Chương 1: Một số van dé lý luân về quyền đơn phương châm dứt hợp đồng lao động của NLĐ và điều chỉnh của pháp luật. Chương 2: Thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về quyên đơn phương cham dứt hợp dong lao đông của NLD và thực tiễn thực hiện. Chương 3: Một sô kiến nghị hoàn thiên pháp luật va nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về quyền đơn phương châm đứt hop đông lao đông của NLD ở Việt Nam. MỘT SÓ VAN DE LÝ LUẬN VE QUYEN BON PHƯƠNG CHAM DUT HOP DONG LAO ĐỘNG CUA NGƯỜI LAO ĐỘNG VA DIEU CHINH CUA PHÁP LUẬT 11.
Một số van dé lý luận về quyền đơn phương cham đứt hop đồng lao động của người lao động 111. Khái nệm về hợp đồng lao động và quyen don phương cham dit hop dong lao động — Khái niệm, đặc điểm của HĐLĐ Khái niệm về HDLD Trong điều kiện của nên kinh tế thị trường, để sử dụng lao động, NSDLĐ có thé lựa chọn nhiêu phương thức khác nhau. Tuy có nhiều phương thức, NSDLD và NLD déu cần phải có cam kết, thỏa thuận về mặt pháp li dé chính thức xác lập môi quan hệ giữa các bên, thiết lập quyền vả nghĩa vụ pháp lí giữa các bên! Hình thức pháp lí đó chính là HĐLĐ Tùy theo các thời kì, các quan điểm của các quốc gia thì có thể thấy khái niêm về HDLD được tiếp cận theo nhiều cách khác nhau. Xét theo phương diện lich sử, trước đây, các van dé pháp lý liên quan đến luật lao đông nói chung, hợp đông lao động nói riêng đều được điều chỉnh bởi luật dan sự.
Do đó, khái niệm về HĐLĐ chịu ảnh hưởng rat lớn của lý luận vẻ hợp đông dân sự? Vay nên, hau hết các quốc gia trên thé giới đều cho rằng HĐLĐ 1a một dang của hop dong dan sự, chịu sự điều chỉnh của hợp đông dân sự một cách thuần túy. Pháp luật Pháp ghi nhân trong án lệ ngày 2/7/1954 rang HDLD là sự thỏa thuận theo đó một người sé cam kết tiền hành các hoạt đông theo sự chỉ dao của người khác, lệ thuộc vào người đó và đương nhiên sẽ được trả công. Còn theo pháp luật Đức, HĐLĐ được quy định theo Bộ Luật dân sự năm 1896: "Thông qua HĐLĐ, bên đã cam kết thực hiện một hoạt động thì phải thực hiện hoạt đông đó, còn bên kia có nghĩa vu trả thù lao theo thỏa ` aihoc Luật Hà Nội,, Giáo trình Luật Lao đông Vist Nam, Tap LNx. Công an nhân din, 2032,tr.1s© ? Nguyễn Hữu Chi, Ludo đt tiễn si Ludt hoc “Hop dong lao động trong co chế tin trường ở Vist Nom”, trường Daihoc Luật Hi Noi, 2007, tr.
Trong quan niệm của Nhật Bản, HĐLĐ được xác định là hợp đồng làm thuê, một bên sẽ làm những công việc nhật đình bên kia yêu câu và được trả thù lao. Có thể thay, điểm chung của pháp luật lao động các nước la coi HĐLĐ là sự thỏa thuận tự nguyên của một người đến lam việc cho người khác theo yêu cau và sé được trả công từ người đó. Tuy nhiên, với sư phát triển của xã hội, khoa học luật lao động cũng đã có nhiều bước tiền, quan niêm về HĐLĐ trong khoa học pháp lý cũng như trong quy định của pháp luật các nước đã có sự thay đổi. Bên cạnh luật dân sự được coi là cơ sở pháp lí chung cho quan hệ hợp đông thi ngày nay quan hệ HĐLĐ còn được điều chỉnh bang có quy định néng trong luật lao động như BLLĐ, Luật Tiêu chuẩn lao động (Hàn Quốc, Nhật Bản.
Tại Việt Nam, trước khi BLLD đầu tiên được ban hành, dé quản lý việc tuyển dụng, bao đảm quyên của các bên trong việc tham gia QHLD nói chung, HĐLĐ nói riêng, Nhả nước ta đã ban hảnh một vải sắc lệnh, thông tư, quyết định về vân đề này. Trước khi dat nước bước vào thời kì đổi mới, NSDLĐ đông nghĩa với các Giám đốc xí nghiệp, người thay mặt Nha nước trực tiếp tuyển dụng lao đông vảo làm việc ở các xí nghiệp, con NLD được đông nhật với người công nhân, viên chức trong các xi nghiệp, cơ quan Nha nước3. Tại Hướng dan thi hành Quyết định số 217/HĐBT, ngày 09/01/1988, Bô lao động thương bình va xã hôi ban hành Thông tư so 01/LĐTB.-XH, điểm 1, mục 1 Thông tư có quy định: "“HDLD là sự thôa thuận bằng văn bản giữa Giảm đốc xí nghiệp và NLD về nghữa vụ và quyén lợi, về trách nhiệm và quyền han của hai bên trong quá trình lao động do giám đốc và NLD ký lết theo mẫu đỉnh kèm thông tư này”. Co thé thay, HĐLĐ lúc nay chỉ gói gon trong pham vi nhỏ hep, chỉ trong khu vực kinh tế quốc doanh.
Để đáp ứng nhu cau phát triển dat nước trong tình hình mới, cũng như sự đòi hỏi nâng cao hiệu lực pháp lý của văn bản điều chỉnh các quan hệ trong lĩnh vực lao động, BLLĐ đâu tiên đã được Quốc hôi nước ta ban hành vào ngày 23/6/1994. Lúc nay, một loại QHLĐ mới ` Nguyễn Công Trứ (2005), Sáu mươi wan pháp luật lao động Vist Nem: đôi nét nhấn điện Tap chí Nhà nước và pháp hut (09),tr© ll dan hình thanh — quan hệ giữa “NLD làm công ăn lương” và “NSDLD”. Theo Điều 26 BLLĐ năm 1994 sửa đổi bỏ sung năm 2002, 2006, 2007: “HĐLĐ là sự thỏa thuận giữa NLD và NSDLD về việc làm có trả công, diéu kiện lao động, quyên va nghĩa vụ của mỗi bên trong QHLĐ”. Khái niệm này cũng được thể hiện rất rổ trong Từ điển Luật hoc: "HĐLĐ 1a văn bản thỏa thuận giữa NLD va NSDLĐ vẻ việc lam có trả công, trong do quy định điều kiên lao đông, quyền vả nghĩa vu của mỗi bên trong QHLĐ”*.
So với trước đây, có thể thay, khái niệm về HĐLĐ đã có sự bao quát hơn, sự rông mở hơn vé doi tượng điều chỉnh, phản ánh rõ rang hơn về bản chat của HĐLĐ. Ké tiếp tinh thân nay BLLĐ năm 2012 tại Điêu 15 cũng quy định “HBLD là sự thỏa thuận giữa NLD và NSDLĐ về việc làm có trả lương, điều kiện lam việc, quyền và nghĩa vu của các bên trong QHLĐ”. BLLĐ năm 2019 thì quy định: “HĐLĐ là sự thoả thuận giữa NLD và NSDLD về việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyển và nghĩa vu của các bên trong QHLĐ”. Có thể thay, khái niệm HĐLĐ trong BLLD năm 2019 vẻ cơ bản quay lại định nghĩa về HĐLĐ năm 1994 nhưng có thêm yếu tô tiền lương Khái niệm và quan điểm này cùng phù hợp với quan điểm của Tổ chức Lao động quốc tế và pháp luật các nước về HĐLĐ.
Theo tổ chức Lao động quéc tế (ILO), HĐLĐ là: “Thoả thuận rang buộc pháp li giữa một NSDLĐ vả một công nhân trong do xác lập các điêu kiện và chế đô làm việc 5. Khái niệm nay phan ánh được sự ràng buộc về mặt pháp lý các các chủ thể tham gia giao kết HĐLĐ, tuy nhiên, đối tương điều chỉnh, NLD, lại chỉ là công nhân. Điều nay đã làm thu hep di pham vi điều chỉnh của QHLĐ, trong khi thực tế, bat kì ai có đủ tiêu chuẩn vẻ đô tuổi, năng lực hảnh vi thì đều có thể trở thành NLD. Hệ thống khoa học luật lao động của Pháp cũng quan niệm “HDLD là sự thỏa thuận theo đó một người cam * Viên khoa học pháp lý ~ Bỏtrphip (2006), Từ điển luật hoc Neb Tự Pháp vì Nxb Từ đến Bich Khoa,tr393 ' Tổ chức Lao dong quốc tế (1996) Thuật ngữ quan hệ cổng nghigp 4 acdc ki tiệm liên quan,‘Vin phòng lao động quốc tỉ Dong A,Bing Coc.
12 kết sẽ tiền hành một hoạt đông theo sự chi dao của người khác, lệ thuộc vao người đó và được trả công'Š. Từ những phân tích trên, có thể hiểu HĐLĐ 1a sự thỏa thuận, thương lượng một cách bình dang, tự nguyện giữa hai bên chủ thể trong QHLĐ, NSDLĐ va NLD. Trong đó, NLD sẽ làm môt hoặc một số công việc để thực hiện các quyền và nghĩa vụ đã thỏa thuận và cam két trong HĐLĐ dưới sự quản lý của NSDLĐ. Đặc điểm của hợp đồng lao động Như đã dé cập ở trên, HĐLĐ là sự thỏa thuận trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng của các chủ thé trong QHLĐ.
NLD có nhu cau về việc làm, NSDLĐ có như cầu tuyển dung lao đông nên hai bên tự nguyên thỏa thuân dé hình thành nên hợp đông”. Ngoài những đặc điểm trên, HDLD còn có một số đặc điểm sau đây: Thứ nhất. đối tượng của HĐLĐ là việc làm Day la mot trong những đặc trưng của HDLD. HĐLĐ là một loại quan hệ mua bán đặc biệt, hàng hóa mang ra trao đổi là “sức lao đông”, NSDLD thông qua hợp đồng, tiên lương dé “mua lại” sức lao đông của NLD.
Sức lao động mua ban trên thi trường là một loại hàng hóa trửu tượng, không thể nhìn thay, không thé cam nam được và chỉ có thể chuyển giao sang cho “bên mua” thông qua quả trình “bên bán” thực hiện một công việc nhất định nào đó — gọi la việc làm Do vậy, đối tượng mà các bên thỏa thuận trong HĐLĐ biểu hiện ra bên ngoài là công việc phải làm Theo Khuyến nghị 198 của ILO, hai dau hiệu chính để nhận diện việc lam trong QHLD là thực tế công việc và việc định ki trả lương. Dau hiệu về thực tế công việc được thể hiện thông qua sự tương tác công việc với NLD, có su kiểm soát, giám sát, có tính liên tục và thực hiện trong một thời gian nhật định Đôi với dâu hiệu tiên lương, việc làm nói đến ở đây là việc làm có trả công, NSDLĐ phải thực hiện trả tiền công cho NLD tuân tự theo thời gian đã thỏa thuận, ghi nhân sự * Paul P#schủ Vivet (1993), Cơnvứ de Treavail (Bustence — Formfion), Dalloz, Đaris,tr.Š ` Đạihọc Luật Hà Nội (2022), Giáo trinh Luật Lao đông Việt Nem, Tập 1 Nxb. Công an nhân din, 2022, 1.164 13 cho pháp nghỉ hàng tuân, nghỉ hang năm hoặc không có sựrủi roŠ. Đây chính la dau hiệu quan trọng để nhận diện đây có phải là QHLĐ hay không cũng như hợp dong đó có phải là HDLD không.
Thêm vào đó, việc lam ở đây phải được ghi rõ rang và mô tả trong HĐLĐ nhằm tránh sự nhâm lẫn, tranh chap hoặc đánh giá sai lệch về mức độ hoàn thanh nghia vu vả quyền lợi được hưởng”. Thứ hai, NLD phải tự mình thực hiện công việc trong hợp đồng và chin sự quản li của NSDLD HĐLP là loại hợp đồng có tính đích danh đối với NLD.