Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro trong quy trình giao hàng xuất khẩu bằng đường hàng không của Chi nhánh công ty TNHH thương mại và dịch vụ giao nhận vận tải Hải Bằng” 14 Chương 3: Phân tích thực trạng quản trị rủi ro trong quy trình giao hàng xuất khẩu bằng đường hàng không của Chi nhánh Công ty TNHH thương mại và dịch vụ giao nhận vận tải Hải Bằng Chương 4: ĐỊnh hướng và đề xuất giải pháp quản trị rủi ro trong quy trình giao hàng xuất khẩu bằng đường hàng không của Chi nhánh Công ty TNHH thương mại và dịch vụ vận tải Hải Bằng. 15 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUY TRÌNH GIAO HÀNG XUẤT KHẨU BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG CỦA CHI NHÁNH CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI VÀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN VẬN TẢI HẢI BẰNG 2. Một số khái niệm cơ bản 2. Khái niệm về nguy cơ, tổn thất, rủi ro 2.
Khái niệm về nguy cơ Nguy cơ rủi ro là những đe dọa nguy hiểm có thể xảy ra, là hiện tượng bất lợi đối với con người, luôn tiềm ẩn và song hành cùng các hoạt động của con người” (PGS.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình Quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 334). Các nguy cơ có thể được phân loại theo nhiều cách. Một trong những cách này là phân loại bằng cách chỉ ra nguồn gốc của mối nguy (phân loại theo nguồn gốc mối nguy). Một khái niệm quan trọng trong việc xác định mối nguy theo nguồn gốc là sự hiện diện của năng lượng được lưu trữ trong mối nguy, khi được giải phóng, có thể gây ra thiệt hại.
Khái niệm về tổn thất “Tổn thất là những thiệt hại, mất mát về tài sản, về con người, tinh thần, sức khỏe và sự nghiệp của họ do những nguyên nhân từ các rủi ro gây ra” (PGS.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình Quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 336). Tổn thất có thể là hữu hình (tổn thất tài sản, con người, sức khỏe) và cũng có thể là vô hình (tinh thần, đe dọa sự nghiệp…). Tổn thất vô hình hoàn toàn có thể đo lường và quy đổi ra thành tiền và không ít trong các trường hợp tổn thất vô hình còn lớn hơn cả tổn thất hữu hình. Trong hoạt động thương mại quốc tế, thường chỉ đề cập đến những tổn thất hữu hình.
Khái niệm về rủi ro Rủi ro là những biến cố không chắc chắn mà con người khó có thể lường trước được. Nếu rủi ro xảy ra có thể gây tổn thất cho con người những cũng có thể mang đến những cơ hội khi nhìn theo khía cạnh khác. Việc nghiên cứu rủi ro thực chất nhằm đạt được mục đích cuối cùng là hạn chế những thiệt hại, tổn thất cho các đối tượng có liên quan. Nghĩa là việc nghiên cứu rủi ro được xem 16 xét trong những phạm vi nhất định, gắn với từng đối tượng nhất định trong từng hoạt động, bởi vì có thể một sự kiện xảy ra là rủi ro với người này, công ty này nhưng lại là cơ hội đối với người khác, công ty khác.
“Nguy cơ rủi ro là những đe dọa nguy hiểm có thể xảy ra, là hiện tượng bất lợi đối với con người, luôn tiềm ẩn và song hành cùng các hoạt động của con người” (PGS.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình Quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 336). Khái niệm về quản trị rủi ro Theo Đoàn Thị Hồng Vân (2013), Quản trị rủi ro và khủng hoảng, cho rằng: “Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro”. Theo Giáo trình Quản trị rủi ro của PGS.TS Trần Hùng đề cập: “Quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm cả đo lường và đánh giá) rủi ro, xây dựng và triển hai kế hoạch kiểm soát, tài trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro” (PGS.TS Trần Hùng, 2017, Giáo trình quản trị rủi ro, Trang 28). Như vậy, có thể hiểu quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát, những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro để thực hiện được các hoạt động tác nghiệp một cách hiệu quả, từ đó là cơ sở để thực hiện các mục tiêu dài hạn, thực hiện được sứ mạng của doanh nghiệp mà quản trị chiến lược đã đề ra.
Khái niệm về giao hàng xuất khẩu bằng đường hàng không Thương mại quốc tế là sự trao đổi hàng hóa giữa các nước thông qua hoạt động mua bán. Đặc điểm nổi bật của buôn bán quốc tế là người mua và người bán ở những nước khác nhau. Sau khi hợp đồng mua bán được ký kết, người bán thực hiện việc giao hàng, tức là hàng hóa được vận chuyển từ người bán sang người mua. Để cho quá trình đó được bắt đầu, tiếp tục được và kết thúc được, tức là hàng hóa đến được tay người mua cần phải thực hiện hàng loạt những công việc khác nhau liên quan đến quá trình chuyên chở, như bao bì đóng 17 gói, lưu kho, đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, xếp hàng lên tàu, chuyển tải hàng hóa dọc đường, dỡ hàng hóa khỏi tàu và giao cho người nhận.
Tất cả những công việc trên được gọi là dịch vụ giao nhận. Dịch vụ giao nhận (Freight Forwarding Service), theo quy tắc mẫu của FIATA (Hiệp hội giao nhận kho vận quốc tế) về dịch vụ giao nhận là bất kì loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa. Ngày nay sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tin học cho phép kết hợp các quá trình sản xuất, lưu kho hàng hóa, tiêu thụ với hoạt động vận tải có hiệu quả hơn, nhanh chóng hơn và cũng phức tạp hơn. Nó cũng cho phép người vận tải nâng cao chất lượng dịch vụ đối với người gửi hàng.
Hoạt động giao nhận giờ đây không chỉ bó gọn trong việc nhận hàng ở cảng bốc để chuyên chở đến cảng đích mà còn mở rộng dịch vụ đưa hàng từ bất kì địa điểm nào theo yêu cầu của người gửi đến tận tay người nhận. Vận tải hàng không là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn đại diện cho phương thức vận tải tiên tiến và hiện đại, ngày càng đóng vai trò to lớn và có ảnh hưởng nghiêm trọng trong công cuộc phát triển kinh tế văn hóa – xã hội, an ninh và quốc phòng của đất nước. Tuy nhiên trong ngành vận tải hàng không cũng diễn ra cuộc cạnh tranh gay gắt này, để củng cố và mở rộng thị trường vận tải hàng không, các công ty kinh doanh vận tải hàng không đã sử dụng phương thức gom hàng để đáp ứng yêu cầu chất lượng vận tải và nhằm hạ giá thành cước vận tải rất quan trọng và đặc biệt trong những năm gần đây là dịch vụ giao nhận. Do đó giao hàng xuất khẩu bằng đường hàng không là dịch vụ liên quan đến vận chuyển và làm các thủ tục để giao hàng xuất khẩu thông qua phương thức vận chuyển đường hàng không.
Dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường hàng không đảm nhận toàn bộ khối lượng công việc kể từ khi nhận hàng từ người bán đến khi giao hàng cho người mua. Hơn nữa, dịch vụ này phải chuẩn bị kiểm tra toàn bộ các chứng từ hàng hóa, kiểm tra đối chiếu với các quy định của nó, trên cơ sở đó tư vấn cho khách hàng chuẩn bị các chứng từ phù hợp để công việc tiến hành trôi chảy, hiệu quả. 18 Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, em chỉ xin đề cập đến dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường hàng không 2. Khái niệm về quản trị rủi ro trong giao hàng xuất khẩu bằng đường hàng không “Quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm cả đo lường và đánh giá) rủi ro, xây dựng và triển khai hệ thống kiểm soát, tài trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro” (PGS.TS Trần Hùng, 2017, Giáo trình Quản trị rủi ro, Trang 28).
Mục tiêu của quản trị rủi ro là tối ưu hóa sử dụng các nguồn lực thông qua việc tối thiểu hóa những thiệt hại do rủi ro gây ra và khai thác những cơ hội từ rủi ro. Quản trị rủi ro không chỉ đơn thuần là hoạt động thụ động, né tránh hay phòng tránh mà còn là những hoạt động chủ động, tích cực của nhà quản trị trong công việc dự kiến những thiệt hại, tổn thất có thể xảy ra và tìm cách làm giảm nhẹ hậu quả của chúng. Quản trị rủi ro trong tác nghiệp thương mại quốc tế là hệ thống các nghiệp vụ nhằm nhận dạng, đánh giá, đối phó với những nguyên nhân và hậu quả của rủi ro trong quá trình tiến hành các tác nghiệp thương mại quốc tế (PGS.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình Quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 375). Như vậy quản trị rủi ro trong tác nghiệp thương mại quốc tế không chỉ đơn thuần là nhận dạng được rủi ro mà quan trọng hơn là phải đánh giá được mức độ nguy hiểm của ro và đưa ra các biện pháp hạn chế tới mức thấp nhất những tổn thất do rủi ro mang đến trong từng tác nghiệp của chuỗi tác nghiệp thương mại quốc tế từ khi lựa chọn đối tác cho đến khi thanh toán tiền hàng và thực hiện các nghĩa vụ liên quan khác, Quản trị rủi ro trong tác nghiệp thương mại quốc tế cần phải được tiến hành một cách đồng bộ từ xác lập kế hoạch nhân sự đến triển khai các tác nghiệp trong từng tác nghiệp cụ thể với khả năng huy động và tận dụng tối đa các nguồn lực cả bên trong và bên ngoài doanh nghiệp theo phương châm :phòng ngừa” được ưu tiên trước hết.
Một số lý thuyết về quản trị rủi ro trong quy trình giao hàng xuất khẩu bằng đường hàng không 2. Quy trình giao hàng xuất khẩu bằng đường hàng không 19 Bước 1: Đàm phán và kí kết hợp đồng với khách hàng Sau khi công ty chào giá, nếu khách hàng chấp nhận mức giá đã đưa ra thì hai bên sẽ kí hợp đồng dịch vụ, ủy thác cho công ty giao nhận giao hàng và làm các thủ tục có liên quan đến lô hàng xuất khẩu.