Luận văn: Thực trạng và Giải pháp phát triển rau an toàn tại tỉnh Quảng Ngãi

Nghiên cứu thực trạng sản xuất rau an toàn tại Quảng Ngãi. Luận văn đề xuất các giải pháp phát triển bền vững và hiệu quả cho địa phương.

• Tác giả: Lê Trung Việt
• Người hướng dẫn: Pgs. Trần Đăng Hòa
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng sản xuất và đề xuất giải pháp phát triển rau an toàn ở tỉnh Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: Luận văn cao học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Tóm tắt

I. Toàn cảnh rau an toàn Quảng Ngãi Thực trạng và cơ hội

Quảng Ngãi sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành một trung tâm sản xuất rau an toàn lớn của khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ. Với dân số gần 1,3 triệu người và sự phát triển của các khu kinh tế như Dung Quất, VISIP, nhu cầu về nông sản sạch ngày càng tăng cao. Thực tế cho thấy, ngành sản xuất rau an toàn Quảng Ngãi đang đứng trước những cơ hội lớn để phát triển. Theo đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh, mục tiêu đến năm 2020 là chuyển đổi 400ha sản xuất theo hướng an toàn, quy hoạch các vùng chuyên canh rau truyền thống. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, tạo động lực cho các tổ chức và cá nhân đầu tư. Tuy nhiên, sản xuất rau tại địa phương hiện chỉ đáp ứng khoảng 20% nhu cầu, phần lớn vẫn phụ thuộc vào nguồn cung từ các tỉnh khác. Tình hình sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ và mang tính tự phát. Theo niên giám thống kê, diện tích gieo trồng rau toàn tỉnh năm 2009 đạt 10.884 ha, nhưng diện tích được chứng nhận an toàn còn rất khiêm tốn. Nghiên cứu của Lê Trung Việt (2016) chỉ ra rằng, dù có nhiều mô hình như tại Nghĩa Dũng hay của công ty QNASAFE, việc mở rộng quy mô và xây dựng lòng tin người tiêu dùng vẫn là thách thức lớn. Việc phân tích sâu thực trạng và nắm bắt cơ hội sẽ là chìa khóa để phát triển bền vững ngành rau sạch Quảng Ngãi, không chỉ đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm mà còn nâng cao thu nhập cho nông dân.

1.1. Tiềm năng tự nhiên và chính sách hỗ trợ nông dân

Quảng Ngãi được thiên nhiên ưu đãi với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, đất đai phù sa màu mỡ ven các sông lớn như Trà Khúc, Trà Bồng, Sông Vệ. Nhóm đất phù sa chiếm gần 80% diện tích vùng đồng bằng, rất thích hợp cho việc canh tác đa dạng các loại rau màu. Bên cạnh đó, nguồn nước ngầm và nước mặt dồi dào, nếu được quản lý tốt, sẽ đảm bảo cung cấp đủ cho các vùng chuyên canh rau quy mô lớn. Về mặt chính sách, UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản quan trọng nhằm thúc đẩy ngành nông nghiệp. Quyết định số 1142/QĐ-UBND ngày 08/7/2008 đã quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn tại các huyện đồng bằng. Gần đây hơn, Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo Nghị quyết số 01/2015/NQ-HĐND tiếp tục khẳng định vai trò của sản xuất an toàn. Các chính sách hỗ trợ nông dân bao gồm hỗ trợ vốn, tập huấn kỹ thuật, và xây dựng hạ tầng ban đầu. Đây là những nền tảng vững chắc để người nông dân chuyển đổi từ phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hướng tới một nền nông nghiệp hữu cơ bền vững.

1.2. Hiện trạng sản xuất và thị trường tiêu thụ nông sản

Hiện trạng sản xuất rau tại Quảng Ngãi mang đặc điểm của nền sản xuất nhỏ, tự cung tự cấp. Diện tích canh tác phân tán trong các vườn hộ, chưa hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Theo số liệu từ năm 2005 đến 2009, diện tích và sản lượng rau toàn tỉnh có tăng trưởng, nhưng năng suất bình quân (155 tạ/ha năm 2009) vẫn còn thấp so với tiềm năng. Các loại rau chủ yếu là rau ăn lá (cải, muống) và rau ăn quả (bầu, bí, dưa). Về thị trường tiêu thụ nông sản, nhu cầu tại thành phố Quảng Ngãi, khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp là rất lớn, chưa kể đến lượng khách du lịch ngày càng tăng. Tuy nhiên, nông sản sạch Quảng Ngãi đang phải cạnh tranh gay gắt với sản phẩm không rõ nguồn gốc và sản phẩm từ các vùng khác như Đà Lạt. Người tiêu dùng còn thiếu thông tin và lòng tin vào sản phẩm địa phương, một phần do công tác quảng bá và xây dựng thương hiệu nông sản chưa được chú trọng. Thực tế này đòi hỏi phải có sự liên kết chặt chẽ hơn giữa sản xuất và tiêu thụ để đảm bảo đầu ra ổn định cho rau an toàn Quảng Ngãi.

II. 04 Rào cản lớn kìm hãm sự phát triển rau an toàn Quảng Ngãi

Mặc dù có nhiều tiềm năng, hành trình phát triển của rau an toàn Quảng Ngãi vẫn đối mặt với không ít thách thức. Rào cản lớn nhất đến từ chính tập quán canh tác truyền thống, nhỏ lẻ và thiếu quy hoạch. Người nông dân vẫn quen với việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật một cách tự phát, không tuân thủ thời gian cách ly. Một nghiên cứu tại địa phương cho thấy, có tới 70% nông dân thu hoạch rau chỉ sau 3 ngày phun thuốc. Vấn đề thứ hai là sự yếu kém của chuỗi cung ứng rau an toàn. Việc kết nối giữa người sản xuất, đơn vị sơ chế, phân phối và người tiêu dùng còn lỏng lẻo. Các hợp tác xã rau sạch hoạt động chưa thực sự hiệu quả, khó khăn trong việc tìm kiếm thị trường ổn định. Thứ ba, chi phí sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP cao hơn sản xuất thông thường, trong khi giá bán ra chưa có sự chênh lệch rõ rệt, làm giảm động lực của người nông dân. Cuối cùng, niềm tin của người tiêu dùng là một rào cản tâm lý lớn. Tình trạng rau sạch và rau bẩn lẫn lộn trên thị trường, thiếu hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản rõ ràng khiến người tiêu dùng hoài nghi. Vượt qua những rào cản này đòi hỏi một giải pháp tổng thể, từ thay đổi tư duy sản xuất đến hoàn thiện hệ thống phân phối và truyền thông.

2.1. Nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm từ canh tác nhỏ lẻ

Nguy cơ lớn nhất đối với an toàn vệ sinh thực phẩm tại Quảng Ngãi đến từ phương thức canh tác tự phát, thiếu kiểm soát. Việc lạm dụng phân đạm vô cơ dẫn đến tồn dư Nitrat (NO3) trong rau ở mức báo động. Theo kết quả phân tích của Viện Ứng dụng Khoa học Công nghệ Nha Trang, mẫu cải xanh tại một số vùng ở Quảng Ngãi có hàm lượng Nitrat lên tới 1450 mg/kg, cao gần gấp 3 lần mức cho phép (500 mg/kg). Bên cạnh đó, việc sử dụng tràn lan thuốc bảo vệ thực vật không theo nguyên tắc “4 đúng” gây ra dư lượng hóa chất độc hại. Nhiều nông dân vẫn sử dụng các loại thuốc cấm hoặc hạn chế, không đảm bảo thời gian cách ly. Ngoài ra, nguồn nước tưới từ các kênh mương, ao tù chưa qua xử lý cũng là nguồn lây nhiễm vi sinh vật gây bệnh như E. coli, Salmonella. Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng mà còn làm suy giảm chất lượng đất và gây ô nhiễm môi trường.

2.2. Hạn chế trong chuỗi cung ứng và xây dựng thương hiệu

Một trong những điểm yếu cố hữu của ngành rau Quảng Ngãi là hệ thống chuỗi cung ứng rau an toàn còn rời rạc. Sản phẩm sau thu hoạch chủ yếu được bán cho thương lái tại ruộng hoặc đưa ra các chợ truyền thống, không qua sơ chế, đóng gói. Điều này dẫn đến tình trạng sản phẩm rau an toàn Quảng Ngãi bị trộn lẫn với các loại rau không rõ nguồn gốc, làm mất giá trị và niềm tin. Công tác xây dựng thương hiệu nông sản gần như bị bỏ ngỏ. Hầu hết sản phẩm không có nhãn mác, bao bì hay mã QR để truy xuất nguồn gốc nông sản. Người tiêu dùng không có cơ sở để phân biệt đâu là rau sạch, đâu là rau trồng theo phương pháp thông thường. Các mô hình như cửa hàng QNASAFE là điểm sáng nhưng số lượng còn quá ít, chưa đủ sức tác động đến toàn bộ thị trường. Để phát triển bền vững, việc tổ chức lại chuỗi cung ứng và đầu tư bài bản cho thương hiệu là yêu cầu cấp thiết.

III. Hướng dẫn sản xuất rau an toàn Quảng Ngãi theo VietGAP

Để giải quyết các vấn đề về chất lượng và xây dựng lòng tin, việc áp dụng quy trình sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP) là giải pháp căn cơ cho rau an toàn Quảng Ngãi. VietGAP không chỉ là một bộ tiêu chuẩn, mà là một hệ thống quản lý toàn diện từ khâu chọn đất, nước tưới đến khi thu hoạch và bảo quản. Trước hết, cần phải quy hoạch các vùng chuyên canh rau tập trung, xa các nguồn ô nhiễm như khu công nghiệp, bệnh viện, nghĩa trang. Đất và nước phải được kiểm tra định kỳ để đảm bảo không chứa kim loại nặng và hóa chất độc hại vượt ngưỡng. Quá trình canh tác phải ưu tiên sử dụng phân hữu cơ đã ủ hoai mục và các loại phân vi sinh. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học phải được hạn chế tối đa, tuân thủ nghiêm ngặt danh mục cho phép và thời gian cách ly. Áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) như sử dụng thiên địch, bẫy sinh học sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào hóa chất. Cuối cùng, mọi công đoạn trong quy trình sản xuất đều phải được ghi chép vào nhật ký đồng ruộng. Đây là cơ sở để cấp chứng nhận chất lượng và thực hiện truy xuất nguồn gốc nông sản khi cần thiết.

3.1. Quy hoạch vùng chuyên canh rau và quản lý đất nước tưới

Bước đi đầu tiên và quan trọng nhất là quy hoạch các vùng chuyên canh rau một cách khoa học. Các vùng này cần được xây dựng dựa trên đánh giá về điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước và khoảng cách an toàn với các khu vực có nguy cơ ô nhiễm. Đất trồng phải được phân tích các chỉ tiêu kim loại nặng (Pb, As, Cd, Hg) và tồn dư thuốc bảo vệ thực vật theo QCVN 03:2008/BTNMT. Nguồn nước tưới, ưu tiên nước giếng khoan hoặc nước sông đã qua xử lý, phải đạt tiêu chuẩn theo QCVN 39:2011/BTNMT. Tuyệt đối không sử dụng nước thải sinh hoạt, công nghiệp chưa qua xử lý để tưới cho rau. Việc quy hoạch vùng sản xuất tập trung không chỉ giúp quản lý chất lượng đồng bộ mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư cơ sở hạ tầng như hệ thống tưới tiêu, nhà sơ chế, và áp dụng nông nghiệp công nghệ cao.

3.2. Áp dụng tiêu chuẩn VietGAP trong quản lý dịch hại tổng hợp

Trọng tâm của sản xuất rau an toàn Quảng Ngãi là thay đổi tư duy phòng trừ sâu bệnh. Thay vì lạm dụng hóa chất, tiêu chuẩn VietGAP khuyến khích áp dụng Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Các biện pháp IPM bao gồm: sử dụng giống kháng bệnh, luân canh cây trồng để cắt đứt vòng đời sâu bệnh, vệ sinh đồng ruộng thường xuyên, và bảo vệ các loài thiên địch. Chỉ khi sâu bệnh vượt ngưỡng gây hại kinh tế, người nông dân mới cân nhắc sử dụng thuốc hóa học. Khi sử dụng, phải chọn các loại thuốc có nguồn gốc sinh học, độ độc thấp, nhanh phân hủy và tuân thủ tuyệt đối thời gian cách ly ghi trên nhãn. Việc ghi chép nhật ký sử dụng thuốc là bắt buộc, giúp theo dõi và kiểm soát rủi ro, đồng thời là cơ sở cho việc cấp chứng nhận chất lượng sản phẩm.

IV. Bí quyết xây dựng chuỗi cung ứng rau an toàn Quảng Ngãi

Sản xuất thành công mới chỉ là một nửa chặng đường. Để rau an toàn Quảng Ngãi thực sự đến được tay người tiêu dùng và có giá trị cao, cần xây dựng một chuỗi cung ứng rau an toàn hiệu quả và minh bạch. Mô hình này đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ của 4 nhà: Nhà nông, Nhà nước, Nhà khoa học và Nhà doanh nghiệp. Trong đó, các hợp tác xã rau sạch đóng vai trò là hạt nhân, là cầu nối giữa các hộ nông dân nhỏ lẻ với thị trường lớn. Hợp tác xã sẽ đứng ra tổ chức sản xuất theo kế hoạch chung, áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật, và thực hiện sơ chế, đóng gói sản phẩm. Doanh nghiệp phân phối sẽ ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm, đảm bảo đầu ra ổn định. Để tạo sự minh bạch, việc ứng dụng công nghệ vào truy xuất nguồn gốc nông sản là bắt buộc. Mỗi sản phẩm cần có mã QR code, cho phép người tiêu dùng quét và truy xuất toàn bộ thông tin về quy trình sản xuất. Cuối cùng, cần đẩy mạnh công tác truyền thông, quảng bá và xây dựng thương hiệu nông sản để người tiêu dùng nhận biết và tin tưởng lựa chọn sản phẩm rau sạch Quảng Ngãi.

4.1. Vai trò của hợp tác xã rau sạch trong liên kết sản xuất

Các hợp tác xã rau sạch có vai trò then chốt trong việc khắc phục tình trạng sản xuất manh mún. Bằng cách tập hợp các nông hộ, HTX có thể xây dựng kế hoạch sản xuất dựa trên nhu cầu thị trường tiêu thụ nông sản, tránh tình trạng “được mùa mất giá”. HTX sẽ là đơn vị đầu mối tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật từ các cơ quan chuyên môn, tổ chức tập huấn và giám sát các thành viên tuân thủ quy trình tiêu chuẩn VietGAP. Hơn nữa, với quy mô lớn, HTX có đủ năng lực để đầu tư vào nhà sơ chế, kho lạnh và hệ thống đóng gói, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm. Việc đàm phán hợp đồng tiêu thụ với siêu thị, nhà hàng, bếp ăn tập thể cũng sẽ thuận lợi hơn khi thông qua một đầu mối là HTX. Mô hình HTX kiểu mới, hoạt động hiệu quả, chính là đòn bẩy để chuyên nghiệp hóa sản xuất rau an toàn Quảng Ngãi.

4.2. Triển khai truy xuất nguồn gốc nông sản và chứng nhận chất lượng

Niềm tin là yếu tố quyết định sự thành công của nông sản sạch. Để xây dựng niềm tin, cần có bằng chứng xác thực về chất lượng. Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản bằng công nghệ blockchain hoặc QR code là giải pháp tối ưu. Mỗi lô sản phẩm khi xuất xưởng sẽ được gắn một mã định danh duy nhất. Người tiêu dùng chỉ cần dùng điện thoại thông minh để quét mã là có thể xem toàn bộ nhật ký sản xuất: từ ngày gieo trồng, loại phân bón, thuốc BVTV đã sử dụng, cho đến ngày thu hoạch và kết quả kiểm nghiệm. Song song với đó, sản phẩm cần có chứng nhận chất lượng từ một bên thứ ba uy tín, chẳng hạn như chứng nhận VietGAP hoặc GlobalGAP. Các chứng nhận này là sự bảo chứng khoa học, khẳng định sản phẩm đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về an toàn vệ sinh thực phẩm, giúp rau sạch Quảng Ngãi tự tin cạnh tranh trên thị trường.

V. Top mô hình rau sạch Quảng Ngãi ứng dụng công nghệ cao

Thực tiễn tại Quảng Ngãi đã ghi nhận những mô hình sản xuất rau sạch Quảng Ngãi bước đầu thành công, là hình mẫu để nhân rộng. Nổi bật là dự án xây dựng vùng chuyên canh rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã Nghĩa Dũng, thành phố Quảng Ngãi. Dự án này không chỉ áp dụng quy trình canh tác nghiêm ngặt mà còn chú trọng liên kết với các kênh phân phối hiện đại. Một mô hình khác đáng chú ý là của Công ty QNASAFE. Doanh nghiệp này đã đầu tư vào hệ thống nhà màng, tưới nhỏ giọt và các ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao khác để sản xuất các loại rau quả chất lượng cao. Các mô hình này cho thấy, khi có sự đầu tư bài bản về công nghệ và quản trị, rau an toàn Quảng Ngãi hoàn toàn có khả năng đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường. Bài học rút ra là cần có sự kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm canh tác truyền thống và khoa học kỹ thuật hiện đại. Việc chuyển đổi sang nông nghiệp hữu cơ hoặc sản xuất trong nhà màng tuy đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn nhưng sẽ mang lại hiệu quả bền vững, giảm thiểu rủi ro từ thời tiết và sâu bệnh, đồng thời tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế cao hơn.

5.1. Mô hình VietGAP tại vùng chuyên canh rau xã Nghĩa Dũng

Xã Nghĩa Dũng, thành phố Quảng Ngãi, từ lâu đã là một vùng trồng rau truyền thống. Với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, một dự án xây dựng vùng chuyên canh rau theo tiêu chuẩn VietGAP đã được triển khai. Nông dân tham gia mô hình được tập huấn kỹ thuật canh tác, cách ghi chép nhật ký đồng ruộng và các quy định về sử dụng vật tư nông nghiệp. Hợp tác xã rau sạch Nghĩa Dũng được thành lập để làm đầu mối tổ chức sản xuất và tiêu thụ. Kết quả ban đầu cho thấy, sản phẩm làm ra có chất lượng đồng đều, đảm bảo an toàn và được thị trường đón nhận tốt hơn. Mô hình này chứng minh rằng, việc áp dụng VietGAP trên quy mô cộng đồng là hoàn toàn khả thi, giúp thay đổi tập quán sản xuất cũ và nâng cao thu nhập cho người dân, góp phần phát triển thương hiệu nông sản sạch Quảng Ngãi.

5.2. Bài học kinh nghiệm từ các dự án nông nghiệp công nghệ cao

Các dự án nông nghiệp công nghệ cao như của QNASAFE mang lại nhiều bài học quý giá. Thứ nhất, việc đầu tư vào công nghệ (nhà màng, tưới tự động) giúp kiểm soát tốt các yếu tố môi trường, hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Thứ hai, mô hình này cho phép sản xuất trái vụ, đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường quanh năm. Thứ ba, sản phẩm tạo ra có mẫu mã đẹp, chất lượng cao, dễ dàng tiếp cận các phân khúc thị trường cao cấp. Tuy nhiên, thách thức lớn là vốn đầu tư và yêu cầu cao về trình độ kỹ thuật vận hành. Do đó, để nhân rộng, cần có các chính sách hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp về vốn vay ưu đãi, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Đây là hướng đi tất yếu để nâng tầm ngành sản xuất rau an toàn Quảng Ngãi.

VI. Định hướng tương lai cho ngành rau an toàn Quảng Ngãi

Để ngành rau an toàn Quảng Ngãi phát triển bền vững và có sức cạnh tranh cao, cần một tầm nhìn chiến lược dài hạn. Định hướng cốt lõi là chuyển đổi từ sản xuất theo số lượng sang tập trung vào chất lượng và giá trị gia tăng. Tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch các vùng chuyên canh rau, gắn với đầu tư hạ tầng đồng bộ. Trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao, khuyến khích các mô hình nhà màng, nhà lưới, canh tác thủy canh, và nông nghiệp hữu cơ. Bên cạnh việc củng cố thị trường nội địa, cần có chiến lược để đưa nông sản sạch Quảng Ngãi vào các hệ thống siêu thị lớn trong cả nước và hướng tới xuất khẩu. Muốn vậy, việc xây dựng thương hiệu mạnh, có chứng nhận chất lượng quốc tế (như GlobalGAP) và hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản minh bạch là điều kiện tiên quyết. Tương lai của rau sạch Quảng Ngãi phụ thuộc vào sự hợp lực của chính quyền, doanh nghiệp và chính người nông dân trong việc xây dựng một nền nông nghiệp sạch, trách nhiệm và hiện đại.

6.1. Tầm nhìn phát triển nông nghiệp công nghệ cao bền vững

Tầm nhìn dài hạn cho rau an toàn Quảng Ngãi là xây dựng một nền nông nghiệp công nghệ cao gắn liền với phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc ứng dụng công nghệ sinh học để tạo ra các giống cây trồng có năng suất cao, kháng sâu bệnh tốt và thích ứng với biến đổi khí hậu. Công nghệ IoT (Internet of Things) có thể được áp dụng để giám sát và điều khiển tự động các điều kiện trong nhà màng như nhiệt độ, độ ẩm, dinh dưỡng. Nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để làm phân bón hữu cơ, cũng là một hướng đi cần được khuyến khích để giảm chi phí và bảo vệ môi trường. Phát triển bền vững không chỉ là tạo ra sản phẩm sạch mà còn là bảo tồn tài nguyên đất, nước và đảm bảo sinh kế lâu dài cho người nông dân.

6.2. Mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản và nâng cao giá trị

Mục tiêu cuối cùng của việc phát triển sản xuất là nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản. Ngoài các kênh truyền thống, cần tập trung phát triển các kênh phân phối hiện đại như siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, và thương mại điện tử. Việc tham gia các hội chợ nông sản, kết nối giao thương sẽ giúp quảng bá thương hiệu rau an toàn Quảng Ngãi đến nhiều đối tác tiềm năng. Đẩy mạnh chế biến sâu cũng là một giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị, giảm tổn thất sau thu hoạch và đa dạng hóa sản phẩm (ví dụ: rau củ sấy khô, nước ép, đồ hộp). Khi xây dựng được một thương hiệu uy tín và một chuỗi cung ứng vững chắc, nông sản sạch Quảng Ngãi sẽ không chỉ chiếm lĩnh thị trường trong tỉnh mà còn có thể vươn ra toàn quốc và xa hơn nữa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm Rau là cây hoặc phần có thể ăn được và thường là mọng nước, ngon và bổ được sử dụng như là món ăn chính hoặc đồ phụ gia để nấu hoặc ăn sống. Rau rất đa dạng và phong phú, do vậy khi khái niệm về “rau” chỉ có thể dựa trên công dụng của nó.

Rau xanh là loại thực phẩm không thể thiếu trong bữa ăn hàng ngày của mỗi người trên khắp hành tinh, đặc biệt khi lương thực và các loại thức ăn giàu đạm đã được đảm bảo thì nhu cầu về rau xanh lại càng gia tăng, như một nhân tố tích cực trong cân bằng dinh dưỡng và kéo dài tuổi thọ. Vai trò của cây rau đã được khẳng định qua câu tục ngữ “cơm không rau như đau không thuốc”. Giá trị của rau được thể hiện nhiều mặt trong cuộc sống (TS. Lê Thị Khánh Huế, 2009).

Giá trị dinh dưỡng - Rau là nguồn cung cấp năng lượng cho cơ thể: Theo tính toán của các nhà dinh dưỡng học thì nhu cầu tiêu thụ rau bình quân hàng ngày của mỗi người trên thế giới cần khoảng 250-300g/ngày/người tức 90- 110kg/người/năm. Rau cung cấp cho cơ thể con người các chất dinh dưỡng quan trọng như các loại vitamin, muối khoáng, axit hữu cơ, các hợp chất thơm, cũng như protein, lipit, chất xơ, vv.Trong rau xanh hàm lượng nước chiếm 85-95%, chỉ có 5-15% là chất khô. Trong chất khô lượng cacbon rất cao (cải bắp 60%, dưa chuột 74-75%, cà chua 75-78%, dưa hấu 92%). Giá trị dinh dưỡng cao nhất ở rau là hàm lượng đường (chủ yếu đường đơn) chiếm tỷ lệ lớn trong thành phần cacbon.

Nhờ khả năng hoà tan cao, chúng làm tăng sự hấp thu và lưu thông của máu, tăng tính hoạt hoá trong quá trình ôxy hoá năng lượng của các mô tế bào. Một số loại rau như khoai tây, đậu (nhất là đậu ăn hạt như đậu Hà Lan, đậu Tây), nấm, tỏi cung cấp 70 - 312 calo/100g nhờ các chất chứa năng lượng như protit, gluxit (TS. Lê Thị Khánh Huế, 2009). - Rau là nguồn cung cấp vitamin phong phú và rẻ tiền: Rau có chứa các loại vitamin A (tiền vitamin A), B1, B2, C, E và PP vv.

Trong khẩu phần ăn, rau cung cấp khoảng 95 - 99% nguồn vitamin A, 60 - 70% nguồn vitamin B (B1, B2, B6, B12) và gần 100% nguồn vitamin C. Vitamin có tác dụng làm cho cơ thể phát triển cân đối, điều hòa, các hoạt động sinh lý của cơ thể tiến hành bình thường. Trong lao động, công tác, học tập sinh hoạt hàng ngày mỗi người đều cần một lượng vitamin nhất định, nhu cầu vitamin hàng ngày mỗi người cần 100mg C trong đó 90% lấy từ rau quả. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 - Rau là nguồn cung cấp chất khoáng cho cơ thể: Rau chứa các chất khoáng chủ yếu như Ca, P, Fe, là thành phần cấu tạo của xương và máu.

Những chất khoáng có tác dụng trung hòa độ chua do dạ dày tiết ra khi tiêu hóa các loại thức ăn như thịt, các loại ngũ cốc. Hàm lượng Ca rất cao trong các loại rau cần, rau dền, rau muống, nấm hương, mộc nhĩ (100- 357mg%). - Rau là nguồn cung cấp các dinh dưỡng khác: Rau cung cấp cho cơ thể các axit hữu cơ, các hợp chất thơm, các vi lượng, các xellulo (chất xơ) giúp cơ thể tiêu hoá thức ăn dễ dàng, phòng ngừa các bệnh về tim mạch áp huyết cao. Ngoài ra nhiều loại rau còn chứa các kháng sinh thực vật như Linunen, Carvon, Pinen ở cần tây, allixin ở tỏi, hành có tác dụng như một dược liệu đối với cơ thể.

Bởi vậy nhu cầu ăn rau ngày càng cao ở tất cả mọi người. Theo tính toán của các nhà dinh dưỡng học thì mức tiêu dùng rau tối thiểu cho mỗi người cần 90 -110 kg/năm tức 250-300 g/người/ngày. Liên hệ với các nước phát triển có đời sống cao đã vượt quá xa mức quy định này: Nam Triều Tiên: 141,1 kg; Newzealands: 136,7 kg. Hà Lan lên tới 202 kg/người/năm.

Ở Canada mức tiêu thụ rau bình quân hiện nay là 227 kg/người/năm. Xu hướng các nước phát triển là để cải thiện đời sống nhân dân cần tăng tỷ lệ thịt, trứng, sữa, rau, quả. Ở Việt Nam, nhu cầu về rau ngày càng tăng nhưng so với các nước thì sản lượng bình quân trên đầu người vẫn còn thấp. Tiêu thụ rau nhiều chủ yếu ở các thành phố lớn nhưng năm 2000 trở lại đây mức tiêu thụ tăng lên xấp xỉ nhu cầu bình quân của thế giới: Năm 2005 cả nước có dân số 88 triệu người, phấn đấu bình quân nhu cầu tiêu thụ 96,3 kg/người/năm, tức khoảng 263,8 g/người/ngày.

Giá trị kinh tế - Rau là một mặt hàng xuất khẩu giá trị và có ý nghĩa chiến lược: Rau là cây trồng đem lại nhiều lợi nhuận góp phần phát triển kinh tế quốc dân đáng kể, ngoài ra rau còn là mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao. Trong những năm gần đây thị trường xuất khẩu rau được mở rộng, năm 2001 tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam 329. Các loại rau chính xuất khẩu của Việt Nam hiện nay là dưa chuột, cà chua, cà rốt, hành, ngô rau, đậu rau, ớt cay, nấm. trong đó dưa chuột và cà chua có nhiều triển vọng và chúng có thị trường xuất khẩu tương đối ổn định.

Thị trường xuất khẩu rau chủ yếu của Việt Nam là Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Australia, Singapore, Hàn Quốc, Mỹ.và các nước châu Âu. Hàng năm lượng rau được xuất khẩu rất nhiều cả 3 dạng rau tươi và qua chế biến như rau đóng hộp, rau gia vị, rau muối.trong đó rau tươi là hơn trên 200. - Rau là nguyên liệu của ngành công nghiệp thực phẩm: Những loại rau được sử dụng trong công nghiệp chế biến xuất khẩu dưới dạng tươi, muối, làm tương, sấy khô, xay bột. công nghệ đồ hộp (dưa chuột, cà chua, ngô rau, măng tây, nấm.), công PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 nghiệp bánh kẹo (bí xanh, cà rốt, khoai tây, cà chua.), công nghiệp sản xuất nước giải khát (cà chua, cà rốt.), công nghiệp chế biến thuốc dược liệu (tỏi, hành, rau gia vị), làm hương liệu (hạt ngò (hạt mùi), ớt, tiêu.

Đồng thời cũng là loại rau dự trữ được sử dụng trong nội địa. - Rau là nguồn thức ăn cho gia súc: Với chăn nuôi gia súc, gia cầm, rau giữ vai trò khá quan trọng: 1 đầu lợn tiêu thụ 1 ngày 2- 3kg rau, trong đó có 50 - 60% loại rau dùng cho người: rau muống, bắp cải, su hào, dền, mồng tơi, rau ngót, rau đậu, lang. Trung bình 9kg rau xanh thì cho 1đơn vị thức ăn và 100g đạm tiêu hóa được. Rau thường chiếm 1/3 - 1/2 trong tổng số đơn vị thức ăn giành cho chăn nuôi, vậy muốn đưa chăn nuôi lên ngành sản xuất chính phải tính toán vấn đề sản xuất rau và các loại rau có giá trị dinh dưỡng cao.

- Trồng rau sẽ phát huy thế mạnh của vùng, tăng thu nhập hơn so với một số loại cây trồng khác: Cây rau dễ trồng, lại có thời gian sinh trưởng ngắn nhưng cho năng suất cao, có thể gieo trồng nhiều vụ trong năm, tận dụng được đất đai, thời tiết khí hậu, công lao động nông nhàn, quay vòng đồng vốn nhanh, có thể chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mang lại lợi nhuận cao so với một số cây trồng khác cũng trồng trên chân đất ấy. Sản xuất rau là ngành mang lại hiệu quả kinh tế cao. Giá trị sản xuất 1 ha rau gấp 2 - 3lần một ha lúa. Giá trị làm thuốc Một số loại rau còn được sử dụng để làm thuốc, được truyền miệng từ đời này qua đời khác, đặc biệt cây tỏi được xem là dược liệu quý trong nền y học cổ truyền của nhiều nước như Ai Cập, Trung Quốc, Việt Nam.

Dùng nhánh tỏi để chữa bệnh huyết 5 áp cao và bệnh thấp khớp. Một số loại rau có tính trừ sâu như xà lách, một số loại rau lại có giá trị cho giá trị thẩm mỹ như ớt đỏ, dưa leo, cà chua, mướp đắng. Ý nghĩa về mặt xã hội Vị trí cây rau trong đời sống - xã hội ngày càng được coi trọng nên diện tích gieo trồng và sản lượng rau ngày càng tăng. Ngành sản xuất rau phát triển sẽ góp phần tăng thu nhập, sử dụng lao động hợp lý, mở rộng ngành nghề, giải quyết công ăn việc làm cho hàng ngàn người lao động ở các vùng nông thôn, ngoại thành và các lĩnh vực kinh doanh khác như marketting, chế biến và vận chuyển.

Ngoài ra ngành sản xuất rau còn thúc đẩy các ngành khác trong nông nghiệp phát triển như cung cấp thức ăn cho chăn nuôi, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Tình hình sản xuất, tiêu thụ rau trên thế giới và ở Việt Nam 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau trên thế giới Hiện nay trên thế giới, rau là một loại thực phẩm không thể thiếu đối với người tiêu dung, trung bình mỗi người tiêu thụ 154 - 172g/ngày (FAO, 2006). Tình hình sản PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 xuất rau trên thế giới trong những năm qua có những biến động đáng kể, đặc biệt là sản xuất rau an toàn đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng.

Tình hình sản xuất rau của một số nước trên thế giới năm 2010 Diện tích Năng suất Sản lượng Quốc gia (ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Châu Âu 4.962 Châu Đại Dương 157.878 Liên Bang Nga 759.631 Nguồn: Faostat 2012 (số liệu bao gồm rau dưa các loại) Diện tích đất trồng rau trên thế giới năm 2010 đạt 54.391 ha, châu Á dẫn đầu về diện tích đạt 39.251 chiếm 72,55% diện tích trồng rau thế giới. Trung Quốc chiếm 42,26% diện tích trồng rau thế giới và chiếm 58,25% diện tích trồng rau châu Á. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 Năng suất rau các loại của thế giới bình quân đạt 189,8 tạ/ha. Châu Đại Dương và Châu Âu có năng suất rau cao nhất đạt bình quân trên 220 tạ/ha.

Châu Phi có năng suất rau thấp nhất thế giới bình quân đạt 100,9 tạ/ha. Sản lượng rau của thế giới trong năm 2010 đạt khoảng 1. Châu Á có sản lượng rau lớn nhất thế giới đạt 790.733 tấn chiếm 76,3% sản lượng rau thế giới. Sản lượng rau của Trung Quốc chiếm 52,05 % tổng sản lượng rau toàn Thế giới và chiếm 68,2% sản lượng rau châu Á.

Ấn Độ là quốc gia có sản lượng rau lớn thứ 2 chiếm 9,68 % sản lượng rau toàn thế giới và chiếm 12,7% sản lượng rau châu Á.