CHƯƠNG 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN TRI TINH GON 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu quản trị tỉnh gọn 1. Tình hình nghiên cứu quản trị tỉnh gọn trên thế giới Khởi nguồn của quản trị tỉnh gọn có thể nói bắt đầu từ lý thuyết phân công lao động của Adam Smith: “thực hành phân công lao động cho phép con người có năng suất cao hơn và vượt trội nhanh hơn”. Phân công lao động là cách thức chia nhỏ công việc lớn thành các công việc phụ cho nhiều người cùng thực hiện thay vì một người làm toàn bộ công việc đó.
Smith kết luận có ba lợi thế trong phân công lao động, mỗi lợi thế dẫn đến của cải kinh tế nhiều hơn: (1) Tăng kỹ năng và khéo léo của công nhân, (2) Tiết kiệm thời gian và (3) Phát minh máy móc. Đó có thé coi là khởi nguồn của “tiêu chuân” sản phẩm, giúp các sản phẩm được chế tạo theo các thông số kỹ thuật đảm bảo răng chúng gần giống nhau đến mức chúng sẽ phù hợp với bất kỳ bộ phận lắp ráp nào cùng loại. (Theo Wikipedia) Frederick Winslow Taylor (1856-1915) - kỹ sư cơ khí người Mỹ góp phan xây dựng lên với triết lý “khoa học trong quản lý". Theo Taylor, nhiệm vụ quản lý là phải phân tích công việc và chia thành các nhiệm vụ riêng rẽ.
Các nhiệm vụ đó sẽ được thực hiện bởi các công nhân có chuyên môn hóa cao, hoàn thành đạt hiệu quả cao nhất với cách làm tốt nhất”. (Theo Doanh nghiệp tỉnh gọn; trang 26) Henry Ford (1863-1947), là một nhà sản xuất ô tô ở Mỹ, người đã chế tạo ra xe Ford “Model T” vào năm 1908. Henry Ford phát triển phương thức sản xuất theo dây chuyền lắp ráp, cách mạng hóa ngành công nghiệp ô tô. Vào ngày 1 tháng 12 năm 1913, Henry Ford lắp đặt dây chuyền lắp ráp chuyên động đầu tiên dé sản xuất hàng loạt toàn bộ ô tô.
Sự đổi mới của ông đã giảm thời gian chế tạo một chiếc ô tô từ hơn 12 giờ xuống con 1 giờ 33 phút. Dây chuyền lắp ráp được Ford tạo ra lay 6 cảm hứng từ phương pháp sản xuất dòng chảy liên tục được sử dụng bởi các nhà máy bột mì, nhà máy bia, nhà máy đóng hộp và tiệm bánh công nghiệp. Ford cho lắp đặt các dây chuyền chuyên động cho các công đoạn của quy trình sản xuất: công nhân đã chế tạo động cơ và bộ truyền động trên băng tải chạy bằng dây thừng và ròng roc. (Theo “Ford’s assembly line starts rolling” trén trang web https://www.com) Kiichiro Toyoda (1894-1952), người đã học hỏi hệ thống va cách làm của Ford, áp dụng ý tưởng về JIT (Just in time- Đúng lúc, đúng số lượng, đúng chat lượng, đúng chỗ) tại công ty ô tô Toyota Nhật Bản.
Ngày nay, chu trình PDCA vẫn đang được áp dụng rộng rãi trong quản lý sản xuất, quản lý chất lượng, và là nền tảng quan trọng trong quản tri sản xuât tinh gọn. Taiichi Ohno, cha đẻ của phương pháp sản xuất Toyota (TPS — Toyota Production Sytem). Taiichi Ohno đã 1) Phát triển chi tiết khái niệm JIT và Jidoka, va 2) Két hop chung trong san xuat tai Tap doan Toyota Nhat Ban. Năm 1990, ba tác giả James Womack, Daniel Jones va Daniel Roos với cuốn sách “Cỗ máy đã làm thay đổi thế giới, The machine that changed the world" — đã đưa ra khái niệm sản xuất tinh gọn.
Theo các tác giả, sản xuất tỉnh gọn được định nghĩa là phương pháp quản lý định hướng vào việc giảm thiểu lãng phí dé nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả toàn bộ quả trình sản xuất. Womack va Daniel T. Jones, trong cuốn sách Lean Thinking - Tư duy tinh gon, đã định nghĩa "tinh gọn" theo ba yếu tố 1) Dòng sản xuất, 2) Hệ thống kéo, và 3) Nỗ lực dé đạt được "sự xuất sắc". "Sự xuất sắc" được định nghĩa là “một hệ thống các phương pháp áp dụng trong sản xuất dé hạn chế tối đa sự lãng phí thông qua tập trung vào đúng những gi khác hàng mong muốn”.
Trong phiên ban tháng 2/2003, James P. Womack va Daniel T. Jones đã bổ sung và làm rõ thêm các công cụ thực thi sản xuất tinh gọn, như lập sơ đồ chuỗi giá trị, “một cách thức đặc biệt dé nâng cao nhận thức về giá trị và những thành tô làm 7 nên nó”, hay phương pháp theo dõi “xu hướng quay vòng các mặt hàng tồn kho”. Năm 2018 Jez Humble, Joanne Molesky, Barry O’Reilly trong loạt sách “Doanh nghiệp tinh gọn”, “Vận hành tinh gọn”, “Phân tích dir liệu tinh gọn” đã tổng hợp, xây dựng “bộ khuôn mẫu và những nguyên tắc theo triết lý loại bỏ lãng phí của hệ thống, tập trung vào các quy trình mang lại giá trị gia tăng” cho tổ chức hay doanh nghiệp.
Các tác giả đã nhấn mạnh về thách thức lớn nhất cho vận hành tinh gon nam ở “nhận thức đổi mới tư duy của con người trong tô chức”. Trong các cuốn sách của nhóm tác giả trên, phương pháp Cải tiến Kata, liên tục đổi mới tiến trình, đã được đề cập và phân tích rõ. Phương pháp Cải tiến Kata gồm bốn bước, 1) Hiểu rõ phương hướng và thách thức, 2) Nắm chắc tình hình hiện tai, 3) Thiết lập điều kiện mục tiêu, 4) Thực hiện tiến tới mục tiêu, tái lập mục tiêu. Theo thời gian, lý thuyết sản xuất tinh gon đã trở nên phố biến đối cả với các công ty dịch vụ, lý thuyết sản xuất tinh gọn đã được nghiên cứu và phát triển thành mô hình quản tri tinh gon.
Mô hình quản tri tinh gọn tập trung vào việc phát hiện, nhận dang lãng phi (gồm lăng phí hữu hình và lãng phí vô hình), sau đó sử dụng các công cụ và phương pháp khoa học để giảm thiểu tối đa các hoạt động không tạo ra giá trị tăng thêm trong quá trình sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp. Minh và NNK / Tạp chí Khoa học DHQGHN, Kinh tế và Kinh doanh, Tập 30, Số 1 (2014) 63-71) 1. Các nghiên cứu về quản trị sản xuất tỉnh gọn trong nước Tại Việt Nam, quản tri tinh gọn đã được nhiều tác giả nghiên cứu cả ở khía cạnh lý thuyết cũng như các tình huống áp dụng thực tế trong các doanh nghiệp. Một vài ví dụ điển hình sau đây: "Áp dụng Lean Manufacturing tại Việt Nam thông qua một số tình huống" của Nguyễn Thị Đức Nguyên và Bùi Nguyên Hùng - Khoa Quản lý Công nghiệp, Đại học Bách khoa TP.
Hồ Chí Minh, 2013. Trong bài viết, các tác giả đã nêu lên tầm quan trọng của chuỗi giá trị trong sản xuất tỉnh gọn và nêu lên những lưu ý khi xây dựng sơ đồ chuỗi giá trị hiện tại và tương lai cho doanh nghiệp. Kết quả nghiên cứu cũng đề nghị “khi triển khai Lean vào các doanh nghiệp VN nên linh hoạt áp 8 dụng trong 6 năm dé thực hiện một vòng lặp 4 bước thực hiện Lean đầu tiên”. Trong những năm 2012-2013, PGS Tiến sỹ Nguyễn Đăng Minh - Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội và nhóm nghiên cứu đã thực hiện đề tài "Thực trạng áp dụng 5S tại các doanh nghiệp san xuất nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội".
Kết quả nghiên cứu cho thấy 5S đã được các doanh nghiệp dần quan tâm và thấy rõ được tầm quan trọng trong việc giảm thiểu những lãng phí không đáng có nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Nhóm tác giả cũng đưa ra khuyến nghị “để áp dụng thành công 5S, các doanh nghiệp không chỉ cần thời gian, các nguồn lực mà còn cần lên kế hoạch cần thận”. Doanh nghiệp cũng cần có “một chiến lược lâu dài cùng với sự chuẩn bị đầy đủ cả về con người, vốn và cơ sở vật chất sẽ giúp đảm bảo việc sản xuất liên tục cũng như quá trình triển khai 5S không bị gián đoạn”. Năm 2013, tác giả Bùi Trung Hiệp, khoa Quản trị Kinh doanh, trường Đại học Kinh tế-Đại học Đà Nẵng đã có bài giới thiệu “Vai trò của quản trị sản xuất tỉnh gọn đối với việc nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh trong ngành sản xuất chế tạo trên toàn cầu (GMCI)”.
Trên cơ sở phân tích báo cáo GMCI từ năm 2010 đến năm 2013, tác giả xác định “nguyên nhân trực tiếp dẫn đến xu hướng cạnh tranh trong ngành sản xuất chế tạo trên thế giới hiện nay; đồng thời nghiên cứu, đề xuất phát huy những ưu điềm của hệ thống quản trị sản xuất tinh gon của Nhật Bản nhằm cải thiện và nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh”. Năm 2014, Tiến sỹ Nguyễn Đăng Minh đã thực hiện đề tài nghiên cứu "Xây dựng mô hình quản trị tinh gọn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp Việt Nam". Đề tài đã nghiên cứu về lý thuyết quản trị tỉnh gọn, về tình hình cụ thé của các doanh nghiệp Việt Nam khi áp dụng phương pháp quản trị tinh gon, tìm ra những khó khăn và thuận lợi, từ đó xây dung được mô hình quản trị tinh gon phù hợp với đặc điểm của doanh nghiệp Việt Nam, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho doanh nghiệp, giúp các doanh nghiệp phát triển, đóng góp chung vào xây dựng nền kinh tế đất nước. Vào năm 2015, Tiến sỹ Phan Chí Anh và nhóm tác giả (Tiến sỹ Nguyễn Đăng Minh, Nguyễn Huệ Minh.) đã biên soạn cuốn sách chuyên khảo “Quản trị sản xuất tinh gọn — Một số kinh nghiệm thế giới”.
Các tác giả đã chỉ ra “Quản tri 9 sản xuất tinh gọn là một phương pháp quản trị tiên tiến mà các tư tưởng cơ bản có nguồn gốc từ các nước công nghiệp phát triển, được hoàn thiện cả về lý luận và thực tiễn. Quản trị sản xuất tinh gọn nhấn mạnh việc “áp dụng các thực hành có tính chất thường xuyên, định kỳ, lặp đi lặp lại hàng ngày như JIT, 5S, Kanban, SPC tại các khu vực san xuất. Ap dụng quan trị sản xuất tinh gọn giúp doanh nghiệp > “nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chỉ phí sản xuất, giao hàng nhanh và đúng hạn, nâng cao tính linh hoạt”. Một trong những điểm quan trọng nữa của quản trị sản xuất tỉnh gọn là “nhắn mạnh việc xây dựng nên tảng chất lượng trên toàn bộ doanh nghiệp”, và “không thé áp dụng các phương pháp quản trị tinh gọn nêu doanh nghiệp chưa có hệ thong dam bao chat lượng, các san phẩm và dịch vụ chưa được tiêu chuẩn hóa và phế phẩm tôn tại khắp nơi trong quá trình sản xuất”.
Năm 2021, các tác giả Lại Quang Huy và Ngô Thị Mai, Đại học Thương Mại Hà Nội đã có bài viết “Bài học kinh nghiệm và thực tiễn quản tri nhân lực tinh gon trong một số doanh nghiệp Việt Nam”.