữ liệu bảng và mô hình FGLS. Kết quả nghiên cứu khẳng định tỷ lệ vốn chủ sở hữu (CAP), khả năng sinh lời (ROE), tỷ lệ cho vay (TLA), nợ xấu (NPL) và lạm phát (INF) tác động làm gia tăng khe hở thanh khoản, trong khi tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) đóng vai trò là tấm đệm giúp giảm thiểu rủi ro thanh khoản. Công trình cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm đáng tin cậy cùng các khuyến nghị quản trị thiết thực cho hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần và cơ quan quản lý tiền tệ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề: NHTM là tổ chức liên kết giữa doanh nghiệp và thị trƣờng tài chính, cũng đóng vai trò chủ chốt trong việc điều tiết nền KTVM của quốc gia. Mối quan hệ giữa thanh khoản thị trƣờng tài chính và thanh khoản ngân hàng đã đƣợc quan sát từ góc độ định tính dƣới tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Ở Việt Nam, hệ thống ngân hàng thƣơng mại đã bị tác động nặng nề bởi cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính trên thế giới năm 2008 thông qua tác động của nó đối với nền kinh tế. Có thể thấy, đây là giai đoạn vô cùng khó khăn mà KTVN phải đối mặt khi tăng trƣởng kinh tế giảm xuống mức rất thấp, thấp nghiệp tăng mạnh, lạm phát gia tăng, sản xuất ngƣng trệ, sức mua suy yếu.

Song song với sự sụt giảm mạnh của thị trƣờng chứng khoán, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã chịu tác động trực tiếp và mạnh mẽ, đặc biệt là về thanh khoản, xét từ góc độ hệ thống cũng nhƣ từng ngân hàng riêng lẻ. Lãi suất trên thị trƣờng liên ngân hàng tăng vọt trong giai đoạn 2010–2012 (SBV, 2011). Chất lƣợng tài sản suy giảm khiến nợ xấu gia tăng, tăng trƣởng tín dụng và huy động vốn gặp khó khăn. Để thu hút khách hàng, các ngân hàng thƣơng mại đã phải sử dụng nhiều biện pháp, bao gồm tăng lãi suất, khuyến mãi lãi suất trực tiếp, trả bằng tiền mặt hoặc hiện vật.

Tranh giành khách hàng, chạy đua lãi suất diễn ra trên toàn hệ thống, lãi suất liên ngân hàng tăng cao, thậm chí có ngân hàng thƣơng mại lâm vào tình trạng “nguy kịch” nhƣ: Ngân hàng TMCP Đệ Nhất (Ficombank), Việt Nam Tín Nghĩa (TinnghiaBank), Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công Thƣơng (SCB). Tình trạng thiếu thanh khoản tạm thời xảy ra tại một số ngân hàng ở Việt Nam kể từ năm 2012 (Tran và cộng sự, 2019). Từ đó, quản lý rủi ro thanh khoản 2 ngày càng đƣợc chú trọng để củng cố niềm tin của khách hàng, tránh đƣợc sự sụp đổ của hệ thống ngân hàng. Rủi ro thanh khoản của ngân hàng không phải là một chủ đề mới vì có nhiều nghiên cứu về lĩnh vực này ở các nền kinh tế và khu vực khác nhau trên thế giới.

Trong những bối cảnh khác nhau, thì việc nghiên cứu này cần thiết bởi vì các ngân hàng cần duy trì thanh khoản để có thể ổn định đƣợc hệ thống, không dẫn đến sự sụp đổ của dây chuyền. Hệ thống ngân hàng còn tồn tại và phát triển thì những nghiên cứu về chủ đề này vẫn đƣợc coi là cần thiết để theo kịp những thay đổi của xã hội và chính sách của đất nƣớc.2 Tính cấp thiết của đề tài: Nền kinh tế ở mỗi quốc gia bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó ngành ngân hàng đƣợc xem là một trong những ngành huyết mạch của nền kinh tế. Bằng những việc tạo ra đa dạng dịch vụ tài chính cho xã hội, là công cụ và biện pháp hữu dụng cho NHNN kiểm soát và điều tiết nền kinh tế, là xƣơng sống của cả nền kinh tế quốc gia. Sự biến đổi và thích ứng trong ngành ngân hàng có thể tạo ra sức ảnh hƣởng lớn đến mọi khía cạnh và thành phần trong nền kinh tế.

Tình trạng RRTK có tác động đến hiệu quả hoạt động cũng nhƣ danh tiếng của ngân hàng (Jenkinson, 2008). Hơn nữa, tình trạng thanh khoản thấp có thể dẫn đến các hình phạt theo quy định. Do đó, việc duy trì cấu trúc thanh khoản hợp lý trở nên quan trọng đối với một ngân hàng. Rủi ro thanh khoản nổi lên nhƣ một nỗi lo và một “bài kiểm tra lớn” cho ngành ngân hàng.

Nếu ngân hàng đó có thanh khoản kém sẽ không trụ lại trên thị trƣờng cho dù có chất lƣợng tài sản, vốn ổn và thu nhập ổn định. Thế nên, hoạt động trong ngành ngân hàng luôn đƣợc coi trọng. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế tài chính, Việt Nam đang từng bƣớc phát triển trong thời gian qua. Ngành ngân hàng đã phát triển vƣợt bậc về số lƣợng các NHTMCP và tổng tài sản trong hệ thống ngân hàng.

Với vai trò là hệ thống cung cấp nguồn vốn quan 3 trọng, chiếm phần lớn thị trƣờng trung gian ở Việt Nam với tín dụng là nguồn tài chính chủ yếu của doanh nghiệp. Cuộc khủng hoảng tài chính thế giới năm 2008 đánh dấu sự khủng hoảng hàng loạt, chứng kiến sự sụp đổ đến từ các NHTM đã dẫn đến sự đình trệ cho thị trƣờng kinh tế, và Việt Nam cũng ảnh hƣởng không nhỏ, đặc biệt là vấn đề liên quan đến RRTK của các NHTMCP. Trong thời điểm xảy ra khủng hoảng toàn cầu, đại đa số ngân hàng chịu đựng để duy trì thanh khoản, một số ngân hàng đã sụp đổ, bắt buộc phải sát nhập cho dù nhận đƣợc khoản cứu trợ đáng kể từ ngân hàng trung ƣơng. Một vài năm trƣớc cuộc đại khủng hoảng kinh tế, quản lí cung thanh khoản không phải là sự ƣu tiên hàng đầu.

Tuy nhiên qua cuộc khủng hoảng đã thay đổi hoàn toàn bộ mặt của thị trƣờng cho nên việc đảm bảo cung thanh khoản hợp lý là một trong những điều kiện để cân bằng lại cán cân KTVM của đất nƣớc. Ngân hàng có thanh khoản tốt thì dòng tiền, nguồn vốn đƣợc sử dụng phù hợp. Ngƣợc lại ngân hàng không có thanh khoản tốt sẽ phá vỡ cán cân thanh toán và dần sẽ đi đến sự phá sản. Nguy cơ về RRTK luôn thƣờng trực, vấn đề giám sát chƣa đƣợc nhƣ mong muốn của NHNNVN.

Vì vậy đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” đƣợc thực hiện nhằm đƣa ra một số khuyến nghị nhằm cải thiện yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản của các NHTMCP trong thời gian tới. Mục tiêu đề tài 1.1 Mục tiêu tổng quát: Mục tiêu tổng quát của đề tài là phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản của các NHTMCP trong giai đoạn 2012-2022. Từ đó đƣa ra các khuyến nghị hàm ý chính sách liên quan để nhằm cải thiện rủi ro thanh khoản của các NHTMCP.2 Mục tiêu cụ thể: Một là, xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản của các NHTMCP Việt Nam đƣợc niêm yết trên TTCKVN giai đoạn 2012-2022. Hai là, đo lƣờng mức tác động của các yếu tố đó đến rủi ro thanh khoản của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022.

Ba là, đề xuất các khuyến nghị và chính sách nhằm cải thiện yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản của các NHTMCP.4 Câu hỏi nghiên cứu Nghiên cứu này sẽ tập trung vào các câu hỏi sau: (i) Các yếu tố nào ảnh hƣởng tới rủi ro thanh khoản của các NHTMCP Việt Nam? (ii) Mức độ ảnh hƣởng của các yếu tố tới hoạt động cho vay doanh nghiệp tại các NHTM cổ phần Việt Nam nhƣ thế nào? (iii) Những hàm ý đề xuất chính sách để cải thiện RRTK của các NHTMCP ở Việt Nam là gì? 1.5 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu là các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản của các NHTMCP Việt Nam đƣợc niêm yết trên TTCK Việt Nam.2 Phạm vi nghiên cứu  Về thời gian: 5 Khóa luận thực hiện nghiên cứu trong giai đoạn 2012-2022 trong 10 năm là số liệu sẽ đƣợc phân tích vì trong giai đoạn này ngành ngân hàng tiềm ẩn rủi ro khi tình trạng căng thẳng thanh khoản vào cuối năm 2012 cho đến nay đã cho thấy tầm quan trọng của quản lý rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thƣơng mại. Về không gian: Khóa luận sử dụng dữ liệu thứ cấp của 24 NHTMCP Việt Nam. Đây là những ngân hàng có lịch sự hoạt động liên tục và đƣợc niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.6 Phƣơng pháp nghiên cứu Để trả lời các mục tiêu nghiên cứu ở trên thì các phƣơng pháp sau đây đƣợc sử dụng, cụ thể nhƣ sau: Nghiên cứu sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng thông qua phần mềm Stata để đánh giá mức độ ảnh hƣởng các yếu tố đến tính thanh khoản của NHTMCP Việt Nam đƣợc niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán HOSE, sàn giao dịch chứng khoán HNX. Dữ liệu sau khi đƣợc thu thập sẽ đƣợc tính toán dƣới dạng biến và các biến này đƣợc xử lý thông qua phần mềm thống kê Stata 17.0 để chạy mô hình Pooled-OLS, FEM, REM.7 Đóng góp của đề tài Hiện nay, tại Việt Nam có nhiều nghiên cứu về các yếu tố ảnh hƣởng đến rủi ro thanh khoản của các NHTM Việt Nam đƣợc niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.

Chính vì vậy, đề tài này nhằm cống hiến thêm vào khía cạnh các yếu tố vi và vĩ mô rủi ro thanh khoản của các NHTMCP tại Việt Nam. Bài viết này dựa trên các phƣơng pháp định lƣợng đáng tin cậy từ BCTC để cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản của các NHTMCP giai đoạn 2012-2022.8 Bố cục đề tài nghiên cứu: Luận văn đƣợc kết cấu thành 5 chƣơng: Chƣơng 1: Giới thiệu nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chƣơng 5: Kết luận TÓM TẮT CHƢƠNG 1 Chƣơng đầu tiên cung cấp một cái nhìn tổng quan về chủ đề của nghiên cứu đó là các yếu tố ảnh hƣởng đến RRTK của các NHTMCP Việt Nam. Tác giả đã cụ thể hóa mục tiêu nghiên cứu, xác định rõ đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu và cuối cùng là đóng góp nghiên cứu. 7 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƢỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2.1 Khái niệm thanh khoản ngân hàng Theo Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (2008) thanh khoản trong ngân hàng đƣợc định nghĩa là “Khả năng của ngân hàng có thể tăng thêm tài sản và đáp ứng các nghĩa vụ nợ đến hạn mà không không gặp phải những tổn thất vƣợt quá mức cho phép” Rose (2001) định nghĩa “Thanh khoản ngân hàng là việc ngân hàng có thể có đƣợc những khoản vốn khả dụng với chi phí thấp đúng tại thời điểm ngân hàng có nhu cầu”.

Khi ngân hàng có lƣợng vốn phù hợp, quy mô hợp lý thì việc huy động vốn qua cách thức cho vay hay bán tài sản, có thể cho rằng hoạt động của ngân hàng về việc kiểm soát thanh khoản rất tốt. Và hoạt động ngân hàng diễn ra thức thời, do đó ngân hàng phải luôn luôn duy trì lƣợng thanh khoản phù hợp.