Nhận diện rào cản hình thành doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam - Nghiên cứu từ Đại học Bách ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nhận diện rào cản trong việc hình thành doanh nghiệp spin off trong các cơ sở nghiên cứu và đào tạo, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Vũ Huyền Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Huy Tiến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Rào Cản Hình Thành Doanh Nghiệp Spin-off Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Mẫu khảo sát
• 1.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.8. Phương pháp chứng minh giả thuyết
• 1.9. Nội dung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHỮNG RÀO CẢN TRONG VIỆC HÌNH THÀNH DOANH NGHIỆP SPIN-OFF Ở CÁC CƠ SỞ NGHIÊN CỨU VÀ ĐÀO TẠO
• 2.1. Hệ khái niệm
• 2.1.1. Tổ chức Khoa học và Công nghệ
• 2.1.2. Đại học, trường đại học, học viện và cao đẳng
• 2.1.3. Tổ chức dịch vụ KH&CN
• 2.1.4. Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀ NHU CẦU HÌNH THÀNH DOANH NGHIỆP SPIN-OFF TRONG CÁC CƠ SỞ NGHIÊN CỨU VÀ ĐÀO TẠO TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Tổng quan thực trạng hoạt động khoa học và công nghệ và hình thành spin-off trong các cơ sở nghiên cứu và đào tạo tại Việt Nam hiện nay
• 3.2. Thực trạng hoạt động khoa học và công nghệ
• 3.3. Thực trạng về doanh nghiệp spin-off
• 3.4. Thực trạng tại hoạt động khoa học và công nghệ tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Vietnam Academy of Science and Technology, viết tắt là VAST)
• 3.5. Thực trạng hoạt động KH&CN ở Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội
• 3.6. Tiểu kết chương 2
• 4. CHƯƠNG 3: CÁC RÀO CẢN ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH DOANH NGHIỆP SPIN-OFF TRONG CÁC CƠ SỞ NGHIÊN CỨU VÀ ĐÀO TẠO TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Rào cản về môi trường thể chế
• 4.1.1. Môi trường kinh tế thị trường
• 4.1.2. Hành lang pháp lý cho doanh nghiệp spin-off
• 4.1.3. Hỗ trợ về tài chính
• 4.2. Rào cản về năng lực và chính sách vi mô của các cơ sở nghiên cứu và đào tạo
• 4.2.1. Chính sách về nhân lực
• 4.2.2. Chính sách về Tài sản Trí tuệ
• 4.2.3. Chính sách tài chính
• 4.2.4. Chính sách về quyền sở hữu cổ phần và quản trị doanh nghiệp
• 4.3. Rào cản về năng lực của nhà sáng lập spin-off và ý chí của người lãnh đạo cơ sở nghiên cứu và đào tạo
• 4.3.1. Người sáng lập spin-off thiếu năng lực kinh doanh và khả năng thích ứng với quá trình thương mại hóa
• 4.3.2. Tinh thần kinh thương của nhà sáng lập
• 4.3.3. Ý chí của người lãnh đạo
• 4.4. Giải pháp khắc phục rào cản
• 4.4.1. Giải pháp về môi trường thể chế
• 4.4.2. Chính sách hỗ trợ của bản thân cơ sở nghiên cứu và đào tạo
• 4.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về rào cản hình thành doanh nghiệp spin off tại Việt Nam

Doanh nghiệp spin-off là một mô hình kinh doanh đang ngày càng được chú trọng tại Việt Nam. Tuy nhiên, việc hình thành các doanh nghiệp này vẫn gặp nhiều rào cản. Những rào cản này không chỉ đến từ môi trường thể chế mà còn từ chính các cơ sở nghiên cứu và đào tạo. Việc nhận diện và phân tích các rào cản này là rất cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp spin-off.

1.1. Khái niệm doanh nghiệp spin off và vai trò của nó

Doanh nghiệp spin-off được định nghĩa là các công ty được thành lập từ các kết quả nghiên cứu của các tổ chức nghiên cứu. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc thương mại hóa các sản phẩm khoa học và công nghệ, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

1.2. Tình hình hiện tại của doanh nghiệp spin off tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng số lượng doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Các nghiên cứu cho thấy rằng nhiều kết quả nghiên cứu chưa được thương mại hóa hiệu quả, dẫn đến việc không hình thành được các doanh nghiệp spin-off.

II. Những thách thức chính trong việc hình thành doanh nghiệp spin off

Việc hình thành doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm môi trường thể chế chưa hoàn thiện, thiếu chính sách hỗ trợ và năng lực của nhà sáng lập. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng để tìm ra giải pháp phù hợp.

2.1. Rào cản về môi trường thể chế

Môi trường thể chế tại Việt Nam hiện nay chưa đủ mạnh để hỗ trợ sự hình thành doanh nghiệp spin-off. Các quy định pháp lý còn thiếu rõ ràng và chưa tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà nghiên cứu.

2.2. Thiếu chính sách hỗ trợ từ cơ sở nghiên cứu

Nhiều cơ sở nghiên cứu chưa có chính sách hỗ trợ cụ thể cho việc hình thành doanh nghiệp spin-off. Điều này dẫn đến việc các nhà nghiên cứu không có đủ nguồn lực để thực hiện ý tưởng của mình.

2.3. Năng lực của nhà sáng lập và ý chí lãnh đạo

Năng lực kinh doanh của các nhà sáng lập spin-off còn hạn chế. Họ thường thiếu kinh nghiệm trong việc thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu, điều này ảnh hưởng đến khả năng thành công của doanh nghiệp.

III. Phương pháp giải quyết rào cản hình thành doanh nghiệp spin off

Để khắc phục các rào cản trong việc hình thành doanh nghiệp spin-off, cần có những phương pháp cụ thể. Các giải pháp này bao gồm cải thiện môi trường thể chế, xây dựng chính sách hỗ trợ và nâng cao năng lực cho nhà sáng lập.

3.1. Cải thiện môi trường thể chế

Cần có những cải cách trong chính sách pháp lý để tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành doanh nghiệp spin-off. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy định rõ ràng và minh bạch.

3.2. Xây dựng chính sách hỗ trợ từ cơ sở nghiên cứu

Các cơ sở nghiên cứu cần xây dựng các chương trình hỗ trợ cụ thể cho các nhà nghiên cứu trong việc hình thành doanh nghiệp spin-off. Điều này có thể bao gồm việc cung cấp tài chính, đào tạo và tư vấn.

3.3. Nâng cao năng lực cho nhà sáng lập

Cần tổ chức các khóa đào tạo về kinh doanh cho các nhà sáng lập spin-off. Điều này sẽ giúp họ có thêm kiến thức và kỹ năng cần thiết để thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về doanh nghiệp spin off

Nghiên cứu về doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam đã chỉ ra rằng việc hình thành các doanh nghiệp này có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp spin-off không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo.

4.1. Lợi ích của doanh nghiệp spin off đối với nền kinh tế

Doanh nghiệp spin-off có thể tạo ra giá trị kinh tế lớn thông qua việc thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ các trường hợp thành công

Nhiều trường hợp thành công của doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam đã được ghi nhận. Những doanh nghiệp này đã chứng minh rằng với sự hỗ trợ đúng đắn, họ có thể phát triển mạnh mẽ và đóng góp tích cực cho nền kinh tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho doanh nghiệp spin off tại Việt Nam

Tương lai của doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam phụ thuộc vào việc giải quyết các rào cản hiện tại. Nếu các chính sách hỗ trợ được cải thiện và môi trường thể chế được hoàn thiện, doanh nghiệp spin-off có thể phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

5.1. Triển vọng phát triển doanh nghiệp spin off

Với sự quan tâm ngày càng tăng từ chính phủ và các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp spin-off có thể trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam trong tương lai.

5.2. Những khuyến nghị cho các cơ sở nghiên cứu

Các cơ sở nghiên cứu cần chủ động hơn trong việc xây dựng các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp spin-off. Điều này sẽ giúp thúc đẩy sự phát triển của mô hình kinh doanh này tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện đại, khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo. Tại Việt Nam, mặc dù hệ thống các cơ sở nghiên cứu và đào tạo đã có nhiều bước tiến trong hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, việc hình thành doanh nghiệp spin-off – các doanh nghiệp khai thác kết quả nghiên cứu khoa học – vẫn còn nhiều hạn chế. Từ năm 2010 đến 2018, nghiên cứu tập trung khảo sát thực trạng và rào cản trong việc hình thành doanh nghiệp spin-off tại hai cơ sở tiêu biểu là Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST). Mục tiêu chính của nghiên cứu là nhận diện các rào cản thể chế, chính sách và năng lực tác động đến sự hình thành doanh nghiệp spin-off, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy hoạt động này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả thương mại hóa kết quả nghiên cứu, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Các chỉ số như số lượng cán bộ trình độ cao, kinh phí đầu tư cho KH&CN và số lượng bằng sáng chế được cấp trong giai đoạn 2013-2018 được sử dụng làm thước đo đánh giá thực trạng và tiềm năng phát triển doanh nghiệp spin-off.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hệ thống khái niệm về tổ chức khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, và đặc biệt là doanh nghiệp spin-off. Doanh nghiệp spin-off được định nghĩa là doanh nghiệp mới được thành lập để khai thác kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ phát triển trong các cơ sở nghiên cứu và đào tạo, do nhà khoa học hoặc nhóm sáng lập viên sáng lập. Khung lý thuyết còn bao gồm các mô hình hình thành spin-off với 5 giai đoạn chính: nghiên cứu, nắm bắt cơ hội, tiền tổ chức, tiền định hướng và phát triển bền vững. Các khái niệm rào cản được phân loại thành ba nhóm chính: rào cản về môi trường thể chế (bao gồm kinh tế thị trường, hành lang pháp lý, chính sách tài chính), rào cản về năng lực và chính sách vi mô của cơ sở nghiên cứu và đào tạo, và rào cản về ý chí lãnh đạo cùng tinh thần kinh doanh của nhà sáng lập spin-off.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích tài liệu và phỏng vấn sâu chuyên gia. Nguồn dữ liệu chính bao gồm báo cáo thường niên của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam và Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, các văn bản pháp luật liên quan đến doanh nghiệp KH&CN, cùng các nghiên cứu học thuật trong và ngoài nước. Phỏng vấn sâu được thực hiện với 15 chuyên gia trong lĩnh vực chính sách, quản lý KH&CN, nhà khoa học và nhà nghiên cứu tại các cơ sở nghiên cứu và đào tạo. Cỡ mẫu phỏng vấn được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện và chuyên sâu, tập trung vào những người có kinh nghiệm thực tiễn và kiến thức chuyên môn về doanh nghiệp spin-off. Phân tích dữ liệu được thực hiện theo phương pháp định tính nhằm nhận diện các rào cản và đề xuất giải pháp phù hợp. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2019, đảm bảo thu thập dữ liệu cập nhật và phản ánh đúng thực trạng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Rào cản về môi trường thể chế: Hệ thống pháp luật và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam còn chưa hoàn chỉnh và đồng bộ. Mặc dù đã có Nghị định số 13/2019/NĐ-CP quy định về doanh nghiệp KH&CN, nhưng việc thực thi còn gặp khó khăn do thủ tục hành chính phức tạp và thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan quản lý. Khoảng 76% tổ chức KH&CN công lập đã được phê duyệt đề án tự chủ, nhưng quyền tự do kinh doanh chưa được tôn trọng đầy đủ, gây khó khăn cho việc thành lập và vận hành spin-off.

2. Rào cản về năng lực và chính sách vi mô: Các cơ sở nghiên cứu và đào tạo như Đại học Bách Khoa Hà Nội và Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam có nguồn nhân lực chất lượng cao với hơn 6,000 cán bộ trình độ Thạc sĩ trở lên, tuy nhiên, năng lực kinh doanh và quản trị doanh nghiệp của nhà sáng lập spin-off còn hạn chế. Kinh phí dành cho hoạt động KH&CN tăng từ 784 tỷ đồng năm 2013 lên hơn 2,300 tỷ đồng năm 2018 tại Viện Hàn lâm, nhưng nguồn vốn dành riêng cho hỗ trợ spin-off còn thiếu và chưa được phân bổ hiệu quả.

3. Rào cản về ý chí lãnh đạo và tinh thần kinh doanh: Ý chí và tinh thần kinh doanh của nhà sáng lập spin-off và lãnh đạo cơ sở nghiên cứu là yếu tố quyết định sự thành công của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học thiếu kinh nghiệm thương mại hóa và chưa có tinh thần kinh doanh mạnh mẽ, dẫn đến việc các kết quả nghiên cứu chưa được thương mại hóa hiệu quả. Ví dụ điển hình là các doanh nghiệp spin-off tại Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam trong giai đoạn 1988-1992 hoạt động chưa hiệu quả do thiếu kinh nghiệm và vốn đầu tư.

Thảo luận kết quả

Các rào cản thể chế được xác định là nguyên nhân chủ yếu cản trở sự phát triển của doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam. So với các quốc gia phát triển, Việt Nam còn thiếu một hành lang pháp lý rõ ràng và các chính sách hỗ trợ tài chính, thuế ưu đãi chưa được áp dụng rộng rãi. Điều này làm giảm động lực cho các nhà khoa học và cơ sở nghiên cứu trong việc thành lập doanh nghiệp spin-off. Bên cạnh đó, năng lực kinh doanh của nhà sáng lập spin-off còn yếu kém, do thiếu đào tạo và kinh nghiệm thực tiễn, dẫn đến tỷ lệ thành công thấp. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy vai trò quan trọng của lãnh đạo cơ sở nghiên cứu trong việc tạo môi trường thuận lợi và hỗ trợ tinh thần kinh doanh cho nhà khoa học. Các biểu đồ về số lượng cán bộ trình độ cao, kinh phí đầu tư và số lượng bằng sáng chế được cấp minh họa rõ nét tiềm năng phát triển nhưng cũng phản ánh những hạn chế trong việc chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hành lang pháp lý: Cần xây dựng và hoàn thiện các văn bản pháp luật, quy định rõ ràng về quyền sở hữu trí tuệ, thủ tục thành lập và vận hành doanh nghiệp spin-off, đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học và cơ sở nghiên cứu. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường chính sách hỗ trợ tài chính: Thiết lập các quỹ đầu tư mạo hiểm chuyên biệt dành cho doanh nghiệp spin-off, áp dụng các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ vay vốn với lãi suất thấp nhằm giảm rủi ro tài chính cho nhà sáng lập. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính.

3. Nâng cao năng lực kinh doanh cho nhà sáng lập: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về quản trị doanh nghiệp, kỹ năng thương mại hóa công nghệ cho nhà khoa học và nhóm sáng lập spin-off. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức đào tạo chuyên ngành.

4. Thúc đẩy vai trò lãnh đạo cơ sở nghiên cứu: Khuyến khích lãnh đạo các cơ sở nghiên cứu và đào tạo xây dựng môi trường hỗ trợ đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện cho nhà khoa học phát triển ý tưởng kinh doanh và thành lập spin-off. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và liên tục; Chủ thể: Ban giám hiệu các trường đại học, viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý chính sách KH&CN: Giúp hiểu rõ các rào cản và đề xuất chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp spin-off, từ đó xây dựng các chương trình phù hợp.

2. Lãnh đạo các cơ sở nghiên cứu và đào tạo: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để cải thiện môi trường nghiên cứu, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

3. Nhà khoa học và nhà sáng lập spin-off: Nắm bắt các thách thức và cơ hội trong quá trình thành lập doanh nghiệp spin-off, từ đó chuẩn bị tốt hơn về năng lực và chiến lược kinh doanh.

4. Nhà đầu tư và quỹ hỗ trợ khởi nghiệp: Hiểu rõ đặc điểm và nhu cầu của doanh nghiệp spin-off để thiết kế các sản phẩm tài chính và hỗ trợ phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp spin-off là gì?
   Doanh nghiệp spin-off là doanh nghiệp mới được thành lập bởi nhà khoa học hoặc nhóm sáng lập từ các cơ sở nghiên cứu và đào tạo, nhằm khai thác kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ để thương mại hóa sản phẩm hoặc dịch vụ.

2. Tại sao doanh nghiệp spin-off quan trọng với phát triển kinh tế?
   Spin-off thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tạo ra sản phẩm công nghệ mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh tế xã hội bền vững.

3. Những rào cản chính trong việc hình thành spin-off tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm rào cản về môi trường thể chế chưa hoàn chỉnh, năng lực kinh doanh của nhà sáng lập còn hạn chế, và thiếu sự hỗ trợ từ chính sách vi mô của cơ sở nghiên cứu.

4. Làm thế nào để nâng cao năng lực kinh doanh cho nhà sáng lập spin-off?
   Thông qua các chương trình đào tạo chuyên sâu về quản trị doanh nghiệp, kỹ năng thương mại hóa công nghệ và hỗ trợ tư vấn từ các chuyên gia trong lĩnh vực khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

5. Chính sách nào hỗ trợ doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam?
   Nghị định số 13/2019/NĐ-CP quy định các ưu đãi về thuế, tín dụng, miễn giảm tiền thuê đất và các chính sách hỗ trợ khác nhằm thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp khoa học và công nghệ.

Kết luận

• Doanh nghiệp spin-off đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam.
• Rào cản chính bao gồm môi trường thể chế chưa hoàn chỉnh, năng lực kinh doanh của nhà sáng lập còn yếu và thiếu sự hỗ trợ chính sách vi mô từ cơ sở nghiên cứu.
• Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam và Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội là hai cơ sở nghiên cứu tiêu biểu với nguồn nhân lực chất lượng cao và tiềm năng phát triển spin-off.
• Cần hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường chính sách hỗ trợ tài chính, nâng cao năng lực kinh doanh và thúc đẩy vai trò lãnh đạo trong các cơ sở nghiên cứu để phát triển doanh nghiệp spin-off.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng chính sách chi tiết, triển khai các chương trình đào tạo và thiết lập quỹ hỗ trợ tài chính trong vòng 1-3 năm tới nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp spin-off phát triển.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản lý, nhà khoa học và nhà đầu tư cần phối hợp chặt chẽ để thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp spin-off, góp phần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- VŨ HUYỀN TRANG NHẬN DIỆN RÀO CẢN TRONG VIỆC HÌNH THÀNH DOANH NGHIỆP SPIN-OFF TRONG CÁC CƠ SỞ NGHIÊN CỨU VÀ ĐÀO TẠO TẠI VIỆT NAM (Nghiên cứu trƣờng hợp: Đại học Bách Khoa Hà Nội và Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam) LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Hà Nội-2019 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- VŨ HUYỀN TRANG NHẬN DIỆN RÀO CẢN TRONG VIỆC HÌNH THÀNH DOANH NGHIỆP SPIN-OFF TRONG CÁC CƠ SỞ NGHIÊN CỨU VÀ ĐÀO TẠO TẠI VIỆT NAM (Nghiên cứu trƣờng hợp: Đại học Bách Khoa Hà Nội và Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam) LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Mã số: 60 34 04 12 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Phạm Huy Tiến Hà Nội-2019 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến PGS. Phạm Huy Tiến, ngƣời hƣớng dẫn khoa học của tôi vì sự dìu dắt của thầy trong suốt thời gian thực hiện luận văn thạc sĩ. Thầy đã dành cho tôi những lời nhận xét giá trị, đóng góp những ý kiến xác đáng và khơi gợi cho tôi những ý tƣởng hay từ những trang viết đầu tiên đến khi luận văn đƣợc hoàn thành. Tôi xin đƣợc gửi lời cảm ơn đặc biệt đến Thầy Vũ Cao Đàm và Thầy Đào Thanh Trƣờng. Các thầy đã cho tôi những định hƣớng từ khi có ý tƣởng sơ khai của đề cƣơng cho đến khi tôi chọn đƣợc hƣớng đi phù hợp cho đề tài của mình. Luận văn của tôi sẽ không thể hoàn thành đƣợc nếu không có sự hỗ trợ và quan tâm chân thành của gia đình, bạn bè và các bạn đồng nghiệp. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến tất cả mọi ngƣời vì đã luôn ở bên và động viên tôi. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC . 1 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ BẢNG BIỂU . 4 PHẦN MỞ ĐẦU . Lý do nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu . Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Giả thuyết nghiên cứu . Phƣơng pháp chứng minh giả thuyết . Nội dung nghiên cứu . CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHỮNG RÀO CẢN TRONG VIỆC HÌNH THÀNH DOANH NGHIỆP SPIN-OFF Ở CÁC CƠ SỞ NGHIÊN CỨU VÀ ĐÀO TẠO . Hệ khái niệm . Tổ chức Khoa học và Công nghệ . Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ .3 Doanh nghiệp spin-off. Vai trò của doanh nghiệp spin-off. Khái niệm rào cản . Điều kiện hình thành doanh nghiệp spin-off trong các cơ sở nghiên cứu và đào tạo . 20 Tiểu kết chƣơng 1. 25 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VÀ NHU CẦU HÌNH THÀNH DOANH NGHIỆP SPIN-OFF TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY. Tổng quan thực trạng hoạt động khoa học và công nghệ và hình thành spin-off trong các cơ sở nghiên cứu và đào tạo tại Việt Nam hiện nay . Thực trạng hoạt động khoa học và công nghệ. Thực trạng về doanh nghiệp spin-off .2 Thực trạng tại hoạt động khoa học và công nghệ tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Vietnam Academy of Science and Technology, viết tắt là VAST) . Thực trạng hoạt động KH&CN ở Trƣờng Đại học Bách Khoa Hà Nội . 38 Tiểu kết chƣơng 2. CÁC RÀO CẢN ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH DOANH NGHIỆP SPIN-OFF TRONG CÁC CƠ SỞ NGHIÊN CỨU VÀ ĐÀO TẠO TẠI VIỆT NAM . Rào cản về môi trƣờng thể chế. Môi trường kinh tế thị trường . Hành lang pháp lý cho doanh nghiệp spin-off. Hỗ trợ về tài chính . Rào cản về năng lực và chính sách vi mô của các cơ sở nghiên cứu và đào tạo . Chính sách về nhân lực . Chính sách về Tài sản Trí tuệ . Chính sách tài chính . Chính sách về quyền sở hữu cổ phần và quản trị doanh nghiệp . 61 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Rào cản về năng lực của nhà sáng lập spin-off và ý chí của ngƣời lãnh đạo cơ sở nghiên cứu và đào tạo .1 Người sáng lập spin-off thiếu năng lực kinh doanh và khả năng thích ứng với quá trình thương mại hóa . Tinh thần kinh thương của nhà sáng lập . Ý chí của người lãnh đạo . Giải pháp khắc phục rào cản . Giải pháp về môi trường thể chế . Chính sách hỗ trợ của bản thân cơ sở nghiên cứu và đào tạo . 68 Tiểu kết chƣơng 3. 70 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ . 71 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 79 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ BẢNG BIỂU STT Tên sơ đồ bảng biểu 1 Hình 1.1: Các giai đoạn hình thành spin-off trong trƣờng đại học 2 Hình 2. Số lƣợng nhân lực khoa học đạt trình độ Thạc sĩ, Tiến sĩ/TSKH và PGS/GS từ năm 2014 đến năm 2018 3 Hình 2.2 Tổng kinh phí hoạt động hàng năm của Viện Hàn lâm giai đoạn 2013-2018 4 Hình 2.3 Cơ cấu kinh phí hoạt động hàng năm của Viện Hàn lâm giai đoạn 2013-2018 (kinh phí giao đầu năm) 5 Hình 2. Tổng quan về tình hình phát triển các doanh nghiệp spin- off ở Viện Hàn lâm KH&CN VN 6 Hình 2. Trình độ cán bộ, viên chức tại Trƣờng ĐHBKHN giai đoạn 2017-2018 7 Bảng 2. Kinh phí thực hiện hoạt động KH&CN giai đoạn 2011 - 2015 của Trƣờng Đại học Bách khoa Hà Nội 8 Bảng 3. Một số chƣơng trình tài trợ của Chính phủ 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do nghiên cứu Trong xã hội hiện đại ngày nay, ảnh hƣởng của khoa học đối với quá trình tăng trƣởng kinh tế ngày càng đƣợc công nhận. Trong những thập kỷ qua, các trƣờng đại học đã chuyển dịch dần từ mô hình truyền thống, chỉ tập trung vào hai nhiệm vụ chính là nghiên cứu và giảng dạy, sang mô hình trƣờng đại học gắn kết với doanh nghiệp, hƣớng tới một nhiệm vụ thứ ba: thƣơng mại hóa. Đây là xu thế phát triển hiện nay của nhiều trƣờng đại học hàng đầu tại các nƣớc phát triển trên thế giới. Tuy nhiên tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi này còn chƣa có những bƣớc tiến rõ nét. Công tác nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ ở khu vực nghiên cứu và đào tạo vẫn chƣa mang lại hiệu quả kinh tế cao, thúc đẩy phát triển xã hội. Nền giáo dục đại học ở Việt Nam đang phải đối mặt với sự thay đổi mạnh mẽ cả về tƣ duy, cơ cấu kiến thức, kỹ năng và phƣơng pháp, đòi hỏi Nhà trƣờng cần đẩy cao hơn sự chủ động và đóng góp của mình vào xã hội, bằng việc đƣa những sản phẩm tri thức mình tạo ra gần hơn nữa với nhu cầu thực tiễn và thúc đẩy nhanh chóng khả năng ứng dụng của những sản phẩm đó. Các viện nghiên cứu và trƣờng đại học là hai thành phần quan trọng trong việc tạo ra và tích lũy kiến thức trong xã hội. Họ tạo ra một lực lƣợng lao động có tay nghề cao cho doanh nghiệp, khu vực công và tạo ra kiến thức mới thông qua các hoạt động nghiên cứu. Hai chức năng này nên đƣợc liên kết với nhau, đặc biệt bao gồm việc chuyển giao kiến thức hiệu quả từ nghiên cứu vào thực tiễn kinh tế. Chức năng này rất quan trọng đặc biệt là đối với nguồn nhân lực và đảm bảo tiến bộ công nghệ của nền kinh tế. Thành lập các công ty spin-off trong môi trƣờng học thuật là một cách để đƣa kiến thức và công nghệ từ môi trƣờng nghiên cứu vào thực tiễn. Các doanh nghiệp spin-off có thể đƣợc định nghĩa hẹp là các công ty khai thác tài sản trí tuệ hoặc các sáng chế đƣợc tạo ra từ nghiên cứu của tổ chức nghiên cứu (trƣờng đại học hoặc 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] viện nghiên cứu) [32, tr. Tuy nhiên, các doanh nghiệp spin-off thƣờng không sử dụng tài sản trí tuệ thuộc sở hữu chính thức của trƣờng đại học. Do đó, họ có đặc điểm chung là các doanh nghiệp mới đƣợc thành lập để áp dụng kiến thức học thuật, cơ sở hạ tầng học thuật và kết quả đạt đƣợc của các trƣờng đại học, và tiếp tục thƣơng mại hóa thành công chúng. Doanh nghiệp spin-off đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cƣờng liên kết giữa cơ sơ nghiên cứu - đào tạo và doanh nghiệp. Số lƣợng bằng sáng chế công nghệ và spin-offs bắt nguồn từ nghiên cứu trong trƣờng đại học/viện nghiên cứu có tác động đáng kể đến sự phát triển kinh tế và xã hội của đất nƣớc và khu vực. Tuy vậy, tại Việt Nam, khái niệm doanh nghiệp spin-off còn chƣa phổ biến, việc hình thành các doanh nghiệp spin-off còn gặp nhiều rào cản do chƣa có thể chế tạo điều kiện và môi trƣờng thuận lợi cho việc phát triển, mở rộng quyền tự chủ cho một số lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng, phối hợp đào tạo, thƣơng mại hóa kết quả nghiên cứu. Xuất phát từ lý do trên, đề tài này sẽ nhận diện rào cản trong việc hình thành doanh nghiệp spin-off trong các cơ sở nghiên cứu và đào tạo ở Việt Nam. Tổng quan tình hình nghiên cứu Từ trƣớc đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trong nƣớc và nƣớc ngoài về doanh nghiệp spin-off trong cơ sở nghiên cứu và đào tạo. Tác giả Trần Văn Dũng (2008) đã trình bày một số khái niệm, quá trình, nguồn gốc và ba điều kiện hình thành doanh nghiệp spin-off trong các trƣờng đại học bao gồm: công nghệ có bản quyền, đội ngũ khoa học có tinh thần kinh doanh và vốn đầu tƣ [7, tr. Tác giả Đỗ Thị Thanh Nga (2014) đã có bài nghiên cứu về "Hoàn thiện các thiết chế nhằm tăng cƣờng hiệu quả hoạt động của Spin-off trong các trƣờng đại học của Việt Nam", trong đó tác giả nhấn mạnh việc hoàn thiện thiết chế chính sách cho spin-off ở cả cấp độ vĩ mô (chính phủ) và vi mô (trƣờng đại học) sẽ tăng cƣờng hiệu quả hoạt động cho loại hình tổ chức này [15, tr. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận văn Thạc sĩ của tác giả Phạm Quang Tuấn (2016) đã cung cấp một cái nhìn chi tiết về những điều kiện cần và đủ để hình thành các doanh nghiệp công nghệ-vệ tinh. Trong đó tác giả phân tích điều kiện cần bao gồm môi trƣờng kinh tế thị trƣờng và môi trƣờng chính sách, còn điều kiện đủ bao gồm tiềm lực của tổ chức mẹ, sản phẩm hoạt động khoa học có thể thƣơng mại hóa, điều kiện phát triển các hƣớng nghiên cứu mới, và môi trƣờng nghiên cứu khoa học [21, tr.