Quyền và Nghĩa Vụ của Chủ Rừng Theo Pháp Luật Bảo Vệ và Phát Triển Rừng ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích quyền và nghĩa vụ của chủ rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng ở việt nam hiện nay từ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Ngô Văn Luận
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thị Duyên Thủy
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Quyền và nghĩa vụ của chủ rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng ở Việt Nam hiện nay từ thực tiễn tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CHỦ RỪNG
• 1.1. Quan niệm chung về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng
• 1.2. Pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CHỦ RỪNG VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI TỈNH QUẢNG NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật bảo vệ và phát triển rừng về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng
• 2.2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng tại tỉnh Quảng Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CHỦ RỪNG THEO PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG
• 3.1. Định hướng hoàn thiện các quy định về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện các quy định về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng
• 3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ rừng theo pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyền và Nghĩa Vụ Chủ Rừng Tại Quảng Nam

Rừng đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái và kinh tế của Việt Nam, đặc biệt là tại các tỉnh miền núi như Quảng Nam. Rừng không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là yếu tố then chốt trong việc bảo vệ môi trường, điều hòa khí hậu và duy trì đa dạng sinh học. Luật Lâm nghiệp và các văn bản pháp luật liên quan đã quy định rõ quyền của chủ rừng và nghĩa vụ của chủ rừng nhằm đảm bảo việc quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Việc hiểu rõ và thực hiện đúng các quy định này là vô cùng quan trọng để phát triển lâm nghiệp hiệu quả và bền vững tại Quảng Nam. Theo Luật Bảo vệ và Phát triển rừng, rừng là tài nguyên quý báu, có khả năng tái tạo, đóng góp to lớn vào kinh tế quốc gia và gắn liền với đời sống nhân dân.

1.1. Khái Niệm Quyền và Nghĩa Vụ của Chủ Rừng Theo Pháp Luật

Theo Luật Lâm nghiệp năm 2017, chủ rừng là tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư được Nhà nước giao rừng, cho thuê rừng; giao đất, cho thuê đất để trồng rừng; tự phục hồi, phát triển rừng; nhận chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế rừng theo quy định của pháp luật. Quyền của chủ rừng bao gồm quyền sử dụng, hưởng lợi từ rừng, còn nghĩa vụ của chủ rừng bao gồm bảo vệ, phát triển rừng, phòng cháy chữa cháy rừng và tuân thủ các quy định của pháp luật về lâm nghiệp. Việc xác định rõ quyền và nghĩa vụ này là cơ sở để nâng cao trách nhiệm của chủ rừng trong việc quản lý và bảo vệ rừng.

1.2. Vai Trò Của Chủ Rừng Trong Quản Lý và Bảo Vệ Rừng

Chủ rừng đóng vai trò trung tâm trong việc quản lý và bảo vệ rừng. Họ là người trực tiếp thực hiện các hoạt động bảo vệ, phát triển rừng, phòng cháy chữa cháy rừng và khai thác lâm sản theo quy định của pháp luật. Sự tham gia tích cực của chủ rừng là yếu tố then chốt để đảm bảo việc quản lý rừng hiệu quả và bền vững. Đồng thời, chủ rừng cũng là người hưởng lợi trực tiếp từ rừng, do đó họ có động lực để bảo vệ và phát triển rừng.

1.3. Tầm Quan Trọng Của Pháp Luật Bảo Vệ Rừng Đối Với Chủ Rừng

Pháp luật bảo vệ rừng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ rừng, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của họ trong việc quản lý và bảo vệ rừng. Pháp luật cũng tạo ra hành lang pháp lý để chủ rừng thực hiện các hoạt động lâm nghiệp một cách hợp pháp và bền vững. Việc tuân thủ pháp luật là điều kiện tiên quyết để chủ rừng được hưởng các quyền lợi và ưu đãi từ Nhà nước.

II. Thách Thức Về Quyền và Nghĩa Vụ Chủ Rừng Tại Quảng Nam

Mặc dù pháp luật đã quy định rõ quyền và nghĩa vụ của chủ rừng, nhưng trên thực tế, việc thực hiện các quy định này vẫn còn gặp nhiều khó khăn và thách thức tại Quảng Nam. Tình trạng khai thác gỗ trái phép, lấn chiếm đất rừng, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng trái phép vẫn diễn ra, gây ảnh hưởng tiêu cực đến tài nguyên rừng và đời sống của người dân. Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức của người dân về pháp luật còn hạn chế, công tác quản lý, kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng chưa hiệu quả, và chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe.

2.1. Tình Trạng Vi Phạm Pháp Luật Lâm Nghiệp Phổ Biến Tại Quảng Nam

Các hành vi vi phạm pháp luật lâm nghiệp phổ biến tại Quảng Nam bao gồm khai thác gỗ trái phép, lấn chiếm đất rừng, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng trái phép, phá rừng làm nương rẫy, và vi phạm các quy định về phòng cháy chữa cháy rừng. Các hành vi này gây thiệt hại lớn đến tài nguyên rừng, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và đời sống của người dân. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, độ che phủ rừng có tăng nhưng chủ yếu là rừng trồng với mức sinh học thấp, trong khi rừng tự nhiên với mức đa sinh học cao thì lại thấp đi đáng kể.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Vi Phạm Quyền và Nghĩa Vụ Chủ Rừng

Nguyên nhân dẫn đến vi phạm quyền và nghĩa vụ của chủ rừng bao gồm nhận thức của người dân về pháp luật còn hạn chế, công tác quản lý, kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng chưa hiệu quả, chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe, đời sống của người dân còn khó khăn, và lợi ích kinh tế từ việc khai thác rừng trái phép quá lớn. Ngoài ra, trách nhiệm quản lý nhà nước về rừng và đất rừng chưa cụ thể, pháp luật chưa tạo ra những “chủ rừng” đích thực vì quyền hưởng lợi từ rừng của những người làm nghề rừng, chưa giúp họ sống được bằng nghề rừng, làm giàu được từ rừng.

2.3. Hậu Quả Của Việc Không Thực Hiện Nghĩa Vụ Bảo Vệ Rừng

Việc không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ rừng gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, bao gồm suy giảm tài nguyên rừng, mất đa dạng sinh học, xói mòn đất, lũ lụt, hạn hán, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và đời sống của người dân. Ngoài ra, việc suy giảm tài nguyên rừng cũng ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, đặc biệt là các vùng miền núi, nơi người dân phụ thuộc nhiều vào rừng.

III. Giải Pháp Nâng Cao Quyền và Nghĩa Vụ Chủ Rừng Tại Quảng Nam

Để nâng cao quyền và nghĩa vụ của chủ rừng tại Quảng Nam, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp về tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về pháp luật lâm nghiệp cho người dân; tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng; hoàn thiện hệ thống pháp luật về lâm nghiệp; và hỗ trợ chủ rừng phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư để thực hiện hiệu quả các giải pháp này.

3.1. Tăng Cường Tuyên Truyền Về Pháp Luật Bảo Vệ Rừng

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về pháp luật bảo vệ rừng cho người dân, đặc biệt là các hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư sinh sống gần rừng. Các hình thức tuyên truyền cần đa dạng, phong phú, dễ hiểu, phù hợp với từng đối tượng. Cần chú trọng tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng, các quy định về khai thác, sử dụng, bảo vệ rừng, và các chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm pháp luật lâm nghiệp.

3.2. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Lâm Nghiệp

Cần tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật lâm nghiệp, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, khả thi và phù hợp với thực tiễn. Cần quy định rõ ràng, cụ thể về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng, các chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững, và các chế tài xử phạt nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm pháp luật lâm nghiệp. Để giải quyết vấn đề này, chúng ta cần nghiên cứu hoàn thiện pháp luật về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng phù hợp với các yếu tố kinh tế, xã hội , truyền thống văn hóa và lịch sử và nâng cao hiệu quả triển khai các quy định của pháp luật vào thực tiễn cả nước nói chung và tỉnh Quảng Nam nói riêng.

3.3. Hỗ Trợ Chủ Rừng Phát Triển Kinh Tế Lâm Nghiệp Bền Vững

Cần có các chính sách hỗ trợ chủ rừng phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững, như hỗ trợ vốn, kỹ thuật, giống cây trồng, vật nuôi, và thị trường tiêu thụ sản phẩm. Cần khuyến khích chủ rừng tham gia vào các mô hình liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ lâm sản, và phát triển các dịch vụ du lịch sinh thái rừng. Đồng thời, tỉnh Quảng Nam cũng đang quy hoạch phát triển cây quế Trà My với diện tích 10. Đây là tín hiệu tốt để người dân có công ăn việc làm, tạo sinh kế ổn định cho người dân đi đôi với công tác bảo vệ và phát triển rừng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Quyền và Nghĩa Vụ Chủ Rừng Tại Quảng Nam

Việc thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của chủ rừng có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển rừng bền vững tại Quảng Nam. Các mô hình quản lý rừng cộng đồng, giao rừng cho hộ gia đình, cá nhân, và cho thuê rừng cho các tổ chức kinh tế đã mang lại những kết quả tích cực trong việc nâng cao hiệu quả quản lý rừng, tạo sinh kế cho người dân, và bảo vệ môi trường sinh thái. Tuy nhiên, cần tiếp tục hoàn thiện các mô hình này để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả lâu dài.

4.1. Mô Hình Quản Lý Rừng Cộng Đồng Hiệu Quả Tại Quảng Nam

Mô hình quản lý rừng cộng đồng đã được triển khai tại nhiều địa phương ở Quảng Nam và mang lại những kết quả tích cực. Cộng đồng dân cư được giao quyền quản lý, bảo vệ và khai thác rừng theo quy định của pháp luật. Lợi nhuận từ việc khai thác rừng được chia sẻ cho các thành viên trong cộng đồng, tạo động lực để họ bảo vệ và phát triển rừng. Hiện có 4 tổ chức thuê dịch vụ môi trường rừng để trồng sâm Ngọc Linh với diện tích 44,47ha và 2 đơn vị sự nghiệp của địa phương sử dụng dịch vụ môi trường rừng để trồng sâm Ngọc Linh với diện tích 10,9ha [36].

4.2. Giao Rừng Cho Hộ Gia Đình Cá Nhân Kinh Nghiệm Thực Tế

Việc giao rừng cho hộ gia đình, cá nhân đã giúp nâng cao trách nhiệm của họ trong việc quản lý và bảo vệ rừng. Hộ gia đình, cá nhân được hưởng lợi từ rừng, do đó họ có động lực để bảo vệ và phát triển rừng. Tuy nhiên, cần có sự hướng dẫn, hỗ trợ của các cơ quan chức năng để hộ gia đình, cá nhân thực hiện đúng các quy định của pháp luật về lâm nghiệp.

4.3. Cho Thuê Rừng Cơ Hội và Thách Thức Cho Doanh Nghiệp

Việc cho thuê rừng cho các tổ chức kinh tế tạo cơ hội cho doanh nghiệp đầu tư vào phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững. Doanh nghiệp có thể khai thác, chế biến lâm sản, phát triển du lịch sinh thái rừng, và tạo việc làm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, cần có sự kiểm tra, giám sát chặt chẽ của các cơ quan chức năng để đảm bảo doanh nghiệp thực hiện đúng các quy định của pháp luật về lâm nghiệp và bảo vệ môi trường.

V. Kết Luận và Tương Lai Quyền và Nghĩa Vụ Chủ Rừng

Việc thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của chủ rừng là yếu tố then chốt để bảo vệ và phát triển rừng bền vững tại Quảng Nam. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư và doanh nghiệp để thực hiện hiệu quả các giải pháp nâng cao quyền và nghĩa vụ của chủ rừng. Trong tương lai, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật lâm nghiệp, tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, giám sát, và hỗ trợ chủ rừng phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững để đảm bảo tài nguyên rừng được bảo vệ và phát triển một cách hiệu quả và bền vững.

5.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Chính Để Bảo Vệ Rừng Bền Vững

Các giải pháp chính để bảo vệ rừng bền vững bao gồm tăng cường tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về pháp luật lâm nghiệp; hoàn thiện hệ thống pháp luật lâm nghiệp; tăng cường công tác quản lý, kiểm tra, giám sát; hỗ trợ chủ rừng phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững; và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ rừng.

5.2. Hướng Phát Triển Lâm Nghiệp Bền Vững Tại Quảng Nam

Hướng phát triển lâm nghiệp bền vững tại Quảng Nam là phát triển kinh tế lâm nghiệp gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học, và nâng cao đời sống của người dân. Cần khuyến khích phát triển các mô hình lâm nghiệp đa mục tiêu, như trồng rừng kết hợp với chăn nuôi, trồng cây dược liệu dưới tán rừng, và phát triển du lịch sinh thái rừng.

5.3. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Quản Lý và Bảo Vệ Rừng

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và bảo vệ rừng. Cần tạo điều kiện để cộng đồng tham gia vào quá trình hoạch định chính sách, lập kế hoạch, và thực hiện các hoạt động quản lý, bảo vệ rừng. Cần tôn trọng quyền của cộng đồng trong việc sử dụng, quản lý và bảo vệ rừng, và chia sẻ lợi ích từ rừng cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2017, diện tích rừng trên toàn quốc đạt hơn 14 triệu ha, gồm hơn 10 triệu ha rừng tự nhiên và hơn 4 triệu ha rừng trồng, nâng tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 40%. Tuy nhiên, chất lượng rừng tự nhiên giàu đa dạng sinh học đang suy thoái nghiêm trọng, trong khi thu nhập từ lâm nghiệp chỉ chiếm khoảng 25% tổng thu nhập của người dân miền núi. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp bách phải hoàn thiện khung pháp lý về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng nhằm giúp người làm nghề rừng có thể sống và làm giàu từ rừng.

Luận văn tập trung nghiên cứu hệ thống quy định pháp luật về quyền, nghĩa vụ của chủ rừng theo Luật Lâm nghiệp năm 2017 trong mối tương quan so sánh với Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004. Mục tiêu cốt lõi là làm rõ những bất cập về quyền tài sản, cơ chế hưởng lợi và phân bổ tài nguyên, từ đó đánh giá thực tiễn thi hành tại tỉnh Quảng Nam trong giai đoạn 2014 - 2018. Địa bàn tỉnh Quảng Nam sở hữu 671.997 ha rừng, bao gồm 455.506 ha rừng tự nhiên và 216.491 ha rừng trồng, là mẫu hình thực tiễn điển hình cho công tác quản lý tài nguyên.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế quản lý lâm nghiệp bền vững. Kết quả nghiên cứu hỗ trợ trực tiếp cho địa phương trong việc thực hiện mục tiêu giao khoán bảo vệ 95.910 ha rừng, mở rộng 13.950 ha rừng gỗ lớn và nhân rộng mô hình kinh tế dược liệu dưới tán rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển bền vững trong quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo đảm sự cân bằng giữa bảo tồn hệ sinh thái, tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội cho cả thế hệ hiện tại và tương lai. Bên cạnh đó, lý thuyết kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được áp dụng để giải quyết quan hệ sở hữu, quyền tài sản và cơ chế vận hành của các chủ thể kinh tế lâm nghiệp theo chuỗi giá trị từ gây trồng, bảo vệ đến chế biến và thương mại.

Khung phân tích của đề tài xây dựng dựa trên 4 khái niệm cốt lõi theo Luật Lâm nghiệp năm 2017 bao gồm: Khái niệm rừng (hệ sinh thái có diện tích liên vùng từ 0,3 ha trở lên, độ tàn che từ 0,1 trở lên); Khái niệm chủ rừng (phân định rõ 7 nhóm chủ thể quản lý tại Điều 8); Khái niệm tài nguyên rừng (bao gồm tài nguyên gỗ, lâm sản ngoài gỗ, đa dạng sinh học, đất và nước); Khái niệm quyền sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng (quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản do chủ rừng tự đầu tư).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ các báo cáo thống kê chính thức của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tổng cục Lâm nghiệp, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam và Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Nam trong giai đoạn 2014 - 2018.

Đề tài sử dụng phương pháp phân tích quy phạm pháp luật kết hợp tổng hợp logic để đánh giá 12 chương và 108 điều của Luật Lâm nghiệp năm 2017. Phương pháp so sánh luật học được triển khai nhằm đối chiếu các quy định pháp luật Việt Nam với kinh nghiệm quản lý rừng của Phần Lan, Brazil và Trung Quốc. Phương pháp thống kê mô tả được thực hiện trên mẫu dữ liệu toàn diện tại 18 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Quảng Nam, khảo sát trọng điểm tại các khu vực bảo tồn và vùng phát triển dược liệu tập trung. Việc lựa chọn phương pháp này bảo đảm tính khách quan, giúp lượng hóa chính xác hiệu quả thực thi chính sách giao khoán và cho thuê môi trường rừng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, pháp luật hiện hành đã tạo bước tiến khi công nhận quyền sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng, nhưng vẫn tồn tại mâu thuẫn lớn về quyền tài sản của doanh nghiệp nhà nước. Theo đó, doanh nghiệp lâm nghiệp nhà nước được giao đất không thu tiền hoặc có nguồn gốc ngân sách lại không được xác lập quyền sở hữu rừng trồng, gây xung đột trực tiếp với Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Bộ luật Dân sự năm 2015 về quyền tài sản góp vốn.

Thứ hai, việc thực thi chính sách giao khoán bảo vệ rừng tại Quảng Nam ghi nhận kết quả tích cực với 64.000 ha được bàn giao trong năm 2018, tuy nhiên mới chỉ đạt khoảng 66,7% so với mục tiêu đề ra là 95.910 ha. Tỷ lệ hoàn thành công tác trồng rừng sản xuất trong 5 tháng đầu năm 2019 đạt 2.763 ha, tương ứng 31% kế hoạch năm, trong khi công tác trồng rừng thay thế đạt tiến độ rất cao với gần 2.000 ha, tương đương 93,68% chỉ tiêu.

Thứ ba, cơ chế hưởng lợi chưa tương xứng khiến áp lực vi phạm lâm luật từ phía hộ gia đình và cá nhân luôn ở mức cao. Số liệu toàn quốc cho thấy năm 2015 có 19.825 đối tượng vi phạm là hộ gia đình, cá nhân và trong 8 tháng đầu năm 2018 tiếp tục ghi nhận hơn 9.000 trường hợp vi phạm do áp lực mưu sinh.

Thứ tư, chính sách cho thuê môi trường rừng mở ra không gian phát triển kinh tế mới. Tỉnh Quảng Nam đã giao cho 4 tổ chức thuê 44,47 ha và 2 đơn vị sự nghiệp thuê 10,9 ha môi trường rừng để phát triển sâm Ngọc Linh, đồng thời tiến hành quy hoạch 10.000 ha quế Trà My nhằm nâng cao thu nhập cho cộng đồng địa phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ sự chồng chéo giữa pháp luật lâm nghiệp và pháp luật đất đai, cùng với việc thiếu các tiêu chuẩn kỹ thuật lượng hóa giá trị gia tăng của rừng tự nhiên tại thời điểm giao rừng. So sánh với các nghiên cứu quốc tế từ Ngân hàng Thế giới năm 2007 và bài học từ Phần Lan năm 2000, việc trao quyền định đoạt tài sản rõ ràng và bảo đảm lợi ích kinh tế lâu dài là điều kiện tiên quyết để chủ rừng chủ động bảo vệ rừng bền vững thay vì khai thác cạn kiệt tài nguyên.

Dữ liệu nghiên cứu tại Quảng Nam có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ phân bổ hiện trạng 671.997 ha đất lâm nghiệp và bảng so sánh tiến độ thực hiện các chỉ tiêu giao khoán. Việc triển khai quy định giá cho thuê môi trường rừng không thấp hơn 1% tổng doanh thu theo Nghị định 156/2018/NĐ-CP là cơ sở thực tiễn quan trọng, vừa đảm bảo tính bền vững môi trường, vừa tạo nguồn thu tái đầu tư cho các ban quản lý rừng đặc dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý về quyền sở hữu rừng trồng của doanh nghiệp nhà nước. Sửa đổi các quy định tại Luật Lâm nghiệp nhằm công nhận quyền sở hữu tài sản rừng trồng hình thành từ vốn nhà nước giao cho doanh nghiệp quản lý, bảo đảm tính thống nhất với Luật Doanh nghiệp năm 2014 trước quý IV năm 2020. Chủ thể thực hiện là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Tư pháp.

Thứ hai, thiết lập cơ chế định giá rừng và áp dụng chứng chỉ quản lý rừng bền vững quốc tế FSC. Xây dựng bộ quy chuẩn định lượng giá trị gia tăng của rừng tự nhiên làm căn cứ thế chấp, bảo lãnh tín dụng, hướng tới mục tiêu 100% diện tích 13.950 ha rừng gỗ lớn tại Quảng Nam được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững giai đoạn 2020 - 2025. Chủ thể thực hiện là Tổng cục Lâm nghiệp và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam.

Thứ ba, nhân rộng mô hình kinh tế lâm sản ngoài gỗ và dịch vụ môi trường rừng. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam cần đẩy nhanh tiến độ phê duyệt các dự án cho thuê môi trường rừng, phấn đấu nâng quy mô diện tích trồng sâm Ngọc Linh và dược liệu lên hơn 1.000 ha, đồng thời hoàn thành dứt điểm quy hoạch 10.000 ha quế Trà My đến năm 2023.

Thứ tư, nâng cao năng lực giám sát và tăng cường chế tài bảo vệ rừng. Hiện đại hóa trang thiết bị kiểm lâm bằng công nghệ viễn thám, phấn đấu kéo giảm trên 30% số vụ vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp trên toàn quốc đến năm 2025. Trách nhiệm thực hiện thuộc về lực lượng Kiểm lâm phối hợp cùng chính quyền địa phương các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách lâm nghiệp: Nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ thực chứng và các đề xuất điều chỉnh chính sách, giúp cơ quan soạn thảo hoàn thiện các văn bản dưới luật hướng dẫn Luật Lâm nghiệp năm 2017 cho 63 tỉnh, thành phố.

Doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế đầu tư lâm nghiệp: Cung cấp cẩm nang pháp lý chuyên sâu về quyền tài sản, điều kiện nhận khoán và thủ tục thuê môi trường rừng với mức phí sàn 1% doanh thu, hỗ trợ tối ưu hóa mô hình phát triển chuỗi giá trị chế biến gỗ lớn.

Ban quản lý rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và cộng đồng dân cư: Tài liệu hướng dẫn cụ thể quyền hưởng lợi từ dịch vụ môi trường rừng, nghĩa vụ tuần tra phòng cháy chữa cháy và phương thức phối hợp bảo vệ hiệu quả diện tích 64.000 ha rừng nhận khoán.

Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Môi trường: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về lý luận quyền tài sản tài nguyên, tham khảo phương pháp tiếp cận thực tiễn giai đoạn 2014 - 2018 tại miền Trung Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Điểm đột phá lớn nhất của Luật Lâm nghiệp năm 2017 đối với quyền của chủ rừng là gì? Luật Lâm nghiệp năm 2017 đã thể chế hóa quan điểm quản lý lâm nghiệp theo chuỗi giá trị và bổ sung cộng đồng dân cư thành một trong 7 nhóm chủ rừng hợp pháp. Điểm quan trọng nhất là luật công nhận quyền sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng, trao cho chủ rừng đầy đủ quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản do họ đầu tư.

Mức giá cho thuê môi trường rừng để kinh doanh du lịch sinh thái được xác định như thế nào? Theo Nghị định 156/2018/NĐ-CP, giá cho thuê môi trường rừng đặc dụng do hai bên tự thỏa thuận nhưng không được thấp hơn 1% tổng doanh thu thực hiện trong năm của bên thuê. Trường hợp có từ 2 tổ chức đăng ký trở lên, cơ quan có thẩm quyền sẽ tổ chức đấu giá công khai với giá khởi điểm từ 1% doanh thu.

Tại sao số lượng vụ vi phạm pháp luật lâm nghiệp của hộ gia đình, cá nhân vẫn ở mức cao? Nguyên nhân chủ yếu do sinh kế của người dân miền núi còn nhiều khó khăn khi thu nhập lâm nghiệp mới chiếm khoảng 25% tổng thu nhập. Trong năm 2015, toàn quốc có 19.825 hộ vi phạm do áp lực đất sản xuất và việc tiếp cận các nguồn lợi hợp pháp từ rừng tự nhiên vẫn còn gặp nhiều rào cản hành chính.

Tỉnh Quảng Nam đã triển khai các mô hình kinh tế dược liệu dưới tán rừng đạt kết quả ra sao? Tỉnh Quảng Nam đã cấp phép cho 4 tổ chức thuê 44,47 ha và 2 đơn vị sự nghiệp thuê 10,9 ha môi trường rừng để trồng sâm Ngọc Linh. Cùng với quy hoạch 10.000 ha quế Trà My, mô hình này vừa giúp đồng bào dân tộc thoát nghèo, vừa giữ vững 455.506 ha rừng tự nhiên.

Tiêu chí xác định diện tích rừng và điều kiện trở thành chủ rừng hợp pháp được quy định thế nào? Theo quy định pháp luật hiện hành, rừng là hệ sinh thái có diện tích liền vùng tối thiểu từ 0,3 ha và độ tàn che từ 0,1 trở lên. Chủ thể được công nhận là chủ rừng khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định giao rừng, cho thuê rừng hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng rừng hợp pháp.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền và nghĩa vụ của 7 nhóm chủ rừng theo quy định mới của Luật Lâm nghiệp năm 2017.
• Đánh giá chi tiết thực trạng quản lý 671.997 ha rừng tại tỉnh Quảng Nam, làm rõ kết quả giao khoán 64.000 ha và tiềm năng từ các dự án dược liệu dưới tán rừng.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn pháp lý về quyền sở hữu vốn góp rừng của doanh nghiệp nhà nước và rào cản thu nhập 25% của người làm nghề rừng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi gắn với lộ trình hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thực thi kiểm lâm giai đoạn 2019 - 2025.
• Khẳng định việc chuyển đổi sang mô hình quản trị rừng theo chuỗi giá trị và cấp chứng chỉ FSC là con đường tất yếu để phát triển lâm nghiệp bền vững.

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị thực tiễn cao cho quá trình hoàn thiện các thông tư hướng dẫn và quy hoạch phát triển lâm nghiệp đến năm 2030. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần đẩy mạnh ứng dụng các giải pháp của luận văn vào công tác quản trị tài nguyên rừng tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CHỦ RỪNG 1. Quan niệm chung về quyền và nghĩa vụ của chủ rừng 1. Khái niệm rừng, tài nguyên rừng và chủ rừng 1. Khái niệm rừng, chủ rừng Có nhiều cách định nghĩa rừng khác nhau nhưng hầu hết đều định nghĩa dựa vào phạm vi không gian, hệ thống sinh vật và cảnh quan địa lí Theo tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên Hiệp Quôc (FAO): “Rừng là một khu vực đất đai có diện tích lớn hơn 0,5 ha với độ che phủ của tán rừng trên 10%, độ cao trung bình tối thiểu của cây phải đạt 5 mét, rừng bao gồm rừng tự nhiên và rừng trồng.56] Theo Khoản 3, Điều 2, Luật Lâm nghiệp năm 2017 của Việt Nam thì: Rừng là một hệ sinh thái bao gồm các loài thực vật rừng, động vật rừng, nấm, vi sinh vật, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó thành phần chính là một hoặc một số loài cây thân gỗ, tre, nứa, cây họ cau có chiều cao được xác định theo hệ thực vật trên núi đất, núi đá, đất ngập nước, đất cát hoặc hệ thực vật đặc trưng khác; diện tích liên vùng từ 0,3 ha trở lên; độ tàn che từ 0,1 trở lên [52].

Trong phạm vi luận văn, khái niệm rừng được hiểu theo quy định tạo Luật Lâm nghiệp năm 2017 của Việt Nam. Điều kiện để trở thành chủ rừng đối với mỗi loại đối tượng chủ thể cũng có nhiều điểm không giống nhau. Trước hết họ phải thuộc một trong các nhóm đối tượng được tại Điều 8 Luật Lâm nghiệp 2017 (trừ Ban quản lý rừng phòng hộ, rừng đặc dụng được thành lập sau khi giao rừng phòng hộ, rừng đặc dụng). Tiếp theo họ phải được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xem xét, 10 cấp quyết định giao rừng, cho thuê rừng, giao đất, cho thuê đất để trồng rừng căn cứ trên dự án đầu tư về lâm nghiệp được phê duyệt theo pháp luật về đầu tư (đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam định cư tại nước ngoài), khu vực sinh sống tại địa phương có rừng (thường áp dụng đối với hộ gia đình, cá nhân) hoặc nhu cầu sử dụng vào mục đích kinh doanh (đối với tổ chức kinh tế), nghiên cứu (đối với tổ chức nghiên cứu khoa học), lí do an ninh - quốc phòng (đối với đơn vị vũ trang nhân dân).

Khi hoàn thành các thủ tục cần thiết họ sẽ trở thành chủ rừng và được công nhận quyền sử dụng rừng hoặc quyền sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng [52]. Theo Khoản 9, Điều 2, Luật Lâm nghiệp năm 2017 của Việt Nam thì: Chủ rừng là tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư được Nhà nước giao rừng, cho thuê rừng; giao đất, cho thuê đất để trồng rừng; tự phục hồi, phát triển rừng; nhận chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế rừng theo quy định của pháp luật [52]. Khái niệm tài nguyên rừng Tài nguyên thiên nhiên là nguồn của cải vật chất nguyên khai được hìnhthành và tồn tại trong tự nhiên mà con người có thể sử dụng để đáp ứng các nhucầu trong cuộc sống. Tài nguyên thiên nhiên từ rừng được hiểu như là nguồn vậtchất hữu ích có sẵn trong tự nhiên để cung cấp cho nhu cầu kinh tế, xã hội củaloài người và sinh vật.

Tài nguyên thiên nhiên được phân loại thành: - Tài nguyên không tái tạo là nguồn tài nguyên khi khai thác và sử dụng sẽbị cạn kiệt dần và không khôi phục lại trạng thái ban đầu như tài nguyên khoángsản. - Tài nguyên tái tạo là nguồn tài nguyên sau khi sử dụng có thể tái sinh vàcó thể ngày càng phong phú hơn nếu được sử dụng hợp lý, quản lý tốt như tàinguyên đất, rừng, biển và tài nguyên nông nghiệp. 11 Có thể hiểu, tài nguyên rừng là một loại tài nguyên thiên nhiên có khảnăng tái tạo, là bộ phận quan trọng của môi trường sinh thái, có giá to lớn baogồm rừng tự nhiên và rừng trồng trên đất lâm nghiệp, gồm có thực vật rừng,động vật rừng và những yếu tố tự nhiên có quan đến rừng (gọi chung là quần xãsinh vật). Tài nguyên rừng có thể được chia thành các nhóm sau: (1) Tài nguyêngỗ; (2) Tài nguyên phi gỗ; (3) Tài nguyên đa dạng sinh học; (4) Tài nguyên đất; (5) Tài nguyên nước.

Ngoài ra, rừng còn cung cấp cho con người lượng oxy dồidào, rừng điều hòa nước, chống xói mòn, giảm thiểu ô nhiễm, cân bằng khí cacbonic/oxy [37]. Tuy rừng có vai trò vô cùng to lớn và có giá trị đối với cuộc sống nhưngchúng ta chưa xếp chúng vào loại tài nguyên nào, chưa đánh giá hết những vaitrò của rừng. - Về tài nguyên gỗ, từ trước đến nay, gỗ được con người đánh giá là nguồntài nguyên cơ bản của hệ sinh thái rừng, nó cung cấp nguyên liệu cho các ngànhxây dựng, công nghiệp giấy, sản xuất các đồ gỗ, các loại dụng cụ gia đình.Các cây gỗ còn một giá trị khác quan trọng hơn nữa là bảo vệ đất, chống xóimòn, điều hòa khí hậu và lưu lượng nước của các dòng chảy lục địa. - Về tài nguyên phi gỗ, trước đây tài nguyên này thường gọi là lâm sảnphụ nhưng ngày nay, thuật ngữ “lâm sản ngoài gỗ” được sử dụng để chỉ tất cảcác loại tài nguyên rừng trừ tài nguyên gỗ.

Lâm sản ngoài gỗ bao gồm nhữngsản phẩm có nguồn gốc sinh vật, khác gỗ, được khai thác từ rừng như củi, thangỗ, cành ngọn, gốc cây, những dịch vụ trong rừng như săn bắn, giải trí, dưỡngbệnh, dịch vụ du lịch sinh thái. Giá trị kinh tế do lâm sản ngoài gỗ đem lạihàng năm cho con người không thua kém so với gỗ. - Về tài nguyên đa dạng sinh học, đa dạng sinh học có vai trò cực kỳ quantrọng trong đời sống con người và môi trường. Các loài sinh vật hoang dại là cơsở và nguyên liệu để cải tiến và tạo ra các loại giống cây trồng, vật 12 nuôi có năng suất cao, chất lượng tốt, kháng dịch bệnh.

Còn rất nhiều loài cây, loài vật hoang dã đã, đang và sẽ cung cấp cho chúng ta nguồn thực phẩm to lớn, nguồndược phẩm quý giá và nguồn gen vô cùng quan trọng trong việc chọn giống,không những chỉ cho con người hiện nay mà còn cho cả các thế hệ tương lai. Trước khi dịch AIDS bùng nổ, chúng ta không hề biết rằng cây hạt dẻ gai tạivịnh Moreton của Australia lại có thể cho chúng ta một loại chất thúc đẩy quátrình nghiên cứu phương pháp điều trị bệnh này. Hiện nay, có rất nhiều công tydược phẩm lớn trên thế giới đã đặt hàng hoặc tài trợ cho các viện nghiên cứu đadạng sinh học của các nước nhiệt đới để tìm hiểu, nghiên cứu và khai thác cácloài cây thuốc và con thuốc quý trong rừng của những quốc gia giàu có về đadạng sinh học này. Như vậy, nếu không quản lý tốt nguồn tài nguyên này thì hàng trăm loàicó những công dụng khác nhau có thê bị biến mất trước khi chúng ta nhận thứcđược tầm quan trọng của chúng.

- Ngoài ra, có ý kiến cho rằng, tài nguyên đất và nước trong rừng cũng làmột loại tài nguyên rừng. Như chúng ta đã biết, đất và nước là những nguồn tàinguyên vô cùng quan trọng đôi với con người. Rừng bảo vệ một diện tích đất đairất lớn tránh khỏi sự xói mòn và bạc màu, rừng còn điều hòa các dòng chảy, giữnước, hạn chế nước đổ ra biển, làm tăng lượng nước ngầm cho các vùng và làmlượng nước sạch được tái tạo nhanh hơn. Việc thống nhất quản lý tài nguyên đất, trong đó có đất rừng cũng đượcxác định là tài nguyên đặc biệt của Quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đấtnước, được quản lý theo pháp luật.

Nhà nước thực hiện thống nhất quản lý đốivới tài nguyên rừng bằng việc ban hành pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật vàbảo đảm cho pháp luật được thực thi. Việc quy định tài nguyên rừng thuộc sở hữu toàn dân của Việt Nam có 13 sựtương đồng với Trung Quốc và Liên bang Nga. Trung Quốc coi tài nguyên rừngdo Nhà nước thống nhất quản lý và Nhà nước Trung Quốc đã thực thi rất thànhcông pháp luật lâm nghiệp trong nhiều thập niên vừa qua. Trong khi tình hình tàinguyên rừng thế giới tiếp tục bị giảm xuống thì diện tích rừng của Trung Quốcđều giữ đà tăng trưởng, được Cơ quan môi trường Liên hợp quốc xếp vào danhsách một trong 15 nước có diện tích rừng nhiều nhất thế giới [37].

Liên bang Nga có hướng đến tư nhân hóa việc khai thác tài nguyên rừngvà pháp luật lâm nghiệp của Nga chú trọng phát triển ngành Lâm nghiệp thànhmột ngành công nghiệp khai thác, chế biến gỗ vì trữ lượng gỗ của Nga rất lớn.Trong khi đó, Phần Lan được xem là quốc gia thực thi thành công nhấtviệc bảo vệ rừng và quản lý rừng bền vững lại quy định đất đai, rừng thuộc sở hữu tư nhân. Nhà nước chỉ quản lý những diện tích rừng, đất rừng có vai tròquan trọng đối với đa dạng sinh học, còn lại các diện tích rừng đều được giaocho tư nhân quản lý [37, tr. Như vậy, có thể thấy rằng, tài nguyên rừng là một loại tài nguyên thiênnhiên vô cùng quý giá, các nước trên thế giới đều rất coi trọng việc bảo vệ, pháttriển và khai thác hợp lý nguồn tài nguyên này. Khái niệm, đặc điểm quyền và nghĩa vụ của chủ rừng 1.

Khái niệm quyền và nghĩa vụ của chủ rừng Quyền của chủ rừng là khả năng của mỗi chủ rừng được tự do hành động. Khả năng đó được nhà nước ta ghi nhận trong pháp luật và được bảo đảm bằng quyền lực nhà nước. Các chủ rừng có quyền sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng,đó là quyền được chiếm hữu, được sử dụng, định đoạt đối với cây trồng, vật nuôi, tài sản gắn liền với rừng trồng do chủ rừng tự đầu tư trong thời hạn được giao, được thuê để trồng rừng theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng và các quy định khác của pháp luật có liên quan [37]. 14 Nghĩa vụ chủ rừng là sự tất yếu hành động của mỗi chủ rừng vì lợi ích của toàn thể Nhà nước và xã hội.

Sự tất yếu đó được Nhà nước quy định trongHiến pháp và bảo đảm thực hiện bằng mọi biện pháp, kể cả biện pháp cưỡng chế [37]. Đặc điểm quyền và nghĩa vụ của chủ rừng Quyền và nghĩa vụ của chủ rừng có những đặc điểm sau: Thứ nhất, do rừng là tài sản đặc biệt nên việc chủ sở được Nhà nước giao rừng cho các chủ rừng cũng có những đặc điểm và tính chất riêng. Chế độ sở hữu rừng có sự khác biệt nhất định với chế độ sở hữu đất.