CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO THANH KHOẢN CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tính thanh khoản và rủi ro thanh khoản trong ngân hàng 1. Tính thanh khoản và các nhân tố tác động đến tính thanh khoản của ngân hàng 1. Tính thanh khoản là gì? Thanh khoản là khả năng thanh toán của một NHTM trước nhu cầu giải ngân của khách hàng.
Nhu cầu giải ngân của khách hàng có thể xuất phát từ những lý do sau: nhu cầu rút tiền gửi có kỳ hạn hoặc tiết kiệm; nhu cầu thanh khoản; nhu cầu giải ngân hạn mức tín dụng. Các nhân tố tác động đến tính thanh khoản của ngân hàng Môi trường hoạt động Hoạt động kinh doanh của NHTM luôn gắn liền với những biến động của môi trường kinh doanh xung quanh nó. Các yếu tố về kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội luôn có tác động trực tiếp và gián tiếp tới các quyết định và phương hướng kinh doanh của một NHTM. Các yếu tố bên ngoài của nền kinh tế vĩ mô như ổn định chính trị trong nước và khu vực, chính sách đối ngoại uyển chuyển của Nhà nước, một môi trường đầu tư hấp dẫn tạo ra một sức cạnh tranh cao so với các nước trong khu vực trong hoạt động thu hút lớn đối với đầu tư nước ngoài.
Tăng tỷ trọng của khối kinh tế nước ngoài so với các ngành kinh tế trong nước cũng làm cho cơ cấu đầu tư của NHTM thay đổi. Điều này gây ra sự thay đổi về cơ cấu trong bảng tổng kết tài sản của ngân hàng và khả năng thanh toán của chính NHTM đó. Văn hóa của một cộng đồng, một dân tộc sẽ quyết định đến tập quán, tâm lý, thói quên trong sinh hoạt và việc sử dụng nguồn thu thập của cộng đồng đó. Mức độ chấp nhận rủi ro, thói quên tích luỹ, tiêu dùng của công chúng được xây dựng từ yếu tố văn hoá và cũng có ảnh hưởng đáng kể đến các quyết định đầu tư hay gửi tiền vào ngân hàng của họ.
Mặc dùng nhân tố có tác động trực tiếp đến quy mô và chất lượng nguồn vốn huy động của ngân hang thương mại, nhưng rõ ràng rằng nó có tác động không nhỏ đến quỹ dự trữ và khả năng thanh toán của một ngân hàng có nguồn vốn huy động lớn từ công chúng. 4 123doc Chính sách tiền tệ của NHNN Kinh doanh trên lĩnh vực tài chính tiền tệ, hoạt động ngân hàng có vai trò hết sức quan trọng khi nó thực hiện chức năng tích tụ, tập trung vốn phát triển kinh tế. Hoạt động ngân hàng chịu sự điều chỉnh của rất nhiều chính sách, quy định của Nhà nước. Thực hiện chức năng quản lý Nhà nước trên lĩnh vực tài chính tiền tệ, Ngân hàng Trung ương đặt ra các quy định điều chỉnh và giám sát chặt chẽ hoạt động của các tổ chức tín dụng để hướng chúng theo một mục tiêu chung của cả hệ thống.
Ở những thời điểm khác nhau, tùy thuộc vào mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, Ngân hàng Nhà nước sử dụng các nhóm công cụ chính sách tiền tệ khác nhau. Các nhóm công cụ này có thể là trực tiếp hoặc gián tiếp, có tác dụng điều chỉnh, làm thu hẹp hay mở rộng phạm vi hoạt động kinh doanh của NHTM. Để điều tiết lượng tiền trong lưu thông, Ngân hàng trung ương có thể sử dụng công cụ dự trữ bắt buộc làm hạn chế khối lượng tín dụng và khả năng tạo tiền của các ngân hàng thương mại. Với các ngân hàng thương mại, quy định về dự trữ bắt buộc đã trực tiếp giảm bớt khả năng thanh toán và tăng chi phí huy động vốn cho các ngân hàng thương mại.
Những công cụ quản lý khác của Ngân hàng Nhà nước như chính sách chiết khấu, nghiệp vụ thị trường mở cũng tác động trực tiếp đến khả năng huy động và đầu tư vốn của các ngân hàng thương mại trên thị trường tiền tệ liên ngân hàng. Nói cách khác, khả năng huy động vốn ngắn hạn để đảm bảo khả năng chi trả của các ngân hàng thương mại là phụ thuộc rất lớn vào chính sách điều chỉnh của Ngân hàng Nhà nước trong việc thực thi chính sách tiền tệ của mình. Chiến lược quản lý thanh khoản của ngân hàng Một NHTM với cơ chế quản lý và sử dụng nguồn vốn yếu sẽ không thể đảm bảo một chính sách quản lý thanh khoản hợp lý. Một ngân hàng với hệ thống công nghệ thông tin lạc hậu cũng gặp nhiều khó khăn khi muốn cân đối và lập kế hoạch huy động và sử dụng vốn.
Những ngân hàng này thường sử dụng những con số ước tính, rất thụ động và phải dự trữ một lượng tài sản có lớn để đảm bảo nguồn thanh khoản. Xây dựng một cơ chế quản lý và sử dụng vốn khoa học, có kế hoạch, tổ chức công tác quản lý thanh khoản tốt, đổi mới và sử dụng công nghệ ngân hàng tiên tiến sẽ giúp nâng cao chất lượng quản lý vốn và nguồn vốn, cũng như quản trị tài sản nợ - tài sản có. 5 123doc Các NHTM, đặc biệt là các ngân hàng với quy mô hoạt động lớn thường gặp rất nhiều khó khăn trong công tác quản lý và sử dụng nguồn vốn. Những ngân hàng này thường xây dựng một “hệ thống quản lý thanh khoản”, giúp dự báo những biến động hàng ngày trạng thái thanh khoản của ngân hàng.
Yêu cầu của hệ thống là phải đánh giá được một cách toàn diện và kiểm soát được những yếu tố tác động có thể làm tăng hay giảm trạng thái thanh khoản. Từ đó giúp cho NHTM xác định giới hạn dự trữ cho các nhu cầu thanh khoản. Dự kiến nhu cầu thanh khoản phải mang tính đều đặn, thường xuyên, thường được dựa trên các số liệu lịch sử của hoạt động cho vay và huy động tiền gửi của mỗi ngân hàng. Đó là quá trình hoạch định các nhu cầu thanh khoản.
Hệ thống quản lý thanh khoản phải xây dựng được các chiến lược quản lý thanh khoản, trong đó cần quan tâm xem xét những yếu tố làm thay đổi nguồn tiền gửi tiềm năng, các cam kết tài trợ tín dụng và các phương tiện dự phòng…Nói cách khác, việc hoạch định chiến lược quản lý thanh quản của mỗi NHTM cần phải đảm bảo cung ứng đủ nguồn ngân quỹ cho các nhu cầu chi trả, cấp tín dụng song cũng phải đạt được yêu cầu cho mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận. Sự phát triển của thị trường tiền tệ Thị trường tiền tệ là nguồn huy động vốn linh hoạt giúp các tổ chức tín dụng huy động các nguồn vốn ngắn hạn đảm bảo khả năng chi trả của mình. Thị trường tiền tệ cũng là nơi các tổ chức tín dụng có thể tìm kiếm những cơ hội đầu tư thích hợp cho các khoản vốn tạm thời nhàn rỗi của mình. Tham gia vay và cho vay trên thị trường tiền tệ giúp ngân hàng chủ động hơn trong việc sắp xếp, cơ cấu lại bảng tổng kết tài sản cho phù hợp với mục tiêu phát triển của ngân hàng.
Sự phát triển thị trường tiền tệ, thị trường vốn thúc đẩy quá trình luân chuyển vốn và chất lượng các khoản vay, làm mềm mại sự cân đối thời lượng tài sản nợ-có của từng ngân hàng thương mại. Chính vì vậy, xây dựng một thị trường tiền tệ phát triển luôn là mong muốn của các cơ quan quản lý vĩ mộ và của các thành viên tham gia thị trường. Sự phát triển của thị trường tiền tệ phụ thuộc rất nhiều vào chính sách quản lý, điều chỉnh của các cơ quan quản lý Nhà nước, phụ thuộc vào chất lượng quản lý nguồn vốn và ý chí của từng thanh viên tham gia thị trường. 6 123doc Các nhân tố khác Các yếu tố như uy tín của ngân hàng, khả năng đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ cũng như uy tín của đội ngũ cán bộ lãnh đạo sẽ tạo ra được một lòng tin đối với công chúng.
Các nhân tố này góp phần tạo sự ổn định cho nguồn tiền gửi cũng như chất lượng nguồn vốn huy động, giảm thấp rủi ro do mất khả năng thanh toán của ngân hàng. Cung thanh khoản và cầu thanh khoản của ngân hàng Cầu thanh khoản của ngân hàng là những tài sản có khả năng thanh toán nhanh có thể được xem xét theo cơ chế cung – cầu. Đối với tất cả các ngân hàng, sức ép cầu thanh khoản đến từ các nguyên nhân như: khách hàng rút tiền, nhu cầu rút vốn tín dụng phát sinh, hoặc thanh toán nợ vay của ngân hàng khác, các khoản thanh toán thuế, chia cổ tức cho cổ đông… Để đáp ứng nhu cầu thanh toán, ngân hàng có thể rút vốn từ một số nguồn cung nhất định. Nguồn quan trọng nhất của nguồn cung là nguồn tiền gửi của khách hàng, kế tiếp là nguồn tiền thanh toán từ các hợp đồng tín dụng, hay các nguồn thu từ dịch vụ ngân hàng khác hoặc đi vay trên thị trường tiền tệ.
Nguồn cung thanh khoản, bao gồm: o Tiền gửi khách hàng. o Thu nhập từ các hoạt động dịch vụ khác. o Thanh toán tiền vay. o Bán các tài sản đang kinh doanh và sử dụng.
o Vay mượn trên thị trường tiền tệ. Nguồn cầu thanh khoản, bao gồm: o Khách hàng rút các khoản tiền gửi. o Khách hàng rút vốn vay. o Thanh toán các khoản vay của ngân hàng.
o Chi phí phát sinh khi kinh doanh các sản phẩm và dịch vụ. o Thanh toán cổ tức cho các cổ đông. Sự kết hợp giữa cung thanh khoản và cầu thanh khoản sẽ quyết định vị thế thanh khoản ròng của một ngân hàng thương mại. Đảm bảo một mức thanh khoản phù hợp là công việc bất tận của nhà quản trị ngân hàng.
Các quyết định về thanh khoản không thể tách rời với các hoạt động nghiệp vụ và các phòng ban khác của ngân hàng. Rủi ro thanh khoản và những tác động của rủi ro thanh khoản 1. Rủi ro thanh khoản là gì? Rủi ro thanh khoản là tổn thất xảy ra cho ngân hàng, khi nhu cầu thanh khoản thực tế vượt quá khả năng thanh khoản dự kiến. Rủi ro thanh khoản ở mức ngân hàng phải gia tăng các chi phí để đáp ứng nhu cầu thanh khoản sẽ làm giảm thu nhập ròng của ngân hàng.
Ở mức cao hơn, ngân hàng mất khả năng thanh toán sẽ dẫn đến phá sản. Rủi ro thanh khoản trong mối quan hệ với rủi ro thị trường Rủi ro thị trường là những thay đổi về giá trị thị trường của tài sản, các khoản nợ và ảnh hưởng đến thu nhập của ngân hàng. Dạng rủi ro thị trường cơ bản nhất đối với các ngân hàng là rủi ro lãi suất.