phần mở đầu, tổng quan nghiên cứu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục; phần nội dung của luận văn đƣợc chia thành 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về QTRR trong quản lý thu chi tài chính của BHXH. Chƣơng 2: Thực trạng QTRR trong quản lý thu chi tài chính tại BHXH Việt Nam Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện công tác QTRR trong quản lý thu chi tài chính tại BHXH Việt Nam. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUẢN LÝ THU CHI TÀI CHÍNH BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.
Khái niệm, mục đích và vai trò của quản trị rủi ro 1. Khái niệm về rủi ro và Quản trị rủi ro a. Khái niệm rủi ro Từ điển tiếng Việt (1995) giải thích: “Rủi ro là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến”. Từ điển tiếng Anh Oxford (2011) định nghĩa “Rủi ro là khả năng xảy ra hậu quả xấu trong tƣơng lai”.
Rủi ro trở thành một chủ đề nghiên cứu phổ biến trong các ngành khoa học từ những năm 1980. Tuy nhiên, cho đến nay chƣa có một định nghĩa thống nhất về rủi ro. Phần lớn các tác giả đều cho rằng rủi ro đƣợc xem là sự không may mắn, sự tổn thất, mất mát, là điều không tốt xảy ra trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Rủi ro là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình sản xuất, kinh doanh và có tác động xấu đến hoạt động của doanh nghiệp.
Theo Bùi Thị Gia “Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm, khó khăn, hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con ngƣời”. Từ các khái niệm trên thấy rằng, rủi ro là khách quan, có thể xuất hiện trong hầu hết mọi hoạt động của quá trình sản xuất, kinh doanh. Khi có đầy đủ thông tin về những tổn thất hoặc khả năng của những kết quả có thể tính đƣợc xác suất xảy ra và có thể đo lƣờng đƣợc rủi ro. Vì vậy, nếu nghiên cứu về rủi ro, ngƣời ta có thể tìm ra các biện pháp phòng ngừa, hạn chế những tác động tiêu cực.
Khi nghiên cứu về rủi ro cần phân biệt giữa khái niệm rủi ro (risk) và không chắc chắn (uncertainty). Sau khi tìm hiểu một số quan điểm về rủi ro, tác giả nhận thấy quan điểm của Hoàng Đình Phi (2015) “Rủi ro là một sự không chắc chắn (uncertainty) hay một tình trạng bất ổn. Tuy nhiên, không phải sự không chắc chắn nào cũng là rủi ro. Chỉ có những tình trạng không chắc chắn nào có thể ước đoán được xác xuất xảy ra mới được xem là rủi ro.
Những tình trạng không chắc chắn nào chưa từng xảy ra và không thể ước đoán được xác xuất xảy ra được xem là bất 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trắc chứ không phải là rủi ro” là quan điểm phù hợp với mục đích nghiên cứu của đề tài này. Quản trị rủi ro và các khái niệm liên quan Quản trị, theo nghĩa trong từ điển tiếng Việt (1996), “là quản lý và điều hành công việc thƣờng ngày” (thƣờng về sản xuất, kinh doanh hoặc về sinh hoạt). Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hƣởng bất lợi của rủi ro. Theo Hardaker và cộng sự (1997) quản trị rủi ro đƣợc xem nhƣ là ứng dụng một cách có hệ thống các chính sách quản lý, thủ tục và thực hành với nhiệm vụ xác định, phân tích, đánh giá, xử lý và giám sát rủi ro.
Tƣơng tự nhƣ vậy, theo tiêu chuẩn Úc/ tiêu chuẩn New Zealand (1999) đã mô tả quản trị rủi ro nhƣ các phƣơng pháp hợp lý và có hệ thống về việc thành lập bối cảnh, xác định, phân tích, đánh giá, xử lý, giám sát và giao tiếp rủi ro kết hợp với bất kỳ hoạt động, chức năng hoặc quá trình trong một cách mà sẽ giúp các tổ chức giảm thiểu tổn thất và tối đa hóa cơ hội. Theo quan điểm của Hoàng Đình Phi (2015): “Quản trị rủi ro của tổ chức và doanh nghiệp là các quy trình mà ở đó những người có trách nhiệm tiến hành mọi hoạt động và sử dụng mọi công cụ có thể để nghiên cứu, dự báo, hoạch định và thực thi các chiến lược và các kế hoạch để phòng ngừa các rủi ro và ứng phó với các khủng hoảng để đảm bảo duy trì được khả năng cạnh tranh bền vững hay sự phát triển bền vững của tổ chức hay doanh nghiệp”. Phòng ngừa rủi ro: Theo tác giả Hallikas, Khan & Burnes (2007) là một quá trình đi từ: (1) Nhận dạng rủi ro (phát hiện mối nguy hiểm, sai lầm trong nhận dạng rủi ro, hậu quả không mong muốn, chuẩn bị xử lý và hoạch định kế hoạch xử lý rủi ro). (3) Lựa chọn chiến lƣợc phòng ngừa rủi ro phù hợp, thực thi chiến lƣợc phòng ngừa rủi ro.
8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hạn chế rủi ro: Hạn chế, từ điển tiếng Việt (1996) giải nghĩa, là giữ lại, ngăn lại trong một giới hạn nhất định, không để cho vƣợt qua. Hạn chế rủi ro là dùng các biện pháp ngăn ảnh hƣởng của rủi ro tác động xấu tới hoạt động của doanh nghiệp. Hay hạn chế rủi ro là tổ hợp các biện pháp đƣợc áp dụng nhằm giảm thiểu đến mức thấp nhất rủi ro trong hoạt động của doanh nghiệp. Việc hạn chế này gồm 02 nhóm biện pháp nhằm: Hạn chế khả năng xảy ra rủi ro.
Hạn chế tổn thất nếu xảy ra rủi ro. Kiểm soát rủi ro: Kiểm soát, đƣợc viết trong từ điển tiếng Việt (1996) là (1) xem xét để phát hiện, ngăn ngừa những gì trái với quy định; (2) đặt trong phạm vi quyền hành của mình. Nhƣ vậy, kiểm soát rủi ro có thể hiểu là quá trình xem xét để phát hiện ra các rủi ro để ngăn ngừa hoặc đặt chúng trong phạm vi kiểm soát của doanh nghiệp. Mục đích, vai trò của Quản trị rủi ro Lý do các doanh nghiệp phải thực hiện công tác quản trị rủi ro là những quan ngại có liên quan đến sự bất ổn nhƣ: Lãi suất, giá cả hàng hóa, chính sách, pháp luật, các khó khăn khó lƣờng trƣớc trong kinh doanh.
Nhƣ vậy, nếu đảm bảo đƣợc công tác QTRR trong kinh doanh tốt, doanh nghiệp có thể đón đầu những rủi ro và hạn chế tổn thất tới doanh nghiệp. Để thực hiện đƣợc mục đích trên, QTRR phải thể hiện các vai trò sau đây: Thứ nhất: Nhận dạng các loại rủi ro. Ở vai trò này, QTRR phải nhận định, đánh giá đƣợc mối tƣơng quan giữa các loại rủi ro và có phƣơng án lựa chọn các công cụ để hạn chế, khắc phục các loại tủi ro đó. Thứ hai: Chuẩn hóa quy trình.
QTRR góp phần làm cho quy trình đƣợc diễn ra đúng trình tự, thủ tục; đảm bảo sự hợp lý trong việc thực hiện các mục đích của QTRR. Thứ ba: Nâng cao năng lực quản trị. Nhờ có kiểm soát rủi ro mà yếu tố rủi ro trong doanh nghiệp đƣợc nhìn nhận và giải quyết một cách có khoa học, các loại rủi ro đƣợc ngăn ngừa tạo điều kiện cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp diễn ra thuận lợi, thu đƣợc lợi nhuận cao, không chỉ thế kiểm soát rủi ro cũng giúp giảm thiểu rủi ro, giảm độ lớn của tổn thất, qua đó mà rủi ro có không may xảy ra vẫn để lại hậu quả bớt nghiêm trọng hơn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, giúp họ sớm 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com vực dậy, lấy đó làm bài học kinh nghiệm cho những lần sau. Kiểm soát rủi ro cũng góp phần hoàn thiện, củng cố các kiến thức trong hành vi cuả tổ chức có tác động đến rủi ro, giúp các nhà quản lý nâng cao trình độ quản lý của mình.
Nhƣ vậy, thông qua phân tích vai trò của QTRR có thể thấy QTRR đóng vai trò quan trọng, ảnh hƣởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh, mối quan hệ đa chiều của doanh nghiệp với nhà cung cấp, khách hàng và cả ngƣời lao động. Nếu doanh nghiệp thực hiện công tác QTRR tốt hoàn toàn có thể biến rủi ro thành cơ hội phát triển cho mình, ngƣợc lại QTRR kém trong bối cảnh nền kinh tế hiện tại có thể dẫn đến đổ vỡ và phá sản. Quy trình Quản trị rủi ro a. Mô hình ISO 3100:2009 của Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế QTRR phải đƣợc thực hiện theo một quy trình chặt chẽ và phối hợp với đặc thù của từng tổ chức, doanh nghiệp.
Tổng quát, quy trình QTRR cơ bản bao gồm các bƣớc chính đƣợc trình bày ở hình 1. Ở mức chi tiết hơn, quy trình quản lý rủi ro bao gồm các bƣớc cùng với trình tự xử lý và mối quan hệ giữa chúng nhƣ hình 1. Quy trình quản lý rủi ro cơ Hình 1. Quy trình quản lý rủi ro chi bản tiết Hình 1.
Quy trình quản lý rủi ro theo ISO 3100:2009 Nguồn: ISO (2009) Phân tích rủi ro: Trong thực tế những rủi ro có thể xảy ra trong một tổ chức, doanh nghiệp, dự án là khá nhiều và việc giải quyết hết tất cả các rủi ro là không cần thiết. Thông thƣờng ngƣời ta áp dụng nguyên tắc 20/80 để xác định và 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giải quyết những rủi ro quan trọng, những nguyên nhân gốc có ảnh hƣởng tới rủi ro của tổ chức. Điều này dẫn tới việc phải phân tích để chọn ra những rủi ro cần giải quyết đó. Có nhiều kỹ thuật phân tích rủi ro đƣợc áp dụng, thông thƣờng ngƣời ta sử dụng phƣơng pháp chính sau: Phân tích khả năng xuất hiện của rủi ro (Risk Probability).
Phân tích mức tác động của rủi ro (Risk Impact). Ƣớc lƣợng và phân hạng các rủi ro (Risk Exposure): Rủi ro sau đó đƣợc tính giá trị để ƣớc lƣợng bằng công thức: Risk Exposure = Risk Probability * Risk Impact Hạng rủi ro = Khả năng rủi ro * Tác động rủi ro Rủi ro đƣợc phân hạng từ cao đến thấp dựa theo các giá trị Risk Exposure tính toán đƣợc. Tùy theo tổ chức, doanh nghiệp và đặc thù từng dự án, trƣởng dự án (hoặc ngƣời đƣợc phân công) sẽ xác định những rủi ro nào cần đƣa vào kiểm soát, với các mức ƣu tiên khác nhau. Kiểm soát rủi ro: Kiểm soát rủi ro trong ISO 31000 bao gồm việc xây dựng các chiến lƣợc đối phó với rủi ro sau đó sẽ tiến hành kiểm soát và đo lƣờng, đánh giá hiệu quả.
Một số chiến lƣợc và phƣơng pháp đối phó với rủi ro thƣờng gặp đƣợc đƣa ra trong khâu kiểm soát rủi ro đƣợc thể hiện nhƣ hình dƣới đây.